Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MACIEJ SZPUNAR
της 18ης Ιουνίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑395/25
Orkla Care AB
κατά
Kemikalieinspektionen
[αίτηση του Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen
(εφετείου Svea, τμήμα κτηματικών και περιβαλλοντικών υποθέσεων, Σουηδία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των ουσιών και των μειγμάτων – Συσκευασία που έχει παρόμοια παρουσίαση ή σχεδιασμό με συσκευασία τροφίμων – Παραπλανητικός χαρακτήρας για τους καταναλωτές – Συσκευασία υγρών απορρυπαντικών πλυντηρίων ρούχων – Συσκευασίες παρόμοιες με εκείνες που χρησιμοποιούνται συνήθως για ροφήματα »
I. Εισαγωγή
1. Η υπό κρίση υπόθεση αφορά την ερμηνεία διάταξης του κανονισμού CLP (2), η οποία θεσπίζει απαιτήσεις για τις συσκευασίες ουσιών ή μειγμάτων που έχουν ταξινομηθεί ως επικίνδυνα. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, αφενός, ως προς τις απαιτήσεις που έχουν ως σκοπό να εμποδίσουν τη διάθεση στην αγορά επικίνδυνων ουσιών και μειγμάτων, η συσκευασία των οποίων θα μπορούσε να παραπλανήσει τους καταναλωτές δημιουργώντας την εντύπωση ότι πρόκειται για τρόφιμο και, αφετέρου, ως προς διάφορες πτυχές της εκτίμησης την οποία πρέπει να διενεργήσει προκειμένου να διαπιστώσει αν τα επίμαχα προϊόντα πληρούν τις απαιτήσεις αυτές.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. Ο κανονισμός CLP
2. Το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP προβλέπει ότι «[μ]ια ουσία ή ένα μείγμα που πληροί τα κριτήρια σχετικά με τους κινδύνους από φυσικούς παράγοντες, τους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία ή τους κινδύνους για το περιβάλλον, που αναφέρονται στα μέρη 2 έως 5 του παραρτήματος Ι, είναι επικίνδυνη(-ο) και ταξινομείται σε σχέση με τις αντίστοιχες τάξεις κινδύνου που προβλέπονται στο εν λόγω παράρτημα».
3. Το άρθρο 4 του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές υποχρεώσεις ταξινόμησης, επισήμανσης και συσκευασίας», ορίζει στις παραγράφους 4 και 10 τα εξής:
«4. Εάν μια ουσία ή ένα μείγμα ταξινομείται ως επικίνδυνο, οι προμηθευτές μεριμνούν ώστε η ουσία ή το μείγμα να επισημαίνεται και να συσκευάζεται σύμφωνα με τους τίτλους ΙΙΙ και IV, πριν να το διαθέσουν στην αγορά.
[...]
10. Δεν διατίθενται στην αγορά ουσίες και μείγματα παρά μόνον εφόσον συμμορφώνονται προς τον παρόντα κανονισμό.»
4. Το άρθρο 35 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συσκευασία», προβλέπει τα εξής:
«1. Οι συσκευασίες που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες ή μείγματα πληρούν τις ακόλουθες απαιτήσεις:
[...]
γ) οι συσκευασίες και τα πώματα είναι στέρεα και ανθεκτικά ώστε να αποκλείεται η χαλάρωσή τους και να ανταποκρίνονται με ασφάλεια στις συνήθεις καταπονήσεις χειρισμού·
[...]
2. Οι συσκευασίες που περιέχουν επικίνδυνη ουσία ή μείγμα που διατίθεται στο ευρύ κοινό δεν έχουν μορφή ή σχήμα που μπορούν να προσελκύσουν ή να διεγείρουν την ενεργό περιέργεια των παιδιών ή να παραπλανήσουν τους καταναλωτές, ούτε έχουν παρόμοια παρουσίαση ή σχεδιασμό που χρησιμοποιούνται για τρόφιμα ή ζωοτροφές ή φαρμακευτικά ή καλλυντικά προϊόντα που θα μπορούσαν να παραπλανήσουν τον καταναλωτή.
[...]»
2. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/1020
5. Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 (3) ορίζει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στα προϊόντα τα οποία υπόκεινται στην ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης που παρατίθεται στο παράρτημα Ι («ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης»), όπου δεν υπάρχουν στην ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης ειδικές διατάξεις με τον ίδιο στόχο οι οποίες να ρυθμίζουν με ειδικότερο τρόπο συγκεκριμένες πτυχές της εποπτείας της αγοράς και της επιβολής.»
6. Ο κανονισμός CLP μνημονεύεται στο παράρτημα του κανονισμού 2019/1020.
7. Το άρθρο 11, παράγραφοι 1 και 9, του κανονισμού αυτού προβλέπει τα εξής:
«1. Οι αρχές εποπτείας της αγοράς εκτελούν τις δραστηριότητές τους με σκοπό να διασφαλίζουν τα εξής:
α) αποτελεσματική εποπτεία της αγοράς εντός του εδάφους τους για προϊόντα που καθίστανται διαθέσιμα επιγραμμικά και απογραμμικά σε σχέση με προϊόντα που υπόκεινται στην ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης·
[...]
9. Με την επιφύλαξη κάθε ενωσιακής διαδικασίας διασφάλισης σύμφωνης με την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης, τα προϊόντα που θεωρούνται μη συμμορφούμενα βάσει απόφασης που έχει ληφθεί από αρχή εποπτείας της αγοράς ενός κράτους μέλους, τεκμαίρονται μη συμμορφούμενα από τις αρχές εποπτείας της αγοράς άλλου κράτους μέλους, εκτός αν η αρμόδια αρχή εποπτείας της αγοράς άλλου κράτους μέλους έχει καταλήξει στο αντίθετο συμπέρασμα βάσει δικής της έρευνας που συνεκτίμησε τα στοιχεία που ενδεχομένως παρασχέθηκαν από οικονομικό φορέα.»
Β. Το σουηδικό δίκαιο
8. Η Επιθεώρηση Χημικών Προϊόντων (στο εξής: Επιθεώρηση), διοικητική αρχή του Βασιλείου της Σουηδίας, είναι η αρμόδια αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 43 του κανονισμού CLP, για την εφαρμογή των υποχρεώσεων που καθορίζονται στον εν λόγω κανονισμό, όπως προκύπτει από το άρθρο 32, παράγραφος 5, του förordningen (2008:245) om kemiska produkter och biotekniska organismer [διατάγματος περί χημικών προϊόντων και βιοτεχνολογικών οργανισμών (2008:245)].
9. Επιπλέον, δυνάμει των άρθρων 19 και 21 του κεφαλαίου 2 του Miljötillsynsförordningen (2011:13) [διατάγματος περί περιβαλλοντικής επιθεώρησης (2011:13)], η Επιθεώρηση είναι η αρχή εποπτείας της αγοράς η οποία, κατά το άρθρο 16 του κανονισμού 2019/1020, λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα σε περίπτωση που ένα προϊόν υποκείμενο σε ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης, ενώ χρησιμοποιείται για τον προβλεπόμενο σκοπό ή υπό ευλόγως προβλέψιμες συνθήκες και έχει εγκατασταθεί και συντηρείται σωστά, έχει πιθανότητες να θέσει σε κίνδυνο την υγεία ή την ασφάλεια των τελικών χρηστών ή δεν συνάδει με την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης. Στην περίπτωση αυτή, η Επιθεώρηση απαιτεί χωρίς καθυστέρηση από τον ενδιαφερόμενο οικονομικό φορέα να λάβει κατάλληλα και αναλογικά διορθωτικά μέτρα για να παύσει τη μη συμμόρφωση ή να εξαλείψει τον κίνδυνο, κατά περίπτωση, εντός της προθεσμίας που αυτή ορίζει.
10. Δυνάμει του άρθρου 9 του κεφαλαίου 26 του Miljöbalken (1998:808) [περιβαλλοντικού κώδικα (1998:808)], η Επιθεώρηση μπορεί να εκδίδει τις εντολές και να επιβάλλει τις απαγορεύσεις που είναι αναγκαίες για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τον κανονισμό 2019/1020.
III. Το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης, η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα προδικαστικά ερωτήματα
11. Η Orkla Care ΑΒ, εταιρία σουηδικού δικαίου, εμπορεύεται χημικά προϊόντα, μεταξύ άλλων, υγρά απορρυπαντικά πλυντηρίων ρούχων. Η συσκευασία των επίμαχων προϊόντων είναι χαρτονένια και επιμήκης, με αναδιπλωμένο επάνω μέρος, το οποίο φέρει βιδωτό πώμα σε μια πλευρά της αναδίπλωσης.
12. Μετά τις καταγγελίες που έλαβε από καταναλωτές ότι οι συσκευασίες των προϊόντων της Orkla Care εμφανίζουν ομοιότητες με συσκευασίες τροφίμων και ότι τα προϊόντα αυτά μπορούν να εκληφθούν ως τρόφιμα, η Επιθεώρηση κάλεσε την ως άνω εταιρία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της ως προς το ζήτημα αυτό και ως προς τη συμμόρφωση των συσκευασιών των εν λόγω προϊόντων με τις απαιτήσεις του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP.
13. Η Orkla Care αμφισβήτησε την ύπαρξη ομοιοτήτων μεταξύ των συσκευασιών των προϊόντων της και των συσκευασιών τροφίμων και υποστήριξε ότι οι πρώτες πληρούσαν τις απαιτήσεις που απορρέουν από τη διάταξη αυτή. Ισχυρίστηκε, συναφώς, ότι i) οι συσκευασίες αυτές δεν περιέχουν εικόνες στοιχείων που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως τρόφιμα αλλά εικόνες υφασμάτων, ii) η ετικέτα πρέπει να αφαιρείται πριν από τη χρήση του προϊόντος και οι πληροφορίες που φέρει η συσκευασία περί μη κατάποσης του προϊόντος παρέχουν επαρκείς εγγυήσεις, iii) τα επίμαχα προϊόντα προκαλούν απλώς και μόνο ερεθισμό των οφθαλμών και δεν είναι επικίνδυνα σε περίπτωση κατάποσης, και iv) η επιλογή του χαρτονιού οφειλόταν σε περιβαλλοντικούς λόγους.
14. Η Επιθεώρηση εκτίμησε ότι, λαμβανομένης υπόψη της παρουσίασης των επίμαχων συσκευασιών, οι οποίες είναι χαρτονένιες και επιμήκεις, με τετράγωνη βάση και αναδιπλωμένο επάνω μέρος, με βιδωτό πώμα σε μια πλευρά της αναδίπλωσης, σε συνδυασμό με το χρώμα της συσκευασίας και την επισήμανση ότι το προϊόν είναι vegan, τόσο η μορφή όσο και ο σχεδιασμός των συσκευασιών αυτών μπορούσαν να παραπλανήσουν τους καταναλωτές και να έχουν ως αποτέλεσμα οι τελευταίοι να εκλαμβάνουν τα προϊόντα αυτά ως τρόφιμα. Ως εκ τούτου, έκρινε ότι οι εν λόγω συσκευασίες δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP. Κατά συνέπεια, αποφάσισε να απαγορεύσει στην Orkla Care να διαθέτει στην αγορά τα επίμαχα προϊόντα σε συσκευασίες με την οικεία παρουσίαση και τον οικείο σχεδιασμό.
15. Η Orkla Care άσκησε προσφυγή ενώπιον του Mark- och miljödomstolen i Nacka (πρωτοδικείου Nacka, τμήματος κτηματικών και περιβαλλοντικών υποθέσεων, Σουηδία). Το δικαστήριο αυτό μεταρρύθμισε εν μέρει την απόφαση της Επιθεώρησης, μόνον καθόσον έκρινε ότι η απαγόρευση θα τίθετο σε ισχύ τρεις μήνες από την ημερομηνία κατά την οποία η απόφαση του δικαστηρίου θα αποκτούσε ισχύ δεδικασμένου, και την επικύρωσε κατά τα λοιπά. Ειδικότερα, έκρινε ότι, λόγω του σχεδιασμού, των διαστάσεων και του μηχανισμού κλεισίματος των επίμαχων συσκευασιών, σε συνδυασμό με τον χρωματισμό και τη διάταξη, οι συσκευασίες αυτές θα μπορούσαν να εκληφθούν ως συσκευασίες τροφίμων που χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα, για γάλα, γιαούρτι, χυμό και άλλα τρόφιμα σε υγρή μορφή, και ως εκ τούτου, να προσελκύσουν και να διεγείρουν την περιέργεια των παιδιών. Έκρινε επίσης ότι η απαγόρευση της Επιθεώρησης είχε αναλογικό χαρακτήρα και δεν έβαινε πέραν του αναγκαίου μέτρου. Επιπλέον, απέρριψε το αίτημα της Orkla Care περί υποβολής αίτησης προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο.
16. Η Orkla άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen (εφετείου Svea, τμήματος κτηματικών και περιβαλλοντικών υποθέσεων, Σουηδία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν οι συσκευασίες των επίμαχων προϊόντων, οι οποίες περιέχουν μείγματα ταξινομημένα ως επικίνδυνα δυνάμει του κανονισμού CLP, πληρούν τις απαιτήσεις περί συσκευασίας που καθορίζονται στο άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP.
17. Υπό τις συνθήκες αυτές, με απόφαση της 11ης Ιουνίου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 13 Ιουνίου 2025, το Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen (εφετείο Svea, τμήμα κτηματικών και περιβαλλοντικών υποθέσεων) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Ποια είναι τα λεπτομερή κριτήρια βάσει των οποίων πρέπει να πραγματοποιείται η εκτίμηση σύμφωνα με το άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η συσκευασία έχει παρόμοια παρουσίαση ή σχεδιασμό με τη συσκευασία που χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, για τρόφιμα; Πρέπει τα μέτρα για τη διάκριση της συσκευασίας από τις συσκευασίες, για παράδειγμα, τροφίμων να είναι μόνιμα, καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της συσκευασίας, ή μπορούν να σχεδιαστούν κατά τρόπον ώστε να αφαιρούνται;
2) Πρέπει η εκτίμηση του αν η συσκευασία έχει παρόμοια παρουσίαση ή σχεδιασμό με τη συσκευασία, για παράδειγμα, τροφίμων να πραγματοποιείται με γνώμονα τις συσκευασίες τροφίμων στην αγορά στην οποία διατίθεται το προϊόν ή στην αγορά στην οποία το προϊόν προσφέρεται στο κοινό, και πρέπει η εκτίμηση να πραγματοποιείται αποκλειστικά και μόνο με γνώμονα την εθνική αγορά, το σύνολο της αγοράς της Ένωσης ή τμήματα αυτής;
3) Πώς πρέπει να ερμηνεύεται και να εφαρμόζεται ο όρος “καταναλωτής”, στο πλαίσιο του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP; Παραπέμπει ο όρος στον μέσο καταναλωτή ή περιλαμβάνονται επίσης στην έννοια του “καταναλωτή” ευάλωτες ή μειονεκτούσες ομάδες καταναλωτών, όπως άτομα με προβλήματα όρασης, άτομα με άλλες αναπηρίες και παιδιά; Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, με ποιον τρόπο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες τους;
4) Ποιος πρέπει να είναι ο βαθμός πιθανολόγησης ο καταναλωτής να παραπλανηθεί και να εκλάβει τη συσκευασία ως συσκευασία τροφίμου; Αρκεί να υπάρχει θεωρητική ή αμελητέα πιθανότητα ή πρέπει η πιθανότητα να είναι πραγματική; Έχει σημασία να λαμβάνεται υπόψη στην εκτίμηση το αν προκλήθηκε πράγματι σύγχυση με τρόφιμα, όταν τέτοιες πληροφορίες είναι διαθέσιμες;
5) Πρέπει, κατά την εφαρμογή του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP να λαμβάνονται υπόψη η κατηγορία κινδύνου και η συγκεκριμένη επικινδυνότητα της ουσίας ή του μείγματος; Έχει η ανωτέρω διάταξη την έννοια ότι εφαρμόζεται σε συσκευασίες που περιέχουν επικίνδυνη ουσία ή μείγμα και έχουν παρόμοια εμφάνιση ή σχεδιασμό με την εμφάνιση ή τον σχεδιασμό συσκευασιών τροφίμων, όταν, όπως στην επίμαχη περίπτωση, το περιεχόμενο της συσκευασίας δεν είναι επικίνδυνο σε περίπτωση κατάποσης, αλλά μόνον σε περίπτωση άλλων μορφών έκθεσης, όπως για παράδειγμα όταν το μείγμα μπορεί να προκαλέσει αναστρέψιμο ερεθισμό των οφθαλμών;»
18. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Orkla Care, η Γερμανική και η Γαλλική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
IV. Ανάλυση
Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
1. Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
19. Το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει στο Δικαστήριο πέντε προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP. Η διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού προβλέπει ορισμένες απαιτήσεις τις οποίες πρέπει να πληροί μια συσκευασία περιέχουσα ουσία ή μείγμα που έχει ταξινομηθεί σε μία από τις τάξεις κινδύνου που προβλέπονται στο παράρτημα I του εν λόγω κανονισμού και διατίθεται στο ευρύ κοινό. Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 4, του ίδιου κανονισμού, εναπόκειται στους προμηθευτές να μεριμνούν ώστε μια ουσία ή ένα μείγμα που έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνο να επισημαίνεται και να συσκευάζεται σύμφωνα με τον τίτλο III και τον τίτλο IV, στον οποίο εντάσσεται το άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP, πριν τη διάθεση στην αγορά.
20. Το αιτούν δικαστήριο εκκινεί από την παραδοχή ότι οι επίμαχες συσκευασίες περιέχουν μείγμα το οποίο πληροί τα κριτήρια κινδύνου για την υγεία που προβλέπονται στο παράρτημα I του κανονισμού αυτού και, πιο συγκεκριμένα, τα κριτήρια που προβλέπονται στο σημείο 3.3 του παραρτήματος αυτού, το οποίο τιτλοφορείται «[σ]οβαρή οφθαλμική βλάβη/ερεθισμός των οφθαλμών», και ότι το μείγμα αυτό ταξινομείται στην κατηγορία κινδύνου 2 «Ερεθισμός των οφθαλμών».
21. Το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού διακρίνει δύο περιπτώσεις: την περίπτωση κατά την οποία η μορφή ή το σχήμα μιας συσκευασίας μπορούν να προσελκύσουν ή να διεγείρουν την ενεργό περιέργεια των παιδιών ή να παραπλανήσουν τους καταναλωτές και την περίπτωση κατά την οποία μια συσκευασία έχει παρόμοια παρουσίαση ή σχεδιασμό με τη συσκευασία άλλων προϊόντων, μεταξύ άλλων, τροφίμων, και η ομοιότητα αυτή θα μπορούσε να παραπλανήσει τους καταναλωτές. Δεδομένου ότι από τη διατύπωση των προδικαστικών ερωτημάτων προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται στη δεύτερη αυτή περίπτωση, η ανάλυσή μου θα επικεντρωθεί σε αυτήν.
2. Επί του κανονισμού CLP
22. Προτού προχωρήσω στην ανάλυση των προδικαστικών ερωτημάτων, θα ήθελα να διατυπώσω μια παρατήρηση σχετικά με τη θέση του κανονισμού CLP στο ευρύτερο πλαίσιο των νομοθετημάτων στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων και τους σκοπούς του.
23. Μολονότι ο κανονισμός αυτός χρησιμοποιεί τον όρο «καταναλωτής», μεταξύ άλλων, στο άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, ο εν λόγω κανονισμός δεν εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του δικαίου προστασίας των καταναλωτών, το οποίο αποσκοπεί κυρίως στην αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ δύο συμβαλλομένων μερών, του επαγγελματία και του μέρους που βρίσκεται σε ασθενέστερη συμβατική θέση. Αντιθέτως, ο ίδιος κανονισμός επιδιώκει δύο κύριους σκοπούς: αφενός, την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος και, αφετέρου, τη διευκόλυνση του εμπορίου χημικών ουσιών, μειγμάτων και κάποιων συγκεκριμένων αντικειμένων εντός και εκτός της εσωτερικής αγοράς (4).
24. Ως εκ τούτου, οι υποχρεώσεις των προμηθευτών βάσει του κανονισμού CLP θεσπίζονται όχι μόνον προς το συμφέρον των αγοραστών επικίνδυνων ουσιών ή μειγμάτων, αλλά και προς το συμφέρον του ευρύτερου κοινού. Επομένως, το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα του συνόλου των οδηγιών στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών, υπό τη στενή έννοια του όρου αυτού. Αντιθέτως, επισημαίνω ότι η διάταξη αυτή αποσκοπεί στην προστασία του συνόλου των ατόμων που ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν συγκεκριμένη ουσία ή μείγμα, ή ακόμη και κάθε προσώπου που μπορεί να έχει πρόσβαση επ’ αυτών.
Β. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος – τα κριτήρια εκτιμήσεως
25. Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα αποτελείται από δύο σκέλη. Με το πρώτο σκέλος του ερωτήματος αυτού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστούν τα κριτήρια εκτιμήσεως της ομοιότητας μεταξύ της παρουσίασης ή του σχεδιασμού μιας συσκευασίας η οποία περιέχει επικίνδυνη ουσία ή μείγμα που διατίθεται στο ευρύ κοινό και μιας συσκευασίας τροφίμου, τα οποία υιοθετεί ο νομοθέτης της Ένωσης στο άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP. Με το δεύτερο σκέλος του εν λόγω ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν, κατά την εκτίμηση αυτή, πρέπει να ληφθεί υπόψη μέτρο ασφαλείας το οποίο έχει τεθεί επί της πρώτης συσκευασίας και αποσκοπεί στη διάκριση της εν λόγω συσκευασίας από συσκευασία τροφίμου, όταν το μέτρο αυτό δεν παραμένει αμετάβλητο καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής της συσκευασίας.
1. Επί του πρώτου σκέλους – Τα κριτήρια εκτιμήσεως της ομοιότητας των συσκευασιών
26. Μολονότι το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP δεν διευκρινίζει τα κριτήρια εκτιμήσεως της ομοιότητας των συσκευασιών, τα κριτήρια αυτά μπορούν να συναχθούν από την οικονομία και τους σκοπούς του κανονισμού αυτού.
27. Όσον αφορά τους σκοπούς του εν λόγω κανονισμού, ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στη διασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ουσιών, μειγμάτων και κάποιων συγκεκριμένων αντικειμένων, ενισχύοντας παράλληλα την αποτελεσματικότητα και την καινοτομία (5). Λαμβανομένου υπόψη του σκοπού αυτού, αφενός, το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του ίδιου κανονισμού δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αποσκοπεί στην απαγόρευση της εμπορίας ευρέος φάσματος προϊόντων. Αντιθέτως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι σκοπός της εν λόγω διάταξης είναι να εμποδίσει τη διάθεση στην αγορά επικίνδυνων ουσιών και μειγμάτων, οι συσκευασίες των οποίων δεν πληρούν τις προβλεπόμενες σε αυτήν απαιτήσεις. Κατά συνέπεια, το κατά πόσον μια συγκεκριμένη συσκευασία πληροί τις απαιτήσεις αυτές πρέπει να εκτιμάται κατά περίπτωση.
28. Αφετέρου, τα κριτήρια εκτιμήσεως της ομοιότητας των συσκευασιών πρέπει να είναι ενιαία σε ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης. Επομένως, δεν πρέπει να καθορίζονται από τα κράτη μέλη, αλλά να αναζητούνται στον κανονισμό CLP.
29. Συναφώς, πρώτον, στο άρθρο 2, σημείο 36, του κανονισμού αυτού ως «συσκευασία» ορίζεται «ένα ή περισσότερα δοχεία και οιαδήποτε άλλα εξαρτήματα ή υλικά τα οποία είναι απαραίτητα προκειμένου να επιτελείται η λειτουργία της συγκράτησης και άλλες λειτουργίες ασφαλείας». Επομένως, συσκευασία, κατά την έννοια του εν λόγω κανονισμού, φαίνεται να αποτελεί κάθε στοιχείο προϊόντος που είναι απαραίτητο για τη διανομή του στο ευρύ κοινό, σύμφωνα με τους κανόνες που εφαρμόζονται επ’ αυτού και λαμβανομένων υπόψη των πρακτικών αναγκών της εφοδιαστικής και του εμπορίου.
30. Δεύτερον, η χρήση, στο πλαίσιο της δεύτερης περίπτωσης του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του ίδιου κανονισμού, των εννοιών της «παρουσίασης» και του «σχεδιασμού», οι οποίες συνδέονται με τον σύνδεσμο «ή», συνεπάγεται ότι ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε ότι, κατά την εκτίμηση που διενεργείται βάσει της διάταξης αυτής, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλα τα εμφανή χαρακτηριστικά της συσκευασίας του οικείου προϊόντος. Συνεπώς, όσον αφορά την παρουσίαση και τον σχεδιασμό της συσκευασίας προϊόντος που ενδέχεται να ομοιάζει με συσκευασία τροφίμου, αποτελούν χαρακτηριστικά της συσκευασίας στοιχεία όπως η μορφή, το μέγεθος, ο όγκος του προϊόντος, τα χρησιμοποιούμενα υλικά, το σχέδιο, η επισήμανση, το χρώμα καθώς και η οσμή. Πράγματι, τα χαρακτηριστικά αυτά παρέχουν στο ευρύ κοινό τη δυνατότητα να προσδιορίσει τα τρόφιμα και μπορούν να δημιουργήσουν ανεπιθύμητη ομοιότητα μεταξύ των συσκευασιών τέτοιων προϊόντων και εκείνων που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες ή μείγματα.
31. Τρίτον, η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από την ανάλυση άλλων νομοθετημάτων του δικαίου της Ένωσης στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων.
32. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2023/988 (6) θεσπίζει βασικούς κανόνες σχετικά με την ασφάλεια των καταναλωτικών προϊόντων που διατίθενται ή καθίστανται διαθέσιμα στην αγορά (7). Μολονότι ο κανονισμός αυτός δεν έχει εφαρμογή εν προκειμένω (8), αποτελεί το γενικό πλαίσιο στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων που αντικατέστησε (9) την οδηγία 87/357/ΕΟΚ (10), η οποία κάλυπτε τα καταναλωτικά προϊόντα που μοιάζουν με τρόφιμα. Επομένως, ο εν λόγω κανονισμός παρέχει χρήσιμες ενδείξεις όσον αφορά τα στοιχεία τα οποία, κατά τον νομοθέτη της Ένωσης, είναι ικανά να παραπλανήσουν τους καταναλωτές ως προς τον διατροφικό χαρακτήρα ενός συγκεκριμένου προϊόντος. Ως εκ τούτου, για λόγους συνοχής του δικαίου της Ένωσης, τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως εφαλτήριο προς επιβεβαίωση της ερμηνείας που απέδωσα στον κανονισμό CLP στο σημείο 30 των παρουσών προτάσεων.
33. Συναφώς, τα σχετικά κριτήρια εκτιμήσεως, κατά τον νομοθέτη της Ένωσης, προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 2023/988. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, κατά την αξιολόγηση του αν ένα προϊόν είναι ασφαλές, ήτοι του αν δεν παρουσιάζει κανένα κίνδυνο ή μόνον ελάχιστους κινδύνους, υπό τις συνήθεις ή ευλόγως προβλέψιμες συνθήκες χρήσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, μεταξύ άλλων, η όψη του προϊόντος όπου είναι πιθανό να οδηγήσει τους καταναλωτές να χρησιμοποιήσουν το προϊόν κατά τρόπο διαφορετικό από αυτόν για τον οποίο σχεδιάστηκε, και ιδίως όταν ένα προϊόν, αν και δεν είναι τρόφιμο, μοιάζει με τρόφιμο και ενδέχεται να εκληφθεί ως τρόφιμο λόγω της μορφής, της οσμής, του χρώματος, της όψης, της συσκευασίας, της επισήμανσης, του όγκου, του μεγέθους ή άλλων χαρακτηριστικών του και, επομένως, ενδέχεται οι καταναλωτές, και ιδίως τα παιδιά, να το τοποθετήσουν στο στόμα, να το γλείψουν ή να το καταπιούν.
34. Εξάλλου, η οδηγία 87/357, η οποία καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό 2023/988, περιλάμβανε σχεδόν πανομοιότυπο κατάλογο κριτηρίων στο άρθρο 1, παράγραφος 2, αυτής (11). Μνεία στον κατάλογο αυτόν γίνεται στην αιτιολογική σκέψη 10 του κανονισμού (ΕΚ) 1223/2009 (12), η οποία αποτυπώνει την ίδια ανησυχία όσον αφορά τον κίνδυνο σύγχυσης με τα τρόφιμα και αναφέρει ότι «[η] παρουσίαση ενός καλλυντικού προϊόντος και ιδίως η μορφή, η οσμή, το χρώμα, η εμφάνιση, η συσκευασία, η σήμανση, ο όγκος ή οι διαστάσεις του δεν θα πρέπει να θέτουν σε κίνδυνο την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών λόγω σύγχυσης με είδη διατροφής, σύμφωνα με την οδηγία [87/357/ΕΟΚ]».
35. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πρώτο σκέλος του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, κατά την εκτίμηση της ομοιότητας των συσκευασιών βάσει του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα χαρακτηριστικά μιας συσκευασίας όπως η μορφή, το μέγεθος, ο όγκος, τα χρησιμοποιούμενα υλικά, το σχέδιο, η επισήμανση, το χρώμα καθώς και η οσμή.
2. Επί του δεύτερου σκέλους – Τα κριτήρια εκτιμήσεως και η διάρκεια ζωής της συσκευασίας
36. Το σκέλος αυτό αφορά επίσης τα κριτήρια εκτιμήσεως της ομοιότητας των συσκευασιών που γίνονται δεκτά στο άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP. Ωστόσο, το δεύτερο αυτό σκέλος, αντίθετα προς το πρώτο σκέλος, το οποίο εξετάζει τα κριτήρια αυτά κατά τρόπο αφηρημένο, αφορά μια συγκεκριμένη πτυχή της υπόθεσης της κύριας δίκης.
37. Ειδικότερα, από τη διατύπωση του προδικαστικού ερωτήματος προκύπτει ότι οι επίμαχες συσκευασίες φέρουν μέτρο ασφαλείας το οποίο αποσκοπεί στη διάκρισή τους από τις συσκευασίες τροφίμων και αφαιρείται κατά την πρώτη χρήση του προϊόντος. Η περιγραφή αυτή συνάδει με τους ισχυρισμούς της Orkla Care, η οποία ανέφερε, ενώπιον των εθνικών αρχών και στις γραπτές παρατηρήσεις της, ότι οι επίμαχες συσκευασίες φέρουν ετικέτα που καλύπτει το πώμα και πρέπει να αποκοπεί πριν από τη χρήση του προϊόντος.
38. Επομένως, αντιλαμβάνομαι το δεύτερο αυτό σκέλος υπό την έννοια ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν, στο πλαίσιο της εκτίμησης της ομοιότητας των συσκευασιών βάσει του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ένα στοιχείο της παρουσίασης και του σχεδιασμού μιας συσκευασίας που αποσκοπεί στη διάκρισή της από τις συσκευασίες τροφίμων, όταν το στοιχείο αυτό δεν παραμένει αμετάβλητο καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
39. Συναφώς, αφενός, μια συσκευασία που περιέχει επικίνδυνη ουσία ή μείγμα μπορεί να φέρει στοιχεία τα οποία αμβλύνουν την ομοιότητά της με τις συσκευασίες τροφίμων. Το ζήτημα αν η προσθήκη μέτρων ασφαλείας, προς αποφυγή κάθε κινδύνου σύγχυσης των καταναλωτών, μεταβάλλει την παρουσίαση και τον σχεδιασμό μιας συσκευασίας ή τη συνολική εντύπωση που αυτή προκαλεί, πρέπει να εκτιμάται κατά περίπτωση (13).
40. Αφετέρου, η παρουσίαση μιας συσκευασίας μπορεί να μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια ζωής του οικείου προϊόντος. Ορισμένα στοιχεία της συσκευασίας μπορεί να εκλείπουν μετά την πρώτη χρήση του προϊόντος, όπως ισχύει στην περίπτωση διαφόρων τύπων σφραγίδων ή μέτρων ασφαλείας για τη μεταφορά εμπορευμάτων. Τέτοια μέτρα συνιστούν στοιχεία της παρουσίασης μιας συσκευασίας, λαμβανομένου υπόψη του ευρέος ορισμού της έννοιας της «συσκευασίας» στο άρθρο 2, σημείο 36, του κανονισμού CLP, ο οποίος καλύπτει «ένα ή περισσότερα δοχεία και οιαδήποτε άλλα εξαρτήματα ή υλικά τα οποία είναι απαραίτητα προκειμένου να επιτελείται η λειτουργία της συγκράτησης και άλλες λειτουργίες ασφαλείας» (14). Μολονότι το γράμμα του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού δεν παρέχει συναφώς χρήσιμα στοιχεία, φρονώ ότι τα στοιχεία της συσκευασίας που δεν προορίζονται να παραμείνουν αμετάβλητα καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος δεν πρέπει, κατ’ αρχήν, να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της εκτίμησης της ομοιότητας των συσκευασιών βάσει της διάταξης αυτής.
41. Ειδικότερα, πρώτον, το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα των γενικών εκτιμήσεων σχετικά με τον ρόλο του ίδιου κανονισμού στην έννομη τάξη της Ένωσης. Όπως εξήγησα στο σημείο 24 των παρουσών προτάσεων, ο κανονισμός CLP αποσκοπεί στην προστασία όχι μόνον του αγοραστή μιας ουσίας ή ενός μείγματος κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης για την αγορά ή κατά την απόκτηση, αλλά και κάθε δυνητικού χρήστη μιας τέτοιας ουσίας ή ενός τέτοιου μείγματος, και τούτο καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
42. Δεύτερον, το άρθρο 35, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού αυτού ορίζει ότι οι συσκευασίες που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες ή μείγματα πληρούν, μεταξύ άλλων, την απαίτηση οι συσκευασίες και τα πώματα να είναι στέρεα και ανθεκτικά «ώστε να αποκλείεται η χαλάρωσή τους» και να ανταποκρίνονται με ασφάλεια στις συνήθεις καταπονήσεις χειρισμού. Η ερμηνεία του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού πρέπει να ακολουθεί την ίδια λογική.
43. Τρίτον, ένα άλλο στοιχείο του γενικότερου πλαισίου που μπορεί να ληφθεί υπόψη είναι το στοιχείο που προκύπτει από το σημείο 3.3.2 του παραρτήματος II του ίδιου κανονισμού (15), σχετικά με την εξωτερική συσκευασία, μολονότι το σημείο αυτό αφορά τα υγρά απορρυπαντικά πλυντηρίων ρούχων που προορίζονται για τον καταναλωτή και περιέχονται σε διαλυτή συσκευασία μιας χρήσης. Πράγματι, από το σημείο αυτό προκύπτει ότι μια εξωτερική συσκευασία πρέπει να διατηρεί τη λειτουργικότητά της υπό συνθήκες επανειλημμένου ανοίγματος και κλεισίματος «για όλη τη διάρκεια ζωής της εξωτερικής συσκευασίας». Η ίδια απαίτηση πρέπει να εφαρμόζεται όσον αφορά τα υγρά απορρυπαντικά, όπως τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης, τα οποία περιέχονται σε συσκευασίες που δεν είναι μιας χρήσης.
44. Επομένως, προτείνω να δοθεί στο δεύτερο σκέλος του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος η απάντηση ότι, στο πλαίσιο της εκτίμησης της ομοιότητας των συσκευασιών, ένα στοιχείο της συσκευασίας μιας επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος που αποσκοπεί στη διάκρισή της από τις συσκευασίες τροφίμων δεν πρέπει, κατ’ αρχήν, να λαμβάνεται υπόψη όταν δεν παραμένει αμετάβλητο καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
45. Λαμβανομένων υπόψη των εκτιμήσεων που παρατίθενται στα σημεία 35 και 44 των παρουσών προτάσεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, κατά την εκτίμηση της ομοιότητας των συσκευασιών βάσει του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα χαρακτηριστικά μιας συσκευασίας όπως η μορφή, το μέγεθος, ο όγκος του προϊόντος, τα χρησιμοποιούμενα υλικά, το σχέδιο, η επισήμανση, το χρώμα καθώς και η οσμή. Αντιθέτως, ένα στοιχείο της συσκευασίας που αποσκοπεί στη διάκρισή της από τις συσκευασίες τροφίμων δεν πρέπει, κατ’ αρχήν, να λαμβάνεται υπόψη κατά την εκτίμηση αυτή όταν δεν παραμένει αμετάβλητο καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
Γ. Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος – Η αγορά αναφοράς
46. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP έχει την έννοια ότι η ομοιότητα μεταξύ της συσκευασίας μιας επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος και συσκευασίας τροφίμου πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα μόνο την εθνική αγορά, το σύνολο της αγοράς της Ένωσης ή τμήματα αυτής.
47. Το αιτούν δικαστήριο τονίζει ότι η Επιθεώρηση έχει την εξουσία να ασκεί την εποπτεία της αγοράς μόνο για τις συσκευασίες που διατίθενται στη σουηδική αγορά. Κατά το δικαστήριο αυτό, η εμβέλεια της εν λόγω αρμοδιότητας μπορεί να υποδηλώνει ότι η ομοιότητα των συσκευασιών κατά την έννοια του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού πρέπει να εκτιμάται λαμβανομένων υπόψη των Σουηδών καταναλωτών στο σύνολό τους και σε σχέση με τις συσκευασίες των προϊόντων που διατίθενται στη σουηδική αγορά. Πάντως, ο εν λόγω κανονισμός ουδόλως διευκρινίζει την αγορά αναφοράς.
48. Συναφώς, κανένα στοιχείο του γράμματος του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του ίδιου κανονισμού δεν καθιστά δυνατή την επίλυση του νομικού ζητήματος που τίθεται με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα. Επομένως, η απάντηση στο ερώτημα αυτό πρέπει να αναζητηθεί διά της συστηματικής και τελολογικής ερμηνείας του κανονισμού CLP και λαμβανομένων υπόψη των αρχών στις οποίες στηρίζεται η δομή της έννομης τάξης της Ένωσης.
49. Σύμφωνα με την παραδοσιακή λογική του δημοσίου δικαίου, ή ακόμη και του δημοσίου διεθνούς δικαίου, οι εξουσίες μιας εθνικής εποπτικής αρχής περιορίζονται, δυνάμει της αρχής της εδαφικής κυριαρχίας, στο έδαφος του κράτους μέλους που έχει ιδρύσει την εν λόγω αρχή και της έχει αναθέσει αρμοδιότητες. Βεβαίως, όπως επισήμανα σε άλλο πλαίσιο, το δίκαιο της Ένωσης δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να ακολουθεί την ίδια λύση (16). Εντούτοις, από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης αποφάσισε να παρεκκλίνει από τη βασική αυτή λύση στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού από τις εθνικές αρχές των κρατών μελών.
50. Πράγματι, δυνάμει του άρθρου 43, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, «[τ]α κράτη μέλη ορίζουν την ή τις αρμόδιες αρχές που είναι αρμόδιες για την υποβολή προτάσεων εναρμονισμένης ταξινόμησης και επισήμανσης και τις αρχές που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των υποχρεώσεων που ορίζονται στον παρόντα κανονισμό». Σύμφωνα με το άρθρο 46 του ίδιου κανονισμού, εναπόκειται επίσης στα κράτη μέλη να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίζουν ότι οι ουσίες και τα μείγματα δεν διατίθενται στην αγορά, εάν δεν έχουν ταξινομηθεί, επισημανθεί, κοινοποιηθεί και συσκευαστεί σύμφωνα με τον κανονισμό CLP. Κατά το άρθρο 43, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, οι εθνικές αρχές «συνεργάζονται μεταξύ τους κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους δυνάμει του παρόντος κανονισμού και παρέχουν στις αντίστοιχες αρχές των άλλων κρατών μελών κάθε αναγκαία και χρήσιμη στήριξη προς το σκοπό αυτόν».
51. Επομένως, το γεγονός ότι κάθε κράτος μέλος πρέπει να ορίσει τουλάχιστον μία αρχή αρμόδια για την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων των οποίων η συσκευασία δεν πληροί τις απαιτήσεις του ίδιου κανονισμού, και ότι όλες οι εθνικές αρχές οφείλουν να συνεργάζονται κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, αποτελεί ένδειξη ότι η αρμόδια αρχή ενός κράτους μέλους πρέπει πρωτίστως να μεριμνά ώστε ο κανονισμός CLP να τηρείται στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους.
52. Το γεγονός ότι η αγορά ενός κράτους μέλους αποτελεί την αγορά αναφοράς δεν θέτει υπό αμφισβήτηση την ομοιόμορφη ερμηνεία και εφαρμογή του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού. Πράγματι, όπως προκύπτει από την ανάλυσή μου επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, τα κριτήρια εκτιμήσεως της ομοιότητας των συσκευασιών είναι πανομοιότυπα για όλα τα κράτη μέλη.
53. Ωστόσο, οι εθνικές ιδιαιτερότητες και οι καταναλωτικές συνήθειες μπορεί να διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών. Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη μέλη της Ανατολικής Ευρώπης (17), το γάλα ή η κρέμα γάλακτος εξακολουθούν να συσκευάζονται σε πλαστικές σακούλες. Η πρακτική αυτή οφείλεται στην επιδίωξη βελτιστοποίησης του κόστους παραγωγής των τροφίμων. Επί του παρόντος, φαίνεται να αποτελεί μάλλον ζήτημα καταναλωτικής συνήθειας. Ωστόσο, για τους καταναλωτές που κατάγονται από ένα από αυτά τα κράτη μέλη, η εν λόγω πρακτική ενισχύει την ομοιότητα μεταξύ των τροφίμων και των μη εδώδιμων προϊόντων που πωλούνται σε πλαστικές σακούλες. Αντιθέτως, η χρήση μιας τέτοιας συσκευασίας είναι λιγότερο διαδεδομένη σε άλλα κράτη μέλη, γεγονός που περιορίζει την ομοιότητα μεταξύ των δύο αυτών κατηγοριών προϊόντων για τους οικείους καταναλωτές των εν λόγω κρατών μελών και την πιθανότητα να εκλάβουν ως τρόφιμο ένα μη εδώδιμο προϊόν.
54. Εξάλλου, η συνεκτίμηση των εθνικών ιδιαιτεροτήτων και των καταναλωτικών συνηθειών εντάσσεται στη λύση που προέκρινε ο νομοθέτης της Ένωσης όσον αφορά τα έννομα αποτελέσματα των αποφάσεων που λαμβάνουν οι εθνικές αρχές κατά την εφαρμογή του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP.
55. Ειδικότερα, ο κανονισμός 2019/1020 θεσπίζει ένα βασικό καθεστώς («όπου δεν υπάρχουν στην ενωσιακή νομοθεσία εναρμόνισης ειδικές διατάξεις», όπως ορίζει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού), προκειμένου οι αρχές εποπτείας της αγοράς να εκτελούν τις δραστηριότητές τους. Ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, στα προϊόντα που υπόκεινται στον κανονισμό CLP (18).
56. Όπως προκύπτει από το άρθρο 11, παράγραφος 9, του κανονισμού 2019/1020, ελλείψει ειδικής νομοθεσίας στον τομέα αυτόν, «τα προϊόντα που θεωρούνται μη συμμορφούμενα βάσει απόφασης που έχει ληφθεί από αρχή εποπτείας της αγοράς ενός κράτους μέλους, τεκμαίρονται μη συμμορφούμενα από τις αρχές εποπτείας της αγοράς άλλου κράτους μέλους, εκτός αν η αρμόδια αρχή εποπτείας της αγοράς άλλου κράτους μέλους έχει καταλήξει στο αντίθετο συμπέρασμα βάσει δικής της έρευνας που συνεκτίμησε τα στοιχεία που ενδεχομένως παρασχέθηκαν από οικονομικό φορέα». Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι ο κανονισμός CLP δεν περιέχει κανόνες σχετικά με το ζήτημα αυτό, η λύση που προβλέπεται στο άρθρο 11, παράγραφος 9, του κανονισμού 2019/1020 φαίνεται να εφαρμόζεται στις αποφάσεις των εθνικών αρχών που λαμβάνονται σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP.
57. Η λύση αυτή δεν αποτελεί μηχανισμό αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων των εθνικών αρχών. Αντιθέτως, φαίνεται να στηρίζεται στη λογική ότι η απόφαση εθνικής αρχής κράτους μέλους αποτελεί προηγούμενο για τις εθνικές αρχές των άλλων κρατών μελών. Εντούτοις, οι εν λόγω εθνικές αρχές μπορούν να ανατρέψουν το τεκμήριο μη συμμόρφωσης που προκύπτει από την απόφαση αυτή στο πλαίσιο διεξαγόμενων από τις ίδιες διαδικασιών.
58. Συνεπώς, από τον τρόπο λειτουργίας της εν λόγω λύσης μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι αποφάσεις των εθνικών εποπτικών αρχών έχουν πρωτίστως εθνική εμβέλεια. Πράγματι, το τεκμήριο μη συμμόρφωσης διευκολύνει την άσκηση των καθηκόντων των εθνικών αρχών και συμβάλλει στην ευθυγράμμιση των αποφάσεων εντός της Ένωσης, χωρίς ωστόσο να απαιτείται απόλυτη συνοχή όσον αφορά τα αποτελέσματα της εκτίμησης της ομοιότητας των συσκευασιών υπό το πρίσμα του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP.
59. Η ερμηνεία της διάταξης αυτής κατά τρόπο ώστε η εθνική αγορά να αποτελεί την αγορά αναφοράς δεν αντιβαίνει στον σκοπό του κανονισμού αυτού να διευκολύνει το εμπόριο χημικών ουσιών, μειγμάτων και κάποιων συγκεκριμένων αντικειμένων εντός της εσωτερικής αγοράς.
60. Συναφώς, η οδηγία 87/357 είχε ως σκοπό να απαγορεύσει, μεταξύ άλλων, τη διάθεση στο εμπόριο προϊόντων τα οποία, λόγω του ότι μπορούν να εκληφθούν ως τρόφιμα, θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια και την υγεία των καταναλωτών. Επιδίωκε διττό σκοπό: να εξασφαλίσει επαρκή και ισοδύναμη προστασία των καταναλωτών σε όλα τα κράτη μέλη και να εξαλείψει τα εμπόδια στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η οδηγία αυτή είχε εφαρμογή σε απροσδιόριστο αριθμό προϊόντων τα οποία έφεραν ορισμένα γνωρίσματα και για τα οποία έπρεπε να καθορίζεται, κατά περίπτωση και «σε συνάρτηση με κάθε κράτος μέλος», αν συνεπάγονταν ενδεχομένως τους κινδύνους για τους οποίους έκανε λόγο η συγκεκριμένη οδηγία (19). Στο μέτρο που ο εν λόγω κανονισμός επιδιώκει σκοπούς παρόμοιους με τους σκοπούς της ανωτέρω οδηγίας, η ερμηνεία του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού πρέπει να ακολουθεί την ίδια λογική.
61. Εν κατακλείδι, λαμβανομένου υπόψη ότι, από γραμματική άποψη, το άρθρο 35, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού δεν προσδιορίζει την αγορά αναφοράς για την εκτίμηση που πρέπει να διενεργηθεί προκειμένου να διαπιστωθεί η παράλειψη τήρησης των απαιτήσεων της διάταξης αυτής, και δεδομένης της εδαφικής εμβέλειας των δραστηριοτήτων της αρχής που είναι αρμόδια για την εφαρμογή του κανονισμού CLP, φρονώ ότι οι αποφάσεις της αρχής αυτής παράγουν τα αποτελέσματά τους κυρίως στο κράτος μέλος της οικείας αρμόδιας αρχής. Κατά συνέπεια, οι αποφάσεις αυτές πρέπει να στηρίζονται σε πραγματικά στοιχεία που αφορούν την αγορά του εν λόγω κράτους μέλους.
62. Επομένως, προτείνω να δοθεί στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού έχει την έννοια ότι η ομοιότητα μεταξύ της συσκευασίας μιας επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος και συσκευασίας τροφίμου πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα μόνον την αγορά του κράτους μέλους το οποίο όρισε την οικεία εθνική αρχή ως αρμόδια για την εφαρμογή της διάταξης αυτής.
Δ. Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος – Ο μέσος καταναλωτής
63. Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν η έννοια του «καταναλωτή» κατά το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP παραπέμπει αποκλειστικά στον μέσο καταναλωτή ή αν περιλαμβάνει επίσης ευάλωτες ή μειονεκτούσες ομάδες καταναλωτών, όπως άτομα με προβλήματα όρασης, άτομα με άλλες αναπηρίες και παιδιά και, κατά περίπτωση, με ποιον τρόπο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ομάδων αυτών. Η ανάλυσή μου επί του ερωτήματος αυτού θα διενεργηθεί σε τέσσερα στάδια.
64. Πρώτον, θα εξετάσω την έννοια του «καταναλωτή», κατά τη δεύτερη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η έννοια αυτή καλύπτει όχι μόνον τον μέσο καταναλωτή, αλλά και άλλα πρόσωπα. Δεύτερον, θα εξετάσω τις αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου ως προς το ότι στην πρώτη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού γίνεται μνεία τόσο στους καταναλωτές όσο και στα παιδιά, πράγμα που, κατά το αιτούν δικαστήριο, υποδηλώνει ότι οι ανάγκες των τελευταίων δεν λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της δεύτερης περίπτωσης, στην οποία γίνεται μνεία μόνο στους καταναλωτές. Τρίτον, θα διερευνήσω τη σημασία που έχουν άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης και η επικαλούμενη από την Orkla Care νομολογία για την ερμηνεία που θα αποδώσω στην έννοια του «καταναλωτή». Τέταρτον, θα εξηγήσω με ποιον τρόπο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ευάλωτων ατόμων.
1. Η έννοια του «καταναλωτή»
65. Μολονότι ο κανονισμός CLP δεν ορίζει την έννοια του «καταναλωτή», η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού, παρέχει ωστόσο διάφορες πληροφορίες συναφώς.
66. Πρώτον, όπως επισήμανα στο σημείο 24 των παρουσών προτάσεων, η διάταξη αυτή αποσκοπεί στην προστασία του συνόλου των ατόμων που ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν τα οικεία προϊόντα, ή ακόμη και κάθε προσώπου που μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτά. Τα ευάλωτα άτομα δεν μπορούν να αποκλείονται από την προστασία αυτή, δεδομένου ότι ο ρόλος μιας πολιτισμένης κοινωνίας είναι να φροντίζει, μέσω των ενεργειών της και της νομοθεσίας της, τους πιο ευάλωτους.
67. Δεύτερον, το γράμμα του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP αφορά συσκευασίες περιέχουσες επικίνδυνη ουσία ή μείγμα που διατίθεται «στο ευρύ κοινό». Μολονότι ο εν λόγω κανονισμός δεν διευκρινίζει τον όρο αυτόν, από το έγγραφο καθοδήγησης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (στο εξής: ECHA) το οποίο παρέχει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις απαιτήσεις επισήμανσης και συσκευασίας που προβλέπονται στον εν λόγω κανονισμό (20) (στο εξής: έγγραφο καθοδήγησης του ECHA) προκύπτει ότι τα προϊόντα προορίζονται για το «ευρύ κοινό» όταν, για παράδειγμα, διατίθενται προς πώληση ή προωθούνται από έμπορο λιανικής πώλησης ή σε σημείο πώλησης όπου το ευρύ κοινό έχει ελεύθερη πρόσβαση σε αυτά ή όταν πωλούνται μέσω του διαδικτύου. Μολονότι το εν λόγω έγγραφο καθοδήγησης δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, μπορεί να παράσχει χρήσιμα στοιχεία για την ερμηνεία των σχετικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης και, ως εκ τούτου, να συμβάλει στη διασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής τους (21). Επιπλέον, χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ο ορισμός της έννοιας αυτής περιλαμβάνεται στην ενότητα του ανωτέρω εγγράφου καθοδήγησης που αφορά, μεταξύ άλλων, τα προϊόντα στα οποία ενδέχεται να έχουν πρόσβαση τα παιδιά. Εν πάση περιπτώσει, τα οικεία προϊόντα αποτελούν επικίνδυνες ουσίες και μείγματα που διατίθενται στο εμπόριο –ήτοι «διατίθενται στο ευρύ κοινό»– υπό συνθήκες κατά τις οποίες πρόσωπα ενδέχεται να εκτίθενται σε ουσίες ή μείγματα που δεν προορίζονται για αυτά.
68. Τρίτον, στο πλαίσιο αυτό μπορούν να συναχθούν χρήσιμα διδάγματα από τις απαιτήσεις που θεσπίζει ο ίδιος κανονισμός όσον αφορά τις υποχρεώσεις των προμηθευτών υγρών απορρυπαντικών πλυντηρίων ρούχων που συσκευάζονται σε διαλυτές συσκευασίες μίας χρήσης. Ειδικότερα, το ίδιο έγγραφο καθοδήγησης (22) αναφέρει ότι, «πέραν [των ειδικών απαιτήσεων που ισχύουν για τα απορρυπαντικά αυτά], ο προμηθευτής είναι υπεύθυνος, δυνάμει του άρθρου 35, παράγραφος 2, του [κανονισμού CLP], να προβαίνει σε όλες τις αναγκαίες ενέργειες ώστε να διασφαλίζει ότι ο σχεδιασμός της συσκευασίας δεν είναι ελκυστικός για τα παιδιά και ότι το προϊόν δεν θα μπορούσε, για παράδειγμα, να εκληφθεί ως τρόφιμο ή παιχνίδι».
69. Τέταρτον, η ερμηνεία κατά την οποία η έννοια του «καταναλωτή», κατά το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, περιλαμβάνει και τα ευάλωτα άτομα επιρρωννύεται από στοιχεία αντλούμενα από άλλες νομικές πράξεις του δικαίου της Ένωσης στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων.
70. Συναφώς, όσον αφορά την οδηγία 87/357, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι κατά την εκτίμηση, εκ μέρους των αρμόδιων αρχών, της σύγχυσης που προκαλεί στους καταναλωτές η ομοιότητα μεταξύ ενός μη εδώδιμου προϊόντος και ενός τροφίμου «πρέπει [...] να συνεκτιμάται η τυχόν ευάλωτη θέση ορισμένων κατηγοριών προσώπων και καταναλωτών που ενδέχεται να έλθουν σε επαφή με τα προϊόντα που μπορούν να εκληφθούν ως τρόφιμα, μεταξύ των οποίων καταλέγονται ιδίως τα παιδιά» (23).
71. Επιπλέον, ο νομοθέτης της Ένωσης ήταν σαφέστερος στην πράξη που διαδέχθηκε την οδηγία αυτή. Κατά την αιτιολογική σκέψη 5 του κανονισμού 2023/988, όλοι οι καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των πιο ευάλωτων, όπως «τα παιδιά, τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή τα άτομα με αναπηρία», έχουν το δικαίωμα σε ασφαλή προϊόντα. Επιπλέον, το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού αυτού προβλέπει ότι, κατά την αξιολόγηση του εάν ένα προϊόν είναι ασφαλές, λαμβάνεται ιδίως υπόψη η κατηγορία των καταναλωτών που χρησιμοποιούν το προϊόν, ιδίως αξιολογώντας τον κίνδυνο για «τους ευάλωτους καταναλωτές, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με αναπηρία», καθώς και τον αντίκτυπο των διαφορών μεταξύ των φύλων στην υγεία και την ασφάλεια.
72. Στο μέτρο που οι αναφορές στις δύο αυτές πράξεις του δικαίου της Ένωσης αποδείχθηκαν χρήσιμες στο πλαίσιο της ανάλυσης του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος (24), πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι πράξεις αυτές είναι επίσης σχετικές στο πλαίσιο του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος.
73. Από τις προεκτεθείσες εκτιμήσεις προκύπτει ότι η έννοια του «καταναλωτή», κατά το άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP, παραπέμπει στο σύνολο των ατόμων που ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν τις οικείες επικίνδυνες ουσίες ή μείγματα, ή ακόμη και σε κάθε πρόσωπο που μπορεί να έχει πρόσβαση επ’ αυτών, συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων ατόμων.
2. Είναι τα παιδιά καταναλωτές;
74. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν τα παιδιά πρέπει επίσης να θεωρούνται καταναλωτές, κατά την έννοια της δεύτερης περίπτωσης του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP, στο μέτρο που η διάταξη αυτή προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι οι συσκευασίες δεν πρέπει να προσελκύουν ή να διεγείρουν την ενεργό περιέργεια των παιδιών.
75. Συναφώς, βεβαίως, στην πρώτη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού, η οποία αφορά τη μορφή ή το σχήμα μιας συσκευασίας, γίνεται μνεία όχι μόνον στους καταναλωτές, αλλά και τα παιδιά. Εντούτοις, εξ αυτού δεν μπορεί να συναχθεί ότι τα παιδιά δεν είναι καταναλωτές, κατά την έννοια της διάταξης αυτής. Φρονώ ότι η ειδική αυτή αναφορά στα παιδιά αποτυπώνει τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να τονίσει τη σημασία των συμφερόντων των παιδιών και όχι να τα αποκλείσει από την προστασία που παρέχεται στους καταναλωτές υπό την ιδιότητα αυτή.
76. Πολλά από τα στοιχεία που έχω ήδη παραθέσει συνηγορούν υπέρ της ερμηνείας αυτής. Όπως επισήμανα (25), στο έγγραφο καθοδήγησης του ECHA γίνεται αναφορά στο άρθρο 35, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού και στο ενδεχόμενο ουσία ή μείγμα να εκληφθεί ως τρόφιμο από ένα παιδί. Επιπλέον, τα παιδιά μνημονεύονται μεταξύ των προστατευόμενων καταναλωτών στην οδηγία 87/357 και στον κανονισμό 2023/988 (26) και δεν υπάρχει κανένας λόγος να θεωρηθεί ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν είχε την πρόθεση να τα προστατεύσει στο πλαίσιο του κανονισμού CLP.
77. Εν κατακλείδι, από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, μολονότι τα παιδιά μνημονεύονται από κοινού με τους καταναλωτές στην πρώτη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού, δεν αποκλείονται, εντούτοις, από την έννοια του «καταναλωτή» στο πλαίσιο της δεύτερης περίπτωσης. Απομένει να εξακριβωθεί αν η ερμηνεία που αποδίδω στην έννοια αυτή δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση από το γεγονός ότι ορισμένες νομικές πράξεις του δικαίου της Ένωσης αναφέρονται στον «μέσο καταναλωτή».
3. Η έννοια του «μέσου καταναλωτή» σε άλλες νομικές πράξεις του δικαίου της Ένωσης
78. Κατά την ερμηνεία της έννοιας του «καταναλωτή», στο πλαίσιο της δεύτερης περίπτωσης του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP, δεν μπορεί να αγνοηθεί η επιλογή του νομοθέτη της Ένωσης να μην περιορίσει την εμβέλεια της έννοιας αυτής στον μέσο καταναλωτή. Η επιλογή αυτή οφείλεται στη φύση των προϊόντων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διάταξης, ήτοι των ουσιών και των μειγμάτων που έχουν ταξινομηθεί ως επικίνδυνα.
79. Εξάλλου, η έννοια του «μέσου καταναλωτή» χρησιμοποιείται στο δίκαιο της Ένωσης από τις οδηγίες που αποσκοπούν στην αποκατάσταση της συμβατικής ισορροπίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Εντούτοις, λαμβανομένων υπόψη των διευκρινίσεων που παρέχονται στο σημείο 24 των παρουσών προτάσεων, οι οδηγίες αυτές δεν ασκούν επιρροή εν προκειμένω.
80. Εν συνεχεία, βεβαίως, το Δικαστήριο χρησιμοποίησε την έννοια του «μέσου καταναλωτή» στις αποφάσεις του σχετικά με άλλες νομικές πράξεις του δικαίου της Ένωσης στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων. Η Orkla Care επικαλείται, συναφώς, τις αποφάσεις που αφορούν τους κανονισμούς (ΕΚ) 110/2008 (27) και 1223/2009, καθώς και την οδηγία 2000/13/ΕΚ (28). Ωστόσο, οι αποφάσεις αυτές δεν ασκούν επιρροή εν προκειμένω.
81. Ειδικότερα, πρώτον, ο κανονισμός 110/2008 αφορά την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων των αλκοολούχων ποτών. Έχει ως σκοπό να προωθήσει τη διαφάνεια της αγοράς και τον θεμιτό ανταγωνισμό προκειμένου να αποφεύγεται η «ιδιοποίηση» της γεωγραφικής προέλευσης ενός προϊόντος από οικονομικούς φορείς, δεδομένου ότι η προέλευση αυτή μπορεί να επηρεάσει την απόφαση ενός καταναλωτή να αγοράσει ένα προϊόν (29). Επομένως, δεν πρόκειται μόνο για την προστασία της υγείας των προσώπων που καταναλώνουν τα οικεία προϊόντα αλλά πρωτίστως για την επιρροή που ασκεί η γεωγραφική ένδειξη στην εντύπωση των καταναλωτών για τα προϊόντα. Για τον λόγο αυτόν, η απόφαση Viiniverla (30), στην οποία το κεντρικό ζήτημα αφορούσε τον κανονισμό 110/2008, δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω.
82. Δεύτερον, ο κανονισμός 1223/2009 αφορά, όπως προκύπτει από το άρθρο 1 αυτού, τα καλλυντικά προϊόντα και έχει ως σκοπό να εξασφαλίζεται η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας. Ωστόσο, ο κανονισμός αυτός επικεντρώνεται στην ασφάλεια των προσώπων για τα οποία προορίζονται τα οικεία προϊόντα. Ειδικότερα, το άρθρο 3 αυτού αφορά την ασφάλεια των καλλυντικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται υπό κανονικές ή εύλογα αναμενόμενες συνθήκες χρήσης (31).
83. Στο ίδιο πνεύμα, η απόφαση Estée Lauder (32), την οποία επικαλείται η Orkla Care, αφορά το νομοθέτημα που προηγήθηκε του κανονισμού 1223/2009, ήτοι την οδηγία 76/768/ΕΟΚ (33), και έχει ως αντικείμενο διατάξεις σχετικά με τη διαφήμιση καλλυντικών προϊόντων, η οποία μπορεί να επηρεάσει τις πρακτικές των καταναλωτών όσον αφορά την αγορά προϊόντων.
84. Επιπλέον, όσον αφορά την απόφαση A.M. (Επισήμανση των καλλυντικών προϊόντων) (34), την οποία επίσης επικαλείται η Orkla Care, το Δικαστήριο έκρινε βεβαίως ότι οι πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία καλλυντικού προϊόντος, τις οποίες απαιτεί το άρθρο 19, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 1223/2009, πρέπει να είναι τέτοιες ώστε «ο μέσος καταναλωτής, ο οποίος έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως επιμελής και ενημερωμένος, να μπορεί να πληροφορηθεί με σαφήνεια τη λειτουργία του συγκεκριμένου προϊόντος, ώστε να μην παραπλανάται ως προς τη χρήση και τον τρόπο χρήσης του προϊόντος και να μην το χρησιμοποιεί κατά τρόπο που βλάπτει την υγεία του». Ωστόσο, οι εν λόγω διευκρινίσεις του Δικαστηρίου υπαγορεύονται ομοίως από την επιδίωξη προστασίας όχι της υγείας του ευρέος κοινού εν γένει, αλλά της υγείας του προσώπου για το οποίο προορίζεται το προϊόν.
85. Τρίτον, η οδηγία 2000/13 αφορούσε την επισήμανση και τη διαφήμιση τροφίμων. Οι αποφάσεις που επικαλείται συναφώς η Orkla Care αφορούν τις πληροφορίες σχετικά με τη σύνθεση, την καταγωγή ή την προέλευση τέτοιων τροφίμων, ή τις θεραπευτικές τους ιδιότητες (35), οι οποίες μπορούν να ωθήσουν τους καταναλωτές να αγοράσουν και να καταναλώσουν ένα συγκεκριμένο προϊόν ή να τους αποτρέψουν από αυτό (36).
86. Γενικώς, η νομολογία που επικαλείται η Orkla Care αφορά την έννοια του «μέσου καταναλωτή» όχι στο πλαίσιο της προστασίας του ευρέος κοινού από την πλάνη και τη μη συνειδητή κατανάλωση επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος, αλλά στο πλαίσιο αποτροπής της παραπλάνησης ως προς τις ιδιότητες ενός προϊόντος, την αγορά και την κατανάλωσή του. Επομένως, η νομολογία αυτή δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την ερμηνεία που αποδίδω στην έννοια του «καταναλωτή» κατά το άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP.
4. Η συνεκτίμηση των ιδιαίτερων αναγκών
87. Το τρίτο προδικαστικό ερώτημα αφορά επίσης τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ευάλωτων ατόμων που ενδέχεται να έρθουν σε επαφή με επικίνδυνη ουσία ή μείγμα.
88. Η Orkla Care ισχυρίζεται, συναφώς, ότι, εάν γίνει δεκτό ότι τα άτομα με προβλήματα όρασης εμπίπτουν στην έννοια του «καταναλωτή» κατά τη δεύτερη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, στην πράξη, τα άτομα αυτά διαθέτουν μεθόδους για να εξακριβώνουν το περιεχόμενο μιας συσκευασίας, ζητώντας βοήθεια όταν απαιτείται.
89. Κατά τη γνώμη μου, η συνεκτίμηση του γεγονότος ότι η έννοια του «καταναλωτή», κατά τη διάταξη αυτή, καλύπτει το σύνολο των ατόμων που ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν τις οικείες ουσίες και μείγματα, ή ακόμη και κάθε πρόσωπο που μπορεί να έχει πρόσβαση επ’ αυτών, συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων ατόμων, πρέπει να συνεπάγεται μια ειδική προσέγγιση ως προς την εκτίμηση της ομοιότητας μεταξύ των συσκευασιών τέτοιων προϊόντων και των συσκευασιών τροφίμων.
90. Συγκεκριμένα, κατά την εκτίμηση αυτή, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι γνωστικές ικανότητες των προσώπων των οποίων οι αισθήσεις ή οι ικανότητες συσχέτισης δεν είναι αντίστοιχες εκείνων ενός καταναλωτή που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως επιμελής και ενημερωμένος. Επομένως, το ζήτημα που τίθεται δεν αφορά την πιθανότητα ένα άτομο που επιθυμεί να αγοράσει ένα τρόφιμο να παραπλανηθεί λόγω της ομοιότητας μεταξύ της συσκευασίας μιας επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος και εκείνης ενός τροφίμου, αλλά την πιθανότητα ένα άτομο με προβλήματα όρασης ή ένα παιδί να συγχέει τις δύο αυτές συσκευασίες. Ως εκ τούτου, οι συσκευασίες επικίνδυνων ουσιών ή μειγμάτων δεν πρέπει να περιέχουν στοιχεία που να δημιουργούν αμφισημία σε σχέση με τα τρόφιμα διότι θα μπορούσαν να εκληφθούν ως συσκευασίες τροφίμων.
91. Έχω την επίγνωση ότι η ανωτέρω ερμηνεία του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP περιορίζει τη δυνατότητα των οικονομικών φορέων να επιλέγουν ελεύθερα τον σχεδιασμό των προϊόντων τους. Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των επιλογών του νομοθέτη της Ένωσης, η προστασία του ευρέος κοινού από τους κινδύνους που συνδέονται με την κατανάλωση ουσιών και μειγμάτων που έχουν ταξινομηθεί ως επικίνδυνα πρέπει να υπερισχύει των εκτιμήσεων σχετικά με την κατάκτηση αγορών και την απόκτηση πελατών μέσω της διαφοροποίησης των προϊόντων σε σχέση με τα προϊόντα των ανταγωνιστών.
92. Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των εκτιμήσεων που παρατίθενται στα σημεία 73, 77, 85 και 90 των παρουσών προτάσεων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η έννοια του «καταναλωτή», κατά το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, περιλαμβάνει το σύνολο των ατόμων που ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν τις οικείες επικίνδυνες ουσίες ή μείγματα, ή ακόμη και κάθε πρόσωπο που μπορεί να έχει πρόσβαση επ’ αυτών, συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων ατόμων, και ιδίως των παιδιών. Κατά την εκτίμηση της ομοιότητας μεταξύ των συσκευασιών τέτοιων προϊόντων και των συσκευασιών τροφίμων, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι γνωστικές ικανότητες των ευάλωτων ατόμων των οποίων οι αισθήσεις ή οι ικανότητες συσχέτισης δεν είναι αντίστοιχες εκείνων ενός καταναλωτή που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως επιμελής και ενημερωμένος.
Ε. Επί του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος – Ο βαθμός πιθανολόγησης της σύγχυσης
93. Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, αν το άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP έχει την έννοια ότι η πιθανότητα παραπλάνησης του καταναλωτή, κατά τη διάταξη αυτή, πρέπει να είναι σημαντική ή αν αρκεί μια θεωρητική ή αμελητέα πιθανότητα. Διερωτάται επίσης αν έχει σημασία το γεγονός ότι προκλήθηκε πράγματι σύγχυση.
94. Οι αμφιβολίες αυτές φαίνεται να οφείλονται στον ισχυρισμό της Orkla Care, η οποία –παραπέμποντας σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού (37)– υποστηρίζει ότι η απαίτηση περί μη σύγχυσης που προβλέπεται στην πρώτη περίπτωση της διάταξης αυτής είναι λιγότερο αυστηρή από εκείνην που προβλέπεται στη δεύτερη περίπτωση.
95. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει τις διαφορές, όσον αφορά τον απαιτούμενο βαθμό πιθανολόγησης, μεταξύ ορισμένων γλωσσικών αποδόσεων του άρθρου 35, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού. Κατά το αιτούν δικαστήριο, ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις της διάταξης αυτής υποδεικνύουν ότι η πρώτη περίπτωση συντρέχει όταν υφίσταται μικρή πιθανότητα παραπλάνησης των καταναλωτών (μια συγκεκριμένη συσκευασία μπορεί να παραπλανήσει) ενώ η δεύτερη περίπτωση διατυπώνεται κατά τρόπο πιο κατηγορηματικό και απαιτεί την ύπαρξη μεγαλύτερης πιθανότητας.
96. Ωστόσο, αφενός, δεν είμαι πεπεισμένος ότι, όσον αφορά το άρθρο 35, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού, όλες οι γλωσσικές αποδόσεις που αναφέρει η Orkla Care υποδεικνύουν ότι η δεύτερη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP απαιτεί την ύπαρξη μεγαλύτερης πιθανότητας σε σχέση με την πρώτη περίπτωση (38). Αφετέρου, αντίθετα προς το αιτούν δικαστήριο, δεν εντοπίζω διαφορά μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης περίπτωσης της διάταξης αυτής σε όλες τις γλωσσικές αποδόσεις (39). Κατά συνέπεια, λαμβανομένης υπόψη της διαφοράς αυτής μεταξύ των γλωσσικών της αποδόσεων, η εν λόγω διάταξη πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της γενικής οικονομίας και του σκοπού του νομοθετήματος του οποίου αποτελεί μέρος.
97. Συναφώς, σκοπός του κανονισμού αυτού αποτελεί η εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης υγείας (40).
98. Σύμφωνα με τη δεύτερη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού, όπως αυτή διατυπώνεται τουλάχιστον στην πλειονότητα των γλωσσικών αποδόσεων του ίδιου κανονισμού, η παραπλάνηση του καταναλωτή δεν συνιστά αναπόφευκτη συνέπεια ενός εγγενούς χαρακτηριστικού των συσκευασιών αλλά ενδεχόμενη συνέπεια, ήτοι πιθανότητα.
99. Πράγματι, η περίπτωση αυτή επικεντρώνεται στην ομοιότητα της παρουσίασης και του σχεδιασμού των συσκευασιών που θα μπορούσαν να παραπλανήσουν τους καταναλωτές. Όταν διαπιστώνεται τέτοια ομοιότητα, και ελλείψει στοιχείων που θα μπορούσαν να την αμβλύνουν, αρκεί μια μη αμελητέα πιθανότητα παραπλάνησης, η οποία βαίνει πέραν της θεωρητικής πιθανότητας, ώστε να θεωρηθεί ότι δεν τηρήθηκαν οι απαιτήσεις του άρθρου 35, παράγραφος 2, του κανονισμού CLP.
100. Κατά συνέπεια, όσον αφορά τις αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου ως προς τη σημασία, στο πλαίσιο της εκτίμησης του κινδύνου σύγχυσης με τα τρόφιμα, του γεγονότος ότι προκλήθηκε πράγματι τέτοια σύγχυση, φρονώ ότι δεν μπορεί να απαιτείται να αποδεικνύεται πραγματική παραπλάνηση. Το Δικαστήριο έχει κρίνει, όσον αφορά την οδηγία 87/357, ότι οι αρμόδιες εθνικές αρχές δεν υποχρεούνται να αποδείξουν με αντικειμενικά και τεκμηριωμένα στοιχεία ότι τα προϊόντα θα εκληφθούν από τους καταναλωτές ως τρόφιμα και ότι συντρέχει πιθανότητα σύγχυσης (41). Η ερμηνεία αυτή μπορεί να εφαρμοστεί και στον κανονισμό αυτόν. Προσθέτω ότι, προκειμένου να αποκλειστεί ο θεωρητικός χαρακτήρας της πιθανότητας, η εθνική αρχή η οποία είναι αρμόδια για την εφαρμογή του άρθρου 35, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού μπορεί να λάβει υπόψη το ότι προκλήθηκε τέτοια σύγχυση, όταν τέτοιες πληροφορίες είναι διαθέσιμες.
101. Επομένως, προτείνω να δοθεί στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 35, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού έχει την έννοια ότι η ύπαρξη μη αμελητέας πιθανότητας παραπλάνησης, η οποία βαίνει πέραν μιας θεωρητικής πιθανότητας, αρκεί ώστε να θεωρηθεί ότι δεν τηρήθηκαν οι απαιτήσεις της διάταξης αυτής. Η πληροφορία ότι προκλήθηκε πράγματι σύγχυση με τρόφιμα μπορεί να αποτελέσει ένδειξη για την ύπαρξη τέτοιας πιθανότητας.
ΣΤ. Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος – Συνεκτίμηση του κινδύνου ή της συγκεκριμένης επικινδυνότητας
1. Το προδικαστικό ερώτημα και η παράθεση του ζητήματος
102. Με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP έχει την έννοια ότι, για την εκτίμηση της συμμόρφωσης της συσκευασίας επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος προς τη διάταξη αυτή, είναι καθοριστική η κατηγορία κινδύνου και η συγκεκριμένη επικινδυνότητα της ουσίας ή του μείγματος και αν η εν λόγω διάταξη έχει εφαρμογή στις συσκευασίες που περιέχουν επικίνδυνη ουσία ή μείγμα και έχουν παρόμοια παρουσίαση ή σχεδιασμό με συσκευασίες τροφίμων, όταν το περιεχόμενο αυτό δεν είναι επικίνδυνο σε περίπτωση κατάποσης.
103. Το ερώτημα αυτό ανάγεται στο επιχείρημα που προέβαλε η Orkla Care με την έφεσή της και το οποίο επανέλαβε στις γραπτές παρατηρήσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου. Κατά την εταιρία αυτήν, πρώτον, αν ο κίνδυνος μιας ουσίας ή ενός μείγματος για την υγεία είναι μικρός, ο κίνδυνος παραπλάνησης πρέπει να είναι μεγαλύτερος ώστε να έχει εφαρμογή η ίδια διάταξη, και αντιστρόφως.
104. Δεύτερον, η παραπλάνηση θα πρέπει να αφορά μόνον τη σύγχυση που αυξάνει τον κίνδυνο ζημίας για τον καταναλωτή, δεδομένου ότι οι παραπλανητικές συσκευασίες των οποίων το περιεχόμενο δεν είναι επικίνδυνο υπόκεινται σε άλλους κανόνες προστασίας των καταναλωτών. Συναφώς, η Orkla Care ισχυρίζεται ότι η ύπαρξη κινδύνου σύγχυσης δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ότι ο καταναλωτής εκτίθεται στον κίνδυνο που συνδέεται με συγκεκριμένη ουσία. Ο σχετικός κίνδυνος, εν προκειμένω, είναι ο παροδικός ερεθισμός των οφθαλμών. Δεδομένου ότι οι επίμαχες συσκευασίες δεν εμφανίζουν καμία ομοιότητα με τις συσκευασίες οποιουδήποτε προϊόντος το οποίο προορίζεται να τοποθετηθεί στους οφθαλμούς, κάθε σύγχυση με τρόφιμα είναι αλυσιτελής όσον αφορά το αν ο καταναλωτής είναι πιθανό να εκτεθεί σε προσωρινό ερεθισμό των οφθαλμών.
2. Εκτίμηση
105. Όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP στις επικίνδυνες ουσίες και μείγματα που δεν παρουσιάζουν κίνδυνο σε περίπτωση κατάποσης, επισημαίνω ότι οι απαιτήσεις της διάταξης αυτής εφαρμόζονται σε κάθε ουσία ή μείγμα που διατίθεται στο ευρύ κοινό και έχει ταξινομηθεί ως επικίνδυνο (42). Ως εκ τούτου, οι απαιτήσεις αυτές εφαρμόζονται και σε ουσίες και μείγματα που παρουσιάζουν κίνδυνο ο οποίος περιορίζεται στον ερεθισμό των οφθαλμών.
106. Εξάλλου, από το γράμμα της διάταξης αυτής δεν προκύπτει ότι, κατά την εκτίμηση του αν συγκεκριμένη συσκευασία πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, επιβάλλεται να λαμβάνεται υπόψη η τάξη και η κατηγορία κινδύνου στην οποία ταξινομείται η επίμαχη επικίνδυνη ουσία ή μείγμα καθώς και η συγκεκριμένη επικινδυνότητα της εν λόγω επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος.
107. Εν συνεχεία, τα κριτήρια εκτιμήσεως της ομοιότητας της παρουσίασης και του σχεδιασμού των συσκευασιών και το κριτήριο του κινδύνου παραπλάνησης, τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, δεν διαφέρουν, ανεξαρτήτως του τύπου του κινδύνου μιας επίμαχης ουσίας ή μείγματος. Πράγματι, η διάταξη αυτή δεν καλύπτει μόνον τις περιπτώσεις στις οποίες θα μπορούσε να διαπιστωθεί συγκεκριμένη επικινδυνότητα για την υγεία ενός προσώπου, υπό συγκεκριμένες συνθήκες χρησιμοποίησης, αλλά αποσκοπεί στην αποτροπή οποιασδήποτε σύγχυσης οφειλόμενης στην ομοιότητα συσκευασίας που περιέχει επικίνδυνη ουσία ή μείγμα με συσκευασία τροφίμου. Υπό το πρίσμα αυτό, η εν λόγω διάταξη στηρίζεται σε μια δυαδική λογική: είτε μια ουσία ή ένα μείγμα ταξινομείται ως επικίνδυνο και η συσκευασία του πρέπει να πληροί τις απαιτήσεις της διάταξης αυτής είτε δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση και εφαρμόζονται επ’ αυτής μόνον άλλοι κανόνες για την προστασία των καταναλωτών. Η εν λόγω επιλογή του νομοθέτη της Ένωσης αντανακλά τη βούληση εξασφάλισης υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας (43).
108. Εξάλλου, όπως επισήμανε η Γερμανική Κυβέρνηση, η ερμηνεία αυτή συνάδει με το γεγονός ότι ο ίδιος κανονισμός δεν στηρίζεται στην αξιολόγηση της επικινδυνότητας (44), αλλά στην αξιολόγηση των κινδύνων.
109. Πράγματι, στη νομολογία του σχετικά με το νομοθέτημα που προηγήθηκε του κανονισμού CLP, ήτοι την οδηγία 67/548/ΕΟΚ (45), το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η αξιολόγηση των κινδύνων συνιστά την πρώτη φάση της διαδικασίας αξιολόγησης της επικινδυνότητας, η οποία αποτελεί πιο συγκεκριμένη έννοια. Επομένως, η αξιολόγηση των κινδύνων σχετικά με τις εγγενείς ιδιότητες των ουσιών δεν πρέπει να περιορίζεται λαμβανομένων υπόψη των συγκεκριμένων συνθηκών χρησιμοποίησης, όπως στην περίπτωση της αξιολόγησης της επικινδυνότητας, και δύναται να πραγματοποιείται θεμιτώς ανεξαρτήτως του τόπου χρησιμοποίησης της ουσίας (εργαστηρίου ή άλλου), του τρόπου μέσω του οποίου δύναται να προκύψει η επαφή με την ουσία (με κατάποση, εισπνοή ή απορρόφηση μέσω του δέρματος) και των τυχόν επιπέδων έκθεσης σε αυτήν (46).
110. Η διαφοροποίηση μεταξύ της αξιολόγησης των κινδύνων και της αξιολόγησης της επικινδυνότητας εξακολουθεί να έχει σημασία στο πλαίσιο του κανονισμού αυτού. Πράγματι, η αιτιολογική σκέψη 15 του εν λόγω κανονισμού διευκρινίζει ότι ο κανονισμός αυτός θα πρέπει να διατηρήσει το σημερινό γενικό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος που παρέχεται από την οδηγία 67/548. Επιπλέον, όπως επισήμανε το Δικαστήριο, η διαφοροποίηση μεταξύ των κινδύνων και της επικινδυνότητας διατηρήθηκε στον ίδιο κανονισμό καθώς και στον κανονισμό 1907/2006 (47).
111. Στο πλαίσιο του κανονισμού CLP, η τάξη και η κατηγορία κινδύνου καθορίζουν τα στοιχεία επισήμανσης που απαιτούνται κατά το άρθρο 17 του κανονισμού αυτού, σε συνδυασμό, μεταξύ άλλων, με το σημείο 3.3.4 («Κοινοποίηση κινδύνου») του παραρτήματος I του κανονισμού αυτού. Επομένως, η αρχή της αναλογικότητας λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο του μηχανισμού που θεσπίζει ο εν λόγω κανονισμός, καθόσον οι απαιτήσεις σχετικά με την κοινοποίηση των κινδύνων ποικίλλουν αναλόγως της τάξης και της κατηγορίας κινδύνου.
112. Επομένως, προτείνω να δοθεί στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι, κατά την εκτίμηση του αν μια συγκεκριμένη συσκευασία πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του ίδιου κανονισμού, δεν λαμβάνονται υπόψη ούτε η τάξη και η κατηγορία κινδύνου στις οποίες ταξινομείται η επίμαχη επικίνδυνη ουσία ή το μείγμα ούτε η συγκεκριμένη επικινδυνότητα της εν λόγω επικίνδυνης ουσίας ή του μείγματος.
V. Πρόταση
113. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Svea hovrätt, Mark- och miljööverdomstolen (εφετείο Svea, τμήμα κτηματικών και περιβαλλοντικών υποθέσεων, Σουηδία) ως εξής:
1) Κατά την εκτίμηση της ομοιότητας των συσκευασιών βάσει του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΚ) 1272/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία των ουσιών και των μειγμάτων, την τροποποίηση και την κατάργηση των οδηγιών 67/548/ΕΟΚ και 1999/45/ΕΚ και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1907/2006, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα χαρακτηριστικά μιας συσκευασίας όπως η μορφή, το μέγεθος, ο όγκος του προϊόντος, τα χρησιμοποιούμενα υλικά, το σχέδιο, η επισήμανση, το χρώμα καθώς και η οσμή. Αντιθέτως, ένα στοιχείο της συσκευασίας που αποσκοπεί στη διάκρισή της από τις συσκευασίες τροφίμων δεν πρέπει, κατ’ αρχήν, να λαμβάνεται υπόψη κατά την εκτίμηση αυτή όταν δεν παραμένει αμετάβλητο καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
2) Το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1272/2008
έχει την έννοια ότι:
η ομοιότητα μεταξύ της συσκευασίας μιας επικίνδυνης ουσίας ή μείγματος και συσκευασίας τροφίμου πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα μόνον την αγορά του κράτους μέλους το οποίο όρισε την οικεία εθνική αρχή ως αρμόδια για την εφαρμογή της διάταξης αυτής.
3) Η έννοια του «καταναλωτή», κατά το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1272/2008, παραπέμπει στο σύνολο των ατόμων που ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν τις οικείες επικίνδυνες ουσίες ή μείγματα, ή ακόμη και σε κάθε πρόσωπο που μπορεί να έχει πρόσβαση επ’ αυτών, συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων ατόμων, και ιδίως των παιδιών. Κατά την εκτίμηση της ομοιότητας μεταξύ των συσκευασιών τέτοιων προϊόντων και των συσκευασιών τροφίμων, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι γνωστικές ικανότητες των ευάλωτων ατόμων των οποίων οι αισθήσεις ή οι ικανότητες συσχέτισης δεν είναι αντίστοιχες εκείνων ενός καταναλωτή που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως επιμελής και ενημερωμένος.
4) Το άρθρο 35, παράγραφος 2, του κανονισμού 1272/2008
έχει την έννοια ότι:
η ύπαρξη μη αμελητέας πιθανότητας παραπλάνησης, η οποία βαίνει πέραν μιας θεωρητικής πιθανότητας, αρκεί ώστε να θεωρηθεί ότι δεν τηρήθηκαν οι απαιτήσεις της διάταξης αυτής. Η πληροφορία ότι προκλήθηκε πράγματι σύγχυση με τρόφιμα μπορεί να αποτελέσει ένδειξη για την ύπαρξη τέτοιας πιθανότητας.
5) Κατά την εκτίμηση του αν μια συγκεκριμένη συσκευασία πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1272/2008, δεν λαμβάνονται υπόψη ούτε η τάξη και η κατηγορία κινδύνου στις οποίες ταξινομείται η επίμαχη επικίνδυνη ουσία ή το μείγμα ούτε η συγκεκριμένη επικινδυνότητα της εν λόγω επικίνδυνης ουσίας ή του μείγματος.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Κανονισμός (ΕΚ) 1272/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία των ουσιών και των μειγμάτων, την τροποποίηση και την κατάργηση των οδηγιών 67/548/ΕΟΚ και 1999/45/ΕΚ και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1907/2006 (ΕΕ 2008, L 353, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός CLP).
3 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, για την εποπτεία της αγοράς και τη συμμόρφωση των προϊόντων και για την τροποποίηση της οδηγίας 2004/42/ΕΚ και των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 765/2008 και (ΕΕ) αριθ. 305/2011 (ΕΕ 2019, L 169, σ. 1).
4 Βλ., αντιστοίχως, αιτιολογικές σκέψεις 1 έως 3 και αιτιολογικές σκέψεις 4 και 5 του κανονισμού CLP, οι οποίες διευκρινίζουν ότι το εμπόριο ουσιών και μειγμάτων αφορά όχι μόνον την εσωτερική αγορά, αλλά και την παγκόσμια αγορά. Ο κανονισμός λαμβάνει υπόψη την πραγματικότητα αυτή προκειμένου να διευκολύνει το διεθνές εμπόριο.
5 Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 1 και 2 του κανονισμού CLP.
6 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 2023, για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1025/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας (ΕΕ) 2020/1828 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2001/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 87/357/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2023, L 135, σ. 1).
7 Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 2023/988.
8 Πράγματι, ο κανονισμός 2023/988 ορίζει, στο άρθρο 2, παράγραφος 1, ότι εφαρμόζεται στον βαθμό που δεν υπάρχουν ειδικές διατάξεις με το ίδιο αντικείμενο με βάση το ενωσιακό δίκαιο που ρυθμίζουν την ασφάλεια των οικείων προϊόντων. Το άρθρο 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP αποτελεί τέτοια ειδική διάταξη.
9 Βλ. αιτιολογική σκέψη 104 του κανονισμού 2023/988.
10 Οδηγία του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 1987, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τα προϊόντα που, επειδή δεν εμφανίζονται υπό την πραγματική τους μορφή, θέτουν σε κίνδυνο την υγεία ή την ασφάλεια των καταναλωτών (ΕΕ 1987, L 192, σ. 49).
11 Το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 87/357 αφορούσε προϊόντα τα οποία δεν εμφανίζονται υπό την πραγματική τους μορφή, ήτοι προϊόντα τα οποία, παρά το γεγονός ότι δεν είναι τρόφιμα, έχουν σχήμα, οσμή, χρώμα, όψη, συσκευασία, σήμανση, όγκο ή μέγεθος τέτοιου είδους ώστε ενδέχεται ευλόγως οι καταναλωτές και ιδίως τα παιδιά να τα εκλάβουν ως τρόφιμα και ως εκ τούτου να τα βάλουν στο στόμα, να τα γλείψουν ή να τα καταπιούν, πράγμα που ενδεχομένως συνεπάγεται κινδύνους όπως ασφυξία, δηλητηρίαση, διάτρηση ή απόφραξη του πεπτικού σωλήνα.
12 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, για τα καλλυντικά προϊόντα (ΕΕ 2009, L 342, σ. 59).
13 Βλ. σημείο 27 των παρουσών προτάσεων.
14 Βλ. σημείο 29 των παρουσών προτάσεων.
15 Όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1297/2014 της Επιτροπής, της 5ης Δεκεμβρίου 2014 , για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία των ουσιών και των μειγμάτων, με σκοπό την προσαρμογή του στην τεχνική και επιστημονική πρόοδο (ΕΕ 2014, L 350, σ. 1).
16 Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Irish Ferries (C‑570/19, EU:C:2021:177, σημείο 194).
17 Ενδεικτικώς, βλ. «Bagged Milk Still Popular in Slovakia», https://www.esmmagazine.com/packaging-design/bagged-milk-still-popular-in-slovakia-7589.
18 Βλ. σημείο 6 των παρουσών προτάσεων.
19 Βλ. απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, Get Fresh Cosmetics (C‑122/21, EU:C:2022:421, σκέψη 39).
20 ECΗA, «Guidance on labelling and packaging in accordance with Regulation (EC) No 1272/2008», 2 Μαρτίου 2021, σημείο 3.4.1, σ. 18, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://echa.europa.eu/documents/10162/2324906/clp_labelling_en.pdf/89628d94-573a-4024-86cc-0b4052a74d65.
21 Βλ. σ. 2 του εγγράφου καθοδήγησης του ECHA. Πρβλ., επίσης, όσον αφορά άλλο παρόμοιο έγγραφο, απόφαση της 13ης Μαρτίου 2025, Cassella-med και MCM Klosterfrau (C‑589/23, EU:C:2025:173, σκέψη 40).
22 Έγγραφο καθοδήγησης του ECHA, σημείο 3.4.2, σ. 21. Η υπογράμμιση δική μου.
23 Βλ. απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, Get Fresh Cosmetics (C‑122/21, EU:C:2022:421, σκέψη 43).
24 Βλ. σημεία 33 και 34 των παρουσών προτάσεων.
25 Βλ. σημείο 68 των παρουσών προτάσεων.
26 Βλ. σημεία 33 και 34 των παρουσών προτάσεων.
27 Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιανουαρίου 2008, σχετικά με τον ορισμό, την περιγραφή, την παρουσίαση, την επισήμανση και την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων των αλκοολούχων ποτών και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1576/89 του Συμβουλίου (ΕΕ 2008, L 39, σ. 16).
28 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2000, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων (ΕΕ 2000, L 109, σ. 29).
29 Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 2 και 7 έως 9 του κανονισμού 110/2008.
30 Απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016 (C‑75/15, EU:C:2016:35, σκέψη 25).
31 Προς αποφυγή οποιασδήποτε σύγχυσης και για λόγους πληρότητας, διευκρινίζω ότι οι αναφορές στον κανονισμό 1223/2009 στο σημείο 34 των παρουσών προτάσεων δεν αποσκοπούν στην αξιοποίηση των λύσεων που προέκρινε ο κανονισμός αυτός, αλλά στην παραπομπή στις λύσεις που προέκρινε η οδηγία 87/357 –στην οποία παραπέμπει ο εν λόγω κανονισμός– σχετικά με προϊόντα τα οποία, δεδομένου ότι δεν εμφανίζονται υπό την πραγματική τους μορφή, θέτουν σε κίνδυνο την υγεία ή την ασφάλεια των καταναλωτών.
32 Απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2000 (C‑220/98, EU:C:2016:8, σκέψη 30).
33 Οδηγία του Συμβουλίου, της 27ης Ιουλίου 1976, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των αναφερομένων στα καλλυντικά προϊόντα (ΕΕ 1976, L. 262, σ. 169), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 88/667/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988 (ΕΕ 1988, L 382, σ. 46).
34 Απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (C‑667/19, EU:C:2016:1039, σκέψη 36).
35 Βλ. αποφάσεις της 15ης Ιουλίου 2004, Douwe Egberts (C‑239/02, EU:C:2004:445, σκέψη 46), της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Severi (C‑446/07, EU:C:2009:530, σκέψη 61), και της 4ης Ιουνίου 2015, Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände (C‑195/14, EU:C:2015:361, σκέψη 36).
36 Απόφαση της 15ης Ιουλίου 2004, Douwe Egberts, (C‑239/02, EU:C:2004:445, σκέψη 45).
37 Συναφώς, η Orkla Care μνημονεύει την απόδοση στην αγγλική («likely [...] to mislead consumers, or have a similar presentation or a design used for foodstuff [...], which would mislead consumers»), τη γαλλική («susceptible [...] d’induire les consommateurs en erreur, ni une présentation ou une esthétique similaire à celles qui sont utilisées pour les denrées alimentaires, [...] qui tromperait les consommateurs») και τη σουηδική γλώσσα («[f]örpackningar [...] får varken ha en form eller formgivning som kan [...] vilseleda konsumenterna eller ha ett utförande eller en formgivning [...] som skulle vilseleda konsumenterna»). Η υπογράμμιση δική μου.
38 Στην απόδοση στην αγγλική γλώσσα, η έκφραση «likely [...] to mislead» (πρώτη περίπτωση του άρθρου 35, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού CLP) μπορεί να αναφέρεται σε ένα αντικειμενικό και εγγενές χαρακτηριστικό μιας συγκεκριμένης συσκευασίας ενώ η έκφραση «which would mislead» (δεύτερη περίπτωση της διάταξης αυτής) μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αφορά υποθετική, ή ακόμη και ενδεχόμενη, αιτιώδη συνάφεια.
39 Ενδεικτικώς, η επίμαχη διαφορά δεν φαίνεται να είναι ευχερώς αντιληπτή, μεταξύ άλλων, στις αποδόσεις στη δανική («eller vildlede forbrugerne, eller have en lignende fremtoning eller et design, [...] som vil vildlede forbrugerne») και στην ιταλική γλώσσα («o sia tale da indurre i consumatori in errore, né hanno una presentazione o un disegno [...], atti a indurre i consumatori in errore»), οι οποίες χρησιμοποιούν, όσον αφορά τις δύο περιπτώσεις, την ίδια έκφραση. Η υπογράμμιση δική μου.
40 Βλ. άρθρο 1, παράγραφος 1 και αιτιολογικές σκέψεις 1, 3 και 54 του κανονισμού CLP.
41 Βλ. απόφαση της 2ας Ιουνίου 2022, Get Fresh Cosmetics (C‑122/21, EU:C:2022:421, σκέψη 44).
42 Βλ. σημείο 19 των παρουσών προτάσεων.
43 Βλ. σημείο 97 των παρουσών προτάσεων.
44 Αντιθέτως, ο κανονισμός (ΕΚ) 1907/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, για την καταχώριση, την αξιολόγηση, την αδειοδότηση και τους περιορισμούς των χημικών προϊόντων (REACH) και για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων καθώς και για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/45/ΕΚ και για κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 793/93 του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1488/94 της Επιτροπής καθώς και της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 91/155/ΕΟΚ, 93/67/ΕΟΚ, 93/105/ΕΚ και 2000/21/ΕΚ (ΕΕ 2006, L 396, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2007, L 136, σ. 3) αφορά τέτοιου είδους αξιολόγηση.
45 Οδηγία του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1967, περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί ταξινομήσεως, συσκευασίας και επισημάνσεως των επικινδύνων ουσιών (ΕΕ 1967, 196, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2001/59/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Αυγούστου 2001 (ΕΕ 2001, L 225, σ. 1) και με την οδηγία 2008/58/ΕΚ της Επιτροπής, της 21ης Αυγούστου 2008 (ΕΕ 2008, L 246, σ. 1) (στο εξής: οδηγία 67/548).
46 Πρβλ., αποφάσεις της 21ης Ιουλίου 2011, Nickel Institute (C‑14/10, EU:C:2011:503, σκέψεις 81 και 82), και Etimine (C‑15/10, EU:C:2011:504, σκέψεις 74 και 75).
47 Πρβλ., αποφάσεις της 21ης Ιουλίου 2011, Nickel Institute (C‑14/10, EU:C:2011:503, σκέψη 81), και Etimine (C‑15/10, EU:C:2011:504, σκέψη 74).