HENRIKA SAUGMANDSGAARDA ØE
przedstawiona w dniu 2 kwietnia 2020 r. ( 1 )
Sprawa C‑264/19
Constantin Film Verleih GmbH
przeciwko
YouTube LLC,
Google Inc.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy)]
Odesłanie prejudycjalne – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Platforma wymiany plików wideo przez Internet – YouTube – Zamieszczenie filmu w sieci bez zgody podmiotu praw – Powództwo dotyczące naruszenia prawa własności intelektualnej – Dyrektywa 2004/48/WE – Artykuł 8 – Prawo do informacji przysługujące podmiotowi praw – Artykuł 8 ust. 2 lit. a) – Pojęcie „nazw i adresów” – Zakres – Adres poczty elektronicznej, adres IP i numer telefonu – Wyłączenie
I. Wprowadzenie
|
1. |
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpisuje się w ramy sporu pomiędzy z jednej strony Constantin Film Verleih GmbH, spółką z siedzibą w Niemczech zajmującą się dystrybucją filmów, a z drugiej strony YouTube LLC i jej spółką dominującą Google Inc., mającymi siedziby w Stanach Zjednoczonych. |
|
2. |
Spór ten dotyczy odmowy przedstawienia przez YouTube i Google pewnych informacji żądanych przez Constantin Film Verleih, dotyczących użytkowników, którzy zamieścili w sieci kilka filmów z naruszeniem wyłącznych praw do eksploatacji przysługujących Constantin Film Verleih. Dokładniej rzecz ujmując, ta ostatnia spółka domaga się od YouTube i Google przedstawienia jej adresów e-mail, numerów telefonu oraz adresów IP używanych przez tych użytkowników. |
|
3. |
Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) zastanawia się w istocie, czy takie informacje są objęte art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48/WE ( 2 ), na mocy którego właściwe organy sądowe mogą nakazać przedstawienie „nazw i adresów” pewnych kategorii osób mających związek z towarami lub usługami naruszającymi prawo własności intelektualnej. |
|
4. |
Zważywszy na powody, które omówię w niniejszej opinii, jestem przekonany, że pojęcie „nazw i adresów” zawarte w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie obejmuje żadnej z wyżej wymienionych informacji. |
II. Ramy prawne
A. Prawo Unii
|
5. |
Motywy 2, 10 i 32 dyrektywy 2004/48 mają następujące brzmienie:
[…]
[…]
|
|
6. |
Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, stanowi w ust. 1 i 3 lit. a): „1. Bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane w prawie [Unii] lub krajowym, w zakresie, w jakim te środki mogą dawać właścicielom praw większe korzyści, przewidziane niniejszą dyrektywą procedury i środki naprawcze stosuje się, zgodnie z art. 3, do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie [Unii] lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego. […] 3. Niniejsza dyrektywa nie wpływa na:
|
|
7. |
Artykuł 8 dyrektywy 2004/48, zatytułowany „Prawo do informacji”, stanowi: „1. Państwa członkowskie zapewniają, że w kontekście postępowania sądowego dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej oraz w odpowiedzi na uzasadnione i proporcjonalne żądanie powoda właściwe organy sądowe mogą nakazać przedstawienie informacji o pochodzeniu i sieciach dystrybucji towarów lub usług naruszających prawo własności intelektualnej przez naruszającego lub jakąkolwiek inną osobę, u której:
lub która
2. Informacja, o której mowa w ust. 1, zawiera, jeśli stosowne:
3. Ustępy 1 i 2 stosuje się bez uszczerbku dla innych przepisów ustawowych, które:
|
B. Prawo niemieckie
|
8. |
Zgodnie z § 101 ust. 1 zdanie pierwsze Urheberrechtsgesetz (ustawy o prawie autorskim, zwanej dalej „UrhG”) poszkodowany może żądać od osoby naruszającej na skalę handlową prawo autorskie lub inne prawo chronione tą ustawą niezwłocznego przekazania informacji o pochodzeniu i kanałach rozpowszechniania kopii stanowiących naruszenie lub innych towarów. |
|
9. |
W przypadku oczywistego naruszenia, bez uszczerbku dla § 101 ust. 1 UrhG, to prawo do informacji może być również wykonywane na podstawie § 101 ust. 2 zdanie pierwsze pkt 3 tej ustawy wobec osoby, która świadczyła na skalę handlową usługi wykorzystywane do prowadzenia działalności naruszającej prawo. |
|
10. |
Podmiot, który jest zobowiązany do przedstawienia informacji, musi zgodnie z § 101 ust. 3 pkt 1 UrhG podać nazwy i adresy producentów, dostawców oraz innych poprzednich posiadaczy kopii lub innych towarów, użytkowników usług, jak również przewidywanych hurtowników i detalistów. |
III. Spór w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
|
11. |
Constantin Film Verleih jest spółką z siedzibą w Niemczech zajmującą się dystrybucją filmów. |
|
12. |
YouTube, spółka z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, należąca do spółki Google, prowadzi platformę internetową o tej samej nazwie. |
|
13. |
Constantin Film Verleih posiada w Niemczech wyłączne prawa do eksploatacji utworów filmowych Parker i Scary Movie 5. |
|
14. |
W okresie od czerwca 2013 r. do września 2014 r. te dwa utwory były zamieszczone w sieci na platformie „YouTube” bez zgody Constantin Film Verleih. W dniu 29 czerwca 2013 r. utwór filmowy Parker zamieszczono w sieci w całości w języku niemieckim pod nazwą użytkownika „N1”. Do dnia zablokowania, które miało miejsce w dniu 14 sierpnia 2013 r., wyświetlono go ponad 45 000 razy. We wrześniu 2013 r. utwór filmowy Scary Movie 5 zamieszczono w sieci w całości pod nazwą użytkownika „N2”. Do dnia zablokowania, które miało miejsce w dniu 29 października 2013 r., wyświetlono go ponad 6000 razy. W dniu 10 września 2014 r. kolejną kopię tego drugiego utworu zamieszczono w sieci pod nazwą użytkownika „N3”. Do dnia zablokowania, które miało miejsce w dniu 21 września 2014 r., wyświetlono go ponad 4700 razy. |
|
15. |
Spółka Constantin Film Verleih zażądała od YouTube i Google wszystkich informacji o każdym z użytkowników, którzy zamieścili te utwory w sieci. |
|
16. |
Sąd odsyłający stwierdził, że przesłanki prawa do informacji zostały spełnione. W konsekwencji zakres sporu w postępowaniu głównym ogranicza się do treści informacji, które YouTube lub Google powinny przedstawić Constantin Film Verleih. Spór ten dotyczy w szczególności następujących informacji:
|
|
17. |
Orzekając w pierwszej instancji, Landgericht Frankfurt am Main (sąd okręgowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) oddalił wniosek Constantin Film Verleih o udzielenie tych informacji. |
|
18. |
W apelacji Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) nakazał YouTube i Google przedstawienie adresów e-mail odnośnych użytkowników, oddalając wniosek Constantin Film Verleih w pozostałym zakresie. |
|
19. |
W skardze rewizyjnej (Revision) złożonej do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) spółka Constantin Film Verleih wniosła o nakazanie YouTube i Google przedstawienia jej wszystkich wyżej wymienionych informacji, w tym numerów telefonu i adresów IP użytkowników. We własnej skardze rewizyjnej YouTube i Google wniosły o oddalenie w całości żądania Constantin Film Verleih, w tym również w zakresie, w jakim dotyczy ono adresów e-mail użytkowników. |
|
20. |
Stwierdziwszy, że rozstrzygnięcie obu skarg rewizyjnych zależy od wykładni pojęcia „adresów” zawartego w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48, Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
|
|
21. |
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zarejestrowano w sekretariacie Trybunału w dniu 29 marca 2019 r. |
|
22. |
Uwagi na piśmie przedstawiły Constantin Film Verleih, YouTube, Google oraz Komisja Europejska. |
|
23. |
Na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 r. stawili się w celu przedstawienia uwag przedstawiciele Constantin Film Verleih, przedstawiciele YouTube i Google oraz Komisja. |
IV. Analiza
|
24. |
Zgodnie z art. 8 dyrektywy 2004/48 państwa członkowskie mają obowiązek przewidzieć w swoich porządkach prawnych możliwość nakazania przez właściwe organy sądowe przedstawienia określonych informacji w ramach postępowania dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej. |
|
25. |
W związku z tym poprzez swoje dwa pytania, które należy rozpoznać łącznie, sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie, czy art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia właściwym organom sądowym możliwości nakazania – w odniesieniu do użytkownika, który zamieścił w sieci pliki naruszające prawo własności intelektualnej – przedstawienia adresu e-mail, numeru telefonu, adresu IP użytego do zamieszczenia w sieci tych plików, a także adresu IP użytego do ostatniego uzyskania dostępu do konta użytkownika. |
|
26. |
YouTube i Google oraz Komisja proponują udzielenie na te pytania odpowiedzi przeczącej, w przeciwieństwie do Constantin Film Verleih. |
|
27. |
Zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym przez YouTube i Google oraz Komisję oraz ze względów zaprezentowanych poniżej jestem zdania, że przepis ten nie dotyczy żadnej z informacji wskazanych w pytaniach prejudycjalnych. |
|
28. |
Na wstępie pragnę zauważyć, że art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie zawiera żadnego odesłania do prawa państw członkowskich. W konsekwencji, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, pojęcie „nazw i adresów” stanowi pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób autonomiczny i jednolity ( 4 ). |
|
29. |
Ponadto pojęcia „nazw i adresów” nie zdefiniowano w dyrektywie 2004/48. Również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ustalenia znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera, należy dokonywać zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym są one użyte, i celów uregulowania, którego są częścią ( 5 ). |
|
30. |
Tym samym punktem wyjścia w procesie wykładni pojęcia „nazw i adresów” użytego w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 powinno być zwyczajowe znaczenie w języku potocznym. Nie ulega wątpliwości, że w języku potocznym pojęcie „adresu” osoby, nad którym w szczególności zastanawia się sąd odsyłający, odnosi się wyłącznie do adresu pocztowego, jak słusznie podniosły YouTube i Google ( 6 ). Wykładnię tę potwierdza definicja tego pojęcia sformułowana w słowniku akademii francuskiej, a mianowicie „określenie miejsca ( 7 ), w którym można kogoś znaleźć”. |
|
31. |
Co się tyczy numeru telefonu, będącego drugą informacją, o której mowa w pytaniach prejudycjalnych, nie uważam za konieczne omawiania w sposób szczegółowy faktu, że nie można go włączyć do pojęcia „nazw i adresów” osób, o którym mowa w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48, czy to w języku potocznym, czy też w jakimkolwiek innym kontekście ( 8 ). |
|
32. |
Status dwóch pozostałych informacji, których dotyczą te pytania, a mianowicie adresu e-mail i adresu IP, zasługuje na nieco większą uwagę. |
|
33. |
Jak już wyjaśniłem, w języku potocznym, który jest punktem wyjścia procesu dokonywania wykładni, termin „adres” odsyła wyłącznie do adresu pocztowego. Tak więc termin ten, gdy jest używany bez dalszych wyjaśnień, nie obejmuje adresu e-mail lub adresu IP. |
|
34. |
Jest tak tym bardziej w kontekście, który określiłbym jako „ogólny”, czyli wykraczający poza ścisłe ramy Internetu, jak ma to miejsce w przypadku art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48. |
|
35. |
Wykładnię tę potwierdza analiza innych aktów prawnych Unii dotyczących adresu e-mail lub adresu IP. Kiedy bowiem prawodawca Unii chciał odnieść się do adresu e-mail ( 9 ) lub adresu IP ( 10 ), uczynił to wyraźnie, uzupełniając termin „adres”, jak podkreśliły YouTube i Google. Według mojej wiedzy nie istnieje żaden przykład ustawodawstwa Unii, w którym wyrażenie „nazwy i adresy” użyte samodzielnie i w kontekście ogólnym odnosi się do numeru telefonu, adresu IP lub adresu e-mail. |
|
36. |
W konsekwencji z wykładni językowej art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 wynika, że sformułowania użyte przez prawodawcę Unii, a mianowicie wyrażenie „nazwy i adresy”, nie obejmują żadnej z informacji wskazanych w pytaniach prejudycjalnych, jak podnosiły YouTube i Google oraz Komisja. |
|
37. |
Wykładnię tę potwierdza wykładnia historyczna przedstawiona przez Komisję. Prace przygotowawcze, które doprowadziły do przyjęcia dyrektywy 2004/48 ( 11 ), nie zawierają bowiem żadnej wskazówki sugerującej, nawet w sposób dorozumiany, że termin „adres” użyty w art. 8 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy należy rozumieć jako odnoszący się nie tylko do adresu pocztowego, lecz również do adresu e-mail lub adresu IP osób, o których mowa. |
|
38. |
Komisja wyjaśniła w tym względzie, że prawodawca Unii, przyjmując dyrektywę 2004/48 w 2004 r., nigdy nie zamierzał włączyć do niej bardziej nowoczesnych form „adresu”, takich jak adres e-mail lub adres IP. |
|
39. |
Co za tym idzie, z wykładni historycznej wynika, że dyrektywę 2004/48 należy interpretować, odwołując się jedynie do klasycznego znaczenia tego pojęcia, a mianowicie adresu pocztowego. |
|
40. |
Z powyższego wynika, że zgodnie z wykładnią językową i historyczną art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie obejmuje adresu e-mail, numeru telefonu i adresów IP używanych przez osoby, o których mowa w tym przepisie. |
|
41. |
Constantin Film Verleih sprzeciwia się takiej wykładni, odnosząc się do przedmiotu art. 8 dyrektywy 2004/48 oraz, bardziej ogólnie, do celów realizowanych przez tę dyrektywę. |
|
42. |
Zdaniem Constantin Film Verleih art. 8 dyrektywy 2004/48 ma na celu umożliwienie podmiotowi praw własności intelektualnej zidentyfikowania osób wymienionych w tym przepisie. Tak więc niezależnie od jego brzmienia art. 8 ust. 2 należy interpretować w ten sposób, że dotyczy on „wszelkich informacji pozwalających na zidentyfikowanie” tych osób, przy czym omawiane informacje mogą zawierać, w zależności od ich dostępności, numer telefonu, adres e-mail, adres IP czy też dane bankowe. |
|
43. |
Moim zdaniem przyjęcie takiej wykładni oznaczałoby, że Trybunał przeredagowałby ten przepis. Oczywiście rozumiem, że podmiot praw taki jak Constantin Film Verleih wyraża życzenie, aby dyrektywę 2004/48 zmieniono w sposób umożliwiający mu łatwiejsze zidentyfikowanie możliwych sprawców naruszenia w szczególnym kontekście Internetu. Jednakże takie przeredagowanie nie należy do kompetencji Trybunału, lecz do kompetencji prawodawcy Unii. |
|
44. |
Prawodawca mógł, gdyby taki był jego zamiar, włączyć do art. 8 ust. 2 dyrektywy 2004/48 „wszelkie informacje pozwalające na zidentyfikowanie” osób, których dane dotyczą. Komisja podkreśliła na rozprawie, że prawodawca Unii wyraźnie postanowił dokonać minimalnej harmonizacji ograniczonej do nazw i adresów, nie wymieniając innych informacji umożliwiających identyfikację osoby, takich jak numer telefonu lub numer zabezpieczenia społecznego. |
|
45. |
Pragnę uściślić, że w takim kontekście należy wykluczyć wykładnię „dynamiczną” lub celowościową tego przepisu, do której wzywa Constantin Film Verleih. Sformułowania użyte w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie dają bowiem wystarczającego marginesu interpretacyjnego, aby umożliwić taką wykładnię w celu włączenia informacji wskazanych w pytaniach prejudycjalnych. |
|
46. |
Zgadzam się bez zastrzeżeń w tym względzie z rozumowaniem przedstawionym przez rzecznika generalnego M. Bobeka w pkt 33–35, 38 i 39 jego opinii w sprawie Komisja/Niemcy. Zgodnie z zakazem wykładni contra legem i zasadą podziału władz możliwość dokonywania wykładni dynamicznej lub celowościowej przysługuje jedynie wtedy, gdy „dany przepis [umożliwia] różne wykładnie, a jego brzmienie [pozostaje] do pewnego stopnia niejasne i niejednoznaczne” ( 12 ). |
|
47. |
Tymczasem w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Jak wyjaśniłem powyżej, wykładnia językowa i wykładnia historyczna wykluczają wszelką niejednoznaczność pojęcia „nazwy i adresy” użytego w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48. |
|
48. |
Constantin Film Verleih powołuje się również, bardziej ogólnie, na cele realizowane przez dyrektywę 2004/48. Moim zdaniem argumentacja ta nie może podważyć wykładni ww. przepisu, zważywszy na brak niejednoznaczności jego brzmienia. Niemniej jednak przeanalizuję poniżej wspomnianą argumentację tytułem uzupełnienia. |
|
49. |
Nie ulega wątpliwości, że dyrektywa 2004/48, jak uściślono w jej motywach 10 i 32 oraz zgodnie z art. 17 ust. 2 karty, ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony własności intelektualnej na rynku wewnętrznym. |
|
50. |
Bezsporne jest również, że wykładnia zaproponowana przez Constantin Film Verleih zwiększyłaby poziom ochrony własności intelektualnej na rynku wewnętrznym. |
|
51. |
Należy jednak pamiętać, że dyrektywa 2004/48, na wzór wszelkich uregulowań dotyczących własności intelektualnej ( 13 ), ustanawia równowagę między z jednej strony interesem podmiotów praw w ochronie ich praw własności intelektualnej, o której mowa w art. 17 ust. 2 karty, a z drugiej strony ochroną interesów i praw podstawowych użytkowników przedmiotów objętych ochroną oraz interesu ogólnego. |
|
52. |
Jak Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, ani z art. 17 ust. 2 karty, ani z orzecznictwa Trybunału w żaden sposób nie wynika, że ustanowione w tym postanowieniu prawo własności intelektualnej jest nienaruszalne i że w związku z tym jego ochrona powinna być zapewniona w sposób bezwzględny ( 14 ). |
|
53. |
Tak więc art. 17 ust. 2 karty nie wymaga wdrożenia wszystkich dostępnych środków technicznych, aby pomóc podmiotowi praw w zidentyfikowaniu możliwych sprawców naruszenia, bez uwzględnienia brzmienia przepisów dyrektywy 2004/48. |
|
54. |
Co się tyczy w szczególności art. 8 dyrektywy 2004/48, Trybunał miał już okazję wyjaśnić w wyroku Coty Germany, że przepis ten ma na celu pogodzenie poszanowania różnych praw, w szczególności prawa do informacji przysługującego pomiotom praw i prawa użytkowników do ochrony danych osobowych ( 15 ). |
|
55. |
W kontekście sprawy w postępowaniu głównym dane żądane przez Constantin Film Verleih stanowią z założenia dane osobowe w rozumieniu art. 2 lit. a) dyrektywy 95/46/WE ( 16 ), obecnie art. 4 lit. a) rozporządzenia (UE) 2016/679 ( 17 ), ponieważ dane te mają umożliwić mu zidentyfikowanie odnośnych osób ( 18 ). |
|
56. |
Tymczasem, o ile z motywu 32 dyrektywy 2004/48 wynika, że ma ona na celu zapewnienie pełnego poszanowania własności intelektualnej zgodnie z art. 17 ust. 2 karty, o tyle jednocześnie z art. 2 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy oraz z jej motywów 2 i 15 wynika, że ochrona własności intelektualnej nie może ograniczać między innymi ochrony danych osobowych zagwarantowanej w art. 8 karty, w związku z czym wspomniana dyrektywa nie może w szczególności negatywnie wpływać na dyrektywę 95/46 ( 19 ). |
|
57. |
Pragnę w tym względzie podkreślić istotne znaczenie art. 8 ust. 3 lit. b)–e) dyrektywy 2004/48, zgodnie z którym przepis ten stosuje się bez uszczerbku dla przepisów regulujących lub ograniczających prawo do informacji przysługujące podmiotowi praw, a w szczególności przepisów regulujących przetwarzanie danych osobowych. |
|
58. |
W tym kontekście jestem zdania, że do Trybunału nie należy modyfikacja zakresu pojęć użytych przez prawodawcę Unii w art. 8 ust. 2 dyrektywy 2004/48, co skutkowałoby podważeniem zamierzonej przez prawodawcę przy przyjmowaniu tej dyrektywy równowagi, której ustalenie należy do jego wyłącznej właściwości ( 20 ). |
|
59. |
Dla uzupełnienia sformułowania, którego użyłem w pkt 43 niniejszej opinii, dodam, że przyjęcie wykładni sugerowanej przez Constantin Film Verleih oznaczałoby dla Trybunału nie tylko przeredagowanie art. 8 ust. 2 dyrektywy 2004/48, lecz ponadto podważenie, w sposób korzystny dla interesów podmiotów praw własności intelektualnej, równowagi ustanowionej przez prawodawcę Unii. |
|
60. |
Pragnę dodać, że dynamiczna wykładnia sugerowana przez Constantin Film Verleih jest również sprzeczna z ogólną systematyką dyrektywy 2004/48, która – jak podkreśliła Komisja – opiera się na minimalnej harmonizacji zamierzonej przez prawodawcę Unii. |
|
61. |
Instytucja ta słusznie podnosi bowiem, że taka dynamiczna wykładnia nie jest właściwa w niniejszej sprawie, ponieważ na mocy art. 8 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2004/48 prawodawca Unii wyraźnie przewidział możliwość ustosunkowania się przez państwa członkowskie do zmieniających się okoliczności poprzez przyznanie uprawnionym podmiotom „prawa do otrzymywania pełniejszej informacji”. |
|
62. |
Innymi słowy, dynamiczna wykładnia dyrektywy 2004/48 przez sąd Unii w celu dostosowania jej do nowych zachowań pojawiających się w Internecie nie jest konieczna, ponieważ państwa członkowskie są uprawnione do podjęcia środków uzupełniających w odniesieniu do tych zachowań. |
|
63. |
Dla dopełnienia wywodu pragnę wreszcie zauważyć, że na poparcie wykładni zaproponowanej przez Constantin Film Verleih nie można powoływać się na art. 47 porozumienia TRIPS ( 21 ), który wprowadza jedynie możliwość przewidzenia prawa do informacji ( 22 ). |
|
64. |
Ze wszystkich powyższych względów uważam, że art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, iż zawarte w tym przepisie pojęcie „nazw i adresów” nie obejmuje w odniesieniu do użytkownika, który zamieścił w sieci pliki naruszające prawo własności intelektualnej, adresu e-mail, numeru telefonu, adresu IP użytego do zamieszczenia tych plików w sieci lub adresu IP użytego do ostatniego uzyskania dostępu do konta użytkownika. |
|
65. |
W konsekwencji państwa członkowskie nie mają na mocy tego przepisu obowiązku zapewnienia właściwym organom sądowym możliwości nakazania przedstawienia tych informacji w ramach postępowania dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej. |
V. Wnioski
|
66. |
Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi, by na pytania prejudycjalne zadane przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) odpowiedział następująco: Artykuł 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że zawarte w tym przepisie pojęcie „nazw i adresów” nie obejmuje w odniesieniu do użytkownika, który zamieścił w sieci pliki naruszające prawo własności intelektualnej, adresu e-mail, numeru telefonu, adresu IP użytego do zamieszczenia tych plików w sieci lub adresu IP użytego do ostatniego uzyskania dostępu do konta użytkownika. W konsekwencji państwa członkowskie nie mają na mocy tego przepisu obowiązku zapewnienia właściwym organom sądowym możliwości nakazania przedstawienia tych informacji w ramach postępowania dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej. |
( 1 ) Język oryginału: francuski.
( 2 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. 2004, L 157, s. 45).
( 3 ) Zwanej dalej „kartą”.
( 4 ) Zobacz w odniesieniu do pojęcia „stosownego odszkodowania” użytego w art. 9 ust. 7 dyrektywy 2004/48 wyrok z dnia 12 września 2019 r., Bayer Pharma (C‑688/17, EU:C:2019:722, pkt 40). Zobacz także, również w dziedzinie własności intelektualnej, wyroki: z dnia 22 czerwca 2016 r., Nikolajeva (C‑280/15, EU:C:2016:467, pkt 45); z dnia 27 września 2017 r., Nintendo (C‑24/16 i C‑25/16, EU:C:2017:724, pkt 70, 94).
( 5 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 31 stycznia 2013 r., McDonagh (C‑12/11, EU:C:2013:43, pkt 28); z dnia 6 września 2018 r., Kreyenhop & Kluge (C‑471/17, EU:C:2018:681, pkt 39); z dnia 12 września 2019 r., Bayer Pharma (C‑688/17, EU:C:2019:722, pkt 41).
( 6 ) Nie dostrzegłem żadnej niespójności w różnych wersjach językowych tego przepisu, z których wszystkie odnoszą się do pojęcia „adresu”: zobacz tytułem przykładu „direcciones” w wersji hiszpańskiej, „adresse” w wersji duńskiej, „Adressen” w wersji niemieckiej, „addresses” w wersji angielskiej, „indirizzo” w wersji włoskiej, „adres” w wersji niderlandzkiej, „endereços” w wersji portugalskiej, „adresele” w wersji rumuńskiej i „adress” w wersji szwedzkiej.
( 7 ) Wyróżnienie własne.
( 8 ) Mojego przekonania w tym względzie nie może podważyć przywołana przez Constantin Film Verleih okoliczność, że numer telefonu może pełnić funkcję „adresu przesyłowego” do transmisji danych, w szczególności w ramach rozmów telefonicznych lub aplikacji wykorzystujących numer telefonu, takich jak WhatsApp. Pojęcie „nazw i adresów”osób, o którym mowa w art. 8 dyrektywy 2004/48, nie ma oczywiście żadnego związku z funkcjonalnym punktem docelowym przepływu danych, niezależnie od faktu, że ów funkcjonalny punkt docelowy można byłoby zakwalifikować jako „adres przesyłowy”.
( 9 ) W odniesieniu do adresu e-mail lub adresu „poczty elektronicznej” zob. w szczególności art. 88 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2009, L 284, s. 1); art. 14 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 524/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie internetowego systemu rozstrzygania sporów konsumenckich oraz zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE (rozporządzenie w sprawie ODR w sporach konsumenckich) (Dz.U. 2013, L 165, s. 1); art. 54 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającej dyrektywę 2004/18/WE (Dz.U. 2014, L 94, s. 65), a także art. 45 ust. 2 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniającej dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylającej dyrektywę 2007/64/WE (Dz.U. 2015, L 337, s. 35).
( 10 ) Co się tyczy adresu IP, zob. w szczególności art. 10 ust. 1 lit. e) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/41/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych (Dz.U. 2014, L 130, s. 1); art. 5 ust. 1 lit. k) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1128 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie transgranicznego przenoszenia na rynku wewnętrznym usług online w zakresie treści (Dz.U. 2017, L 168, s. 1); art. 17 ust. 8, art. 34 ust. 4 lit. j) oraz art. 52 ust. 2 lit. g) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1240 z dnia 12 września 2018 r. ustanawiającego europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) i zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1077/2011, (UE) nr 515/2014, (UE) 2016/399, (UE) 2016/1624 i (UE) 2017/2226 (Dz.U. 2018, L 236, s. 1).
( 11 ) Zobacz w szczególności wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków i procedur zmierzających do zapewnienia egzekwowania praw własności intelektualnej z dnia 30 stycznia 2003 r. [COM(2003) 46 wersja ostateczna], a także opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 29 października 2003 r. (Dz.U. 2004, C 32, s. 15) oraz sprawozdanie Parlamentu Europejskiego z dnia 5 grudnia 2003 r. (A5-0468/2003) w sprawie tego wniosku. Wniosek dotyczący dyrektywy nie zawiera żadnego wyjaśnienia co do znaczenia, jakie należy nadać wyrażeniu „nazwy i adresy”. Ponadto Parlament nie zaproponował poprawki w odniesieniu do przyszłego brzmienia art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48.
( 12 ) Opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Komisja/Niemcy (C‑220/15, EU:C:2016:534, pkt 34).
( 13 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 16 lutego 2012 r., SABAM (C‑360/10, EU:C:2012:85, pkt 42–44); z dnia 29 lipca 2019 r., Funke Medien NRW (C‑469/17, EU:C:2019:623, pkt 57); z dnia 29 lipca 2019 r., Pelham i in. (C‑476/17, EU:C:2019:624, pkt 32); a także z dnia 29 lipca 2019 r., Spiegel Online (C‑516/17, EU:C:2019:625, pkt 42).
( 14 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 29 stycznia 2008 r., Promusicae (C‑275/06, EU:C:2008:54, pkt 62–70); z dnia 16 lutego 2012 r., SABAM (C‑360/10, EU:C:2012:85, pkt 41); z dnia 19 kwietnia 2012 r., Bonnier Audio i in. (C‑461/10, EU:C:2012:219, pkt 56); z dnia 3 września 2014 r., Deckmyn i Vrijheidsfonds (C‑201/13, EU:C:2014:2132, pkt 26); a także z dnia 29 lipca 2019 r., Funke Medien NRW (C‑469/17, EU:C:2019:623, pkt 72).
( 15 ) Wyrok z dnia 16 lipca 2015 r. (C‑580/13, EU:C:2015:485, pkt 28).
( 16 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. 1995, L 281, s. 31). Zgodnie z art. 2 lit. a) tej dyrektywy „dane osobowe” oznaczają wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.
( 17 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1).
( 18 ) Trybunał miał już sposobność orzec, że adres IP, nawet rozpatrywany odrębnie, może stanowić dane osobowe. Zobacz wyroki: z dnia 24 listopada 2011 r., Scarlet Extended (C‑70/10, EU:C:2011:771, pkt 51); a także z dnia 19 października 2016 r., Breyer (C‑582/14, EU:C:2016:779, pkt 49).
( 19 ) Wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Coty Germany (C‑580/13, EU:C:2015:485, pkt 31–33).
( 20 ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 15 września 2016 r., Mc Fadden (C‑484/14, EU:C:2016:689, pkt 69–71).
( 21 ) Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej zawarte w załączniku 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), podpisanego w Marakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzonego decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji porozumień będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. 1994, L 336, s. 1, zwane dalej „porozumieniem TRIPS”). Zgodnie z art. 47 tego porozumienia, zatytułowanym „Prawo do informacji”, „[c]złonkowie mogą postanowić, że organy sądowe będą miały prawo, jeżeli nie będzie to w dysproporcji do wagi naruszenia, nakazać sprawcy naruszenia, aby poinformował posiadacza praw o tożsamości osób trzecich związanych z produkcją i rozpowszechnianiem towarów lub usług stanowiących naruszenie oraz o ich kanałach dystrybucji”.
( 22 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 29 stycznia 2008 r., Promusicae (C‑275/06, EU:C:2008:54, pkt 60). W każdym razie, chociaż przepisy prawa Unii należy, o ile to możliwe, interpretować w świetle prawa międzynarodowego, w szczególności jeśli są to przepisy, które mają właśnie na celu wprowadzenie w życie umowy międzynarodowej zawartej przez Unię [zob. w szczególności wyrok z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE (C‑306/05, EU:C:2006:764, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo)], to art. 47 porozumienia TRIPS nie może upoważniać Trybunału do odstąpienia od jasnego brzmienia art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48.