<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.10-->
  <head>
    <title>2023-03-202303C102202104770-00-TRA-DOC-MT-ARRET-C-0477-21-202300917-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="0" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ContentBits"/>
    <meta content="Commission Use" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Name"/>
    <meta content="mt-MT" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="26/06/2023 11:42:39" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="mt" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="ARR" name="TypeDoc"/>
    <meta content="0UtI+UU6xcQkjCot3+PblF9novL1bvEkYMEaqEBrbPfeK8JgPe1+aa7rtFDC8iy096W/2pGSSVqq81Z7ic/IEHHQGlqI2Ie4k5uQBQGYoeiT8JUu4jyaVZRyk8qDbVBtuYgjqr7e8Z3GFeAb5UffCbGgC89xfrRUoczJQm6+6Y4=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="mbu" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="true" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Enabled"/>
    <meta content="3ca986f7-8ee7-48e1-b528-4f9d4997f06d" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ActionId"/>
    <meta content="0477" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2021" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="MT" name="Langue"/>
    <meta content="mbu" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="b24c8b06-522c-46fe-9080-70926f8dddb1" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SiteId"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="ARR_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 22/02/2023 09:33:00" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="2023-03-06T10:51:10Z" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SetDate"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="601196ba0ecc461aaccb4c75a0be3fd2" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0477" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
    <meta content="Standard" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Method"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId24" style="first"/>
      <div id="rId20" style="even">Sentenza tat‑2.3.2023 – Kawża C‑477/21</div>
      <div id="rId21" style="default">MÁV-START</div>
    </div>
    <p class="C19Centre" id="para-1" title="page-1">
      SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-2" title="page-1">
      2 ta’ Marzu 2023  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">*</a>
</span>)
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-3" title="page-1">
      “Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema – Organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol – Artikolu 31(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Direttiva 2003/88/CE – Artikoli 3 u 5 – Serħan ta’ kuljum u serħan ta’ kull ġimgħa – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa minimu ta’ tnejn u erbgħin siegħa – Obbligu li jingħata s-serħan ta’ kuljum – Metodi ta’ għoti”
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-4" title="page-1">
      Fil-Kawża C‑477/21,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-5" title="page-1">
      li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari abbażi tal-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Miskolci Törvényszék (il-Qorti ta’ Miskolc, l-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑28 ta’ Ġunju 2021, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑3 ta’ Awwissu 2021, fil-proċedura
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-6" title="page-1">
      IH
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-7" title="page-1">
      vs
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-8" title="page-1">
      MÁV-START Vasúti Személyszállító Zrt.,
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-9" title="page-1">
      IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (it-Tieni Awla),
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-10" title="page-1">
      Komposta minn A. Prechal, Presidenta tal-Awla, M. L. Arastey Sahún (Relatriċi), F. Biltgen, N. Wahl u J. Passer, Imħallfin,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-11" title="page-1">
      Avukat Ġenerali: G. Pitruzzella,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-12" title="page-1">
      Reġistratur: A. Calot Escobar,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-13" title="page-1">
      wara li rat il-proċedura bil-miktub,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-14" title="page-1">
      wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">għal IH, minn L. Tóth, ügyvéd,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">għal MÁV-START Vasúti Személyszállító Zrt., minn S. Szabó u I. Tóthné Pelle, ügyvédek,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">għall-Gvern Ungeriż, minn Zs. Biró-Tóth u M. Z. Fehér, bħala aġenti,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">għall-Kummissjoni Ewropea, minn D. Recchia u K. Talabér‑Ritz, bħala aġenti,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-19" title="page-1">
      wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali ppreżentati matul is-seduta tat‑13 ta’ Ottubru 2022,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-20" title="page-1">
      tagħti l-preżenti
    </p>
    <p class="C75Debutdesmotifs" id="para-21" title="page-1">
      Sentenza
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 3 u 5 tad-Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 381), moqrija fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn IH u l-persuna li timpjegah, MÁV-START Vasúti Személyszállító Zrt. (iktar ’il quddiem “MÁV-START”), dwar l-għoti ta’ perijodi ta’ ħinijiet ta’ serħan ta’ kuljum fil-kuntest tal-għoti ta’ perijodi ta’ ħinijiet ta’ serħan ta’ kull ġimgħa.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il‑kuntest ġuridiku</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Id‑dritt tal‑Unjoni</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Konformement mal-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2003/88, din “tistabbilixxi ħtiġiet minimi tas-sigurtà u s-saħħa għall-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Serħan ta’ kuljum”, jipprevedi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-28" title="page-1">
      “L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa ħalli jassiguraw li kull ħaddiem ikun intitolat għal perjodu minimu ta’ serħan kull jum ta’ 11-il siegħa konsekuttiva f’perjodu ta’ 24-siegħa.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 5 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Perjodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa”, jipprevedi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-30" title="page-2">
      “L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa ħalli jassiguraw li, f’kull perjodu ta’ sebat ijiem kull ħaddiem ikun intitolat għal perjodu minimu mingħajr interruzzjoni ta’ serħan kull perjodu ta’ 24 il-siegħa flimkien ma 11-il siegħa serħan ta’ kull jum kif li hemm referenza għalih fl-Artikolu 3.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-31" title="page-2">
      Jekk objettivi, l-organizzazzjoni tal-kondizzjonijiet tekniċi jew tax-xogħol hekk jiġġustifikaw, perjodu minimu ta’ serħan ta’ 24 siegħa jista’ jkun applikat.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Skont kliem l-Artikolu 15 tal-istess direttiva, intitolat “Disposizzjonijiet l-aktar favorevoli”:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-33" title="page-2">
      “Din id-Direttiva m’għandhiex taffettwa d-dritt ta’ l-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu liġijiet, regolamenti jew disposizzjonijiet amministrattivi aktar favorevoli għal-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà ta’ ħaddiema jew li jiffaċilitaw jew jippermettu l-applikazzjoni ta’ ftehim kollettiv jew ta’ ftehim oħrajn konklużi bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija li huma aktar favorevoli għal-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Id‑dritt Ungeriż</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il‑Kodiċi tax‑Xogħol</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 104(1) tal-munka törvénykönyvéről szóló 2012. évi I. törvény (il-Liġi Nru I tal‑2012, li tistabbilixxi l-Kodiċi tax-Xogħol) (Magyar Közlöny 2012/2., iktar ’il quddiem il-“Kodiċi tax-Xogħol”) jipprevedi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-37" title="page-2">
      “ Għandu jingħata perijodu ta’ serħan ta’ mill-inqas ħdax-il siegħa konsekuttiva bejn it-tmiem ta’ jum ta’ xogħol u l-bidu tal-jum ta’ xogħol ta’ wara (iktar ’il quddiem is-‘serħan ta’ kuljum’).”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 105(1) ta’ dan il-kodiċi jipprevedi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-39" title="page-2">
      “Għandhom jingħataw jumejn ta’ serħan fil-ġimgħa (jiem ta’ serħan ta’ kull ġimgħa). Il-jiem ta’ serħan ta’ kull ġimgħa jistgħu wkoll jiġu allokati b’mod varjabbli.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 106 tal-imsemmi kodiċi jistipula:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-41" title="page-2">
      “1. Minflok il-jiem ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, il-ħaddiem jista’ jingħata perijodu ta’ mistrieħ ta’ kull ġimgħa mingħajr interruzzjoni ta’ mill-inqas tmienja u erbgħin siegħa fil-ġimgħa.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-42" title="page-2">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-43" title="page-3">
      3. Meta l-iskeda tal-allokazzjoni tal-ħin tax-xogħol tkun tvarja, il-ħaddiem jista’ jingħata, minflok is-serħan ta’ kull ġimgħa previst fil-paragrafu 1 u suġġett għall-applikazzjoni mutatis mutandis tal-paragrafu 2, perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa mingħajr interruzzjoni ta’ mill-inqas erbgħin siegħa, inkluż jum kalendarju sħiħ. Il-ħaddiem irid jingħata perijodu medju ta’ serħan ta’ kull ġimgħa ta’ mill-inqas tmienja u erbgħin siegħa, fejn jittieħed bħala punt ta’ riferiment il-qafas tal-ippjanar tal-ħin tax-xogħol jew il-perijodu kontabilistiku.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il‑Liġi Nru CLXXXIII tal‑2005, dwar it‑Trasport Ferrovjarju</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 68/A(4) tal-vasúti közlekedésről szóló 2005. évi CLXXXIII. törvény (il-Liġi Nru CLXXXIII tal-2005, dwar it-Trasport Ferrovjarju) (Magyar Közlöny 2005/172.) jipprevedi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-46" title="page-3">
      “B’deroga mill-paragrafi 1 sa 3, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 68/B(1) […] japplikaw ukoll għax-xufiera ta’ vetturi ferrovjarji li ma jitqisux bħala ħaddiema mobbli tal-ferroviji u li jipprovdu servizzi fil-kuntest tal-interoperabbiltà transkonfinali.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 68/B(1) ta’ din il-liġi jipprovdi:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-48" title="page-3">
      “Fil-każ ta’ ħaddiema mobbli tal-ferroviji li jipprovdu servizzi fil-kuntest tal-interoperabbiltà transkonfinali, il-perijodu ta’ serħan ta’ kuljum id-dar irid ikun ta’ mill-inqas tnax-il siegħa konsekuttiva għal kull perijodu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il‑ftehim kollettiv</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Skont l-Artikolu 46(1) tal-ftehim kollettiv konkluż bejn MÁV-START u s-sindakati (iktar ’il quddiem il-“ftehim kollettiv”), ix-xufiera tal-ferroviji jridu jgawdu minn perijodu ta’ serħan ta’ kuljum ta’ perijodu ta’ tnax-il siegħa (serħan ta’ kuljum id-dar), li jibdew jgħoddu mill-ħin li fih jaslu fir-residenza tagħhom u li jintemmu fil-ħin li jitilqu mir-residenza tagħhom lejn il-post tax-xogħol tagħhom (il-ħin tal-ivvjaġġar).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Konformement mal-Artikolu 47(1) ta’ dan il-ftehim kollettiv, ix-xufiera tal-ferroviji għandhom jumejn ta’ serħan fil-ġimgħa, li għandhom jittieħdu b’tali mod li jkun hemm mill-inqas tmienja u erbgħin siegħa ta’ serħan mingħajr interruzzjoni bejn żewġ perijodi ta’ servizz.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 47(4) tal-imsemmi ftehim jipprevedi li, skont l-Artikolu 106 tal-Kodiċi tax-Xogħol, ix-xufiera tal-ferroviji jistgħu jingħataw, minflok il-jiem ta’ serħan previsti fil-punt 1, perijodu ta’ serħan mingħajr interruzzjoni ta’ mill-inqas tnejn u erbgħin siegħa fil-ġimgħa. F’dan il-każ, il-ħaddiem irid jingħata perijodu medju ta’ serħan ta’ kull ġimgħa ta’ mill-inqas tmienja u erbgħin siegħa, fejn jittieħed bħala punt ta’ riferiment il-qafas tal-ippjanar tal-ħin tax-xogħol.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">IH huwa impjegat minn MÁV-START bħala xufier ta’ ferrovija. Il-post tax-xogħol tiegħu huwa s-sit tal-operat ta’ MÁV-START li jinstab f’Miskolc (l-Ungerija). IH iwettaq xogħlu esklużivament fl-Ungerija.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">IH huwa suġġett għall-ftehim kollettiv. L-impjieg tiegħu jifforma parti mill-qafas ta’ ppjanar fix-xahar tal-ħin tax-xogħol li ma huwiex akkumpanjat minn jiem ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, iżda minn ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa mogħti mill-persuna li timpjega abbażi ta’ perijodu ta’ riferiment ta’ kull ġimgħa.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Konformement mal-ftehim kollettiv, MÁV-START kienet tagħti lil IH, bejn żewġ perijodi ta’ xogħol, ħin ta’ serħan ta’ kuljum id-dar ta’ tnax-il siegħa, li magħhom kien jiżdied il-ħin tal-ivjaġġar standardizzat ta’ tletin minuta għal darbtejn.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Barra minn hekk, darba fil-ġimgħa, MÁV-START kienet tagħtih ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa ta’ mill-inqas tmienja u erbgħin siegħa konsekuttiva. Meta, għal-ġimgħa partikolari, ma kienx ikun possibbli li tali serħan jingħata, MÁV-START kienet tagħti lil IH ħin ta’ serħan mingħajr interruzzjoni ta’ mill-inqas tnejn u erbgħin siegħa, b’tali mod li huwa jibbenefika minn ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa medju ta’ mill-inqas tmienja u erbgħin siegħa billi jittieħed bħala punt ta’ riferiment il-qafas ta’ ppjanar fix-xahar tal-ħin tax-xogħol.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dan espost, meta IH kien jingħata dan il-ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, l-istess bħal meta huwa kien joħroġ bil-leave, huwa la kien jingħata serħan ta’ kuljum u lanqas il-ħin tal-ivjaġġar.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">IH ressaq azzjoni quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Miskolci Törvényszék (il-Qorti ta’ Miskolc, l-Ungerija), sabiex jikseb il-ħlas ta’ salarju mhux imħallas, billi sostna li huwa kellu dritt għall-benefiċċju tal-perijodu ta’ serħan ta’ kuljum immedjatament qabel jew wara l-perijodi tiegħu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa jew ta’ leave.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Quddiem dik il-qorti, MÁV-START isostni li s-serħan ta’ kuljum għandu jingħata bejn żewġ perijodi ta’ xogħol li jiġu wara xulxin matul l-istess perijodu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa, u mhux meta ma jkun previst l-ebda perijodu ġdid ta’ xogħol, pereżempju meta jingħata serħan ta’ kull ġimgħa jew leave. Skont l-istess qorti, dan huwa ġġustifikat minħabba l-għan tas-serħan ta’ kuljum, li huwa dak li jippermetti li ħaddiem jirkupra saħħtu bejn żewġ perijodi ta’ xogħol. Barra minn hekk, matul kull perijodu ta’ sebat ijiem, huwa neċessarju li jingħata ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa ta’ perijodu itwal, li jissostitwixxi s-serħan ta’ kuljum.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Il-qorti tar-rinviju tosserva li, bis-saħħa tal-awtorizzazzjonijiet li jirriżultaw mid-Direttiva 2003/88 u mill-Kodiċi tax-Xogħol, il-ftehim kollettiv jidderoga, b’mod favorevoli għall-ħaddiema, mir-regoli dwar is-serħan ta’ kuljum u dwar il-ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fil-fatt, is-serħan ta’ kuljum huwa ta’ tnax-il siegħa, li għalhekk jaqbżu l-minimu ta’ ħdax-il siegħa previst fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/88 u li jistgħu, barra minn hekk, jingħaddew kompletament mill-ħaddiem fir-residenza tiegħu, minħabba l-ħinijiet tal-ivvjaġġar standardizzati.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dak li jirrigwarda s-serħan ta’ kull ġimgħa, il-qorti tar-rinviju tiddikjara li l-verżjoni bil-lingwa Ungeriża tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88 hija kemxejn differenti mill-verżjonijiet bl-Ingliż, bil-Ġermaniż u bil-Franċiż, b’mod partikolari sa fejn il-verżjoni bil-lingwa Ungeriża tiddefinixxi l-kunċett ta’ “serħan ta’ kull ġimgħa”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 5, b’tali mod li kull ħaddiem għandu jibbenefika, matul kull perijodu ta’ sebat ijiem, minn perijodu minimu ta’ serħan mingħajr interruzzjoni ta’ erbgħa u għoxrin siegħa “u, barra minn hekk” (“továbbá”), minn ħdax-il siegħa ta’ serħan ta’ kuljum previsti fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva. Il-verżjonijiet bl-Ingliż, bil-Ġermaniż u bil-Franċiż jużaw, min-naħa tagħhom, rispettivament, it-termini “plus”, “zuzüglich” u “s’ajoutent” minflok “u, barra minn hekk”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dik il-qorti għalhekk għandha dubji jekk il-kunċett ta’ “serħan ta’ kull ġimgħa” għandux jiġi interpretat fis-sens li, jew li wara l-perijodu minimu ta’ serħan mingħajr interruzzjoni ta’ erbgħa u għoxrin siegħa jkun għad hemm lok li jingħata s-serħan ta’ kuljum ta’ tul minimu ta’ ħdax-il siegħa, jew li, hekk kif hija ttendi li tqis, il-perijodu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa u dak ta’ ħdax-il siegħa jingħaddu ma’ xulxin sabiex flimkien jifformaw il-perijodu minimu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, b’tali mod li l-ħaddiem għandu jibbenefika, b’kollox, minn ħin minimu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa ta’ ħamsa u tletin siegħa konsekuttiva.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti tosserva li l-leġiżlazzjoni Ungeriża tistabbilixxi l-perijodu ta’ ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa għal tmienja u erbgħin siegħa, b’minimu ta’ tnejn u erbgħin siegħa, u li l-kunċett ta’ “ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa”, hekk kif użat kemm fil-Kodiċi tax-Xogħol kif ukoll fil-ftehim kollettiv, ma jinkludi l-ebda riferiment la għas-serħan ta’ kuljum u lanqas għat-tul tiegħu.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fl-aħħar, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk is-serħan ta’ kuljum għandux jingħata bejn tmiem ix-xogħol ta’ kuljum inkwistjoni u l-bidu tax-xogħol fil-ġurnata ta’ wara (jew, fl-istess ġurnata, bejn tmiem perijodu ta’ xogħol u l-bidu tal-perijodu ta’ xogħol segwenti) jew inkella, b’mod iktar ġenerali, bejn tmiem ġurnata ta’ xogħol u l-bidu tal-ġurnata ta’ xogħol segwenti, anki jekk dan tal-aħħar jibda diversi jiem iktar tard.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Miskolci Törvényszék (il-Qorti ta’ Miskolc) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-68" title="page-5">
      “1) L-Artikolu 5 tad-Direttiva [2003/88], moqri flimkien mal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li s-serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu 3 [ta’ din id-direttiva] jifforma parti mis-serħan ta’ kull ġimgħa?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-69" title="page-6">
      2) […] [l]-Artikolu 5 tad-Direttiva [2003/88], moqri flimkien mal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li dan jistabbilixxi biss, konformement mal-għan tad-Direttiva, it-tul minimu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa u li, għalhekk, is-serħan ta’ kull ġimgħa għandu jkun ta’ mill-inqas ħamsa u tletin siegħa konsekuttivi jekk dan ma huwiex eskluż minn kundizzjonijiet oġġettivi, tekniċi u ta’ organizzazzjoni tax-xogħol?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-70" title="page-6">
      3) L-Artikolu 5 tad-Direttiva [2003/88], moqri flimkien mal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta d-dritt tal-Istat Membru u l-ftehim kollettiv applikabbli jipprevedu li għandu jingħata ħin minimu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa ta’ tnejn u erbgħin siegħa konsekuttivi, is-serħan ta’ kuljum ta’ tnax-il siegħa ggarantit mid-dritt nazzjonali u mill-ftehim kollettiv għandu jingħata apparti, wara x-xogħol ta’ kuljum ta’ qabel is-serħan ta’ kull ġimgħa, jekk dan ma huwiex eskluż minn kundizzjonijiet oġġettivi, tekniċi u ta’ organizzazzjoni tax-xogħol?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-71" title="page-6">
      4) L-Artikolu 3 tad-Direttiva [2003/88], moqri flimkien mal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ħaddiem għandu dritt għall-perijodu minimu ta’ serħan li għandu jingħata matul perijodu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa anki fil-każ fejn ebda ħin tax-xogħol ma ġie, irrispettivament mir-raġuni għal dan, ippjanifikat għalih għall-perijodu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa segwenti?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-72" title="page-6">
      5) Fil-każ ta’ risposta affermattiva għar-raba’ domanda, l-Artikoli 3 u 5 tad-Direttiva [2003/88], moqrija flimkien mal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li s-serħan ta’ kuljum għandu jingħata qabel is-serħan ta’ kull ġimgħa?”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fuq id‑domandi preliminari</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fuq l‑ewwel u t‑tieni domanda</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88, moqri fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li s-serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva jifforma parti mill-perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa previst f’dan l-Artikolu 5 jew jekk dan l-aħħar artikolu jiffissa biss it-tul minimu tal-imsemmi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Preliminarjament, għandu jitfakkar li, billi tistabbilixxi d-dritt ta’ kull ħaddiem għal perijodi ta’ serħan ta’ kuljum u ta’ kull ġimgħa, id-Direttiva 2003/88 tippreċiża d-dritt fundamentali espressament sanċit fl-Artikolu 31(2) tal-Karta u għandha, konsegwentement, tiġi interpretata fid-dawl ta’ dan l-Artikolu 31(2). Minn dan isegwi, b’mod partikolari, li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2003/88 ma jistgħux jiġu interpretati b’mod restrittiv għad-detriment tad-drittijiet li l-ħaddiem jislet minnha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2021, Radiotelevizija Slovenija (Perijodu ta’ stand by f’post remot), C‑344/19, EU:C:2021:182, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dawn iċ-ċirkustanzi, huwa xieraq, sabiex tingħata risposta għad-domandi magħmula, li din id-direttiva tiġi interpretata filwaqt li titqies l-importanza tad-dritt fundamentali ta’ kull ħaddiem għal perijodi ta’ serħan ta’ kuljum u ta’ kull ġimgħa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2019, CCOO, C‑55/18, EU:C:2019:402, punt 33).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Għandu wkoll jitfakkar li l-għan tad-Direttiva 2003/88 huwa li tistabbilixxi rekwiżiti minimi intiżi sabiex itejbu l-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol tal-ħaddiema permezz ta’ approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali dwar, b’mod partikolari, it-tul tal-ħin tax-xogħol. Din l-armonizzazzjoni fuq il-livell tal-Unjoni fil-qasam tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol hija intiża sabiex tiżgura protezzjoni aħjar tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema, billi tiżgura li dawn jibbenefikaw minn perijodi minimi ta’ serħan, b’mod partikolari ta’ kuljum u ta’ kull ġimgħa (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ġunju 2020, Fetico et, C‑588/18, EU:C:2020:420, punti 26 u 27 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">B’hekk, l-Istati Membri huma marbuta, konformement mad-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 3 u 5 tad-Direttiva 2003/88, li jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex il-ħaddiema kollha jibbenefikaw, rispettivament, minn perijodu minimu ta’ serħan ta’ ħdax-il siegħa konsekuttiva għal kull perijodu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa u, għal kull perijodu ta’ sebat ijiem, minn perijodu minimu ta’ serħan mingħajr interruzzjoni ta’ erbgħa u għoxrin siegħa, minbarra l-ħdax-il siegħa ta’ serħan ta’ kuljum previsti mill-imsemmi Artikolu 3 (sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2019, CCOO, C‑55/18, EU:C:2019:402, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Sabiex tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-Direttiva 2003/88, jeħtieġ għalhekk li l-Istati Membri jiżguraw l-osservanza ta’ dawn il-perijodi minimi ta’ serħan (sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2019, CCOO, C‑55/18, EU:C:2019:402, punt 40).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Għalhekk, meqjus l-għan essenzjali mfittex mid-Direttiva 2003/88, li huwa dak li tiġi ggarantita protezzjoni effettiva tal-kundizzjonijiet tal-ħajja u ta’ xogħol tal-ħaddiema kif ukoll protezzjoni aħjar tas-sigurtà u tas-saħħa tagħha, l-Istati Membri huma obbligati li jiggarantixxu li l-effett utli ta’ dawn id-drittijiet huma integralment iggarantiti, billi effettivament jagħtuhom il-benefiċċju tal-perijodi minimi ta’ serħan ta’ kuljum u ta’ kull ġimgħa previsti minn din id-direttiva. Minn dan isegwi li l-metodi ddefiniti mill-Istati Membri sabiex jiżguraw l-implimentazzjoni tar-rekwiżiti tad-Direttiva 2003/88 ma għandhomx ikunu ta’ natura li jxejnu s-sustanza tad-drittijiet sanċiti fl-Artikolu 31(2) tal-Karta u fl-Artikoli 3 u 5 ta’ din id-direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2019, CCOO, C‑55/18, EU:C:2019:402, punti 42 u 43).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-ħaddiem għandu jitqies bħala l-parti l-iktar dgħajfa fir-relazzjoni tax-xogħol, b’tali mod li huwa neċessarju li l-persuna li timpjega tiġi prekluża milli jkollha l-possibbiltà li timponi fuqu restrizzjoni fuq id-drittijiet tiegħu (sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2019, CCOO, C‑55/18, EU:C:2019:402, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandha tiġi eżaminata l-kwistjoni ta’ jekk is-serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/88 jifformax parti mill-perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa msemmi fl-Artikolu 5.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat, fl-ewwel lok, li din id-direttiva tipprevedi d-dritt għas-serħan ta’ kuljum u d-dritt għas-serħan ta’ kull ġimgħa f’żewġ dispożizzjonijiet separati, jiġifieri, rispettivament, fl-Artikolu 3 u fl-Artikolu 5 tagħha. Dan jindika li dawn huma żewġ drittijiet awtonomi li, hekk kif essenzjalment osserva l-Avukat Ġenerali fil-punti 49 sa 51 tal-konklużjonijiet tiegħu, għandhom għanijiet separati, li jikkonsistu, għas-serħan ta’ kuljum, f’li l-ħaddiem ikun jista’ jitlaq mill-ambjent tax-xogħol matul numru determinat ta’ sigħat li mhux biss għandhom ikunu konsekuttivi, iżda għandhom ukoll ikunu direttament suċċessivi għal perijodu ta’ xogħol, u, għas-serħan ta’ kull ġimgħa, f’li l-ħaddiem ikun jista’ jistrieħ matul kull perijodu ta’ sebat ijiem.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Konsegwentement, il-ħaddiema għandhom jiġu ggarantiti t-tgawdija effettiva ta’ kull wieħed minn dawn id-drittijiet.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fit-tieni lok, għandu jitfakkar, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata fil-punt 35 ta’ din is-sentenza, li l-metodi ddefiniti mill-Istati Membri sabiex jiżguraw l-implimentazzjoni tar-rekwiżiti tad-Direttiva 2003/88 ma għandhomx ikunu ta’ natura li jxejnu s-sustanza tad-drittijiet sanċiti fl-Artikolu 31(2) tal-Karta u fl-Artikoli 3 u 5 ta’ din id-direttiva. F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li l-interpretazzjoni tgħid li s-serħan ta’ kuljum jifforma parti mis-serħan ta’ kull ġimgħa tammonta għal tixjin tas-sustanza tad-dritt għas-serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, billi ċċaħħad lill-ħaddiem mit-tgawdija effettiva tal-perijodu ta’ serħan ta’ kuljum previst f’din id-dispożizzjoni, meta huwa jibbenefika mid-dritt tiegħu għas-serħan ta’ kull ġimgħa.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dan ir-rigward, għandu neċessarjament jiġi kkonstatat li l-ewwel inċiż tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88 ma jillimitax ruħu li jistabbilixxi globalment perijodu minimu abbażi tad-dritt għas-serħan ta’ kull ġimgħa, iżda jispeċifika li dan il-perijodu jiżdied ma dak li għandu jiġi rikonoxxut abbażi tad-dritt għas-serħan ta’ kuljum, u b’dan il-mod jenfasizza n-natura awtonoma ta’ dawn iż-żewġ drittijiet. Dan jikkonferma li d-dritt għas-serħan ta’ kull ġimgħa ma huwiex ta’ natura li jinkludi, skont il-każ, il-perijodu li jikkorrispondi għad-dritt għas-serħan ta’ kuljum, iżda għandu jiġi rrikonoxxut addizzjonalment għad-dritt imsemmi l-aħħar.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Barra minn hekk, huwa importanti li l-effett utli tad-drittijiet mogħtija lill-ħaddiema permezz tad-Direttiva 2003/88 jiġi ggarantit kollu kemm hu, li jimplika neċessarjament l-obbligu tal-Istati Membri li jiggarantixxu l-osservanza ta’ kull rekwiżit minimu impost minn din id-direttiva (sentenza tal‑11 ta’ April 2019, Syndicat des cadres de la sécurité intérieure, C‑254/18, EU:C:2019:318, punt 33).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Minn dan isegwi li l-perijodu ta’ serħan ta’ kuljum, previst fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/88, ma jiżdiedx mal-erbgħa u għoxrin siegħa ta’ serħan imsemmija fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva sabiex jifforma perijodu totali ta’ serħan ta’ kull ġimgħa ta’ mill-inqas ħamsa u tletin siegħa, iżda mal-perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, awtonomu u separat, ta’ mill-inqas erbgħa u għoxrin siegħa previst f’din id-dispożizzjoni.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Mill-kunsiderazzjonijiet kollha esposti iktar ’il fuq jirriżulta li l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88, moqri fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li s-serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva ma jifformax parti mill-perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa previst fl-imsemmi Artikolu 5, iżda jiżdied miegħu.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fuq it‑tielet domanda</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 3 u 5 tad-Direttiva 2003/88, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li, meta leġiżlazzjoni nazzjonali tipprevedi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa li jaqbeż it-tul ta’ ħamsa u tletin siegħa konsekuttiva, hemm lok li l-ħaddiem jingħata, minbarra dan il-perijodu, is-serħan ta’ kuljum hekk kif huwa ggarantit mill-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fid-deċiżjoni tar-rinviju, l-imsemmija qorti tosserva, minn naħa, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tuża l-kunċett ta’ “ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa”, li hija bħala prinċipju tistabbilixxi għal tmienja u erbgħin siegħa, u li ma jistax ikun ta’ inqas minn tnejn u erbgħin siegħa, u, min-naħa l-oħra, li din il-leġiżlazzjoni la tinkludi riferiment għas-serħan ta’ kuljum u lanqas għat-tul tiegħu. Madankollu, l-imsemmi “ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa” huwa ta’ tul li jaqbeż il-ħamsa u tletin siegħa li jirriżultaw billi l-perijodu minimu ta’ serħan ta’ erbgħa u għoxrin siegħa previst fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88 jingħadd flimkien mal-perijodu minimu ta’ serħan ta’ ħdax-il siegħa previst fl-Artikolu 3 tagħha.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88 ma jagħmel l-ebda riferiment għad-dritt nazzjonali tal-Istati Membri. Għalhekk, it-termini użati fih għandhom jitqiesu bħala kunċetti awtonomi tad-dritt tal-Unjoni u għandhom jiġu interpretati b’mod uniformi fit-territorju ta’ dan tal-aħħar, irrispettivament mill-kwalifiki użati fl-Istati Membri (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2017, Maio Marques da Rosa, C‑306/16, EU:C:2017:844, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Minn dan isegwi li l-kunċett ta’ “ħin ta’ serħan ta’ kull ġimgħa” previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jaffettwax l-interpretazzjoni tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dan speċifikat, għandu jitfakkar li l-perijodu minimu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa mingħajr interruzzjoni previst f’din id-dispożizzjoni huwa ta’ erbgħa u għoxrin siegħa. Madankollu, l-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva jawtorizza lill-Istati Membri japplikaw jew jintroduċu dispożizzjonijiet iktar favorevoli għall-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema jew li jiffavorixxu jew li jippermettu l-applikazzjoni ta’ ftehimiet kollettivi jew ta’ ftehimiet konklużi bejn imsieħba soċjali li huma iktar favorevoli għal din il-protezzjoni. Huwa għalhekk li, konformement mal-ftehim kollettiv applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, il-ħaddiem inkwistjoni ngħata serħan ta’ kull ġimgħa ta’ mill-inqas tnejn u erbgħin siegħa. F’dan il-każ, is-sigħat ta’ serħan ta’ kull ġimgħa hekk mogħtija lil hinn mill-minimu meħtieġ fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88 ma humiex irregolati minn din id-direttiva iżda mid-dritt nazzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, TSN u AKT, C‑609/17 u C‑610/17, EU:C:2019:981, punti 34 u 35).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Madankollu, il-fatt li jiġu previsti dispożizzjonijiet bħal dawn fil-qasam ta’ serħan ta’ kull ġimgħa li huma iktar favorevoli minn dawk imposti, bħala livell minimu, bid-Direttiva 2003/88 ma jistax iċaħħad lill-ħaddiem minn drittijiet oħra mogħtija lilu minn din id-direttiva, u b’mod iktar partikolari, mid-dritt għas-serħan ta’ kuljum.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-effett tal-eżerċizzju, minn Stat Membru, ta’ tali kompetenzi rispettivi ma jistax ikun dak li jippreġudika l-protezzjoni minima żgurata lill-ħaddiema mill-imsemmija direttiva u, b’mod partikolari, il-benefiċċju effettiv tal-perijodu minimu ta’ serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu 3 tagħha (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑4 ta’ Ġunju 2020, Fetico et, C‑588/18, EU:C:2020:420, punt 32).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Għaldaqstant, sabiex lill-ħaddiem tiġi ggarantita t-tgawdija effettiva tad-dritt għas-serħan ta’ kuljum sanċit fl-Artikolu 31(2) tal-Karta u fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/88, dan is-serħan ta’ kuljum għandu jingħata irrispettivament mit-tul tas-serħan ta’ kull ġimgħa previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fid-dawl ta’dak li ġie espost iktar ’il fuq, ir-risposta li għandha tingħata għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikoli 3 u 5 tad-Direttiva 2003/88, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li, meta leġiżlazzjoni nazzjonali tipprevedi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa li jaqbeż il-perijodu ta’ ħamsa u tletin siegħa konsekuttiva, hemm lok li l-ħaddiem jingħata, minbarra dan il-perijodu, is-serħan ta’ kuljum hekk kif huwa ggarantit mill-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fuq ir‑raba’ u l‑ħames domanda</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Permezz tar-raba’ u tal-ħames domanda, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/88, moqri fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li, meta ħaddiem jingħata perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, dan għandu wkoll id-dritt li jibbenefika minn perijodu ta’ serħan ta’ kuljum li jiġi qabel l-imsemmi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, f’dan il-każ, MÁV-START kienet tagħti perijodu ta’ serħan ta’ kuljum biss jekk perijodu ġdid ta’ xogħol kien previst fl-erbgħa u għoxrin siegħa ta’ wara t-tmiem ta’ perijodu ta’ xogħol partikolari. Jekk ma kien previst ebda perijodu ġdid ta’ xogħol, pereżempju meta jingħata perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa jew leave, MÁV-START tqis li ma kienx għad hemm l-obbligu li jingħata s-serħan ta’ kuljum.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, sabiex ikun jista’ jistrieħ b’mod effettiv, il-ħaddiem għandu jibbenefika mill-possibbiltà li jitlaq mill-ambjent tax-xogħol tiegħu għal numru speċifiku ta’ sigħat li mhux biss għandhom ikunu konsekuttivi iżda għandhom ukoll isegwu direttament perijodu ta’ xogħol, sabiex jippermettu li l-persuna kkonċernata tirrilassa u telimina l-għejja inerenti għat-twettiq tal-funzjonijiet tagħha (sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2010, Union syndicale Solidaires Isère, C‑428/09, EU:C:2010:612, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Minn dan isegwi li, wara perijodu ta’ xogħol, kull ħaddiem għandu immedjatament jibbenefika minn perijodu ta’ serħan ta’ kuljum, u dan indipendentement mill-punt ta’ jekk dan il-perijodu ta’ serħan huwiex jew ma huwiex ser ikun segwit minn perijodu ta’ xogħol. Barra minn hekk, meta s-serħan ta’ kuljum u s-serħan ta’ kull ġimgħa jingħataw b’mod kontigwu, il-perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa jista’ jibda jiddekorri biss ladarba l-ħaddiem ikun ibbenefika mis-serħan ta’ kuljum.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta li għandha tingħata għar-raba’ u għall-ħames domanda għandha tkun li l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/88, moqri fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta ħaddiem jingħata perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, dan għandu wkoll id-dritt li jibbenefika minn perijodu ta’ serħan ta’ kuljum li jiġi qabel l-imsemmi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Fuq l‑ispejjeż</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux ikunu s-suġġett ta’ ħlas lura.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C41DispositifIntroduction" id="para-109" title="page-11">
      Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol, moqri fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-111" title="page-12">
      għandu jiġi interpretat fis-sens li:
    </p>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-112" title="page-12">
      is-serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva ma jifformax parti mill-perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa previst fl-imsemmi Artikolu 5, iżda jiżdied miegħu.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikoli 3 u 5 tad-Direttiva 2003/88, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-114" title="page-12">
      għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
    </p>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-115" title="page-12">
      meta leġiżlazzjoni nazzjonali tipprevedi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa li jaqbeż il-perijodu ta’ ħamsa u tletin siegħa konsekuttiva, hemm lok li l-ħaddiem jingħata, minbarra dan il-perijodu, is-serħan ta’ kuljum hekk kif huwa ggarantit mill-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/88, moqri fid-dawl tal-Artikolu 31(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-117" title="page-12">
      għandu jiġi interpretat fis-sens li:
    </p>
    <p class="C32Dispositifmarge1" id="para-118" title="page-12">
      meta ħaddiem jingħata perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa, dan għandu wkoll id-dritt li jibbenefika minn perijodu ta’ serħan ta’ kuljum li jiġi qabel l-imsemmi perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa.
    </p>
    <div class="signatures">
<p class="C77Signatures" id="para-119" title="page-12">
<span class="signatory">Firem</span>
</p>
</div>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">*</a>
</span>) Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.</p>
</body>
</html>
