1.

Με την υπό εξέταση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Γερμανία) ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει ορισμένες πτυχές του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/95/ΕΕ  ( 2 ). Η υπόθεση αφορά το ζήτημα αν Παλαιστίνιος πρόσφυγας πρέπει να θεωρηθεί είτε ότι «αποκλείεται από το καθεστώς πρόσφυγα» είτε ότι δικαιούται «αυτοδικαίως» να του χορηγηθεί το καθεστώς αυτό, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/95, και, ειδικότερα, τη σημασία που μπορεί να έχει για την εκτίμηση αυτή η αλλαγή της διαμονής του αιτούντος μεταξύ δύο διαφορετικών «περιοχών δράσης» της UNRWA πριν εισέλθει σε έδαφος κράτους μέλους της Ένωσης. Σημειωτέον ότι ο αιτών διέμενε αρχικώς στη Συρία, εν συνεχεία μετέβη στον Λίβανο για παρατεταμένο χρονικό διάστημα και μετέπειτα επέστρεψε στη Συρία για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα πριν μεταβεί στη Γερμανία διά της χερσαίας οδού. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί καθοδήγηση ως προς τη γεωγραφική ζώνη που πρέπει να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση του καθεστώτος του αιτούντος δυνάμει του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής.

I.

Το νομικό πλαίσιο

Α.

Το διεθνές δίκαιο

1.

Η Σύμβαση της Γενεύης

2.

Η Σύμβαση περί του καθεστώτος των προσφύγων, η οποία υπεγράφη στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 [Recueil des traités des Nations unies, τόμος 189, σ. 150, αριθ. 2545 (1954)], τέθηκε σε ισχύ στις 22 Απριλίου 1954. Συμπληρώθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων, το οποίο συνήφθη στη Νέα Υόρκη στις 31 Ιανουαρίου 1967 και τέθηκε σε ισχύ στις 4 Οκτωβρίου 1967 (στο εξής: Σύμβαση της Γενεύης).

3.

Το άρθρο 1, σημείο Α, της Σύμβασης της Γενεύης ορίζει, μεταξύ άλλων, την έννοια του «πρόσφυγα» για τους σκοπούς της Σύμβασης αυτής, το δε άρθρο της 1, σημείο Δ, προβλέπει τα εξής:

2.

Η UNRWA

4.

Η Υπηρεσία Αρωγής και Έργων των Ηνωμένων Εθνών για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή (United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East, στο εξής: UNRWA) συστάθηκε με το ψήφισμα 302 (IV) της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, της 8ης Δεκεμβρίου 1949, σχετικά με την αρωγή προς τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες. Η εντολή της ανανεώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα από της συστάσεώς της, η δε τρέχουσα εντολή της λήγει στις 30 Ιουνίου 2023  ( 3 ). Αποστολή της είναι να μεριμνά για την ευημερία και την ανθρώπινη ανάπτυξη των Παλαιστίνιων προσφύγων.

3.

Η UNHCR

5.

Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (Office of the United Nations High Commissioner for Refugees, στο εξής: UNHCR) ιδρύθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 1950 με το ψήφισμα 428 (V) της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Η UNHCR είναι επικουρικό όργανο των Ηνωμένων Εθνών βάσει του άρθρου 22 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Β.

Το δίκαιο της Ένωσης

6.

Με την οδηγία 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας, αναδιατυπώθηκε και καταργήθηκε η οδηγία 2004/83/ΕΚ  ( 4 ) για λόγους σαφήνειας, διότι είχε υποστεί αρκετές ουσιαστικές αλλαγές. Ωστόσο, το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, παρέμεινε αμετάβλητο.

7.

Κατά την αιτιολογική σκέψη 4 της οδηγίας 2011/95, η Σύμβαση της Γενεύης και το σχετικό Πρωτόκολλο αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο του διεθνούς νομικού καθεστώτος για την προστασία των προσφύγων. Το γράμμα της αιτιολογικής σκέψης 4 της εν λόγω οδηγίας είναι πανομοιότυπο με αυτό της αιτιολογικής σκέψης 3 της οδηγίας 2004/83.

8.

Κατά την αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας 2011/95, ο κύριος σκοπός της οδηγίας αυτής είναι η διασφάλιση, αφενός, ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν κοινά κριτήρια για τον προσδιορισμό των προσώπων που όντως χρήζουν διεθνούς προστασίας και, αφετέρου, ότι τα εν λόγω πρόσωπα έχουν πρόσβαση σε ελάχιστο επίπεδο παροχών σε όλα τα κράτη μέλη. Η αιτιολογική σκέψη 6 της οδηγίας 2004/83 είχε διατυπωθεί με πανομοιότυπο τρόπο.

9.

Οι αιτιολογικές σκέψεις 22 έως 24 της οδηγίας 2011/95 έχουν ως εξής:

10.

Το άρθρο 1 της οδηγίας 2011/95, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σκοπός», ορίζει τα εξής:

11.

Το άρθρο 2 της οδηγίας 2011/95, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:

12.

Το άρθρο 5 της οδηγίας 2011/95, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ανάγκες παροχής διεθνούς προστασίας οι οποίες ανακύπτουν επιτόπου», προβλέπει στην παράγραφό του 3 τα εξής:

13.

Το άρθρο 11, το οποίο φέρει τον τίτλο «Παύση», ορίζει τα εξής:

14.

Το άρθρο 12, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αποκλεισμός από το καθεστώς πρόσφυγα», ορίζει τα εξής:

15.

Το άρθρο 14, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ανάκληση, τερματισμός ή άρνηση ανανέωσης του καθεστώτος πρόσφυγα», ορίζει τα εξής:

II.

Το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα

16.

Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο XT (στο εξής: ΧΤ ή αιτών) είναι ανιθαγενής παλαιστινιακής καταγωγής, ο οποίος γεννήθηκε το 1991 στη Δαμασκό της Συρίας. Είναι καταχωρισμένος ως Παλαιστίνιος πρόσφυγας στην UNRWA στον καταυλισμό του Yarmouk, νοτίως της Δαμασκού.

17.

Από απροσδιόριστο χρονικό σημείο τον Οκτώβριο του 2013 μέχρι τις 20 Νοεμβρίου 2015 ήταν στον Λίβανο, όπου εργάστηκε προσωρινά ή περιστασιακά σε διάφορες θέσεις. Από την απόφαση περί παραπομπής δεν είναι σαφές αν ζήτησε και/ή έλαβε συγκεκριμένη συνδρομή από την UNRWA κατά την περίοδο αυτή.

18.

Εν συνεχεία, ο XT εγκατέλειψε τον Λίβανο και μετέβη στην Qudsaya της Συρίας, όπου διέμεινε για σύντομο χρονικό διάστημα με μέλη της οικογένειάς του. Μερικές ημέρες αργότερα, εγκατέλειψε τη Συρία και μετέβη στη Γερμανία διά της χερσαίας οδού. Από τη δικογραφία δεν προκύπτει με σαφήνεια το διάστημα κατά το οποίο διέμεινε στη Συρία, αλλά, κατά τις παρατηρήσεις της Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Προσφύγων, Γερμανία), ο αιτών εγκατέλειψε τον Λίβανο περί τα «τέλη Νοεμβρίου». Συνεπώς, διέμεινε στη Συρία το πολύ 10 ημέρες πριν αναχωρήσει για τη Γερμανία. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, όταν ο XT εγκατέλειψε τη Συρία, η Ιορδανία και ο Λίβανος είχαν ήδη κλείσει τα σύνορά τους για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες από τη Συρία.

19.

Λόγω των συνθηκών του πολέμου και της σύρραξης στη Συρία, προκύπτει ότι η δυνατότητα της UNRWA για παροχή προστασίας και συνδρομής στην περιοχή δράσης της στη Συρία  ( 5 ) ήταν σημαντικά περιορισμένη κατά τον χρόνο κατά τον οποίο ο ΧΤ εγκατέλειψε αυτή τη χώρα  ( 6 ). Πάντως, κατά τις δηλώσεις της, η εν λόγω υπηρεσία, παρά τις σύνθετες προκλήσεις, συνέχισε να παρέχει συνδρομή στην περιοχή δράσης της στη Συρία και «διατήρησε την παροχή υπηρεσιών στο πλαίσιο των προγραμμάτων του προϋπολογισμού της όσον αφορά την υγειονομική περίθαλψη, την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση, τη μικροχρηματοδότηση, την υποστήριξη των νέων και τις κοινωνικές υπηρεσίες», προσαρμόζοντας τις εν λόγω υπηρεσίες στις περιοριστικές συνθήκες που επιβάλλει μια ένοπλη σύρραξη  ( 7 ).

20.

Ο XT έφθασε στη Γερμανία τον Δεκέμβριο του 2015 και υπέβαλε αίτηση ασύλου τον Φεβρουάριο του 2016. Με απόφαση της 29ης Αυγούστου 2016, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων του χορήγησε το καθεστώς επικουρικής προστασίας, αλλά αρνήθηκε να του χορηγήσει το καθεστώς πρόσφυγα. Με απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2016, το Verwaltungsgericht (διοικητικό πρωτοδικείο, Γερμανία) δέχθηκε την προσφυγή του και διέταξε να του χορηγηθεί το καθεστώς του πρόσφυγα.

21.

Στην κατ’ έφεση δίκη, το Oberverwaltungsgericht (διοικητικό εφετείο, Γερμανία) απέρριψε την έφεση που άσκησε η Bundesrepublik Deutschland (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας) κατά της απόφασης του Verwaltungsgericht (διοικητικού πρωτοδικείου), κρίνοντας, κατ’ ουσίαν, ότι ο XT, ως ανιθαγενής Παλαιστίνιος, ήταν πρόσφυγας κατά την έννοια των νομικών διατάξεων με τις οποίες μεταφέρθηκε στο γερμανικό δίκαιο το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/95. Κατά το Oberverwaltungsgericht (διοικητικό εφετείο), ο XT είχε τύχει προστασίας από την UNRWA και η προστασία αυτή είχε παύσει για λόγους ανεξάρτητους από τη βούλησή του. Το Oberverwaltungsgericht (διοικητικό εφετείο) έκρινε ότι, κατά την αναχώρησή του από τη Συρία, ο αιτών βρέθηκε σε προσωπική κατάσταση σοβαρής ανασφάλειας και δεν είχε πρόσβαση στην προστασία της UNRWA σε άλλα τμήματα της ζώνης επιχειρήσεών της, καθόσον η Ιορδανία και ο Λίβανος είχαν ήδη κλείσει τα σύνορά τους για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες από τη Συρία. Έκρινε ότι η αναχώρησή του δεν μπορούσε να θεωρηθεί εκούσια, δεδομένου ότι οφειλόταν σε λόγους ανεξάρτητους από τη βούλησή του. Κατά το δικαστήριο, τούτο επιβεβαιώνεται από τη χορήγηση σε αυτόν καθεστώτος επικουρικής προστασίας  ( 8 ).

22.

Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας άσκησε αναίρεση ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου).

23.

Το δικαστήριο αυτό αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

24.

Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Βελγική και η Γερμανική Κυβέρνηση, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 10ης Ιουνίου 2020, η Γερμανική και η Γαλλική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικά τις παρατηρήσεις τους.

III.

Ανάλυση

Α.

Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

25.

Πριν εξετάσω τα προδικαστικά ερωτήματα, θεωρώ χρήσιμο να προβώ σε ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με την οδηγία 2011/95 και τη γεωγραφική έκταση των επιχειρήσεων της UNRWA, αντιστοίχως.

1.

Η οδηγία 2011/95

26.

Η οδηγία 2011/95 εκδόθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2011. Αναδιατύπωσε και κατάργησε την οδηγία 2004/83. Μολονότι επήλθαν τροποποιήσεις σε άλλα τμήματα της οδηγίας, το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, των δύο αυτών οδηγιών είναι κατ’ ουσίαν πανομοιότυπο με μόνον ορισμένες ορθογραφικές αλλαγές. Επομένως, η νομολογία σχετικά με το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2004/83 πρέπει να εφαρμοστεί και όσον αφορά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/95.

27.

Το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, περιλαμβάνει δύο μέρη. Το πρώτο μέρος ορίζει ότι πρόσωπο που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 1, σημείο Δ, της Σύμβασης της Γενεύης αποκλείεται από το «καθεστώς πρόσφυγα» κατά την έννοια της οδηγίας. Το άρθρο 1, σημείο Δ, πρώτο εδάφιο, αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης της Γενεύης τα πρόσωπα που «απολαύουν σήμερον» της προστασίας ή συνδρομής της UNRWA  ( 9 ) (η ρήτρα αποκλεισμού). Το άρθρο 1, σημείο Δ, δεύτερο εδάφιο, ορίζει ότι, όταν «η ως άνω προστασία ή συνδρομή παύση παρεχομένη δι’ οιανδήποτε αιτίαν» χωρίς να έχει οριστικά ρυθμιστεί η τύχη των προσώπων αυτών σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, τα εν λόγω πρόσωπα θα απολαύουν αυτομάτως των ευεργετημάτων που απορρέουν από τη Σύμβαση της Γενεύης (η ρήτρα υπαγωγής). Είναι σαφές ότι η θέση των Παλαιστίνιων προσφύγων που είναι καταχωρισμένοι στην UNRWA δεν έχει ακόμη ρυθμιστεί  ( 10 ). Η αγγλική απόδοση του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2011/95 επαναλαμβάνει αυτολεξεί το άρθρο 1, σημείο Δ, δεύτερο εδάφιο, αντικαθιστώντας μόνον τον όρο «Σύμβαση» με τον όρο «Οδηγία»  ( 11 ). Κατά λογική ακολουθία και, επίσης, κατά πάγια νομολογία, η ρήτρα υπαγωγής κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος, εφαρμόζεται μόνον αν έχει εφαρμογή η ρήτρα αποκλεισμού κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, πρώτη περίοδος  ( 12 ).

28.

Ενώ η Σύμβαση της Γενεύης καλύπτει μόνον τους «πρόσφυγες», η οδηγία 2011/95 και η οδηγία 2004/83 καλύπτουν επίσης την «επικουρική προστασία». Για τον λόγο αυτόν, μολονότι η ρήτρα αποκλεισμού που προβλέπεται στο άρθρο 1, σημείο Δ, της Σύμβασης της Γενεύης αφορά τη Σύμβαση στο σύνολό της, ο αποκλεισμός που προβλέπεται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, των δύο οδηγιών αφορά μόνον το καθεστώς του «πρόσφυγα». Συνεπώς, ένα άτομο μπορεί να αποκλειστεί από το καθεστώς του πρόσφυγα δυνάμει αυτής της διάταξης της οδηγίας 2011/95 και, παρά ταύτα, να συνεχίσει να δικαιούται επικουρική προστασία.

29.

Όσον αφορά την οδηγία 2011/95, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένα κρίνει ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 4, 23 και 24 της οδηγίας αυτής προκύπτει ότι η Σύμβαση της Γενεύης αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του διεθνούς νομικού συστήματος προστασίας των προσφύγων και ότι οι διατάξεις της ως άνω οδηγίας που αφορούν τις προϋποθέσεις χορήγησης του καθεστώτος πρόσφυγα, καθώς και το περιεχόμενο του εν λόγω καθεστώτος, θεσπίστηκαν προκειμένου να βοηθήσουν τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών να εφαρμόζουν τη Σύμβαση αυτή βασιζόμενες σε κοινές έννοιες και κοινά κριτήρια  ( 13 ) και ότι, ως εκ τούτου, οι διατάξεις της οδηγίας αυτής, όπως εκείνες της οδηγίας 2004/83, πρέπει να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της όλης οικονομίας και του σκοπού της, σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης και τις άλλες σχετικές συμβάσεις που αναφέρει το άρθρο 78, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ  ( 14 ). Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 10 της οδηγίας 2004/83, οι διατάξεις αυτές πρέπει επίσης να ερμηνεύονται κατά τρόπο που σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται, μεταξύ άλλων, στον Χάρτη  ( 15 ).

2.

Η γεωγραφική έκταση των επιχειρήσεων της UNRWA

30.

Η UNRWA δραστηριοποιείται σε ζώνη επιχειρήσεων αποτελούμενη από πέντε περιοχές δράσης, ήτοι τη Δυτική Όχθη, τη Γάζα, την Ιορδανία, τον Λίβανο και τη Συρία  ( 16 ), όπου παρέχει προστασία και/ή συνδρομή  ( 17 ) σε Παλαιστίνιους πρόσφυγες και σε ορισμένες άλλες κατηγορίες δικαιούχων, όπως στους «φτωχούς της Ιερουσαλήμ και της Γάζας», καθώς και σε μη καταχωρισμένα πρόσωπα τα οποία εκτοπίστηκαν συνεπεία των εχθροπραξιών του 1967 και μεταγενέστερων εχθροπραξιών  ( 18 ). Από την περιγραφή των πραγματικών περιστατικών στην απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο ΧΤ είναι «Παλαιστίνιος πρόσφυγας». Οι δύο περιοχές δράσης στις οποίες αυτός διέμενε βρίσκονται σε δύο διαφορετικά κράτη, ήτοι στη Συρία και στον Λίβανο. Ωστόσο, ανήκουν και οι δύο στη «ζώνη επιχειρήσεων» της UNRWA.

31.

Η UNRWA δεν ελέγχει τα εδάφη των περιοχών δράσης της και δεν είναι σε θέση να χορηγήσει ή να αρνηθεί σε καταχωρισμένο Παλαιστίνιο πρόσφυγα πρόσβαση στο έδαφος στο οποίο βρίσκεται συγκεκριμένη περιοχή δράσης. Συνεπώς, η πραγματική πρόσβαση μπορεί να εξαρτάται (και συχνά εξαρτάται) από την αλλαγή των πολιτικών των κυβερνητικών ή οιονεί κυβερνητικών εξουσιών που έχουν τον έλεγχο του οικείου εδάφους σε δεδομένο χρονικό σημείο.

Β.

Το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα

32.

Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία θα εξετάσω από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, διευκρινίσεις ως προς τη γεωγραφική ζώνη που πρέπει να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση του ζητήματος αν έχει «παύσει» η συνδρομή ή προστασία της UNRWA σε συγκεκριμένο άτομο το οποίο είχε προηγουμένως τύχει της εν λόγω συνδρομής ή προστασίας. Τα ερωτήματα αυτά αφορούν ειδικότερα τη «ρήτρα υπαγωγής» κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2011/95 και κατά το άρθρο 1, σημείο Δ, δεύτερο εδάφιο, της Σύμβασης της Γενεύης  ( 19 ). Η απόφαση περί παραπομπής στηρίζεται στην προκείμενη ότι η ρήτρα αποκλεισμού κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, πρώτη περίοδος, και κατά το άρθρο 1, σημείο Δ, πρώτο εδάφιο, έχουν εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης της κύριας δίκης. Για τους σκοπούς της ανάλυσής μου, φρονώ ότι αυτό συμβαίνει εν προκειμένω.

1.

Σύνοψη της επιχειρηματολογίας των μετεχόντων στην προδικαστική διαδικασία

33.

Όλοι οι μετέχοντες στην προδικαστική διαδικασία που κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις –η Επιτροπή, το Βέλγιο, η Γερμανία και η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων– συμφωνούν ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί αν έχει παύσει κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, η προστασία ή συνδρομή της UNRWA σε συγκεκριμένο πρόσωπο, δεν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη μόνον η περιοχή δράσης στην τελευταία διαμονή του ενδιαφερομένου. Η Επιτροπή διατύπωσε την άποψη –με την οποία συντάσσομαι γενικώς– ότι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι περιοχές δράσης της UNRWA στις οποίες ο ενδιαφερόμενος μπορούσε πραγματικά να έχει πρόσβαση  ( 20 ) όταν εγκατέλειψε τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA, καθώς και οι περιοχές δράσης στις οποίες ο ενδιαφερόμενος θα είχε πρόσβαση κατά τον χρόνο λήψης απόφασης (συμπεριλαμβανομένης δικαστικής απόφασης) επί της αίτησης χορήγησης του καθεστώτος πρόσφυγα.

34.

Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας διατύπωσε την άποψη ότι, εκτός από τις περιοχές δράσης στην τελευταία πραγματική διαμονή, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και εκείνες οι περιοχές δράσης με τις οποίες ο ενδιαφερόμενος έχει ουσιαστικούς δεσμούς. Αυτές οι άλλες περιοχές δράσης θα μπορούσαν να είναι εκείνες στις οποίες ο αιτών είχε την τελευταία συνήθη διαμονή του ή είχε στενούς συγγενείς. Το Βέλγιο διατύπωσε την άποψη ότι, για να εκτιμηθεί αν ανιθαγενής Παλαιστίνιος εξακολουθούσε να απολαύει της συνδρομής της UNRWA κατά τον χρόνο που εγκατέλειψε τη ζώνη επιχειρήσεών της, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη όλες οι περιοχές δράσης της, και ότι στον αιτούντα εναπόκειται να αποδείξει ότι αδυνατούσε να μεταβεί σε άλλη περιοχή δράσης της UNRWA και να τύχει εκεί προστασίας ή συνδρομής.

35.

Η Γαλλία δεν υπέβαλε γραπτές παρατηρήσεις, αλλά ζήτησε τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζήτησης κατά τη διάρκεια της οποίας διατύπωσε την άποψη ότι, για την εκτίμηση του ζητήματος αν έχει ή είχε παύσει η προστασία ή συνδρομή της UNRWA, επιρροή ασκεί μόνον η περιοχή δράσης στην οποία ο αιτών είχε τη «συνήθη διαμονή» του πριν υποβάλει αίτηση για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα.

2.

Εκτίμηση του πρώτου και του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος

36.

Πρώτον, παρατηρείται ότι ούτε το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ούτε το άρθρο 1, σημείο Δ, κάνουν κάποια αναφορά στη «διαμονή» του ενδιαφερόμενου. Αυτό που έχει σημασία, για τους σκοπούς του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, πρώτη περίοδος, και του άρθρου 1, σημείο Δ, πρώτο εδάφιο, είναι αν το πρόσωπο απολαύει συνδρομής ή προστασίας από την οικεία υπηρεσία, ενώ για την εφαρμογή του δεύτερου εδαφίου ή της δεύτερης περιόδου αυτών των δύο διατάξεων κρίσιμο στοιχείο είναι το αν η εν λόγω προστασία ή συνδρομή «έχει παύσει»  ( 21 ).

37.

Δεύτερον, κατά πάγια νομολογία, το ζήτημα αν ένα πρόσωπο εμπίπτει στις διατάξεις του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, πρώτη και/ή δεύτερη περίοδος, πρέπει να εκτιμάται σε εξατομικευμένη βάση και όχι μέσω της γενικής θεώρησης των προσφύγων της Παλαιστίνης ή των Παλαιστινίων προσφύγων ως ομάδας  ( 22 ). Συνεπώς, δεν συμμερίζομαι την ανησυχία ορισμένων μετεχόντων στην προδικαστική διαδικασία ότι το να ληφθεί υπόψη ολόκληρη η ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA όταν αξιολογείται αν έπαυσε η παροχή προστασίας ή συνδρομής από την υπηρεσία αυτή θα περιόριζε αδικαιολόγητα το πεδίο εφαρμογής της ρήτρας υπαγωγής κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος  ( 23 ). Μια τέτοια εκτίμηση θα πρέπει να είναι εξατομικευμένη, υπό την έννοια ότι η εν λόγω προστασία ή συνδρομή σε άλλες περιοχές δράσης θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνον εφόσον ο αιτών πράγματι μπορούσε ή μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτήν.

38.

Τα διάφορα συνδετικά στοιχεία που επισήμαναν ορισμένοι μετέχοντες στην προδικαστική διαδικασία καθιστούν εν γένει πιθανότερο για έναν συγκεκριμένο αιτούντα να έχει πράγματι πρόσβαση στην οικεία περιοχή δράσης και, συνεπώς, στην προστασία ή συνδρομή που παρέχει η UNRWA στην περιοχή αυτή. Αυτό είναι σαφέστατο σε ένα από τα παραδείγματα που παραθέτει η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων. Αν ο αιτών έχει τυπικά το δικαίωμα διαμονής σε άλλη περιοχή δράσης στην οποία η UNRWA παρέχει συνδρομή, και είναι δυνατόν για αυτόν να μεταβεί εκεί, τότε είναι προφανές ότι ο αιτών έχει πραγματική πρόσβαση στη συνδρομή αυτή και, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί να εφαρμοστεί η ρήτρα υπαγωγής κατά το άρθρο 12, παράγραφος, 1 στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος.

39.

Το αν οι οικογενειακές σχέσεις, η προηγούμενη συνήθης διαμονή ή άλλα ουσιαστικά συνδετικά στοιχεία με συγκεκριμένη περιοχή δράσης παρέχουν πράγματι σε συγκεκριμένο αιτούντα τη δυνατότητα πρόσβασης στη συνδρομή της UNRWA σε αυτή την περιοχή δράσης αποτελεί πραγματικό ζήτημα το οποίο φρονώ ότι πρέπει να εκτιμάται κατά περίπτωση, λαμβανομένων υπόψη όλων των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών περιστάσεων του αιτούντος  ( 24 ). Αν ο αιτών εν προκειμένω, κρινόμενος σε εξατομικευμένη βάση, είχε πράγματι πρόσβαση στην προστασία ή συνδρομή της UNRWA κατά τον χρόνο αναχώρησής του από τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA, ή κατά τον χρόνο έκδοσης απόφασης (περιλαμβανομένης της δικαστικής απόφασης) επί της αίτησής του, τότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτεται από τη ρήτρα υπαγωγής κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος, ανεξάρτητα από τη φύση των οποιωνδήποτε δεσμών του με την περιοχή δράσης οι οποίοι καθιστούσαν δυνατή την πρόσβαση. Στην περίπτωση αυτή, όπου η UNRWA εξακολουθεί να παρέχει προστασία ή συνδρομή σε μία ή περισσότερες περιοχές δράσης στις οποίες ο αιτών μπορεί να έχει πρόσβαση, η προστασία ή συνδρομή της UNRWA δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει «παύσει». Αντιθέτως, μπορεί να λεχθεί ότι, αποχωρώντας από την περιοχή δράσης στην οποία είχε προηγουμένως πρόσβαση, ο αιτών αποποιήθηκε την εν λόγω προστασία ή συνδρομή.

40.

Αυτή η ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, επιβεβαιώνεται από τις αποφάσεις του Δικαστηρίου στις υποθέσεις Bolbol, El Kott και Alheto. Σε κάθε μία από τις αποφάσεις αυτές, το Δικαστήριο εξέθεσε ρητώς ότι στη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA εντάσσονται η Λωρίδα της Γάζας, η Δυτική Όχθη, η Ιορδανία, ο Λίβανος και η Συρία και, στο μέτρο που ήταν κρίσιμο, αντιμετώπισε την εν λόγω ζώνη ως ενιαίο σύνολο  ( 25 ). Στην απόφαση Alheto, το Δικαστήριο έκρινε περαιτέρω, στο πλαίσιο ερωτήματος σχετικού με το άρθρο 35 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ  ( 26 ), ότι πρόσωπο που λαμβάνει «αποτελεσματική προστασία ή συνδρομή από την UNRWA» σε ζώνη επιχειρήσεων άλλη από εκείνη στην οποία είχε τη συνήθη διαμονή του πριν εγκαταλείψει τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA, και το οποίο επομένως θα μπορούσε να μείνει εκεί με ασφάλεια υπό αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης χωρίς κίνδυνο επαναπροώθησης στην περιοχή της συνήθους διαμονής, «πρέπει να αποκλεισθεί από το καθεστώς πρόσφυγα στην Ένωση σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2011/95»  ( 27 ).

41.

Με την πάροδο των ετών, η UNHCR έχει διατυπώσει διάφορες κατευθυντήριες γραμμές, σημειώσεις και άλλες δηλώσεις σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 1, σημείο Δ, και, περιστασιακά, του άρθρου 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ. Οι εν λόγω δηλώσεις αποτελούν ήπιο δίκαιο (soft law) και, συνεπώς, είναι παραινετικές και δεν έχουν δεσμευτική ισχύ  ( 28 ).

42.

Μολονότι το άρθρο 1, σημείο Δ, έχει παραμείνει αμετάβλητο, οι απόψεις που έχει εκφράσει διαχρονικά επί του άρθρου αυτού η UNHCR ποικίλουν σημαντικά. Συναφώς, σε μία τέτοια δήλωσή της  ( 29 ) η UNHCR διατύπωσε την άποψη ότι Παλαιστίνιος πρόσφυγας ο οποίος εγκατέλειψε για οποιονδήποτε λόγο τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA δικαιούται αυτοδικαίως τα ευεργετήματα της Σύμβασης της Γενεύης και τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα βάσει της οδηγίας 2004/83 μέχρις ότου επιστρέψει στην εν λόγω ζώνη (βλ. σημεία 2.2 και 2.3 της εν λόγω δήλωσης –επισημαίνεται δε ότι, σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, και τα πέντε προδικαστικά ερωτήματα θα ήταν άνευ σημασίας εν προκειμένω), ενώ σε μία από τις κατευθυντήριες οδηγίες της υποστήριξε  ( 30 ) ότι η ρήτρα υπαγωγής κατά το άρθρο 1, σημείο Δ, δεύτερο εδάφιο, έχει εφαρμογή όταν ένας ή περισσότεροι «αντικειμενικοί λόγοι» για την εγκατάλειψη της ζώνης επιχειρήσεων της UNRWA ή για την παρεμπόδιση συγκεκριμένου προσώπου να (επανα)θέσει τον εαυτό του υπό την προστασία ή συνδρομή της UNRWA προκάλεσαν την παύση της προστασίας ή συνδρομής προς το πρόσωπο αυτό (σημεία 19 και 22 των εν λόγω κατευθυντήριων οδηγιών).

43.

Με τις προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές, η UNHCR θεωρεί περαιτέρω ότι το ζήτημα αν Παλαιστίνιος πρόσφυγας μπορεί να έχει πρόσβαση στην προστασία ή συνδρομή της UNRWA θα πρέπει να εκτιμάται σε σχέση με «μία και μόνο ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA» και όχι με «κάθε μία από τις ζώνες επιχειρήσεων της UNRWA»  ( 31 ). Η UNHCR θεωρεί ότι η σύσταση αυτή ενισχύεται, αφενός, από τη διατύπωση της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση El Kott και, αφετέρου, από τη χρήση του ενικού αριθμού «ζώνη επιχειρήσεων» στην εν λόγω απόφαση  ( 32 ).

44.

Η σύσταση της UNHCR δεν με πείθει και φρονώ ότι δεν βρίσκει στήριγμα στην απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση El Kott  ( 33 ). Συναφώς, επισημαίνω, καταρχάς, ότι σε αυτό το τμήμα των κατευθυντήριων γραμμών η UNRWA αποκλίνει όχι μόνον από την ορολογία που χρησιμοποιούν κατά τρόπο ομοιόμορφο η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στα ψηφίσματά της που αφορούν την UNRWA, η ίδια η UNRWA όταν περιγράφει το έργο της και το Δικαστήριο στις αποφάσεις του, συμπεριλαμβανομένης της απόφασης El Kott  ( 34 ), αλλά και από την ορολογία που προηγουμένως χρησιμοποίησε η ίδια η UNHCR στην αναθεωρημένη δήλωσή της για το άρθρο 1, σημείο Δ, της Σύμβασης του 1951  ( 35 ) και στην αναθεωρημένη σημείωσή της για τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 1, σημείο Δ, της Σύμβασης του 1951 περί του καθεστώτος των προσφύγων στους Παλαιστίνιους πρόσφυγες  ( 36 ), όπου ο όρος «ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA» χρησιμοποιήθηκε για ολόκληρη την περιοχή όπου η UNRWA παρείχε προστασία ή συνδρομή.

45.

Στην πλέον πρόσφατη δήλωσή της επί του ζητήματος, η οποία εκδόθηκε στο πλαίσιο της παρούσας υπόθεσης για το Δικαστήριο  ( 37 ), η UNHCR δεν παραπέμπει στην απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση El Kott προς στήριξη των απόψεών της. Η UNHCR στη δήλωση αυτή επανακάμπτει στη συνήθως χρησιμοποιούμενη ορολογία, εφαρμόζοντας την έκφραση «ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA» για να περιλάβει και τις πέντε περιοχές δράσης της UNRWA  ( 38 ). Εκφράζει την άποψη ότι η εκτίμηση του αν έπαυσε η προστασία ή συνδρομή «πρέπει να γίνεται σε σχέση με την περιοχή δράσης όπου διέμενε προηγουμένως το άτομο»  ( 39 ). Αν το οικείο πρόσωπο «διέμενε προηγουμένως σε πάνω από μία περιοχή δράσης» η UNRWA θεωρεί πλέον ότι «η εκτίμηση του αν “έπαυσε για οποιονδήποτε λόγο η προστασία ή συνδρομή” μπορεί να γίνει σε σχέση με πάνω από μία περιοχή όπου διέμενε προηγουμένως το άτομο». Προς στήριξη των απόψεών της, η UNHCR παραθέτει τις δικές της κατευθυντήριες οδηγίες για τη διεθνή προστασία αριθ.13  ( 40 ), που προαναφέρθηκαν στα σημεία 43 και 44, χωρίς να διευκρινίζει τις αποκλίσεις μεταξύ της δήλωσης και αυτών των κατευθυντήριων οδηγιών, οι οποίες δεν προκύπτει ότι έχουν καταργηθεί. Δεν θεωρώ τη δήλωση πιο πειστική από τις κατευθυντήριες γραμμές.

46.

Συνεπώς, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα:

Γ.

Το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα

47.

Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο θα εξετάσω ευθύς αμέσως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν διευκρινίσεις ως προς τη γεωγραφική ζώνη που πρέπει να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση του ζητήματος αν εξέλιπαν οι προϋποθέσεις για την αυτοδίκαιη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα αφότου ο αιτών εγκατέλειψε τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA, και ειδικότερα αν η περιοχή που πρέπει να ληφθεί υπόψη απηχεί την απάντηση στα ερωτήματα 1 και 2. Το ερώτημα στηρίζεται στην προκείμενη ότι η ρήτρα υπαγωγής κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος, είχε εφαρμογή στον αιτούντα κατά τον χρόνο της αναχώρησής του από τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA, αλλά δεν έχει πια εφαρμογή κατά τον χρόνο που οι εθνικές διοικητικές ή δικαστικές αρχές λαμβάνουν απόφαση όσον αφορά την αίτησή του, ήτοι ότι η προστασία ή συνδρομή της UNRWA είχε παύσει όσον αφορά τον αιτούντα κατά τον χρόνο αναχώρησής του από τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA, αλλά αποκαταστάθηκε εκεί πριν εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση όσον αφορά την αίτησή του να του χορηγηθεί αυτοδικαίως το καθεστώς πρόσφυγα.

1.

Σύνοψη της επιχειρηματολογίας των μετεχόντων στην προδικαστική διαδικασία

48.

Όλοι όσοι υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις συμφωνούν κατ’ ουσίαν ότι η απάντηση στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να απηχεί την απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, δηλαδή ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η ίδια γεωγραφική ζώνη τόσο για την εκτίμηση του αν είχε παύσει η προστασία ή συνδρομή της UNRWA κατά τον χρόνο αναχώρησης του αιτούντος από τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA όσο και για την εκτίμηση του αν η προστασία ή συνδρομή της UNRWA είχε αποκατασταθεί κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης των αρμόδιων εθνικών διοικητικών ή δικαστικών αρχών επί της αίτησης για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα  ( 41 ).

49.

Με τις προφορικές παρατηρήσεις της κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η Γαλλική Κυβέρνηση, προς στήριξη της άποψής της –όσον αφορά το πρώτο, το δεύτερο και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα– ότι η σχετική γεωγραφική ζώνη πρέπει να είναι η περιοχή δράσης στην οποία ο αιτών είχε τη συνήθη διαμονή του, προέβαλε ότι το άρθρο 2, στοιχεία δʹ και ιδʹ, της οδηγίας 2011/95 χρησιμοποιεί αυτή την έννοια για τον καθορισμό των προϋποθέσεων υπό τις οποίες ένας ανιθαγενής πρέπει να θεωρείται πρόσφυγας, και ότι το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της οδηγίας χρησιμοποιεί την ίδια αυτή έννοια για τον καθορισμό των περιστάσεων υπό τις οποίες ο ανιθαγενής παύει να είναι πρόσφυγας.

2.

Εκτίμηση του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος

50.

Υπενθυμίζω, πρώτον, ότι το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ρυθμίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένα πρόσωπο αποκλείεται από το «καθεστώς πρόσφυγα» και ότι τα κριτήρια εφαρμογής της διάταξης αυτής δεν έχουν σχέση με τη διαμονή, όπως επισημαίνεται στα σημεία 36 επ. των παρουσών προτάσεων. Συνεπώς, το γεγονός ότι το άρθρο 2, στοιχεία δʹ και ιδʹ, αναφέρεται στη «συνήθη διαμονή» δεν είναι καθοριστικό για την απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα. Δεύτερον, το τέταρτο (και το δεύτερο) προδικαστικό ερώτημα αφορά μια διαφορετική κατάσταση από αυτήν που καλύπτει το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της οδηγίας 2011/95. Η εν λόγω διάταξη αφορά την περίπτωση ανιθαγενούς ο οποίος έχει ήδη αποκτήσει το καθεστώς πρόσφυγα αλλά έχουν παύσει να υφίστανται οι συνθήκες που οδήγησαν στην αναγνώρισή του ως πρόσφυγα, εφαρμόζεται δε σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95. Η τελευταία αυτή διάταξη επιβάλλει στα κράτη μέλη να «ανακαλούν, [να] τερματίζουν ή [να] αρνούνται να ανανεώσουν το καθεστώς πρόσφυγα» ενός ανιθαγενούς αν «το πρόσωπο αυτό παύσει να είναι πρόσφυγας σύμφωνα με το άρθρο 11» (η υπογράμμιση δική μου).

51.

Το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, αντιθέτως, αφορά το αν ο ενδιαφερόμενος πρέπει καταρχάς να αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, δεύτερη περίοδος. Η διάταξη αυτή –εφόσον το απαιτούν οι περιστάσεις και πρέπει να ληφθεί μεταγενέστερη απόφαση περί ανακλήσεως– συνδέεται με το άρθρο 14, παράγραφος 3, κατά το οποίο τα κράτη μέλη οφείλουν να «ανακαλούν, [να] τερματίζουν ή [να] αρνούνται να ανανεώσουν το καθεστώς πρόσφυγα» ανιθαγενούς αν «το εν λόγω πρόσωπο θα έπρεπε να είχε αποκλεισθεί ή αποκλείεται από το καθεστώς πρόσφυγα σύμφωνα με το άρθρο 12» (η υπογράμμιση δική μου). Το άρθρο 14, παράγραφος 3, δεν κάνει μνεία της διαμονής, συνήθους ή άλλης.

52.

Συνεπώς, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα:

Δ.

Το τρίτο προδικαστικό ερώτημα

53.

Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, διευκρινίσεις ως προς το αν ανιθαγενής μπορεί να επικαλεστεί κινδύνους στην προσωπική του ασφάλεια στους οποίους εκτέθηκε εκούσια μεταβαίνοντας από ασφαλή (ή σχετικά ασφαλή) περιοχή δράσης της UNRWA σε περιοχή δράσης όπου βρέθηκε σε προσωπική κατάσταση σοβαρής ανασφάλειας και ως προς το αν, λόγω του κινδύνου που διέτρεξε εκούσια, μπορεί να προβάλει ότι δικαιούται αυτοδικαίως τα ευεργετήματα του καθεστώτος του πρόσφυγα που κατοχυρώνει η οδηγία 2011/95.

54.

Στην απόφαση El Kott, το Δικαστήριο κατέστησε σαφές ότι η εκούσια αναχώρηση από ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA δεν αρκεί για την άρση του προβλεπόμενου στο άρθρο 1, σημείο Δ, αποκλεισμού από το καθεστώς του πρόσφυγα  ( 42 ). Πάντως, το Δικαστήριο έκρινε ότι, αν ένα πρόσωπο που όντως τύγχανε της προστασίας ή συνδρομής της UNRWA παύσει να την λαμβάνει για λόγο που εκφεύγει του ελέγχου του και είναι ανεξάρτητος της βουλήσεώς του, τότε η ρήτρα υπαγωγής κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, έχει εφαρμογή και το πρόσωπο αυτό δικαιούται αυτοδικαίως τα ευεργετήματα της οδηγίας υπό την προϋπόθεση ότι δεν τυγχάνει εφαρμογής καμία από τις λοιπές ρήτρες αποκλεισμού που περιλαμβάνονται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, στο άρθρο 12, παράγραφος 2, ή στο άρθρο 12, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95  ( 43 ).

55.

Συναφώς, ένα πρόσωπο πρέπει να θεωρηθεί ότι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη ζώνη επιχειρήσεων της UNRWA αν η προσωπική ασφάλεια του προσώπου αυτού βρέθηκε σε σοβαρό κίνδυνο και η UNRWA αδυνατούσε να του διασφαλίσει, εντός της ως άνω ζώνης, συνθήκες διαβίωσης οι οποίες συνάδουν προς την αποστολή με την οποία αυτή είναι επιφορτισμένη  ( 44 ).

56.

Σε ευθυγράμμιση με αυτή τη συλλογιστική, θεωρώ ότι η εκούσια αναχώρηση από μια ασφαλή (ή σχετικά ασφαλή) περιοχή δράσης της UNRWA σε περιοχή δράσης όπου η προσωπική ασφάλεια του ενδιαφερόμενου βρίσκεται σε σοβαρό κίνδυνο ομοίως δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα για να υποστηριχθεί ότι έχει «παύσει» η προστασία ή συνδρομή της UNRWA στο εν λόγω πρόσωπο.

57.

Ειδικότερα, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει παύσει η προστασία ή συνδρομή της UNRWA για τον ενδιαφερόμενο όταν οι κίνδυνοι για την προσωπική του ασφάλεια στην περιοχή δράσης στην οποία μετέβη ήταν γνωστοί σε αυτόν ή εύλογα προβλέψιμοι από αυτόν, και όταν αυτός δεν μπορούσε να έχει εύλογες προσδοκίες ότι θα μπορέσει να επιστρέψει με ασφάλεια στην ασφαλή (ή σχετικά ασφαλή) περιοχή δράσης την οποία εγκατέλειψε ή σε άλλη ασφαλή περιοχή δράσης της UNRWA.

58.

Θα ήθελα πάντως να προσθέσω ότι το συμπέρασμα αυτό δεν αφήνει τον ενδιαφερόμενο άνευ προστασίας. Ενδέχεται, παρ’ όλα αυτά, να δικαιούται επικουρικής προστασίας και να εξακολουθεί να ισχύει η αρχή της μη επαναπροώθησης σύμφωνα με το άρθρο 21 της οδηγίας 2011/95, αλλά δεν θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ζητήσει να του χορηγηθεί αυτοδικαίως το καθεστώς πρόσφυγα επικαλούμενος κινδύνους που διέτρεξε συνειδητά και εκούσια.

59.

Συνεπώς, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα:

Ε.

Το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα

60.

Το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε το πέμπτο ερώτημα μόνο σε περίπτωση που η συνήθης διαμονή του αιτούντος θα είχε σημασία για την απάντηση στο δεύτερο και στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα. Κατόπιν της προταθείσας απάντησης στα πρώτα τέσσερα ερωτήματα, παρέλκει η απάντηση του Δικαστηρίου στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα.

61.

Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, μολονότι η συνήθης διαμονή δεν είναι καθοριστικό κριτήριο για την απάντηση στο δεύτερο και στο τέταρτο ερώτημα, εντούτοις πρέπει να δοθεί απάντηση στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα. Συναφώς, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η έννοια της «συνήθους διαμονής» χρησιμοποιείται στο άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της οδηγίας 2011/95, το οποίο, κατά περίπτωση, έχει εφαρμογή και στους Παλαιστίνιους ανιθαγενείς.

62.

Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η απόφαση επί της αίτησης του ΧΤ για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα δεν έχει ακόμη καταστεί αμετάκλητη, δεδομένου ότι η διαφορά εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον του αναιρετικού δικαστηρίου. Το ζήτημα ενδεχόμενης μεταγενέστερης ανάκλησης του καθεστώτος πρόσφυγα για τον XT δεν φαίνεται να αποτελεί μέρος της αίτησης αναίρεσης (Revision) που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου και το δικαστήριο αυτό δεν ζήτησε από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της οδηγίας αυτής. Όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 50 των παρουσών προτάσεων, τυχόν μελλοντική ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα του XT βάσει της ρήτρας αποκλεισμού που προβλέπεται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, πρώτη περίοδος, διέπεται από το άρθρο 14, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95, το οποίο δεν εφαρμόζεται σε συνδυασμό με το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ. Συνεπώς, είμαι της γνώμης ότι το πέμπτο ερώτημα είναι υποθετικής φύσεως, εκτός αν η έννοια της «συνήθους διαμονής» του αιτούντος ασκεί επιρροή για την απάντηση στο δεύτερο και/ή στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα. Φρονώ (όπως η Επιτροπή) ότι δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση.

IV.

Πρόταση

63.

Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει ως ακολούθως στα προδικαστικά ερωτήματα του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Γερμανία):