I.

Wprowadzenie

1.

Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpisuje się w ramy sporu pomiędzy z jednej strony Constantin Film Verleih GmbH, spółką z siedzibą w Niemczech zajmującą się dystrybucją filmów, a z drugiej strony YouTube LLC i jej spółką dominującą Google Inc., mającymi siedziby w Stanach Zjednoczonych.

2.

Spór ten dotyczy odmowy przedstawienia przez YouTube i Google pewnych informacji żądanych przez Constantin Film Verleih, dotyczących użytkowników, którzy zamieścili w sieci kilka filmów z naruszeniem wyłącznych praw do eksploatacji przysługujących Constantin Film Verleih. Dokładniej rzecz ujmując, ta ostatnia spółka domaga się od YouTube i Google przedstawienia jej adresów e-mail, numerów telefonu oraz adresów IP używanych przez tych użytkowników.

3.

Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) zastanawia się w istocie, czy takie informacje są objęte art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48/WE ( 2 ), na mocy którego właściwe organy sądowe mogą nakazać przedstawienie „nazw i adresów” pewnych kategorii osób mających związek z towarami lub usługami naruszającymi prawo własności intelektualnej.

4.

Zważywszy na powody, które omówię w niniejszej opinii, jestem przekonany, że pojęcie „nazw i adresów” zawarte w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie obejmuje żadnej z wyżej wymienionych informacji.

II.

Ramy prawne

A.

Prawo Unii

5.

Motywy 2, 10 i 32 dyrektywy 2004/48 mają następujące brzmienie:

6.

Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, stanowi w ust. 1 i 3 lit. a):

7.

Artykuł 8 dyrektywy 2004/48, zatytułowany „Prawo do informacji”, stanowi:

B.

Prawo niemieckie

8.

Zgodnie z § 101 ust. 1 zdanie pierwsze Urheberrechtsgesetz (ustawy o prawie autorskim, zwanej dalej „UrhG”) poszkodowany może żądać od osoby naruszającej na skalę handlową prawo autorskie lub inne prawo chronione tą ustawą niezwłocznego przekazania informacji o pochodzeniu i kanałach rozpowszechniania kopii stanowiących naruszenie lub innych towarów.

9.

W przypadku oczywistego naruszenia, bez uszczerbku dla § 101 ust. 1 UrhG, to prawo do informacji może być również wykonywane na podstawie § 101 ust. 2 zdanie pierwsze pkt 3 tej ustawy wobec osoby, która świadczyła na skalę handlową usługi wykorzystywane do prowadzenia działalności naruszającej prawo.

10.

Podmiot, który jest zobowiązany do przedstawienia informacji, musi zgodnie z § 101 ust. 3 pkt 1 UrhG podać nazwy i adresy producentów, dostawców oraz innych poprzednich posiadaczy kopii lub innych towarów, użytkowników usług, jak również przewidywanych hurtowników i detalistów.

III.

Spór w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

11.

Constantin Film Verleih jest spółką z siedzibą w Niemczech zajmującą się dystrybucją filmów.

12.

YouTube, spółka z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, należąca do spółki Google, prowadzi platformę internetową o tej samej nazwie.

13.

Constantin Film Verleih posiada w Niemczech wyłączne prawa do eksploatacji utworów filmowych Parker i Scary Movie 5.

14.

W okresie od czerwca 2013 r. do września 2014 r. te dwa utwory były zamieszczone w sieci na platformie „YouTube” bez zgody Constantin Film Verleih. W dniu 29 czerwca 2013 r. utwór filmowy Parker zamieszczono w sieci w całości w języku niemieckim pod nazwą użytkownika „N1”. Do dnia zablokowania, które miało miejsce w dniu 14 sierpnia 2013 r., wyświetlono go ponad 45 000 razy. We wrześniu 2013 r. utwór filmowy Scary Movie 5 zamieszczono w sieci w całości pod nazwą użytkownika „N2”. Do dnia zablokowania, które miało miejsce w dniu 29 października 2013 r., wyświetlono go ponad 6000 razy. W dniu 10 września 2014 r. kolejną kopię tego drugiego utworu zamieszczono w sieci pod nazwą użytkownika „N3”. Do dnia zablokowania, które miało miejsce w dniu 21 września 2014 r., wyświetlono go ponad 4700 razy.

15.

Spółka Constantin Film Verleih zażądała od YouTube i Google wszystkich informacji o każdym z użytkowników, którzy zamieścili te utwory w sieci.

16.

Sąd odsyłający stwierdził, że przesłanki prawa do informacji zostały spełnione. W konsekwencji zakres sporu w postępowaniu głównym ogranicza się do treści informacji, które YouTube lub Google powinny przedstawić Constantin Film Verleih. Spór ten dotyczy w szczególności następujących informacji:

–

adres e-mail użytkownika,

–

numer telefonu użytkownika,

–

adres IP użyty przez użytkownika do zamieszczenia w sieci spornych plików wraz z dokładnym momentem zamieszczenia ich w sieci oraz

–

adres IP użyty ostatnio przez użytkownika w celu uzyskania dostępu do jego konta Google/YouTube wraz z dokładnym momentem tego dostępu.

17.

Orzekając w pierwszej instancji, Landgericht Frankfurt am Main (sąd okręgowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) oddalił wniosek Constantin Film Verleih o udzielenie tych informacji.

18.

W apelacji Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) nakazał YouTube i Google przedstawienie adresów e-mail odnośnych użytkowników, oddalając wniosek Constantin Film Verleih w pozostałym zakresie.

19.

W skardze rewizyjnej (Revision) złożonej do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) spółka Constantin Film Verleih wniosła o nakazanie YouTube i Google przedstawienia jej wszystkich wyżej wymienionych informacji, w tym numerów telefonu i adresów IP użytkowników. We własnej skardze rewizyjnej YouTube i Google wniosły o oddalenie w całości żądania Constantin Film Verleih, w tym również w zakresie, w jakim dotyczy ono adresów e-mail użytkowników.

20.

Stwierdziwszy, że rozstrzygnięcie obu skarg rewizyjnych zależy od wykładni pojęcia „adresów” zawartego w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48, Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

21.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zarejestrowano w sekretariacie Trybunału w dniu 29 marca 2019 r.

22.

Uwagi na piśmie przedstawiły Constantin Film Verleih, YouTube, Google oraz Komisja Europejska.

23.

Na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 r. stawili się w celu przedstawienia uwag przedstawiciele Constantin Film Verleih, przedstawiciele YouTube i Google oraz Komisja.

IV.

Analiza

24.

Zgodnie z art. 8 dyrektywy 2004/48 państwa członkowskie mają obowiązek przewidzieć w swoich porządkach prawnych możliwość nakazania przez właściwe organy sądowe przedstawienia określonych informacji w ramach postępowania dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej.

25.

W związku z tym poprzez swoje dwa pytania, które należy rozpoznać łącznie, sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie, czy art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia właściwym organom sądowym możliwości nakazania – w odniesieniu do użytkownika, który zamieścił w sieci pliki naruszające prawo własności intelektualnej – przedstawienia adresu e-mail, numeru telefonu, adresu IP użytego do zamieszczenia w sieci tych plików, a także adresu IP użytego do ostatniego uzyskania dostępu do konta użytkownika.

26.

YouTube i Google oraz Komisja proponują udzielenie na te pytania odpowiedzi przeczącej, w przeciwieństwie do Constantin Film Verleih.

27.

Zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym przez YouTube i Google oraz Komisję oraz ze względów zaprezentowanych poniżej jestem zdania, że przepis ten nie dotyczy żadnej z informacji wskazanych w pytaniach prejudycjalnych.

28.

Na wstępie pragnę zauważyć, że art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie zawiera żadnego odesłania do prawa państw członkowskich. W konsekwencji, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, pojęcie „nazw i adresów” stanowi pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób autonomiczny i jednolity ( 4 ).

29.

Ponadto pojęcia „nazw i adresów” nie zdefiniowano w dyrektywie 2004/48. Również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ustalenia znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera, należy dokonywać zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym są one użyte, i celów uregulowania, którego są częścią ( 5 ).

30.

Tym samym punktem wyjścia w procesie wykładni pojęcia „nazw i adresów” użytego w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 powinno być zwyczajowe znaczenie w języku potocznym. Nie ulega wątpliwości, że w języku potocznym pojęcie „adresu” osoby, nad którym w szczególności zastanawia się sąd odsyłający, odnosi się wyłącznie do adresu pocztowego, jak słusznie podniosły YouTube i Google ( 6 ). Wykładnię tę potwierdza definicja tego pojęcia sformułowana w słowniku akademii francuskiej, a mianowicie „określenie miejsca ( 7 ), w którym można kogoś znaleźć”.

31.

Co się tyczy numeru telefonu, będącego drugą informacją, o której mowa w pytaniach prejudycjalnych, nie uważam za konieczne omawiania w sposób szczegółowy faktu, że nie można go włączyć do pojęcia „nazw i adresów” osób, o którym mowa w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48, czy to w języku potocznym, czy też w jakimkolwiek innym kontekście ( 8 ).

32.

Status dwóch pozostałych informacji, których dotyczą te pytania, a mianowicie adresu e-mail i adresu IP, zasługuje na nieco większą uwagę.

33.

Jak już wyjaśniłem, w języku potocznym, który jest punktem wyjścia procesu dokonywania wykładni, termin „adres” odsyła wyłącznie do adresu pocztowego. Tak więc termin ten, gdy jest używany bez dalszych wyjaśnień, nie obejmuje adresu e-mail lub adresu IP.

34.

Jest tak tym bardziej w kontekście, który określiłbym jako „ogólny”, czyli wykraczający poza ścisłe ramy Internetu, jak ma to miejsce w przypadku art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48.

35.

Wykładnię tę potwierdza analiza innych aktów prawnych Unii dotyczących adresu e-mail lub adresu IP. Kiedy bowiem prawodawca Unii chciał odnieść się do adresu e-mail ( 9 ) lub adresu IP ( 10 ), uczynił to wyraźnie, uzupełniając termin „adres”, jak podkreśliły YouTube i Google. Według mojej wiedzy nie istnieje żaden przykład ustawodawstwa Unii, w którym wyrażenie „nazwy i adresy” użyte samodzielnie i w kontekście ogólnym odnosi się do numeru telefonu, adresu IP lub adresu e-mail.

36.

W konsekwencji z wykładni językowej art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 wynika, że sformułowania użyte przez prawodawcę Unii, a mianowicie wyrażenie „nazwy i adresy”, nie obejmują żadnej z informacji wskazanych w pytaniach prejudycjalnych, jak podnosiły YouTube i Google oraz Komisja.

37.

Wykładnię tę potwierdza wykładnia historyczna przedstawiona przez Komisję. Prace przygotowawcze, które doprowadziły do przyjęcia dyrektywy 2004/48 ( 11 ), nie zawierają bowiem żadnej wskazówki sugerującej, nawet w sposób dorozumiany, że termin „adres” użyty w art. 8 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy należy rozumieć jako odnoszący się nie tylko do adresu pocztowego, lecz również do adresu e-mail lub adresu IP osób, o których mowa.

38.

Komisja wyjaśniła w tym względzie, że prawodawca Unii, przyjmując dyrektywę 2004/48 w 2004 r., nigdy nie zamierzał włączyć do niej bardziej nowoczesnych form „adresu”, takich jak adres e-mail lub adres IP.

39.

Co za tym idzie, z wykładni historycznej wynika, że dyrektywę 2004/48 należy interpretować, odwołując się jedynie do klasycznego znaczenia tego pojęcia, a mianowicie adresu pocztowego.

40.

Z powyższego wynika, że zgodnie z wykładnią językową i historyczną art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie obejmuje adresu e-mail, numeru telefonu i adresów IP używanych przez osoby, o których mowa w tym przepisie.

41.

Constantin Film Verleih sprzeciwia się takiej wykładni, odnosząc się do przedmiotu art. 8 dyrektywy 2004/48 oraz, bardziej ogólnie, do celów realizowanych przez tę dyrektywę.

42.

Zdaniem Constantin Film Verleih art. 8 dyrektywy 2004/48 ma na celu umożliwienie podmiotowi praw własności intelektualnej zidentyfikowania osób wymienionych w tym przepisie. Tak więc niezależnie od jego brzmienia art. 8 ust. 2 należy interpretować w ten sposób, że dotyczy on „wszelkich informacji pozwalających na zidentyfikowanie” tych osób, przy czym omawiane informacje mogą zawierać, w zależności od ich dostępności, numer telefonu, adres e-mail, adres IP czy też dane bankowe.

43.

Moim zdaniem przyjęcie takiej wykładni oznaczałoby, że Trybunał przeredagowałby ten przepis. Oczywiście rozumiem, że podmiot praw taki jak Constantin Film Verleih wyraża życzenie, aby dyrektywę 2004/48 zmieniono w sposób umożliwiający mu łatwiejsze zidentyfikowanie możliwych sprawców naruszenia w szczególnym kontekście Internetu. Jednakże takie przeredagowanie nie należy do kompetencji Trybunału, lecz do kompetencji prawodawcy Unii.

44.

Prawodawca mógł, gdyby taki był jego zamiar, włączyć do art. 8 ust. 2 dyrektywy 2004/48 „wszelkie informacje pozwalające na zidentyfikowanie” osób, których dane dotyczą. Komisja podkreśliła na rozprawie, że prawodawca Unii wyraźnie postanowił dokonać minimalnej harmonizacji ograniczonej do nazw i adresów, nie wymieniając innych informacji umożliwiających identyfikację osoby, takich jak numer telefonu lub numer zabezpieczenia społecznego.

45.

Pragnę uściślić, że w takim kontekście należy wykluczyć wykładnię „dynamiczną” lub celowościową tego przepisu, do której wzywa Constantin Film Verleih. Sformułowania użyte w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 nie dają bowiem wystarczającego marginesu interpretacyjnego, aby umożliwić taką wykładnię w celu włączenia informacji wskazanych w pytaniach prejudycjalnych.

46.

Zgadzam się bez zastrzeżeń w tym względzie z rozumowaniem przedstawionym przez rzecznika generalnego M. Bobeka w pkt 33–35, 38 i 39 jego opinii w sprawie Komisja/Niemcy. Zgodnie z zakazem wykładni contra legem i zasadą podziału władz możliwość dokonywania wykładni dynamicznej lub celowościowej przysługuje jedynie wtedy, gdy „dany przepis [umożliwia] różne wykładnie, a jego brzmienie [pozostaje] do pewnego stopnia niejasne i niejednoznaczne” ( 12 ).

47.

Tymczasem w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Jak wyjaśniłem powyżej, wykładnia językowa i wykładnia historyczna wykluczają wszelką niejednoznaczność pojęcia „nazwy i adresy” użytego w art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48.

48.

Constantin Film Verleih powołuje się również, bardziej ogólnie, na cele realizowane przez dyrektywę 2004/48. Moim zdaniem argumentacja ta nie może podważyć wykładni ww. przepisu, zważywszy na brak niejednoznaczności jego brzmienia. Niemniej jednak przeanalizuję poniżej wspomnianą argumentację tytułem uzupełnienia.

49.

Nie ulega wątpliwości, że dyrektywa 2004/48, jak uściślono w jej motywach 10 i 32 oraz zgodnie z art. 17 ust. 2 karty, ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony własności intelektualnej na rynku wewnętrznym.

50.

Bezsporne jest również, że wykładnia zaproponowana przez Constantin Film Verleih zwiększyłaby poziom ochrony własności intelektualnej na rynku wewnętrznym.

51.

Należy jednak pamiętać, że dyrektywa 2004/48, na wzór wszelkich uregulowań dotyczących własności intelektualnej ( 13 ), ustanawia równowagę między z jednej strony interesem podmiotów praw w ochronie ich praw własności intelektualnej, o której mowa w art. 17 ust. 2 karty, a z drugiej strony ochroną interesów i praw podstawowych użytkowników przedmiotów objętych ochroną oraz interesu ogólnego.

52.

Jak Trybunał wielokrotnie wyjaśniał, ani z art. 17 ust. 2 karty, ani z orzecznictwa Trybunału w żaden sposób nie wynika, że ustanowione w tym postanowieniu prawo własności intelektualnej jest nienaruszalne i że w związku z tym jego ochrona powinna być zapewniona w sposób bezwzględny ( 14 ).

53.

Tak więc art. 17 ust. 2 karty nie wymaga wdrożenia wszystkich dostępnych środków technicznych, aby pomóc podmiotowi praw w zidentyfikowaniu możliwych sprawców naruszenia, bez uwzględnienia brzmienia przepisów dyrektywy 2004/48.

54.

Co się tyczy w szczególności art. 8 dyrektywy 2004/48, Trybunał miał już okazję wyjaśnić w wyroku Coty Germany, że przepis ten ma na celu pogodzenie poszanowania różnych praw, w szczególności prawa do informacji przysługującego pomiotom praw i prawa użytkowników do ochrony danych osobowych ( 15 ).

55.

W kontekście sprawy w postępowaniu głównym dane żądane przez Constantin Film Verleih stanowią z założenia dane osobowe w rozumieniu art. 2 lit. a) dyrektywy 95/46/WE ( 16 ), obecnie art. 4 lit. a) rozporządzenia (UE) 2016/679 ( 17 ), ponieważ dane te mają umożliwić mu zidentyfikowanie odnośnych osób ( 18 ).

56.

Tymczasem, o ile z motywu 32 dyrektywy 2004/48 wynika, że ma ona na celu zapewnienie pełnego poszanowania własności intelektualnej zgodnie z art. 17 ust. 2 karty, o tyle jednocześnie z art. 2 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy oraz z jej motywów 2 i 15 wynika, że ochrona własności intelektualnej nie może ograniczać między innymi ochrony danych osobowych zagwarantowanej w art. 8 karty, w związku z czym wspomniana dyrektywa nie może w szczególności negatywnie wpływać na dyrektywę 95/46 ( 19 ).

57.

Pragnę w tym względzie podkreślić istotne znaczenie art. 8 ust. 3 lit. b)–e) dyrektywy 2004/48, zgodnie z którym przepis ten stosuje się bez uszczerbku dla przepisów regulujących lub ograniczających prawo do informacji przysługujące podmiotowi praw, a w szczególności przepisów regulujących przetwarzanie danych osobowych.

58.

W tym kontekście jestem zdania, że do Trybunału nie należy modyfikacja zakresu pojęć użytych przez prawodawcę Unii w art. 8 ust. 2 dyrektywy 2004/48, co skutkowałoby podważeniem zamierzonej przez prawodawcę przy przyjmowaniu tej dyrektywy równowagi, której ustalenie należy do jego wyłącznej właściwości ( 20 ).

59.

Dla uzupełnienia sformułowania, którego użyłem w pkt 43 niniejszej opinii, dodam, że przyjęcie wykładni sugerowanej przez Constantin Film Verleih oznaczałoby dla Trybunału nie tylko przeredagowanie art. 8 ust. 2 dyrektywy 2004/48, lecz ponadto podważenie, w sposób korzystny dla interesów podmiotów praw własności intelektualnej, równowagi ustanowionej przez prawodawcę Unii.

60.

Pragnę dodać, że dynamiczna wykładnia sugerowana przez Constantin Film Verleih jest również sprzeczna z ogólną systematyką dyrektywy 2004/48, która – jak podkreśliła Komisja – opiera się na minimalnej harmonizacji zamierzonej przez prawodawcę Unii.

61.

Instytucja ta słusznie podnosi bowiem, że taka dynamiczna wykładnia nie jest właściwa w niniejszej sprawie, ponieważ na mocy art. 8 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2004/48 prawodawca Unii wyraźnie przewidział możliwość ustosunkowania się przez państwa członkowskie do zmieniających się okoliczności poprzez przyznanie uprawnionym podmiotom „prawa do otrzymywania pełniejszej informacji”.

62.

Innymi słowy, dynamiczna wykładnia dyrektywy 2004/48 przez sąd Unii w celu dostosowania jej do nowych zachowań pojawiających się w Internecie nie jest konieczna, ponieważ państwa członkowskie są uprawnione do podjęcia środków uzupełniających w odniesieniu do tych zachowań.

63.

Dla dopełnienia wywodu pragnę wreszcie zauważyć, że na poparcie wykładni zaproponowanej przez Constantin Film Verleih nie można powoływać się na art. 47 porozumienia TRIPS ( 21 ), który wprowadza jedynie możliwość przewidzenia prawa do informacji ( 22 ).

64.

Ze wszystkich powyższych względów uważam, że art. 8 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, iż zawarte w tym przepisie pojęcie „nazw i adresów” nie obejmuje w odniesieniu do użytkownika, który zamieścił w sieci pliki naruszające prawo własności intelektualnej, adresu e-mail, numeru telefonu, adresu IP użytego do zamieszczenia tych plików w sieci lub adresu IP użytego do ostatniego uzyskania dostępu do konta użytkownika.

65.

W konsekwencji państwa członkowskie nie mają na mocy tego przepisu obowiązku zapewnienia właściwym organom sądowym możliwości nakazania przedstawienia tych informacji w ramach postępowania dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej.

V.

Wnioski

66.

Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi, by na pytania prejudycjalne zadane przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) odpowiedział następująco: