15.Με προσφυγή κατατεθείσα στις 26 Νοεμβρίου 1992, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ζητεί την ακύρωση της αποφάσεως αυτής και, επικουρικώς, την ακύρωση των άρθρων της 2 και 3 ισχυριζόμενη τα κάτωθι:Η προβλεπόμενη ενίσχυση αποτελεί αναπτυξιακή ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 7, της έβδομης οδηγίας. Είναι σύμφωνη προς το κριτήριο της αναπτυξιακής ενισχύσεως όπως ορίστηκε από τον ΟΟΣΑ και ερμηνεύθηκε με το έγγραφο της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη της 3ης Ιανουαρίου 1989SG(89)D/311 περί εφαρμογής της προηγουμένης οδηγίας του Συμβουλίου 87/167/ΕΟΚ, της 26ης Ιανουαρίου 1987, της οποίας το κείμενο ήταν πανομοιότυπο (ΕΕ L 69, σ. 55) (παράρτημα 11 της προσφυγής).
. Το κριτήριο της αναγκαιότητας της ενισχύσεως για τη δικαιούχο επιχείρηση, που ετέθη με την προπαρατεθείσα απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, Philip Morris, σχετικά με το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ', της Συνθήκης ΕΟΚ, είναι ξένο προς τον τομέα του άρθρου 4, παράγραφος 7.
Η επίδικη απόφαση είναι προϊόν εσφαλμένης λόγω πλάνης εκτιμήσεως.
Η απόφαση παραβιάζει τρεις θεμελιώδεις αρχές του κοινοτικού δικαίου:
την αρχή της ισότητας
την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
το δικαίωμα ακροάσεως της προσφεύγουσας.
<TI><P>Η σχεδιαζόμενη ενίσχυση αποτελεί αναπτυξιακή ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 7, της έβδομης οδηγίας;</P></TI>23.Το άρθρο 92, παράγραφος 3, ορίζει ότι:Δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά:
- α)(...)
- β)(...)
- γ)(...)
- δ)άλλες κατηγορίες ενισχύσεων που καθορίζονται, από το Συμβούλιο, το οποίο αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία προτάσει της Επιτροπής.
Η υπογράμμιση δική μου.
24.Στην απόφαση της 18ης Μαΐου 1993, Βέλγιο κατά ΕπιτροπήςΥποθέσεις C-356/90 και C-180791 (Συλλογή 1993, σ. Ι-2323).
, το Δικαστήριο έκρινε, σχετικά με την οδηγία 87/167/ΕΟΚ του ΣυμβουλίουΤη; 26ης Ιανουαρίου 1937, σχετικά με τις ενισχύσεις οτις ναυπηγικές εργασίες (ΕΕ L 69, σ. 55).
, εκδοθείσα, όπως η έβδομη οδηγία η οποία την αντικατέστησε, βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ', ότι(...) το Συμβούλιο, σύμφωνα με τη ratio του άρθρου 92, παράγραφος 3, ξεκινώντας από τη διαπίστωση του ασυμβιβάστου των ενισχύσεων στις ναυπηγικές εργασίες, έλαβε υπόψη μια σειρά από απαιτήσεις οικονομικής και κοινωνικής τάξεως που το οδήγησαν να κάνει χρήση της αναγνωριζόμενης από τη Συνθήκη δυνατότητας να θεωρήσει μολαταύτα τις ενισχύσεις αυτές ως συμβιβαστές προς την κοινή αγορά, υπό την προϋπόθεση ότι ικανοποιούν τα κριτήρια παρεκκλίσεως που περιέχονται στην οδηγία (...)Σκέψη 30.
25.Η συλλογιστική αυτή μπορεί να ισχύσει ως προς την έβδομη οδηγία, η οποία δεν διαφέρει από την προηγούμενη παρά μόνο σε ελάσσονα σημεία (τα δύο νομοθετήματα έχουν, κατ' ουσίαν, το ίδιο άρθρο 4). Επομένως, το υφιστάμενο πλαίσιο είναι αυτό (...) ενός κατά παρέκκλιση συστήματος, που προϋποθέτει αναγκαίως ότι οι σχεδιαζόμενες ενισχύσεις είναι εξαρχής ασυμβίβαστες προς την κοινή αγοράΣκέψη 33.
.26.Πώς κατανέμονται οι αρμοδιότητες μεταξύ της Επιτροπής και του Συμβουλίου όταν αυτό προβαίνει σε εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ';27.Είναι γνωστό ότι η Επιτροπή έχει, υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου, καταρχήν αρμοδιότητα οσάκις εκτιμά το συμβιβαστό ορισμένης ενισχύσεωςΒλ. τη σκέψη 11 της αποφάσεως της 17ης Μαρτίου 1993, C-72/91 και C-73/91, Sloman Neptun Schiffahrts (Συλλογή 1993, σ. Ι-887).
. Το Συμβούλιο δεν έχει παρά την κατ' εξαίρεση αρμοδιότητα που του απονέμει το άρθρο 93, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιοΩς παράδειγμα, βλ. την απόφαση 73/2Q9/EOK του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1973, περί του υφισταμένου στο Ηνωμένο Βασίλειο καθεστώτος ενισχύσεων υπέρ του ραφιναρίσματος της ακατέργαστης ζάχαρης (JO L 207, σ. 47).
.28.Επομένως, στο πλαίσιο του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ', η κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ Συμβουλίου και Επιτροπής είναι σαφής. Ενώ το Συμβούλιο μπορεί να διευρύνει τον κατάλογο των ενισχύσεων που μπορούν να κηρυχθούν συμβιβαστές, καθορίζοντας ένα γενικό και αφηρημένο πλαίσιο (κατηγορίες ενισχύσεων), μόνον η Επιτροπή προβαίνει σε συγκεκριμένη εξέταση του κατά πόσον μια ενίσχυση υπαγόμενη στην καθορισθείσα από το Συμβούλιο κατηγορία είναι ή όχι συμβιβαστή προς τη Συνθήκη. Επομένως, το Συμβούλιο δεν υποκαθιστά την Επιτροπή κατά τη συγκεκριμένη εκτίμηση του συμβιβαστού ορισμένης ενισχύσεως. Εξάλλου, όταν κάνει χρήση του άρθρου 93, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, αποφασίζει κατόπιν αιτήσεως κράτους μέλους και ομοφώνως, ενώ για να διευρύνει το φάσμα των ενισχύσεων στο πλαίσιο του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ', αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία.29.Ποιες είναι οι εξουσίες της Επιτροπής στο πλαίσιο της διατάξεως αυτής;30.Είναι γνωστό ότι, προκείμενου να κηρύξει συμβιβαστές προς την κοινή αγορά τις ενισχύσεις που υπάγονται στις κατηγορίες τις απαριθμούμενες στο άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχεία α', β' και γ', (...), η Επιτροπή έχει διακριτική εξουσία, της οποίας η άσκηση προϋποθέτει εκτιμήσεις οικονομικής και κοινωνικής φύσεως που πρέπει να γίνονται σε κοινοτικό πλαίσιοΠροπαρατεθείσα απόφαση Philip Morris, σκέψη 24, η υπογράμμιση δική μου. Βλ., επίσης, την απόφαση της 21ης Μαρτίου 1991, C-303/88, Ιταλία κατά Επιτροπής (Συλλογή 1991, σ. Ι-1433, σκέψη 34). Επί του σημείου αυτού, η νομολογία του Δικαστηρίου είναι πάγια.
.31.Όσον αφορά αυτές τις κατηγορίες ενισχύσεων, το Δικαστήριο δέχεται ότι η Επιτροπή έχει μάλλον ευρεία διακριτική εξουσία: έτσι, (...) η χρησιμοποίηση των όρων ασυνήθως και σοβαρή στην εξαίρεση που προβλέπει το στοιχείο α' δείχνει ότι αυτή αφορά μόνον περιοχές όπου η οικονομική κατάσταση είναι εξαιρετικά δυσμενής σε σχέση προς το σύνολο της Κοινότητας. Αντιθέτως, η εξαίρεση που προβλέπει το στοιχείο γ' έχει ευρύτερο περιεχόμενο, καθόσον επιτρέπει την ανάπτυξη ορισμένων περιοχών, χωρίς να περιορίζεται από τις οικονομικές προϋποθέσεις του στοιχείου α', υπό τον όρον ότι οι ενισχύσεις που προβλέπονται εκεί δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρονΑπόφαση τη; 14ης Οκτωβοίου 1987, 248/84, Γερμανία κατά Επιτροπής (Συλλογή 1987, σ.4013, σκέψη 19).
.32.Ορισμένοι συγγραφείς έχουν μάλιστα υποστηρίξει ότι στην Επιτροπή αναγνωρίζεται ευρύ περιθώριο παρεμβάσεως επί του θέματος προς κάλυψη ακριβώς του νομοθετικού κενού το οποίο οφείλεται στην έλλειψη κανονισμού του Συμβουλίου βάσει των άρθρων 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ', και 94 της Συνθήκης:Η Επιτροπή χρειάστηκε να υποκαταστήσει de facto το διακυβερνητικό όργανο, ασκώντας στη θέση του ένα είδος άγνωστης κανονιστικής εξουσίας.Blumann, C: Régime des aides d'État: jurisprudence récenle de la Cour de justice, Revue du Marché commun, 1992, σ. 721.
33.Εν πάση περιπτώσει, ποια είναι η έκταση της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής όταν το Συμβούλιο καθορίζει, βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ', τις κατηγορίες ενισχύσεων που μπορούν να θεωρηθούν συμβιβαστές;34.Το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει σιωπηρώς, με την απόφαση της 18ης Μαΐου 1993, Βέλγιο κατά ΕπιτροπήςΠροπαρατεθείαα, βλ. ανωτέρω υποσημείωση 20.
, ότι η εξουσία αυτή εκτεινόταν στις εν λόγω κατηγορίες ενισχύσεων, επισημαίνοντας ότι(...) το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ', επιτρέπει στο Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, να διευρύνει το φάσμα των ενισχύσεων που μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, πέραν των κατηγοριών που διαλαμβάνονται στα στοιχεία α', β' και γΣκέψη 26, η υπογράμμιση δική μου.
.
35.Η εξουσία αυτή διαφαίνεται στο ίδιο το κείμενο του άρθρου 4, παράγραφος 7, της έβδομης οδηγίας, το οποίο ορίζει ότι:Αυτές (οι ενισχύσεις για τη ναυπήγηση και τη μετατροπή πλοίων που χορηγούνται υπό μορφή αναπτυξιακής ενισχύσεως) μπορούν να θεωρούνται ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά (...)Η υπογράμμιση δική μου. Βλ., επίσης, το άρθρο 4, παράγραφος 1.
36.Θα εξετάσω τώρα τη διαδικασία εφαρμογής του νομοθετήματος αυτού.37.Η κατάσταση στον τομέα των ναυπηγικών εργασιών παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες.38.Ο τομέας αυτός αντιμετωπίζει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στη διεθνή αγορά και οι κοινοτικές ναυπηγικές εργασίες δεν θα μπορούσαν να προστατευθούν έναντι του εξωτερικού ανταγωνισμού (...) με δασμολογικά μέτρα ή άλλα μέτρα εμπορικής πολιτικής χωρίς να προξενηθεί ζημία στους εφοπλιστές της Κοινότητας, οι οποίοι ασκούν τη δραστηριότητά τους σε μια αγορά που έχει διεθνή χαρακτήραΤρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 69/262/EOK του Συμβουλίου, της 28ης Ιουλίου 1969, περί της χορηγήσεως ενισχύσεων στις ναυπηγικές εργασίες η οποία αποβλέπει στη διόρθωση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στη διεθνή αγορά (JO L 206, σ. 25).
.39.Οι συναφθέντες στα πλαίσια του ΟΟΣΑ διαδοχικοί Διακανονισμοί επέτρεψαν την άμβλυνση των στρεβλώσεων αυτών, περιορίζοντας και εναρμονίζοντας τις προϋποθέσεις χορηγήσεως πιστώσεων για την εξαγωγή πλοίωνΒλ. την έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 78/338/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 4ης Απριλίου 1978, περί των ενισχύσεων για ναυπηγικές εργασίες (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 190) και την πέμπτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 75/432/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 10ης Ιουλίου 1975, περί των ενισχύσεων για ναυπηγικές εργασίες (JO L 192, σ. 27).
.40.Σε παράρτημα προσαρτημένο στο ψήφισμα του Συμβουλίου του ΟΟΣΑ της 3ης Αυγούστου 1981, περί αναθεωρήσεως του Διακανονισμού σχετικά με τις πιστώσεις για την εξαγωγή πλοίων, προβλέπεται στην παράγραφο 6 ότι ένα συμβαλλόμενο μέρος μπορεί, σε μια ειδική περίπτωση, να συμφωνήσει προϋποθέσεις πιο ευνοϊκές for genuine aid reasonsΠαράρτημα 12 της προσφυγής.
. Η ενίσχυση αυτή πρέπει, κυρίως, να κοινοποιείται με έγκαιρη προειδοποίηση στους άλλους εταίρουςΈτσι και η ενίσχυση που ενέκρινε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κοινοποιήθηκε στον ΟΟΣΑ.
.41.Με την πράξη C/WP6(84)3, φέρουσα τον τίτλο Αναθεώρηση των ορισμών και των διοικητικών διαδικασιών όσον αφορά τον Διακανονισμό σχετικά με τις πιστώσεις για την εξαγωγή πλοίων, της 18ης Ιανουαρίου 1984Παράρτημα 13 της προσφυγή;.
, η ομάδα εργασίας αριθ. 6 του Συμβουλίου σχετική με τις ναυπηγικές εργασίες αποσαφήνισε τις προϋποθέσεις εφαρμογής της προπαρατεθείσας παραγράφου 6.42.Πρέπει να πρόκειται για δημόσια αναπτυξιακή ενίσχυση (official development assistance). Ο πραγματικός πλοιοκτήτης πρέπει να κατοικεί εντός του κράτους προς το οποίο χορηγείται η ενίσχυση και δεν πρέπει να είναι αδρανής θυγατρική εταιρία ξένης εταιρίας. Πρέπει τέλος να δεσμευθεί να μη μεταπωλήσει το πλοίο χωρίς την έγκριση της κυβερνήσεώς του.43.Με προσθήκη της 30ής Ιανουαρίου 1985, η ομάδα εργασίας διευκρίνισε την έννοια δημόσια αναπτυξιακή ενίσχυσηΠαράρτημα 14 της προσφυγής.
:Με τον όρο δημόσια αναπτυξιακή ενίσχυση νοείται κάθε μεταφορά πόρων που γίνεται προς τις αναπτυσσόμενες χώρες και στους πολυμερείς οργανισμούς από δημόσιους φορείς, περιλαμβανομένων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοικήσεως, και από τους επιφορτισμένους με τη διαχείριση οργανισμούς αυτών, και η οποία πληροί τα ακόλουθα κριτήρια:
- α)να χορηγείται με ουσιώδη σκοπό την υποστήριξη της οικονομικής αναπτύξεως και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου στις αναπτυσσόμενες χώρες
- β)να συνοδεύεται από ευνοϊκές προϋποθέσεις και να περιέχει ένα στοιχείο ελευθεριότητας τουλάχιστον ίσο προς 25 % (...) (επί τη βάσει συντελεστού αναπροσαρμογής 10 %)
Παράρτημα 14 της προσφυγής, σημείο 18.
της συμβατικής αξίας.
44.Με το άρθρο 4, παράγραφος 7, πρώτο εδάφιο, της έβδομης οδηγίας, το Συμβούλιο ευθυγραμμίστηκε με τις προϋποθέσεις αυτές, παραπέμποντας ευθέως και ανεπιφυλάκτως στις διατάξεις που θεσπίστηκαν από την προαναφερθείσα ομάδα εργασίας.45.Οι προϋποθέσεις αυτές απαριθμούνται στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη SG(89)D/311 της 3ης Ιανουαρίου 1989Παράρτημα 11 της προσφυγής.
.46.Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ότι οι προϋποθέσεις αυτές πληρούνται στην προκειμένη περίπτωση.47.Το άρθρο 4, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, της επιβάλλει, προτού βεβαιωθεί ότι η ενίσχυση πληροί τις τεθείσες από τον ΟΟΣΑ προϋποθέσεις, να ελέγχει το ειδικό στοιχείο ανάπτυξη.48.Σε τι πρέπει να συνίσταται ο έλεγχος αυτός; Αρκεί, συναφώς, το γεγονός μόνον ότι η ενίσχυση μπορεί να υπαχθεί στην κατηγορία δημόσια αναπτυξιακή ενίσχυση κατά την έννοια του Διακανονισμού ΟΟΣΑ;49.Η Επιτροπή υποστηρίζει στην απόφαση της ότι, ανεξάρτητα από την εξέταση των κριτηρίων ΟΟΣΑ που ορίζονται στο άρθρο 4, παράγραφος 7, πρώτο εδάφιο, οφείλει (...) να εξακριβώνει τη γνησιότητα του αναπτυξιακού χαρακτήρα της ενισχύσεως (...)Προσβαλλομένη απόφαση, VI, δεύτερο εδάφιο.
.50.Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η COSCO είναι μια ακμάζουσα εταιρία — πέμπτη σε μέγεθος επιχείρηση μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων σε παγκόσμια κλίμακα — και ότι είναι οικονομικά σε θέση να υλοποιήσει μόνη της κάθε πρόγραμμα ανανεώσεως του στόλου της. Η COSCO έχει εξάλλου την πρόθεση να αγοράσει το πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων των 2700 TEU χωρίς ενίσχυση. Η ενίσχυση επομένως δεν είναι συμβιβαστή διότι δεν είναι αναγκαία στην ενισχυόμενη εταιρία. Επιπλέον, μία ως εκ περισσού ενίσχυση θα περιέπλειε (...) κίνδυνο πρόκλησης σοβαρών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού σε έκταση που δεν συμβιβάζεται με το κοινό συμφέρονΠροσβαλλομένη απόφαση, VI, τρίτο εδάφιο, σημείο 2.
.51.Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας διατείνεται, αντιθέτως, ότι ο έλεγχος του αναπτυξιακού χαρακτήρα περιορίζεται στη διαπίστωση ότι έχει τηρηθεί το επιτασσόμενο από τον ΟΟΣΑ ελάχιστο ποσοστό 25 % του στοιχείου ελευθεριότητας (grant element)Σημείο 5 του υπομνήματος απαντήσεως.
. Επιπλέον, στην προκειμένη περίπτωση δεν έχει εφαρμογή το κριτήριο της αναγκαιότητας της ενισχύσεως το οποίο τέθηκε με την απόφαση Philip Morris στο πλαίσιο μιας εντελώς διαφορετικής περιπτώσεως και το οποίο δεν επανέλαβαν τα έγγραφα της Επιτροπής της 3ης Ιανουαρίου 1989 και της 22ας Νοεμβρίου 1991.52.Το κείμενο του άρθρου 4, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, παρέχει πολύτιμες ενδείξεις. Η Επιτροπή, εκτός από το ότι οφείλει να βεβαιωθεί ότι η ενίσχυση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του Διακανονισμού του ΟΟΣΑ, έχει επίσης ως αποστολή να ελέγξει τον ειδικό αναπτυξιακό χαρακτήρα της. Είναι συνεπώς σαφές ότι το συμβιβαστό προς τα κριτήρια του ΟΟΣΑ αποτελεί μεν αναγκαία όχι όμως και επαρκή προϋπόθεση του συμβιβαστού προς την κοινή αγορά. Εάν το άρθρο 4, παράγραφος 7, δεν έθετε άλλες προϋποθέσεις παρά την ικανοποίηση των καθοριζομένων από τον ΟΟΣΑ κριτηρίων, θα είχε τη διατύπωση του άρθρου 4, παράγραφος 6, το οποίο, επί θεμάτων ενισχύσεων χορηγουμένου υπό μορφή πιστωτικών διευκολύνσεων, δεν θέτει άλλες απαιτούμενες προϋποθέσεις παρά το συμβιβαστό προς ψήφισμα του Συμβουλίου του ΟΟΣΑ. Επομένως, ο ειδικός αναπτυξιακός χαρακτήρας δεν συγχέεται- με τα κριτήρια του ΟΟΣΑ.53.Για την ερμηνεία της εννοίας αυτής ένα στοιχείο φαίνεται καθοριστικό: συγκεκριμένα, θα επισημάνω την αντίθεση που υπάρχει μεταξύ των προϋποθέσεων που απαιτεί εν γένει η έβδομη οδηγία για τη χορήγηση ενισχύσεων στην παραγωγή — ιδίως μάλιστα τον καθορισμό ενός ανωτάτου ορίουΑρθρο 4, παράγραφος 1. Βλ., ανωτέρω, οημείο 2.
— και των προϋποθέσεων που ειδικά απαιτούνται για τη χορήγηση των αναπτυξιακών ενισχύσεων που συνδέονται με τη ναυπήγηση και μετατροπή πλοίων οι οποίες προβλέπουν ένα κατώτατο όριο. Λόγω του αναπτυξιακού σκοπού που επιδιώκει, η ενίσχυση του άρθρου 4, παράγραφος 7, δεν υπόκειται στις ίδιες δεσμευτικές προϋποθέσεις με αυτές του άρθρου 4, παράγραφοι 1 έως 6.54.Η έβδομη οδηγία επιτρέπει τη σύνδεση της αναπτυξιακής ενισχύσεως με τη ναυπήγηση εμπορικών πλοίων εντός της Κοινότητας.55.Ενίσχυση χορηγούμενη βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 7, της οδηγίας, μη επιδιώκουσα αληθινό αναπτυξιακό σκοπό, θα μπορούσε να υποκρύπτει έμμεση ενίσχυση σε ναυπηγεία της Κοινότητας — επιδότηση προς τη ναυπηγική βιομηχανίαΠροοβαλλομένη απόφααη, IV, δεύτερο εδάφιο, οημείο 1.
— χωρίς η ενίσχυση αυτή να υπόκειται, εν τοιαύτη περιπτώσει, στις περιοριστικές προϋποθέσεις των παραγράφων 1 έως 6 του άρθρου 4.56.Η Επιτροπή αποκάλυψε μια τέτοια καταστρατήγηση στη διαδικασία η οποία οδήγησε στην έκδοση της αποφάσεως 91/306/ΕΟΚ, της 12ης Δεκεμβρίου 1990, σχετικά με δύο σχέδια ενισχύσεων της Γερμανικής Κυβερνήσεως υπέρ ναυπηγείου που αντιμετωπίζει χρηματοοικονομικές δυσχέρειεςΕΕ 1991, L 158, σ. 71.
, στην οποία παρατηρεί ότισκοπός του άρθρου 4, παράγραφος 7, της οδηγίας 87/167/ΕΟΚ είναι να επιτρέψει τη μείωση, μέσω της χορήγησης ενισχύσεων, της τιμής αγοράς πλοίων από ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, και όχι να καταστήσει δυνατή τη χορήγηση ενισχύσεων για τη διάσωση ναυπηγείων στην ΚοινότηταΌπ.π., II, τέταρτο εδάφιο.
.
57.Διακρίνεται, επομένως, η σπουδαιότητα της ανατεθείσας από το Συμβούλιο στην Επιτροπή αποστολής: να ερευνά αν πρόκειται για αναπτυξιακή ενίσχυση ή, στην πραγματικότητα, για έμμεση ενίσχυση στα οικεία κοινοτικά ναυπηγεία. Αυτό άλλωστε αποτελούσε και το αντικείμενο του ερωτήματος που εξέφραζε η Επιτροπή στην ανακοίνωση της 92/C22/07Προπαρατεθείσα, υποσημείωση 12, βλ. σ. 5.
.58.Εάν ο έλεγχος του αναπτυξιακού χαρακτήρα έπρεπε να περιορίζεται, όπως υποστηρίζει η Γερμανική Κυβέρνηση, στη διαπίστωση ότι (...) η ενίσχυση (...) μπορεί να υποβοηθήσει την Κίνα να καλύψει τις ιδιαίτερα αυξημένες μεταφορικές της ανάγκες και να εξοικονομήσει, δηλ. να κερδίσει συνάλλαγμα με την αύξηση των εξαγωγών της και ότι Τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων θα συμβάλουν στην περαιτέρω ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος μεταφορών (...)Προσβαλλομένη απόφαση, II.
, από έναν τέτοιον έλεγχο δεν θα μπορούσαν να αποκαλυφθούν ενδεχόμενες καταστρατηγήσεις διαδικασίας.59.Εάν, αντιθέτως, η εξακρίβωση του ειδικού αναπτυξιακού χαρακτήρα συνίσταται στη διενέργεια πραγματικού ελέγχου αναλογικότητας (είναι η σχεδιαζόμενη ενίσχυση ικανή για την επίτευξη του καθορισθέντος αναπτυξιακού σκοπού; Δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός με μέτρο σεβόμενο περισσότερο τους κανόνες του ανταγωνισμούΚαι κυρίως: δεν μπορεί το σχέδιο να χρηματοδοτηθεί με άλλα μέσα προερχόμενα από την αγορά (cash flow);
;), εκτιμώντας την αναγκαιότητα της ενισχύσεως λαμβανομένων υπόψη των συγκεκριμένων και πραγματικών προϋποθέσεων χρησιμοποιήσεώς της, η Επιτροπή θα μπορούσε τότε να καθορίζει εάν η ενίσχυση αυτή δεν εμπίπτει στις παραγράφους 1 έως 6 του άρθρου 4.60.Η Επιτροπή διενήργησε αυτό το τελευταίο είδος ελέγχου και κατέληξε στο ότι (...) η ναυτιλιακή εταιρία COSCO δεν χρειάζεται να λάβει καμίας μορφής αναπτυξιακή ενίσχυση, για να μπορέσει να συμβάλει στην ανάπτυξη της ΚίναςΠροσβαλλομένη απόφαση, VI, τρίτο εδάφιο, σημείο 2- η υπογράμμιση δική μου.
.61.Πράττοντας έτσι, μήπως προσέθεσε κακώς μία επιπλέον προϋπόθεση σε αυτές που θέτει το άρθρο 4, παράγραφος 7, της έβδομης οδηγίας για τη χορήγηση των αναπτυξιακών ενισχύσεων;62.Βεβαίως, (...) ατομική απόφαση δεν μπορεί να τροποποιήσει σιωπηρώς πράξη γενικής ισχύοςΑπόφαση της 24ης Μαρτίου 1993, C-313/90, CIRFS κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1993, ο. Ι-1125, σκέψη 44). Βλ. επίσης το σημείο 130 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα C Ο. Lenz.
. Αποκλείεται επομένως η Επιτροπή να προσθέσει με την απόφαση της προϋπόθεση ή ακόμα και κριτήριο σε αυτά που απαριθμεί η οδηγία για τη χορήγηση των αναπτυξιακών ενισχύσεων.63.Φρονώ ότι αυτό δεν ισχύει στη συγκεκριμένη περίπτωση όποιες και αν είναι οι αδεξιότητες κατά τη σύνταξη της αποφάσεως της Επιτροπής (η οποία επικαλείται, στο γαλλικό, ιταλικό, πορτογαλικό, ισπανικό και ολλανδικό κείμενο, το κριτήριοO όρος αυτός δεν υπάρχει στο γερμανικό, αγγλικό και ελληνικό κείμενο.
της αναγκαιότητας).64.Η Επιτροπή ήλεγξε εάν η σχεδιαζόμενη ενίσχυση επιδίωκε έναν ειδικό αναπτυξιακό σκοπό, πράγμα ακριβώς το οποίο της ζητεί το Συμβούλιο. Η γερμανική απόδοση του άρθρου 4, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, της έβδομης οδηγίας δεν παρουσιάζει συναφώς καμία ασάφεια: Die Kommission prüft, welches besondere Entwicklungsziel mit der geplanten Beihilfe verfolgt wird (...). Η ιταλική απόδοση είναι ακόμα πιο σαφής: (La) Commissione (...) verifica la specifica finalità di sviluppo contenuta nell'aiuto prospettato (...)Η υπογράμμιση δική μου.
.65.Η Επιτροπή, αφού διαπίστωσε ιδίως ότι η COSCO ήταν σε θέση να αυτοχρηματοδοτηθεί και να ανανεώσει τον στόλο της με τους συνήθεις όρους της αγοράς, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση αυτή δεν επιδίωκε τέτοιο σκοπό και δεν ενέπιπτε στο άρθρο 4, παράγραφος 7Προσβαλλομένη απόφαση, VI.
: ο ίδιος αναπτυξιακός σκοπός μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κρατική ενίσχυση (και επομένως χωρίς τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που αναπόφευκτα προκαλεί αυτή).66.Προβαίνοντας σ' αυτόν τον έλεγχο αναλογικότητας, η Επιτροπή μπόρεσε να εξακριβώσει ότι το σχέδιο ενισχύσεως δεν ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 7 (χωρίς όμως να υποστηρίξει ότι ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής των άλλων παραγράφων του ίδιου άρθρου). Επιπλέον, σεβάστηκε τη ratio legis της οδηγίας που αποβλέπει στον περιορισμό των ενισχύσεων που αποτελούν εξαιρέσεις από τον κανόνα του ελεύθερου ανταγωνισμού. Δεν εξέφυγε επίσης του πλαισίου των δικών της εξουσιών στον συγκεκριμένο τομέα: το πέρασμα από το γενικό στο ειδικό και η εξακρίβωση εάν η ενίσχυση είναι πράγματι αναπτυξιακού χαρακτήρα όταν αυτό απαιτείται.67.Δεν πρέπει η εξουσία εκτιμήσεως που αναγνωρίζεται στην Επιτροπή να της επιτρέπει ακριβώς να αρνείται να κηρύξει συμβιβαστή δεδομένη ενίσχυση, για τον λόγον ότι ο αποδέκτης της δεν την έχει καθόλου ανάγκη και ότι δεν είναι αναγκαία για την επίτευξη των σκοπών που καθορίζονται στο άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχεία α', β' ή γ', ή των σκοπών οδηγίας του Συμβουλίου;68.Επιβάλλεται η υπενθύμιση των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα F. Capotorti στην απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, Philip MorrisΠροπαρατεθείσα στην υποσημείωση 16.
:(...) δεν δικαιολογείται η εφαρμογή εξαιρέσεως από την απαγόρευση χορηγήσεως κρατικών ενισχύσεων όταν μια συγκεκριμένη επένδυση (...) μπορεί να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητα από τη χορήγηση ενισχύσεως.Συλλογή τόμο; 1980/111, σ.30.
69.Με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή ορθώς αποφάνθηκε ότι ενίσχυση χορηγηθείσα βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 3, έπρεπε να είναι αναγκαία για να μπορεί να κηρυχθεί συμβιβαστήΣκέψεις 17 και 26.
.70.Το νόμιμο μιας τέτοιας απαιτουμένης προϋποθέσεως έχει καθιερωθεί — ενίοτε σιωπηρώς, είναι αλήθεια — από τη νομολογία του Δικαστηρίου.71.Έτσι, στην απόφαση της 21ης Μαρτίου 1991, Ιταλία κατά ΕπιτροπήςΠροπαρατεθείσα στην υποσημείωση 26.
, το Δικαστήριο ενέκρινε την απόφαση 89/43/ΕΟΚ με την οποία η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στον όμιλο ΕΝΙ-Lanerossi υπό μορφήν εισφοράς κεφαλαίου υπέρ των θυγατρικών του ομίλου που παρασκευάζουν ανδρικά ενδύματα ήταν ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά. Το Δικαστήριο έκρινε ότι το θεσμικό αυτό όργανο ορθώς είχε εκτιμήσει, μετά από εξαιρετικώς ακριβή ανάλυση, ότι οι επίδικες ενισχύσεις δεν ήσαν ικανές να επιτύχουν τους κοινοτικούς σκοπούς σχετικά με τις ενισχύσεις προς τον τομέα της κλωστοϋφαντουργικής βιομηχανίας ούτε να ανταποκριθούν στις κατευθυντήριες γραμμές που διέπουν τις ενισχύσεις για τη διάσωση επιχειρήσεων και δεν μπορούσαν, συνεπώς, να υπαχθούν σε μία από τις εξαιρέσεις του άρθρου 92, παράγραφος 3Βλ. τις σκέψεις 30 έως 39 της αποφάσεως.
.72.Επιβάλλεται ακόμη να παρατεθεί η απόφαση σχετικά με την επενδυτική επιδότηση που χορηγήθηκε στην Deufil για την παραγωγή νημάτων πολυαμιδίου, με την οποία η Επιτροπή αρνήθηκε να εφαρμόσει το άρθρο 92, παράγραφος 3. Το Δικαστήριο ενέκρινε την απόφαση αυτή επισημαίνοντας ότι,κρίνοντας ότι η χορήγηση μιας επενδυτικής ενίσχυσης η οποία αυξάνει τις ικανότητες παραγωγής σε ένα τομέα ήδη πλεονασματικό είναι αντίθετη προς το κοινό συμφέρον και ότι μια τέτοια ενίσχυση δεν είναι ικανή να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη της οικείας περιοχής, η Επιτροπή δεν υπερέβη, με κανένα τρόπο, τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεώς τηςΑπόφαση της 24ης Φεβρουαρίου 1987, 310/85, Deufil κατά Επιτροπής (Συλλογή 1987, σ. 901, σκέψη 18).
.
73.Εξίσου σημαντική είναι μια άλλη απόφαση της 21ης Μαρτίου 1991, Ιταλία κατά ΕπιτροπήςΥπόθεση C-305/89, Συλλογή 1991, σ. Ι-1603.
, στην οποία η Ιταλική Δημοκρατία ισχυριζόταν ότι οι χορηγηθείσες στην Alfa Romeo ενισχύσεις υπάγονταν στο άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο α', (καθόσον είχαν ως σκοπό να προωθήσουν την οικονομική ανάπτυξη του Mezzogiorno), ή γ', (καθόσον απέβλεπαν να διευκολύνουν την ανάπτυξη ορισμένων δραστηριοτήτων ή ορισμένων οικονομικών περιοχών). Το Δικαστήριο απέρριψε τον ισχυρισμό αυτό για τον λόγο ότι(...) οι θεωρηθείσες ως μη νόμιμες εισφορές κεφαλαίου αποτελούσαν ενισχύσεις διασώσεως οι οποίες, ελλείψει πραγματικού σχε δ[ου αναδιαρθρώσεως, δεν μπορούσαν να καταστήσουν δυνατή την επίτευξη του στόχου μιας διαρκούς αναπτύξεως των περιοχών στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση ή ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή ορισμένων οικονομικών περιοχώνΣκέψη 36η υπογράμμιση δική μου.
.
74.Η μεθοδολογία της Επιτροπής έχει αποδοθεί εν συνόψει ως εξής:(...) μια συγκεκριμένη ενίσχυση δεν θα κηρυχθεί συμβιβαστή παρά όταν συνεισφέρει στην επίτευξη ενός από τους αναπτυξιακούς σκοπούς του άρθρου 92, παράγραφος 3, και όταν αποδεικνύεται ότι, χωρίς την παρέμβαση των δημοσίων αρχών, η ελεύθερη κίνηση των δυνάμεων της αγοράς δεν θα ήταν ικανή, από μόνη της, να επιτύχει τους εν λόγω σκοπούς. Αντιθέτως, η κοινοτική αρχή δεν θα εγκρίνει ενισχύσεις που δεν είναι ούτε αναγκαίες ούτε ανάλογες προς την πραγματοποίηση τέτοιων σκοπών.Roberti, G. M.: Le contrôle de la Commission des Communautés européennes sur les aides nationales, AJDA, 20 Ιουνίου 1993, σ. 397, 407, η υπογραμμιοη δική μου.
75.Η έννοια της αναγκαιότητας είναι σύμφυτη προς την έννοια της ενισχύσεως. Επομένως, πέραν του ελέγχου της αναλογικότητας του άρθρου 92, παράγραφος 3, οσάκις επρόκειτο να χαρακτηριστεί κρατική παρέμβαση προς τις δημόσιες επιχειρήσεις, το Δικαστήριο εφάρμοσε, σε πολλές από τις αποφάσεις του, την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε συνθήκες οικονομίας της αγοράςΠ. χ., απόφαοη της 21ης Μαρτίου 1991, Ιταλία κατά Επιτροπής, προπαρατεθείοα στην υποσημείωση 61, σκέψη 23.
η παρέμβαση των δημοσίων αρχών στο κεφάλαιο επιχειρήσεως δεν αποτελεί ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης οσάκις, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας ιδιώτης επενδυτής, καθοδηγούμενος από προοπτικές αποδόσεως, θα μπορούσε να αποφασίσει να προβεί σε εισφορά κεφαλαίων της ίδιας σπουδαιότητας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κρατική ενίσχυση υφίσταται μόνον όταν δεν υπάρχει εναλλακτική χρηματοδότηση από ιδιώτη επενδυτή, άρα σε περίπτωση αναγκαιότητας;76.Ένας άλλος λόγος επιβάλλει τον έλεγχο της αναγκαιότητας της ενισχύσεως. Η οδηγία δεν μνημονεύει μόνο το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ'. Στηρίζεται επίσης στο άρθρο 113 της Συνθήκης.77.Όπως υπενθυμίζει η Επιτροπή, η εμπορική πολιτική της Κοινότητας, που περιλαμβάνει το σύστημα των ενισχύσεων λόγω εξαγωγής προς τις τρίτες χώρεςΓνωμοδότηση της 11ης Νοεμβρίου 1975. 1/75 (Συλλογή τόμος 1975, ο. 409, 419).
, υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Κοινότητας. Επομένως, ένα κράτος μέλος δεν είναι δυνατόν να αντιστρατεύεται την πολιτική αυτή χορηγώντας πλουσιοπάροχες δημόσιες ενισχύσεις εκτός του αυστηρού πλαισίου που ορίζει η οδηγία του Συμβουλίου ή μη τηρώντας τις προϋποθέσεις που θέτει η οδηγία αυτή.78.Όπως το τόνισε το Δικαστήριο στη γνωμοδότηση 1/75:Πράγματι, θα υπήρχε κίνδυνος η μονομερής δράση των κρατών μελών να καταλήξει, όσον αφορά τους όρους χορηγήσεων των πιστώσεων για τις εξαγωγές, σε ανισότητες ικανές να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων των διαφόρων κρατών μελών στις εξωτερικές αγορές. Τα στρεβλωτικά αυτά αποτελέσματα δεν μπορούν να εξαλειφθούν παρά μόνο μέσω αυστηρής ομοιομορφίας όσον αφορά τους όρους υπό τους οποίους χορηγούνται πιστώσεις στις επιχειρήσεις της Κοινότητας, ανεξαρτήτως της ιθαγενείας τους.Όπ.π., σ. 421.
79.Εναπόκειται επομένως στην Επιτροπή, ως θεματοφύλακα της Συνθήκης, να μεριμνά ώστε τα κράτη μέλη να μην εκφεύγουν των ορίων της παρεκκλίσεως και να μην προβαίνουν σε εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 7, παρά μόνο στις περιπτώσεις που χορηγούν πραγματικά αναπτυξιακή ενίσχυση. Εάν ένα κράτος μέλος χορηγήσει ενίσχυση μη αναγκαία, θα καταστρατηγήσει την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση και θα ασκήσει ένα είδος παράλληλης αρμοδιότητας την οποία αποκλείει το άρθρο 113.80.Σημειωτέον, τέλος, ότι η Κοινότητα έθεσε ως στόχο την πλήρη εξάλειψη των ενισχύσεων προς τον τομέα των ναυπηγικών εργασιώνΒλ. την ένατη αιτιολογική σκέψη της έβδομης οδηγίας.
και ότι στην προκειμένη περίπτωση πρόκειται για καθεστώς που αποτελεί παρέκκλιση από τον ισχύοντα κανόνα του ασυμβιβάστου των ενισχύσεων. Επομένως, οι διατάξεις που επιτρέπουν να κηρυχθεί μία ενίσχυση ασυμβίβαστη πρέπει οπωσδήποτε να τυγχάνουν συσταλτικής ερμηνείας.81.Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή διαθέτει εν προκειμένω την αυτοτελή εξουσία να εκτιμά την έννοια αναπτυξιακής ενισχύσεως, όπως εμφαίνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 7, της οδηγίας και ότι δεν υπερβαίνει τις αρμοδιότητές της ελέγχοντας εάν η ενίσχυση είναι αναγκαία.82.Διαπιστώνοντας ότι η χορηγηθείσα ενίσχυση δεν ήταν αναγκαία στην ενισχυόμενη επιχείρηση και ότι, συνεπώς, δεν επιδίωκε τον προκαθοριζόμενο από το Συμβούλιο σκοπό της αναπτυξιακής ενισχύσεως, η Επιτροπή διέθετε επαρκή στοιχεία για να αποφανθεί ότι η ενίσχυση δεν ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 7, της έβδομης οδηγίας και, επομένως, δεν μπορούσε να υπαχθεί στην εισάγουσα παρεκκλίνουσα ρύθμιση διάταξη αυτή.83.Εάν εφαρμοστεί εν προκειμένω η αρχή που έθεσε το Δικαστήριο με την απόφαση της 18ης Μαΐου 1993, Βέλγιο κατά ΕπιτροπήςΠροπαρατεθείσα στην υποσημείωση 20, βλ. τις σκέψεις 32 και 33.
, η μη τήρηση της ουσιώδους προϋποθέσεως προκείμενου ενίσχυση, στηριζόμενη επί του άρθρου 4, παράγραφος 7, να μπορεί να θεωρηθεί συμβιβαστή προς την κοινή αγορά (η συνεισφορά στην ανάπτυξη), πρέπει να επισύρει ipso facto το ασυμβίβαστο της ενισχύσεως.84.Η Επιτροπή επεξέτεινε ωστόσο τη συλλογιστική της και επισήμανε ότι η χορήγηση της επίδικης ενισχύσεως εμπεριείχε τον κίνδυνο διπλής στρεβλώσεως του ανταγωνισμού: εις βάρος, αφενός, των ναυπηγείων της Κοινότητας πλην των επιφορτισμένων με τη ναυπήγηση των πλοίων και, αφετέρου, των εφοπλιστών της Κοινότητας που αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό της COSCO.85.Θα εξετάσω τα δύο αυτά σημεία.86.Είναι σαφές ότι από τη στιγμή που η σχεδιαζόμενη ενίσχυση υπέρ των προοριζομένων για την COSCO τριών πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί πραγματική αναπτυξιακτή ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 7, δεν μπορεί πλέον να δικαιολογηθεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού που αναγκαστικά προκαλεί στην κοινή αγορά επ' ωφελεία των οικείων ναυπηγείων. Είναι, συναφώς, ενδεικτικό ότι η στρεφόμενη κατά του σχεδίου COSCO αρχική καταγγελία προέρχεται από ναυπηγείο της Κοινότητας.87.Έπρεπε η Επιτροπή να επικαλεστεί επίσης τον κίνδυνο σοβαρής στρεβλώσεως του ανταγωνισμού στον τομέα των πλωτών μεταφορών, για τον λόγον ότι τα πλοία που θα αγοράσει η COSCO θα ενισχύσουν τη θέση του εφοπλιστή αυτού σε γραμμές που είναι δρομολογημένα πλοία της Κοινότητας;88.Δεν μου φαίνεται ότι ευσταθεί μια τέτοια αντίρρηση.89.Πράγματι, εξ ορισμού, η οδηγία ενσωματώνει αυτό το είδος κινδύνου, που είναι σύμφυτο σε κάθε αναπτυξιακή ενίσχυση η οποία μπορεί πάντοτε να έχει αντίρροπα αποτελέσματα βλαπτικά για τους κοινοτικούς επιχειρηματίες. Ετσι, δεν επιβάλλει τη δρομολόγηση των χάρη σε αναπτυξιακή ενίσχυση αγοραζομένων πλοίων σε γραμμές όπου δεν υφίσταται ο ανταγωνισμός των κοινοτικών πλωτών μεταφορέων. Αυτό το είδος κινδύνου θα υπήρχε ακόμη και αν επρόκειτο για αναπτυξιακή ενίσχυση που ήταν αναγκαία στην COSCO.90.Ωστόσο δεν θεωρώ ότι η διαπίστωση αυτή της Επιτροπής συνιστά λόγο ακυρώσεως της αποφάσεώς της. Αν και πλεονάζουσα, η διαπίστωση αυτή δεν αλλοιώνει την κύρια αιτιολογία της αποφάσεως: την έλλειψη πραγματικού αναπτυξιακού χαρακτήρα της ενισχύσεως.