(1)

Rialachán (AE) 2024/1263 maidir le beartais eacnamaíocha a chomhordú go héifeachtach agus maidir le faireachas buiséadach iltaobhach, mar aon le Rialachán (CE) Uimh. 1467/97 maidir leis an nós imeachta um easnamh iomarcach a chur chun feidhme (2), agus le Treoir 2011/85/AE leasaithe ón gComhairle maidir le ceanglais le haghaidh chreataí buiséadacha na mBallstát (3), is croíghnéithe de chreat rialachais eacnamaíoch athchóirithe an Aontais iad. Is é is aidhm leis an gcreat airgeadas poiblí atá fónta inbhuanaithe, mar aon le fás inbhuanaithe cuimsitheach agus athléimneacht, a chur chun cinn trí athchóirithe agus infheistíochtaí, agus easnaimh iomarcacha rialtais a chosc. Leis an gcreat, cuirtear úinéireacht náisiúnta chun cinn agus dírítear ar an meántéarma agus, ina theannta sin, tá forfheidhmiú éifeachtach comhleanúnach na rialacha i gceist leis.

(2)

Maidir leis na huasrátaí fáis glanchaiteachais a leagtar amach i moladh ón gComhairle i gcomhréir le hAirteagail 17(1), 19 nó 20 de Rialachán (AE) 2024/1263, is iad sin an táscaire oibriúcháin aonair le haghaidh an fhaireachais fhioscaigh bhliantúil a dhéantar ar gach Ballstát agus tá siad i gcroílár an chreata rialachais eacnamaíoch nua. Leis na huasrátaí fáis glanchaiteachais a leagtar amach sa Mholadh sin ón gComhairle, bunaítear srian buiséadach ar feadh 4 bliana nó 5 bliana, rud atá bunaithe ar thréimhse choigeartaithe 4 bliana ar féidir síneadh suas le 3 bliana breise a chur léi.

(3)

Déantar foráil sa chreat maidir le solúbthacht i ndáil le cur i bhfeidhm na rialacha i gcás imthosca eisceachtúla nach bhfuil smacht ag na Ballstáit orthu agus a bhfuil tionchar mór acu ar an airgeadas poiblí, i gcomhréir le hAirteagal 26 de Rialachán (AE) 2024/1263. Sa dara cás sin, arna iarraidh sin do Bhallstát agus ar mholadh ón gCoimisiún bunaithe ar a chuid anailíse, féadfaidh an Chomhairle, laistigh de 4 seachtaine ón moladh ón gCoimisiún, moladh a ghlacadh lena gceadófar do Bhallstát imeacht óna uasrátaí fáis glanchaiteachais arna leagan síos ag an gComhairle (i) i gcás imthosca eisceachtúla nach bhfuil smacht ag an mBallstát sin orthu, agus (ii) i gcás ina bhfuil tionchar mór ag na himthosca sin ar airgeadas poiblí an Bhallstáit lena mbaineann, agus (iii) ar choinníoll nach gcuirfear inbhuanaitheacht fhioscach i mbaol sa mheántéarma mar gheall ar an diall sin. Déanfaidh an Chomhairle teorainn ama a shonrú le haghaidh an diallta sin.

(4)

Thug na Cinn Stáit nó Rialtais, nuair a tháinig siad le chéile in Versailles an 10 agus an 11 Márta 2022, gealltanas go ndéanfaí cumais chosanta Eorpacha a neartú i bhfianaise an fhogha mhíleata a thug an Rúis faoin Úcráin. Athdhearbhaíodh na haidhmeanna sin sa Chompás Straitéiseach um Shlándáil agus Cosaint. Sna Conclúidí ón gComhairle Eorpach maidir le cosaint na hEorpa an 6 Márta 2025, chuir sí in iúl gur díol sásaimh di an rún atá ag an gCoimisiún a mholadh go ndéanfaí an clásal éalaithe náisiúnta faoin gComhshocrú Cobhsaíochta agus Fáis a ghníomhachtú, ar bhealach comhordaithe, mar bheart láithreach.

(5)

Sa Teachtaireacht ón gCoimisiún an 19 Márta 2025 (4), d’iarr sé ar na Ballstáit uile úsáid a bhaint as an tsolúbthacht dá bhforáiltear leis an gclásal éalaithe náisiúnta ar bhealach comhordaithe d’fhonn an tionchar ar chumais chosanta an Aontais a uasmhéadú. Is é is aidhm don tsolúbthacht sin an t-aistriú chuig leibhéil níos airde caiteachais ar chosaint a éascú ar choinníoll nach gcuirfí an inbhuanaitheacht fhioscach i mbaol sa mheántéarma. De réir na Teachtaireachta sin, dá ndéanfaí an clásal éalaithe náisiúnta a ghníomhachtú, cheadófaí do na Ballstáit imeacht ó na huasrátaí fáis glanchaiteachais arna leagan síos ag an gComhairle agus na pleananna struchtúracha fioscacha meántéarmacha á bhformhuiniú acu, nó, agus na conairí ceartaitheacha á mbunú acu faoin nós imeachta um easnamh iomarcach, a mhéid atá údar leis an diall sin mar gheall ar mhéadú ar chaiteachas cosanta i gcoibhneas leis an mbliain tagartha, agus a mhéid nach rachadh an barrachas bliantúil le linn 2028 thar 1,5 % de OTI. Bheadh aon mhéadú thar an méid sin faoi réir na ngnáthmheasúnuithe ar chomhlíontacht. Tá gá leis an uasmhéid sin chun a áirithiú nach gcuirfear inbhuanaitheacht fhioscach i mbaol agus, an tráth céanna, chun go mbeidh na Ballstáit in ann tairbhiú den tsolúbthacht agus iad ag bogadh i dtreo leibhéal níos airde caiteachais cosanta. Cinnfear na méideanna beachta nuair a bheidh sonraí olltoraidh ar fáil, chun a áirithiú nach n-úsáidfear an tsolúbthacht bhreise ach amháin chun na críche atá beartaithe di.

(6)

Leis an Moladh ón gComhairle an 21 Eanáir 2025 (5), formhuiníodh conair ghlanchaiteachais na Spáinne.

(7)

An 13 Aibreán 2026, chuir an Spáinn iarraidh faoi bhráid na Comhairle agus an Choimisiúin chun an clásal éalaithe náisiúnta a ghníomhachtú.

(8)

San iarraidh sin, leagann an Spáinn béim ar iarmhairtí chogadh foghach leanúnach na Rúise ar an Úcráin, lena n-éilítear méadú suntasach ar chaiteachas cosanta. Is imthoisc eisceachtúil é sin nach bhfuil smacht ag na Ballstáit uirthi. Ina theannta sin, cuireann an Spáinn i dtábhacht gur gá don Eoraip a bheith níos ceannasaí, níos freagraí as a cosaint agus a slándáil féin agus níos ullmhaithe chun gníomhú go neamhspleách maidir le dúshláin agus bagairtí atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo, mar aon le haghaidh a thabhairt go neamhspleách orthu. Sa chomhthéacs sin, tarraingíonn an Spáinn aird freisin ar chur chun feidhme tapa an Phlean Thionsclaíoch agus Theicneolaíoch um Shlándáil agus Cosaint in 2025, plean atá dírithe ar threalamh fórsa armtha a nuachóiriú agus ar theicneolaíochtaí nua a fhorbairt. I bhfianaise an mhéid sin, tá an Spáinn ag iarraidh go ndéanfaí an clásal éalaithe náisiúnta a ghníomhachtú don tréimhse ó 2025 go 2028, i gcomhréir leis na Ballstáit eile ar ghníomhachtaigh an Chomhairle an clásal éalaithe náisiúnta le haghaidh cosanta ina leith cheana.

(9)

San iarraidh sin, tuairiscíonn an Spáinn na sonraí maidir le caiteachas cosanta iomlán go dtí 2025 (Tábla 1). Ina theannta sin, cuireann an Spáinn in iúl go bhfuil sí tiomanta do leibhéal caiteachais cosanta agus slándála atá comhoiriúnach le spriocanna cumais ECAT a bhaint amach do na blianta atá le teacht. Dá bhrí sin, tá tionchar mór ag an méadú ar chaiteachas cosanta ar airgeadas poiblí na Spáinne.

Tábla 1: Caiteachas cosanta iomlán sa Spáinn

(10)

Measann an Spáinn go raibh an méadú ar chaiteachas cosanta iomlán mar chóimheas le OTI ó 2024 go 2025 thart ar 0,1 pointe céatadáin agus, dá bhrí sin, go rannchuidíonn sé le comhardú an rialtais a laghdú agus le fiachas rialtais a mhéadú.

(11)

Agus gach ní eile mar a chéile, beidh fiachas rialtais níos airde agus easnamh níos airde faoi dheireadh na tréimhse a chumhdaítear leis an gclásal éalaithe náisiúnta mar thoradh ar an méadú ar chaiteachas i gcaitheamh na tréimhse sin. Le réamh-mheastacháin tháscacha arna ndéanamh ag an gCoimisiún agus ar bhonn na toimhde go gcuirfear an méadú iomlán ar an gcaiteachas rialtais a cheadaítear leis an moladh seo i bhfeidhm ar bhonn líneach faoi 2028, tugtar le fios go mbeadh an cóimheas idir easnamh agus OTI agus an cóimheas idir fiachas agus OTI in 2028 1,1 pointe céatadáin agus 1,5 pointe céatadáin níos airde, faoi seach, ná mar a bheidís dá bhfásfadh an glanchaiteachas i gcomhréir leis an gconair a leagtar amach le Moladh C/2025/643 ón gComhairle. Chuige sin, is dócha go mbeadh gá le coigeartú fioscach breise tar éis thréimhse ghníomhachtaithe an chlásail éalaithe náisiúnta chun ceanglais an chreata fhioscaigh a chomhlíonadh, lena n-áirítear é sin a dhéanamh chun a áirithiú go gcuirfear nó go bhfanfaidh an cóimheas fiachais ar chonair anuas inchreidte, nó go bhfanfaidh sé ar leibhéil stuama faoi bhun 60 % de OTI sa mheántéarma agus go bhfanfaidh an t-easnamh faoi bhun 3 % de OTI nó go dtabharfar faoi bhun an chéatadáin sin é agus go gcoinneofar faoi bhun an luacha tagartha é sa mheántéarma. Aithníonn an Spáinn go bhféadfadh, mar gheall ar an gcaiteachas cosanta a bheith níos airde ó thaobh struchtúir de, go mbeadh gá, amach anseo le beartais chun an inbhuanaitheacht fhioscach agus comhlíonadh na rialacha fioscacha a chaomhnú sa mheántéarma. Leis an méadú teoranta réamh-mheasta ar leibhéil easnaimh agus fiachais arb é an clásal éalaithe náisiúnta is cúis leis, mar aon le gealltanas na Spáinne an coigeartú is gá a chur chun feidhme chun ceanglais uile an chreata fhioscaigh a chomhlíonadh sa chéad phlean eile, áirithítear go gcaomhnófar an inbhuanaitheacht fhioscach sa mheántéarma.

(12)

Is de réir Aicmiú Idirnáisiúnta Fheidhmeanna an Rialtais (AFR) (6) faoi chuimsiú Chóras Eorpach na gCuntas Náisiúnta (CEC 2010) (7) a eisíonn agus a thiomsaíonn na húdaráis staidrimh náisiúnta agus Eurostat na sonraí maidir le caiteachas cosanta rialtais ghinearálta. Is iomchuí na sonraí sin a úsáid chun measúnú a dhéanamh ar thionchar an chaiteachais cosanta ar easnamh rialtais, ar fhiachas rialtais agus ar ghlanchaiteachas rialtais, agus ar choincheapa gaolmhara. Is é Eurostat, agus é ag obair i ndlúthchomhar leis na húdaráis staidrimh náisiúnta, a bhunóidh an próiseas bailithe sonraí. Ba cheart na catagóirí cosanta de chuid aicmiú fheidhmeanna an rialtais AFR a bheith mar thúsphointe leis sin a dhéanamh, agus ina theannta sin ba cheart sainmhíniú ECAT a chur san áireamh agus an fhéidearthacht a bheith ann i gcónaí aghaidh a thabhairt ar neamhréireanna a d’fhéadfadh a bheith ann mar gheall ar dhifríochtaí sna córais tuairiscithe bliantúla faoi seach. Ní mór an próiseas bailithe sonraí a ailíniú le ceanglais tuairiscithe arna mbunú le Rialachán (CE) Uimh. 479/2009 ón gComhairle (8).

(13)

Thairis sin, i gcás roinnt de na conarthaí le haghaidh trealamh míleata a shíneofar le linn thréimhse ghníomhachtaithe an chlásail éalaithe náisiúnta, d’fhéadfadh sé nach ndéanfaí an trealamh a sheachadadh go dtí céim níos déanaí, rud a d’fhágfadh nach n-imreofaí tionchar ar an airgeadas poiblí go dtí go mbeadh tréimhse ghníomhachtaithe an chlásail caite. Chun an cás sin a chumhdach, ba cheart feidhm a bheith ag an tsolúbthacht a dheonaítear faoin gclásal éalaithe náisiúnta freisin maidir le caiteachas cosanta a bhaineann leis an seachadadh níos déanaí sin, ar choinníoll go síneofaí na conarthaí comhfhreagracha le linn thréimhse ghníomhachtaithe an chlásail agus go bhfanfadh an caiteachas cosanta moillithe sin faoin uasteorainn fhoriomlán thuasluaite.

(14)

Maidir leis an gcaiteachas a mhaoinítear le hiasachtaí arna soláthar faoi Rialachán (AE) 2025/1106 ón gComhairle an 27 Bealtaine 2025 lena mbunaítear an Ghníomhaíocht Sábháilteachta don Eoraip (SAFE) tríd an Ionstraim um an Tionscal Cosanta Eorpach a Atreisiú (9), bhainfeadh sé tairbhe go huathoibríoch as an tsolúbthacht thuasluaite. Chuige sin, maidir leis an gcaiteachas ar fad a bhaineann le cosaint a dhéanfaí faoi Ionstraim SAFE faoi na catagóirí ‘táirgí a bhaineann le cosaint’ agus ‘táirgí eile chun críoch cosanta’ mar a shainmhínítear i Rialachán (AE) 2025/1106, thuairisceodh na Ballstáit é sin do Eurostat.

(15)

Ní mhodhnaítear leis an moladh seo na sainmhínithe ar easnamh rialtais, ar fhiachas rialtais agus ar ghlanchaiteachas rialtais, agus ar choincheapa gaolmhara. Ní mór don Spáinn sonraí bunaithe ar na coincheapa sin a thiomsú agus a thuairisciú i gcomhréir le Rialachán (AE) 2024/1263, Rialachán (CE) Uimh. 479/2009, agus Rialachán (AE) Uimh. 549/2013.