Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

ANDREA BIONDI

της 2ας Ιουλίου 2026 (1)

Υπόθεση C-530/25 P

German Khan

κατά

Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

« Αίτηση αναιρέσεως – Περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία – Δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Κριτήριο καταχωρίσεως – Εξέχοντες επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία – Επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας – Έννοια του “εξέχοντος επιχειρηματία” – Έννοια του “οικονομικού τομέα που αποτελεί σημαντική πηγή εσόδων” Νομική βάση – Άρθρο 29 ΣΕΕ – Άρθρο 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Ανανέωση των μέτρων – Προϋποθέσεις – Βάρος αποδείξεως »

I.      Εισαγωγή

1.        Επιδιώκοντας σε μόνιμη βάση τη βέλτιστη αποτελεσματικότητα των περιοριστικών μέτρων που θεσπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκεκριμενοποιεί διαρκώς τα κριτήρια στα οποία μπορεί να στηριχθεί η λήψη τέτοιων μέτρων κατά των πληρούντων τις σχετικές προϋποθέσεις προσώπων. Στο γνωστό πλέον πλαίσιο του καθεστώτος περιοριστικών μέτρων που θεσπίστηκαν για την αντιμετώπιση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, το Συμβούλιο θέσπισε, για πρώτη φορά, το κριτήριο που αφορά εξέχοντες επιχειρηματίες δραστηριοποιούμενους σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, το οποίο κοινώς καλείται «κριτήριο ζʹ». Το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να αποφανθεί επί του κριτηρίου αυτού με την απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (2) που εκδόθηκε τον Μάρτιο τρέχοντος έτους.

2.        Ο αναιρεσείων, G. Khan, συγκαταλεγόταν μεταξύ των εξεχόντων επιχειρηματιών που καταχωρίσθηκαν βάσει του κριτηρίου ζʹ και ήσαν διάδικοι στη δίκη επί της οποίας εξεδόθη η απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου.

3.        Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως στρέφεται τη σήμερον κατά της αποφάσεως της 4ης  Ιουνίου 2025, Khan κατά Συμβουλίου (3), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε επί της νομιμότητας πράξεων με τις οποίες διατηρήθηκε η καταχώρισή του βάσει του αρχικού κριτηρίου ζʹ (4) και βάσει του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ (5). Το Συμβούλιο, πράγματι, προχώρησε, τον Ιούνιο 2023, σε τροποποίηση του κριτηρίου ζʹ (6), από την οποία προκύπτει, ουσιαστικά, ότι πλέον αφορά τρεις κατηγορίες που είναι a priori διακριτές κατηγορίες, ήτοι, πρώτον, τους εξέχοντες επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία, δεύτερον, τα μέλη της οικογένειας των εξεχόντων αυτών επιχειρηματιών και, τρίτον, τους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

4.        Στο πλαίσιο του ελέγχου που καλείται να διενεργήσει το Δικαστήριο στην εν λόγω απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου, θα μπορέσει, μεταξύ άλλων, να διευκρινίσει λυσιτελώς την ερμηνεία του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, καθώς και το ζήτημα της ενδεχόμενης σχέσεώς του με το αρχικό κριτήριο ζʹ (έβδομος λόγος αναιρέσεως), όπερ απαιτείται από το Συμβούλιο προκειμένου να αποδείξει ότι ένας οικονομικός τομέας παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση (έκτος λόγος αναιρέσεως), καθώς και την αναμενόμενη έκταση του δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων περί διατηρήσεως του ονόματος των ενδιαφερομένων στον οικείο κατάλογο όσον αφορά την εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων επί των οποίων στηρίζονται οι λόγοι καταχωρίσεως και, ειδικότερα, του κρίσιμου από χρονικής απόψεως χαρακτήρα τους (δέκατος λόγος αναιρέσεως).

5.        Ως εκ τούτου, με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, ο αναιρεσείων G. Khan ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή του ακυρώσεως κατά των ακόλουθων πράξεων, στο μέτρο που τον αφορούν:

–        την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/572 (7) και τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2023/571 (8) (στο εξής: πράξεις του Μαρτίου 2023)·

–        την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 (9) και τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2023/1765 (10) (στο εξής: πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023)·

–        την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2024/847 (11) και τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2024/849 (12) (στο εξής: πράξεις του Μαρτίου 2024)·

–        την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2024/2456 (13) και τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2024/2455 (14) (στο εξής: πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024).

II.    Ιστορικό της διαφοράς, αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και αιτήματα των διαδίκων

6.        Όσον αφορά το ιστορικό της διαφοράς και το νομικό πλαίσιο, παραπέμπω στις σκέψεις 1 έως 35 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

7.        Για τις ανάγκες των παρουσών προτάσεων, θα περιορισθώ στο να υπενθυμίσω τα ακόλουθα.

8.        Στον G. Khan επιβλήθηκαν, για πρώτη φορά, περιοριστικά μέτρα τα οποία έλαβε η Ένωση στο πλαίσιο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, στις 15 Μαρτίου 2022. Τα μέτρα αυτά παρατάθηκαν έως τις 15 Μαρτίου 2023. Κατά των πράξεων βάσει των οποίων ελήφθησαν τα εν λόγω μέτρα και εν συνεχεία διατηρήθηκαν σε ισχύ ασκήθηκε προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και, εν συνεχεία, αίτηση αναιρέσεως, την οποία το Δικαστήριο απέρριψε (15).

9.        Στις 13 Μαρτίου 2023, το Συμβούλιο εξέδωσε τις πράξεις του Μαρτίου 2023, με τις οποίες ανανεώθηκαν τα μέτρα έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2023. Η αιτιολογία της καταχωρίσεώς του, η οποία στηριζόταν, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της αποφάσεως 2014/145/ΚΕΠΠΑ (16), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 2022/329 (17) (18), είχε ως εξής:

[Ο προσφεύγων] είναι Ρώσος επιχειρηματίας που διατηρεί στενή σχέση με τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Putin, όπως και οι επιχειρηματικοί του εταίροι Mikhail Fridman και Petr Aven. Για πολλά χρόνια ήταν ένας από τους κύριους μετόχους της ABH Financial Limited, στην οποία ανήκει μία από τις μεγαλύτερες ρωσικές τράπεζες, η Alfa Bank. Ήταν επίσης μέτοχος της επενδυτικής εταιρείας LetterOne. Το 2022, αντιμέτωπος με τις δυτικές κυρώσεις εναντίον του, μεταβίβασε την ιδιοκτησία των μετοχών του στην ABH Financial Limited και στην LetterOne στον επί μακρόν επιχειρηματικό εταίρο του Andrei Kosogov. Συνέχισε να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία των εταιρειών αυτών στη Ρωσία. Πιστεύεται ότι είναι ένα από τα πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή στη Ρωσία. Αντάλλαξε χάρες με τον Vladimir Putin σε αντάλλαγμα για την πολιτική στήριξη προς τις επιχειρήσεις του και οικονομικά κέρδη. H μεγάλη κόρη του Vladimir Putin (Maria) ήταν υπεύθυνη για ένα φιλανθρωπικό έργο με την ονομασία Alfa-Endo, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Alfa Bank. Ο Vladimir Putin επιβράβευσε την κοινοπραξία Alfa Group για την αφοσίωση που επέδειξε στις ρωσικές αρχές με την παροχή πολιτικής βοήθειας στα σχέδια της Κοινοπραξίας για ξένες επενδύσεις.

Συνεπώς, παρέχει ενεργά υλική ή οικονομική στήριξη σε Ρώσους ιθύνοντες υπεύθυνους για την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας και έχει οφέλη από αυτούς. Είναι επίσης ένας από τους εξέχοντες Ρώσους επιχειρηματίες ο οποίος δραστηριοποιείται σε οικονομικούς τομείς που παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας.»

10.      Από τις 5 Ιουνίου 2023, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της αποφάσεως 2014/145 αντικαταστάθηκε από το ακόλουθο κείμενο (19):

«1. Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο:

[…]

ζ)       εξεχόντων επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία και των άμεσων μελών των οικογενειών τους ή άλλων φυσικών προσώπων που ωφελούνται από αυτούς ή επιχειρηματιών, νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας [...]».

11.      Στις 13 Σεπτεμβρίου 2023, το Συμβούλιο εξέδωσε τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την ανανέωση των εις βάρος του G. Khan μέτρων μέχρι τις 15 Μαρτίου 2024. Οι λόγοι καταχωρίσεως του ονόματος του αναιρεσείοντος στους επίμαχους καταλόγους τροποποιήθηκαν ως εξής:

«[Ο προσφεύγων] είναι Ρώσος επιχειρηματίας που διατηρεί στενές σχέσεις με τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Poutine, όπως και οι επιχειρηματικοί του εταίροι Mikhaïl Fridman και Petr (Piotr) Aven. Για πολλά χρόνια ήταν ένας από τους κύριους μετόχους της ABH Financial Limited, στην οποία ανήκει μία από τις μεγαλύτερες ρωσικές τράπεζες, η Alfa Bank. Ήταν επίσης μέτοχος της επενδυτικής εταιρείας LetterOne. Το 2022, αντιμέτωπος με τις δυτικές κυρώσεις εναντίον του, μεταβίβασε την ιδιοκτησία των μετοχών του στην ABH Financial Limited και στην LetterOne στον επί μακρόν επιχειρηματικό εταίρο του Andrei Kosogov. Συνέχισε να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία των εταιρειών αυτών στη Ρωσία. Πιστεύεται ότι είναι ένα από τα πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή στη Ρωσία. Αποκόμισε οφέλη από τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Putin σε αντάλλαγμα για την πολιτική στήριξη προς τις επιχειρήσεις του και οικονομικά κέρδη. Ο Vladimir Putin επιβράβευσε την κοινοπραξία Alfa Group για την αφοσίωση που επέδειξε στις ρωσικές αρχές με την παροχή πολιτικής βοήθειας στα σχέδια της Κοινοπραξίας για ξένες επενδύσεις. Προσέτι, ήταν μεταξύ των επιφανών Ρώσων επιχειρηματιών που συμμετείχαν στη συνέλευση της Ρωσικής Ένωσης Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών τον Μάρτιο 2023, όπου ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Putin εκφώνησε ομιλία και παρότρυνε τους δισεκατομμυριούχους να θέσουν τον “πατριωτισμό πριν από το κέρδος”.

Η ασφαλιστική εταιρεία AlfaStrakhovanie, θυγατρική της Κοινοπραξίας Alfa Group, παρέχει ασφάλιση στα οχήματα της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας της Εθνοφρουράς της Ρωσικής Ομοσπονδίας (Rosgvardia), της οποίας οι μονάδες επιχειρούν στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο, καθώς και στα οχήματα των σωματοφυλάκων του προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Putin. Εξάλλου, ο όμιλος X5 Retail Group, θυγατρική και αυτός της κοινοπραξίας Alfa Group, συνεργάζεται με την JSC Voentorg, οντότητα υποκείμενη σε περιοριστικά μέτρα η οποία παρέχει υπηρεσίες εστίασης και καθαριστηρίου καθώς και στρατιωτικές στολές στις ένοπλες δυνάμεις της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της οποίας η θυγατρική πωλεί μπλουζάκια με το στρατιωτικό σύμβολο «Z», που χρησιμοποιείται από τους Ρώσους προπαγανδιστές για την προώθηση του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Συνεπώς, [ο προσφεύγων] παρέχει ενεργά υλική ή οικονομική στήριξη σε Ρώσους ιθύνοντες υπεύθυνους για την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας και έχει οφέλη από αυτούς. Είναι επίσης επιφανής επιχειρηματίας ο οποίος δραστηριοποιείται στη Ρωσία και συμμετέχει σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι συνιστούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας.»

12.      Στις 12 Μαρτίου 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε τις πράξεις του Μαρτίου 2024, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την ανανέωση των μέτρων κατά του αναιρεσείοντος έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2024 για λόγους αμετάβλητους σε σχέση με τις πράξεις του Σεπτεμβρίου του 2023.

13.      Στις 12 Σεπτεμβρίου 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024, των οποίων οι λόγοι καταχωρίσεως κατά του G. Khan είχαν ως εξής:

«[Ο προσφεύγων] είναι Ρώσος επιχειρηματίας που διατηρεί στενές σχέσεις με τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Poutine, όπως και οι επιχειρηματικοί του εταίροι Mikhail Fridman, Petr Aven και Alexey Kuzmichev. Τον Μάρτιο 2022 μεταβίβασε τις μετοχές που είχε στην ABH Holdings, η οποία ελέγχει τη μεγάλη ρωσική τράπεζα Alfa Bank, στον από μακρού επιχειρηματικό εταίρο του Andrei Kosogov. Η μεταβίβαση αυτή κηρύχθηκε άκυρη από την Εθνική Τράπεζα της Ουκρανίας.

Επιπροσθέτως, η μεταβίβαση των μετοχών που είχε στην A1, η οποία αποτελεί μέρος της Alfa Group, θα μπορούσε να θεωρηθεί πλασματική.

Ήταν επίσης μέτοχος της επενδυτικής εταιρείας LetterOne.

Συνέχισε να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία της Alfa Group εντός της Ρωσίας. Πιστεύεται ότι είναι ένα από τα πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή στη Ρωσία. Αντάλλαξε χάρες με τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Putin σε αντάλλαγμα για την πολιτική στήριξη προς τις επιχειρήσεις του και την αποκόμιση οικονομικών οφελών. Ο Vladimir Putin επιβράβευσε την κοινοπραξία Alfa Group για την αφοσίωση που επέδειξε στις ρωσικές αρχές με την παροχή πολιτικής βοήθειας στα σχέδια της Κοινοπραξίας για ξένες επενδύσεις. Προσέτι, ήταν ένας από τους επιφανείς Ρώσους επιχειρηματίες που συμμετείχαν στη συνέλευση της Ρωσικής Ένωσης Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών τον Μάρτιο 2023, όπου ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Putin εκφώνησε ομιλία και παρότρυνε τους δισεκατομμυριούχους να θέσουν τον “πατριωτισμό πάνω από το κέρδος”.

Η ασφαλιστική εταιρεία AlfaStrakhovanie, θυγατρική της κοινοπραξίας Alfa Group, παρέχει ασφάλιση στα οχήματα της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας της Εθνοφρουράς της Ρωσικής Ομοσπονδίας (Rosgvardia), της οποίας οι μονάδες επιχειρούν στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο, καθώς και στα οχήματα της σωματοφυλακής του προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας Vladimir Putin. Εξάλλου, ο όμιλος X5 Retail Group, θυγατρική και αυτός της κοινοπραξίας Alfa Group, συνεργάζεται με την JSC Voentorg, οντότητα υποκείμενη σε περιοριστικά μέτρα η οποία παρέχει υπηρεσίες εστιάσεως και καθαριστηρίου καθώς και στρατιωτικές στολές στις ένοπλες δυνάμεις της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της οποίας η θυγατρική πωλεί μπλουζάκια με το στρατιωτικό σύμβολο «Z», που χρησιμοποιείται από τους Ρώσους προπαγανδιστές για την προώθηση του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Συνεπώς, [ο προσφεύγων] παρέχει ενεργά υλική ή οικονομική στήριξη σε Ρώσους ιθύνοντες υπεύθυνους για την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας και έχει οφέλη από αυτούς.

[Ο προσφεύγων] είναι επίσης σημαντικός μέτοχος της Rosvodokanal, μιας άλλης εταιρείας της Alfa Group και εκ των κορυφαίων ιδιωτικών φορέων εκμετάλλευσης υπηρεσιών ύδρευσης στη Ρωσία.

Είναι επίσης επιφανής επιχειρηματίας ο οποίος δραστηριοποιείται στη Ρωσία και σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι συνιστούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας.»

14.      Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 24 Μαΐου 2023, ο νυν αναιρεσείων άσκησε προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου με αίτημα την ακύρωση των επίδικων πράξεων στο μέτρο που τον αφορούσαν. Προς στήριξη της προσφυγής του, προέβαλε πέντε λόγους ακυρώσεως τους οποίους συμπλήρωσε με δώδεκα πρόσθετους λόγους ακυρώσεως δια του υπομνήματος προσαρμογής σχετικά με τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023, με έναν ακόμη πρόσθετο λόγο ακυρώσεως δια του υπομνήματος προσαρμογής που αφορούσε τις πράξεις του Μαρτίου 2024 και, τέλος, με πέντε ακόμη πρόσθετους λόγους ακυρώσεως δια του υπομνήματος προσαρμογής που αφορούσε τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024, ανεβάζοντας τοιουτοτρόπως το σύνολο των λόγων ακυρώσεως σε 24.

15.      Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή του G. Khan στο σύνολό της και τον καταδίκασε στα δικαστικά έξοδα.

16.      Με την αίτησή του αναιρέσεως, ο αναιρεσείων ζητεί από το Δικαστήριο: να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να εξετάσει την υπόθεση επί της ουσίας και να ακυρώσει τις επίδικες πράξεις· επικουρικώς, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και, σε κάθε περίπτωση, να καταδικάσει το Συμβούλιο στα δικαστικά έξοδα.

17.      Το Συμβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο: να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως· επικουρικώς, σε περίπτωση που το Δικαστήριο αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να εκδικάσει την υπόθεση επί της ουσίας και να απορρίψει την προσφυγή και να καταδικάσει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα.

III. Επί της αιτήσεως αναιρέσεως

18.      Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, ο G. Khan προβάλλει δέκα λόγους αναιρέσεως.

19.      Κατ’ ουσίαν, ο πρώτος αφορά προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, προσβολή του δικαιώματος προσβάσεως στη δικογραφία, παράβαση ουσιώδους τύπου και παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων λόγω της αρνήσεως του Γενικού Δικαστηρίου να διατάξει το Συμβούλιο να προσκομίσει τα έγγραφα που ζήτησε ο G. Khan.

20.      Ο δεύτερος λόγος αφορά παράβαση της υποχρεώσεως περιοδικής επανεξετάσεως που απορρέει από το άρθρο 3, παράγραφος 3, της αποφάσεως 2014/145 και από το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 269/2014.

21.      Ο τρίτος λόγος αφορά παράβαση του άρθρου 3, παράγραφος 3, της αποφάσεως 2014/145 και του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 269/2014 και παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι το Συμβούλιο είχε εκπληρώσει την υποχρέωσή του να καταρτίσει απολογισμό των επιπτώσεων των μέτρων που αφορούσαν τον G. Khan.

22.      Ο τέταρτος λόγος αφορά παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας απορρέουσα από την άρνηση του Γενικού Δικαστηρίου να λάβει υπόψη την εκ μέρους του Συμβουλίου αναγνώριση της απουσίας επιπτώσεων των περιοριστικών μέτρων εις βάρος του G. Khan.

23.      Με τον πέμπτο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται παράβαση του άρθρου 29 ΣΕΕ και του άρθρου 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε τη νομιμότητα του αρχικού κριτηρίου ζʹ, παρά το γεγονός ότι επιτρέπει την επιβολή κυρώσεων σε πρόσωπα που δεν συνδέονται επαρκώς με το καθεστώς ή την κατάσταση επί των οποίων η Ένωση προτίθεται να ασκήσει πίεση.

24.      Ο έκτος λόγος αφορά παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων και παράβαση του αρχικού κριτηρίου ζʹ λόγω των συνθηκών υπό τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι είχε αποδειχθεί ότι ο ρωσικός τραπεζικός τομέας παρείχε, το 2023, σημαντικά έσοδα στη Ρωσική Κυβέρνηση.

25.      Με τον έβδομο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται παράβαση του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ (20) και, επικουρικώς, παράβαση του άρθρου 29 ΣΕΕ και του άρθρου 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και έλλειψη νομικής βάσεως, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ έπρεπε να ερμηνευθεί, όσον αφορά την έννοια των «εξεχόντων επιχειρηματιών», κατά τον ίδιο τρόπο με το αρχικό κριτήριο ζʹ.

26.      Ο όγδοος λόγος αναιρέσεως αντλείται από παράβαση ουσιώδους τύπου και από παραμόρφωση του δωδέκατου λόγου ακυρώσεως που προβλήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.

27.      Με τον ένατο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του αρχικού κριτηρίου ζʹ και του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ και της εννοίας των «επιχειρηματιών», καθώς και εσφαλμένη ερμηνεία της εκτάσεως του δικαστικού ελέγχου τον οποίον οφείλει να ασκεί το Γενικό Δικαστήριο.

28.      Με τον δέκατο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως και, επικουρικώς, παράβαση του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξακριβώσει αν ήταν τεκμηριωμένος ο ισχυρισμός ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία με έδρα τη Ρωσία κατά τον χρόνο της εγγραφής του τον Σεπτέμβριο 2023, τον Μάρτιο 2024 και τον Σεπτέμβριο 2024.

29.      Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν στον έκτο, τον έβδομο και τον δέκατο λόγο αναιρέσεως.

30.      Δεδομένου ότι με τον έβδομο λόγο αναιρέσεως ο G. Khan ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί της νομιμότητας του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, θα αρχίσω την ανάλυσή μου από τον λόγο αυτόν, προτού εξετάσω, αντιστοίχως, τον έκτο και τον δέκατο λόγο αναιρέσεως, οι οποίοι αφορούν το βάσιμο των μέτρων που ελήφθησαν κατά του G. Khan.

Α.      Επί του εβδόμου λόγου αναιρέσεως περί πλάνης περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ

31.      Για τη συνέχεια της αναλύσεως, πρέπει να διευκρινισθεί τι αφορά έκαστο εκ των τριών σκελών του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ. Επομένως, κατ’ αρχάς, το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ αφορά τους εξέχοντες επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία (πρώτο σκέλος). Εν συνεχεία, αφορά τα άμεσα μέλη της οικογενείας τους ή άλλα φυσικά πρόσωπα που επωφελούνται από αυτούς (δεύτερο σκέλος). Τέλος, και εναλλακτικώς (21), αφορά επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς που παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας (τρίτο σκέλος) (22).

1.      Σύνοψη των επιχειρημάτων των διαδίκων

32.      Ο G. Khan αμφισβητεί την ερμηνεία στην οποία κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο κρίνοντας, στη σκέψη 89 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, όσον αφορά το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, ο όρος «εξέχων» έπρεπε να ερμηνευθεί κατά τον ίδιο τρόπο όπως και στο πλαίσιο του αρχικού κριτηρίου ζʹ.

33.      Ο G. Khan υποστηρίζει ότι, δεδομένου ότι το κριτήριο ζʹ τροποποιήθηκε, η τροποποίηση αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη για την ερμηνεία του εν λόγω κριτηρίου. Κατ’ αυτόν, η επενεχθείσα μεταβολή στο κείμενο του κριτηρίου ζʹ μετέβαλε την έννοια και το περιεχόμενο της εννοίας των «εξεχόντων επιχειρηματιών».

34.      Πρώτον, ο G. Khan υποστηρίζει ότι το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ κατήργησε τη σχέση μεταξύ αυτών των εξεχόντων επιχειρηματιών και των οικονομικών τομέων που παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η έννοια των «εξεχόντων επιχειρηματιών» αποσυνδέεται από τους εν λόγω τομείς.

35.      Δεύτερον, το δεύτερο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ εφαρμόζεται μόνο στους συγγενείς των εξεχόντων επιχειρηματιών, όπερ ενισχύει το συμπέρασμα ότι οι εξέχοντες επιχειρηματίες αποτελούν χωριστή κατηγορία προσώπων επί των οποίων το Συμβούλιο προτίθεται να ασκήσει ιδιαίτερη πίεση.

36.      Τρίτον, το νέο περιεχόμενο του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, ιδίως του πρώτου σκέλους του, αποσαφηνίζεται από την αιτιολογική σκέψη 4 της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094. Εξάλλου, το Γενικό Δικαστήριο έχει ήδη χρησιμοποιήσει την εν λόγω αιτιολογική σκέψη για να αναζητήσει τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης (23).

37.      Επικουρικώς, αν η ερμηνεία του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ είναι η αυτή με εκείνη του αρχικού κριτηρίου ζʹ, ο G. Khan παραπέμπει στα αιτήματά του στο πλαίσιο του πέμπτου λόγου της υπό κρίση αναιρέσεως για να υποστηρίξει ότι τοιαύτη ερμηνεία θα αντέβαινε στο άρθρο 29 ΣΕΕ και στο άρθρο 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και θα στερούσε το εν λόγω κριτήριο από νομική βάση.

38.      Το Συμβούλιο ζητεί την απόρριψη του εβδόμου λόγου αναιρέσεως.

2.      Εκτίμηση

39.      Ο G. Khan υποστήριξε, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ότι το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ στερείτο νομιμότητος ελλείψει νομικής βάσεως, λόγω παραβιάσεως της αρχής της ασφάλειας δικαίου και λόγω προσβολής του δικαιώματος ιδιοκτησίας και της επιχειρηματικής ελευθερίας. Ο υπό κρίση λόγος αναιρέσεως στρέφεται κατά του μέρους της αναλύσεως του Γενικού Δικαστηρίου που αφορά την προβαλλόμενη παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου.

40.      Δεδομένου ότι ο G. Khan προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο, στο πλαίσιο του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως, ότι δεν έλαβε υπόψη, για την ερμηνεία της εννοίας των «εξεχόντων επιχειρηματιών» του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, τη μεταβολή που επήλθε στη διατύπωση του εν λόγω κριτηρίου, ο υπό κρίση λόγος αναιρέσεως βάλλει αποκλειστικώς κατά της ερμηνείας του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ από το Γενικό Δικαστήριο.

41.      Για να δοθεί απάντηση στον ως άνω λόγο αναιρέσεως, θα πρέπει, αφού υπομνησθεί το περιεχόμενο του αρχικού κριτηρίου ζʹ, να αναλυθεί το πρώτο αυτό σκέλος προκειμένου να εξακριβωθεί αν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 89 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως είναι ορθό.

α)      Επί της εννοίας των «εξεχόντων επιχειρηματιών» κατά το αρχικό κριτήριο ζʹ

42.      Όσον αφορά το αρχικό κριτήριο ζʹ, όπως προκύπτει από την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/329 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2023/1089, διαπιστώνονται τα ακόλουθα.

43.      Το αρχικό κριτήριο ζʹ αφορούσε μια ενιαία κατηγορία φυσικών προσώπων η οποία έπρεπε να πληροί σωρευτικώς δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, έπρεπε να πρόκειται για εξέχοντες επιχειρηματίες. Δεύτερον, οι εξέχοντες επιχειρηματίες έπρεπε να δραστηριοποιούνται σε έναν από τους οικονομικούς τομείς που παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση.

44.      Το Δικαστήριο αποφάνθηκε εσχάτως επί της ερμηνείας του κριτηρίου αυτού με την απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου.

45.      Έτσι, αφού εξέτασε τις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι όροι που χρησιμοποιούνται για τον ορισμό του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ ουδόλως προϋποθέτουν, αφ’ εαυτών και εκτός πλαισίου, σύνδεση με κάποιον τομέα, όπως είναι ο οικονομικός ή ο πολιτικός τομέας, ή με συγκεκριμένα πρόσωπα και οντότητες (24). Επομένως, ο όρος «εξέχων» πρέπει να νοηθεί ως δηλωτικός «τη[ς] σημασία[ς] που πρέπει να έχει ο οικείος επιχειρηματίας στον τομέα όπου δραστηριοποιείται, ανεξαρτήτως των σχέσεων που μπορεί, κατά τα λοιπά, να έχει ενδεχομένως με [την Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας]» (25). Μολονότι το αρχικό κριτήριο ζʹ προβλέπει ότι πρέπει να υπάρχει σύνδεση σχέση με την εν λόγω κυβέρνηση, εντούτοις δεν απαιτείται η σύνδεση αυτή να υφίσταται με τους εξέχοντες επιχειρηματίες, αλλά με τον τομέα δραστηριότητας στον οποίο αυτοί δραστηριοποιούνται, δεδομένου ότι ο τομέας αυτός πρέπει να παρέχει στην εν λόγω κυβέρνηση σημαντική πηγή εσόδων (26). Συνεπώς, το αρχικό κριτήριο ζʹ «προϋποθέτει μόνον την απόδειξη ότι οι επιχειρηματίες έχουν ουσιαστική σπουδαιότητα σε οικονομικό τομέα κερδοφόρο για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ανεξαρτήτως των σχέσεων που ενδεχομένως διατηρούν οι εν λόγω επιχειρηματίες με τη συγκεκριμένη κυβέρνηση, της συγκεκριμένης σπουδαιότητάς τους για την κυβέρνηση ή της ικανότητάς τους να ασκούν πράγματι επιρροή σε αυτήν» (27).

46.      Επομένως, κατά το Δικαστήριο, η έννοια των «εξεχόντων επιχειρηματιών», κατά το αρχικό κριτήριο ζʹ, αφορά τον οικονομικό τομέα όπου δραστηριοποιούνται οι εν λόγω επιχειρηματίες και πρέπει, επομένως, να νοείται «υπό το πρίσμα του οικονομικού πλαισίου εντός του οποίου δρουν, βάσει κριτηρίων όπως η επαγγελματική ιδιότητά τους ή οι αρμοδιότητες που ασκούν, η σημασία της οικονομικής δραστηριότητάς τους, το ύψος των κεφαλαιουχικών μεριδίων ή των επενδύσεών τους, η θέση που κατέχουν στην επιχείρηση όπου ασκούν τις αρμοδιότητές τους ή, ακόμη, οποιοδήποτε άλλο λυσιτελές κριτήριο οικονομικής φύσεως» (28).

47.      Επομένως, η κατά το κριτήριο ζʹ έννοια των «εξεχόντων επιχειρηματιών» πρέπει να ερμηνευθεί ως αφορώσα τους επιχειρηματίες που είναι ιδιαιτέρως σημαντικοί σε επικερδείς για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας οικονομικούς τομείς, με αποτέλεσμα να μπορούν να ευνοήσουν εμμέσως τη χρηματοδότηση των ενεργειών της εν λόγω κυβερνήσεως που αποσκοπούν στην αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας, συμβάλλοντας ώστε οι εν λόγω τομείς να εξακολουθήσουν να είναι επικερδείς ή ακόμη και να ευημερούν (29).

48.      Τέλος, η έννοια των «εξεχόντων επιχειρηματιών» δεν περιορίζεται μόνον τους επιχειρηματίες οι οποίοι, λόγω των καθηκόντων που ασκούν σε εταιρία ή λόγω των μετοχών που κατέχουν, ασκούν όντως ουσιαστικό έλεγχο επί της εν λόγω εταιρίας, δεδομένου ότι η ιδιαίτερη σημασία στον οικείο οικονομικό τομέα μπορεί να αποδειχθεί και επί τη βάσει αντικειμενικών στοιχείων και όχι μόνον του ελέγχου (30).

49.      Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από τους επιδιωκόμενους σκοπούς, οι οποίοι συνίστανται στην άσκηση Προσέτι πιέσεως στη Ρωσική Ομοσπονδία και στην αύξηση του κόστους των ενεργειών της που έχουν ως σκοπό να υπονομεύσουν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, προκειμένου η Ρωσική Ομοσπονδία να παύσει τη στρατιωτική επίθεσή της κατά της Ουκρανίας και, γενικότερα, τις ενέργειες και τις πολιτικές της οι οποίες αποσταθεροποιούν την Ουκρανία (31). Πράγματι, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «[π]αρακωλύοντας τη λειτουργία των οικείων οικονομικών τομέων, η επιβολή περιοριστικών μέτρων εις βάρος [εξεχόντων] επιχειρηματιών, ανεξαρτήτως των σχέσεων που ενδεχομένως διατηρούν, κατά περίπτωση, με τη συγκεκριμένη κυβέρνηση, είναι ως εκ τούτου δυνατόν να αυξήσει το κόστος των ως άνω ενεργειών και να ασκήσει πίεση στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας προκειμένου αυτή να παύσει τις εν λόγω ενέργειες» (32).

β)      Επί της γραμματικής, συστηματικής, ιστορικής και τελολογικής ερμηνείας της εννοίας των «εξεχόντων επιχειρηματιών» κατά το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ

50.      Για την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης που περιέχεται σε πράξη περί επιβολής περιοριστικών μέτρων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται, συμπεριλαμβανομένου του ιστορικού πλαισίου, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (33).

51.      Κατά πρώτον, από το γράμμα του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ προκύπτει ένα διττό φαινόμενο το οποίο συνίσταται, αφενός, στην κατάτμηση του αρχικού κριτηρίου ζʹ (πρώτο και τρίτο σκέλος) και, αφετέρου, στη γενόμενη προσθήκη στο κριτήριο αυτό (δεύτερο σκέλος). Επομένως, το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ δεν απαιτεί πλέον, σε αντίθεση προς το αρχικό κριτήριο ζʹ, ο εξέχων επιχειρηματίας να ασκεί τη δραστηριότητά του σε έναν από τους οικονομικούς τομείς που παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση (34).

52.      Πάντοτε από γραμματικής απόψεως, το επίθετο «εξέχοντες» αφορά τους «επιχειρηματίες», δηλαδή τα πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στο επιχειρηματικό περιβάλλον (35). Επομένως, το γεγονός ότι είναι «εξέχων» συνδέεται κατ’ ανάγκην με την ιδιότητα του επιχειρηματία και με τη σημασία του στον τομέα αυτόν. Φρονώ ότι η επιρροή που συνδέεται με την ιδιότητα αυτή του «εξέχοντος» συνδέεται άρρηκτα με την οικονομική επιτυχία και ισχύ του (36).

53.      Κατά δεύτερον, η γραμματική αυτή ερμηνεία του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ επιβεβαιώνεται από την ανάλυση του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται. Ως εκ τούτου, η αιτιολογική σκέψη 4 της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094 αποσαφηνίζει τον λόγο υπάρξεως του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το Συμβούλιο, στο πλαίσιο της ασκήσεως της ευρείας εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει (37), διαπίστωσε την ύπαρξη σχέσεως αμοιβαίων συμφερόντων και στηρίξεως μεταξύ της Ρωσικής Κυβερνήσεως και των εξεχόντων επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία. Συγκεκριμένα, κατά την εκτίμηση του Συμβουλίου, η συσσώρευση πλούτου από τα εν λόγω πρόσωπα δεν είναι εφικτή χωρίς τη συναίνεση της Ρωσικής Κυβερνήσεως και η σημασία τους στον οικείο οικονομικό τομέα αποτελεί εκδήλωση της αλληλεξαρτήσεως που υφίσταται μεταξύ των επιχειρηματιών και της Ρωσικής Κυβερνήσεως. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο το Συμβούλιο εισήγαγε το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ (38).

54.      Κατά τρίτον, η προτεινόμενη ερμηνεία επιρρωννύεται από την ιστορική και τελολογική ανάλυση του κριτηρίου ζʹ.

55.      Τα καθεστώτα περιοριστικών μέτρων που θεσπίστηκαν ως αντίδραση στις ρωσικές παραβιάσεις στην Ουκρανία χαρακτηρίζονται από σταδιακή αύξηση της εντάσεως τους, ανάλογα με την αποτελεσματικότητά τους, προκειμένου να ασκήσουν τη μέγιστη δυνατή πίεση στη Ρωσική Ομοσπονδία αυξάνοντας το κόστος των δράσεών της που αποσκοπούν στην υπονόμευση της εδαφικής ακεραιότητας, της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, η δε έγκριση από το Συμβούλιο του αρχικού κριτηρίου ζʹ αποτελεί παράδειγμα αυτής της σταδιακής αυστηροποιήσεως (39).

56.      Καθώς δεν απαιτείται πλέον σύνδεση με οικονομικό τομέα ο οποίος να παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση, η διεύρυνση του κριτηρίου καταχωρίσεως με το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ εντάσσεται στη λογική αυτής της διαρκούς αναζητήσεως της μέγιστης αποτελεσματικότητας των περιοριστικών μέτρων, ενόσω συνεχίζεται η κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών λόγω της εισβολής της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία.

γ)      Συμπέρασμα της αναλύσεως σχετικά με την έννοια των «εξεχόντων επιχειρηματιών» κατά το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ

57.      Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η επιχειρηματολογία που ανέπτυξε ο G. Khan στο πλαίσιο του εβδόμου λόγου αναιρέσεως δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

58.      Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι, μολονότι επήλθε τροποποίηση στο κείμενο του κριτηρίου ζʹ, εξ ουδενός στοιχείο του γράμματος, του πλαισίου ή του σκοπού της τροποποιήσεως αυτής προκύπτει ότι το Συμβούλιο είχε την πρόθεση να προσδώσει στον όρο «εξέχοντες» έννοια διαφορετική από εκείνη που του είχε προσδώσει προηγουμένως στο πλαίσιο του αρχικού κριτηρίου ζʹ. Προσέτι, από τα επιχειρήματα του αναιρεσείοντος δεν μπορεί να συναχθεί εναλλακτική ερμηνεία δυνάμενη να δικαιολογήσει την ύπαρξη τοιαύτης αποκλίσεως νοήματος.

59.      Το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ αφορά την ιδιότητα των επιχειρηματιών ως «εξεχόντων» από οικονομικής απόψεως, δεδομένου ότι η οικονομική επιτυχία τους απορρέει από τη σχέση αλληλεξαρτήσεως με τη Ρωσική Κυβέρνηση.

60.      Επομένως, η έννοια του όρου «εξέχοντες», κατά το αρχικό κριτήριο ζʹ, όπως και κατά το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ, πρέπει οπωσδήποτε να εκτιμάται σε σχέση με τον οικονομικό τομέα στον οποίον ασκούν τις δραστηριότητές τους οι οικείοι επιχειρηματίες, χωρίς όμως να απαιτείται ο εν λόγω τομέας να έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία για την κυβέρνηση της Ομοσπονδίας της Ρωσίας, και ως εκ τούτου, πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του οικονομικού πλαισίου εντός του οποίου αυτοί δραστηριοποιούνται, σύμφωνα με κριτήρια όπως αυτά που μνημονεύονται στο σημείο 46 των παρουσών προτάσεων.

61.      Επομένως, και κατ’ αναλογίαν προς τα κριθέντα σε σχέση με το αρχικό κριτήριο ζʹ, από το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ προκύπτει ότι ο όρος «εξέχοντες» πρέπει να νοηθεί ως αναφερόμενος στη σημασία που πρέπει να έχει ο οικείος επιχειρηματίας στον τομέα δραστηριότητάς του, ανεξαρτήτως τόσο των δεσμών που το εν λόγω πρόσωπο μπορεί ενδεχομένως να διατηρεί με την Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας όσο και του ζητήματος αν ο τομέας στον οποίο δραστηριοποιείται παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στην εν λόγω κυβέρνηση.

62.      Επομένως, χωρίς να υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 89 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο όρος «εξέχοντες» πρέπει να ερμηνεύεται κατά τον ίδιο τρόπο στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του αρχικού κριτηρίου ζʹ όσο και στο πλαίσιο του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, καθώς η ιδιότητά τους ως «εξεχόντων» αφορά τη σημασία των επιχειρηματιών υπό το πρίσμα κριτηρίων όπως η επαγγελματική ιδιότητά τους ή οι αρμοδιότητες που ασκούν, η σημασία της οικονομικής δραστηριότητάς τους, το ύψος των κεφαλαιουχικών μεριδίων ή των επενδύσεών τους, η θέση που κατέχουν στην επιχείρηση όπου ασκούν τις αρμοδιότητές τους (40).

63.      Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν διαπιστωθεί πλάνη περί το δίκαιο ως προς το σημείο αυτό, αμφιβάλλω αν ο G. Khan θα μπορούσε να αντλήσει εξ αυτού οποιοδήποτε όφελος στο στάδιο της αναιρετικής διαδικασίας (41).

δ)      Επί της αιτιάσεως περί ελλείψεως νομικής βάσεως του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ

64.      Για την περίπτωση, ωστόσο, που το Δικαστήριο απαντήσει στην επιχειρηματολογία που ανέπτυξε επικουρικώς ο G. Khan (42), θα περιορισθώ να επισημάνω τα ακόλουθα.

65.      Ο αναιρεσείων βάλλει κατά της αναλύσεως, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, της αιτιάσεως περί ελλείψεως νομικής βάσεως του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, παραπέμποντας στα αιτήματά του στο πλαίσιο του πέμπτου λόγου αναιρέσεως, με τον οποίον βάλλει κατά της γενόμενης πρωτοδίκως αναλύσεως της αιτιάσεως περί ελλείψεως νομικής βάσεως του αρχικού κριτηρίου ζʹ (43). Κατ’ ουσίαν, ο G. Khan αμφισβητεί ότι το άρθρο 215 ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να ληφθούν μέτρα για τη διακοπή ή τη μείωση των οικονομικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων με τρίτη χώρα, μπορεί να στηρίξει τη λήψη μέτρων όταν δεν υφίσταται επαρκής σύνδεσμος μεταξύ των προσώπων τα οποία αφορούν τα μέτρα αυτά και όταν φυσικά πρόσωπα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο τέτοιων μέτρων ανεξαρτήτως της προσωπικής συμπεριφοράς τους. Προς απόδειξη αυτού, επικαλέσθηκε ειδικότερα την απόφαση Tay Za κατά Συμβουλίου (44).

66.      Συναφώς, διαπιστώνω ότι ο G. Khan διατυπώνει την ίδια μομφή με εκείνη που διατύπωσε ενώπιον του Δικαστηρίου κατά της νομιμότητας του αρχικού κριτηρίου ζʹ στο πλαίσιο της υποθέσεως C-111/24P (45).

67.      Πλην όμως, από την απόφαση που εξέδωσε το Δικαστήριο στην υπόθεση εκείνη (46) προκύπτει, κατ’ ουσίαν, ότι, όσον αφορά τα μέτρα των οποίων τη λήψη επιτρέπει, το άρθρο 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ απαιτεί να υφίσταται αντικειμενικός σύνδεσμος μεταξύ των προσώπων τα οποία αφορούν τα περιοριστικά μέτρα και της οικείας τρίτης χώρας προκειμένου να μπορεί να θεωρηθεί ότι τα εν λόγω μέτρα είναι ικανά να επιτύχουν, κατά τρόπο μη προδήλως απρόσφορο, τον σκοπό της πιέσεως που η Ένωση προτίθεται να ασκήσει στη χώρα αυτή (47).

68.      Συγκριτικώς, η διατύπωση της δεύτερη περιόδου της σκέψεως 70 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία «το άρθρο 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ εξουσιοδοτεί το Συμβούλιο να λαμβάνει, με πράξη προβλεπόμενη στο άρθρο 288 ΣΛΕΕ, περιοριστικά μέτρα κατά οποιουδήποτε “φυσικού ή νομικού προσώπου”, “μη κρατικής οντότητας” ή οποιασδήποτε “ομάδας” υπό τη μόνη προϋπόθεση ότι απόφαση εκδοθείσα σύμφωνα με το κεφάλαιο 2 του τίτλου V της Συνθήκης ΕΕ προβλέπει τοιαύτα μέτρα» (48), δεν είναι απολύτως σαφής, καθόσον αφήνει να εννοηθεί ότι ουδείς σύνδεσμος απαιτείται.

69.      Μολονότι, σε σχέση με ισοδύναμη διατύπωση, το Δικαστήριο έκρινε ότι το Γενικό Δικαστήριο είχε υπενθυμίσει, «κατ’ ουσίαν, ορθώς ότι η λήψη τέτοιων περιοριστικών μέτρων είναι δυνατή μόνον αν υφίσταται απόφαση ληφθείσα βάσει του άρθρου 29 ΣΕΕ» (49), το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε επί της υπάρξεως συνδέσμου υπό την επιφύλαξη του μεταγενέστερου ελέγχου από το Δικαστήριο.

70.      Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι το Γενικό Δικαστήριο είχε υπογραμμίσει ότι, «όσον αφορά το [αρχικό] κριτήριο ζʹ, υφίσταται σύνδεση, τουλάχιστον έμμεση, μεταξύ των επιχειρηματιών που μνημονεύονται στο προμνημονευθέν κριτήριο και της οικείας τρίτης χώρας [...] δεδομένου ότι το εν λόγω κριτήριο αφορά, μεταξύ άλλων, κατηγορία φυσικών προσώπων που δραστηριοποιούνται σε ορισμένους οικονομικούς τομείς οι οποίοι αποτελούν για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας σημαντική πηγή εσόδων που της παρέχει τη δυνατότητα να συνεχίσει να ασκεί την εκ μέρους της πολιτική αποσταθεροποιήσεως της Ουκρανίας και επιθέσεως κατά της χώρας αυτής» (50).

71.      Πλην όμως, στη συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση όχι μόνον απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στην αντικειμενική ή, τουλάχιστον, έμμεση, σύνδεση που απαιτείται μεταξύ των περιοριστικών μέτρων και της οικείας χώρας, αλλά και οποιοσδήποτε έλεγχος ως προς την ύπαρξή της εν προκειμένω.

72.      Η παράλειψη αυτή συνιστά, κατά τη γνώμη μου, πλάνη περί το δίκαιο.

73.      Δεδομένου ότι αυτή η πλάνη περί το δίκαιο επηρεάζει το τμήμα της συλλογιστικής του Γενικού Δικαστηρίου που αφορά την εξέταση της νομιμότητας του αρχικού κριτηρίου ζʹ, επηρεάζει, εξ αντανακλάσεως, το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 86 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά τον ισχυρισμό περί ελλείψεως νομικής βάσεως του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, δεδομένου ότι η σκέψη αυτή παρέπεμπε στο εν λόγω τμήμα.

74.      Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία, αν το σκεπτικό αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου ενέχει παραβίαση του δικαίου της Ένωσης, πλην όμως προκύπτει ότι το διατακτικό της είναι ορθό για άλλους νομικούς λόγους, η παραβίαση αυτή δεν συνεπάγεται αναίρεση της εν λόγω αποφάσεως, χωρεί δε αντικατάσταση αιτιολογίας (51). Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί ότι η απόρριψη του λόγου ακυρώσεως περί ελλείψεως νομικής βάσεως του αρχικού κριτηρίου ζʹ φαίνεται βάσιμη για νομικούς λόγους διαφορετικούς από εκείνους που ενέχουν το σφάλμα που μόλις εντόπισα, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι η απόρριψη της αιτιάσεως περί ελλείψεως νομικής βάσεως του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ μπορούσε να στηριχθεί σε άλλους νομικούς λόγους.

75.      Συναφώς, και πάλι, η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στην απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου, δεδομένου ότι, στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε ότι από το αρχικό κριτήριο ζʹ προέκυπτε ότι το Συμβούλιο είχε διατυπώσει κριτήριο που αφορούσε πρόσωπα που συνδέονται αντικειμενικώς με την οικεία τρίτη χώρα (52) και ότι, mutatis mutandis, το συμπέρασμα αυτό ισχύει και για το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ ως προς το οποίο ο G. Khan προβάλλει τα ίδια επιχειρήματα (53).

76.      Υπό τις συνθήκες αυτές, παρά την πλάνη περί το δίκαιο που διαπιστώθηκε στο σημείο 71 των παρουσών προτάσεων, η πλάνη αυτή δεν ασκεί επιρροή στο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως όσον αφορά το αρχικό κριτήριο ζʹ. Επομένως, δεν ασκεί επιρροή ούτε στο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 86 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως όσον αφορά τον ισχυρισμό περί ελλείψεως νομικής βάσεως του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ λόγω ανεπαρκούς συνδέσεως μεταξύ των ενδιαφερομένων προσώπων και της οικείας τρίτης χώρας.

Β.      Επί του έκτου λόγου αναιρέσεως περί παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, περί παραμορφώσεως των αποδεικτικών στοιχείων και περί παραβάσεως του αρχικού κριτηρίου ζʹ, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι είχε αποδειχθεί επαρκώς ο ισχυρισμός ότι ο G. Khan δραστηριοποιούνταν σε τομέα ο οποίος παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας

1.      Σύνοψη των επιχειρημάτων των διαδίκων

77.      Ο αναιρεσείων υπενθυμίζει την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία εναπόκειται στο Συμβούλιο να αποδείξει ότι το καταχωρισμένο πρόσωπο πληροί το κριτήριο βάσει του οποίου προέβη στην καταχώριση και ότι το Συμβούλιο δεν μπορεί να στηριχθεί σε τεκμήριο αν τούτο δεν προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία.

78.      Όσον αφορά την καταχώριση βάσει του αρχικού κριτηρίου ζʹ, ο G. Khan υποστηρίζει ότι το Συμβούλιο όφειλε να αποδείξει ότι δραστηριοποιείτο σε οικονομικό τομέα που παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Η έννοια των «σημαντικών εσόδων» είναι μια σχετική έννοια που απαιτεί ανάλυση των πηγών του προϋπολογισμού της Ρωσικής Κυβερνήσεως.

79.      Πλην όμως στις σκέψεις 189 και 190 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο αρκέστηκε, αφενός, στη διαπίστωση ότι η Alfa Bank ανήκε στους είκοσι τέσσερις μεγαλύτερους φορολογούμενους στη Ρωσία το 2020 και, αφετέρου, στη διαπίστωση ότι τα ετήσια έσοδα του τραπεζικού τομέα στη Ρωσία το 2021 ανήλθαν σε 2,3 τρισεκατομμύρια ρωσικά ρούβλια (RUB) (δηλαδή περίπου 25,8 δισεκατομμύρια ευρώ).

80.      Ο G. Khan φρονεί ότι τα στοιχεία αυτά είναι ανεπαρκή. Υποστηρίζει ότι από το γεγονός ότι μια επιχείρηση είναι σημαντικός φορολογούμενος στη Ρωσία δεν μπορεί να συναχθεί κανένα λυσιτελές συμπέρασμα ως προς το αν πληρούται το αρχικό κριτήριο ζʹ, δεδομένου ότι από αυτό δεν μπορεί να συναχθεί ότι ο τομέας δραστηριότητας, γενικώς, αποφέρει σημαντικά έσοδα στη Ρωσική Κυβέρνηση. Το αρχικό κριτήριο ζʹ απαιτεί να αποδεικνύεται ότι ένας οικονομικός τομέας αποτελεί σημαντική πηγή εσόδων για την εν λόγω κυβέρνηση (54). Τα έσοδα αυτά πρέπει επίσης να συσχετιστούν με τη φορολογική πολιτική της Ρωσικής Κυβερνήσεως, όπερ δεν έπραξε το Γενικό Δικαστήριο, μολονότι ο αναιρεσείων υποστήριξε ενώπιόν του ότι η Ρωσική Κυβέρνηση απεκόμιζε αμελητέα έσοδα από τους άμεσους και έμμεσους φόρους που προέρχονταν από τον ρωσικό τραπεζικό τομέα (55). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η αιτιολογία της αποφάσεως πάσχει. Ο G. Khan προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εξακρίβωσε ότι τα φερόμενα έσοδα του ρωσικού τραπεζικού τομέα αποτελούσαν σημαντική πηγή εσόδων για τη Ρωσική Κυβέρνηση. Τέλος, ακόμη και αν υποτεθεί ότι τα έσοδα του ρωσικού τραπεζικού τομέα είναι κρίσιμα για τον προσδιορισμό του κατά πόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που ορίζονται στο αρχικό κριτήριο ζʹ, ο G. Khan κατηγορεί το Γενικό Δικαστήριο ότι βασίστηκε σε μη επικαιροποιημένα αποδεικτικά στοιχεία για να δικαιολογήσει την καταχώριση το 2023.

81.      Το Συμβούλιο ζητεί την απόρριψη του έκτου αυτού λόγου αναιρέσεως τον οποίο κρίνει απαράδεκτο και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμο.

2.      Εκτίμηση

82.      Το κεφάλαιο της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως κατά του οποίου βάλλει ο έκτος λόγος αναιρέσεως είναι εκείνο που αφορά την εξέταση, από το Γενικό Δικαστήριο, του βασίμου των περιοριστικών μέτρων εις βάρος του G. Khan τα οποία ελήφθησαν βάσει του αρχικού κριτηρίου ζʹ. Ειδικότερα, ο G. Khan υποστήριξε, όσον αφορά τις πράξεις του Μαρτίου 2023, ότι το Συμβούλιο δεν είχε αποδείξει ότι ο τραπεζικός τομέας παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση (56).

83.      Από την πλευρά του, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι από την αιτιολογία των πράξεων του Μαρτίου 2023 προέκυπτε ότι ο G. Khan δραστηριοποιείτο στον τραπεζικό τομέα, λόγω της ιδιότητάς του ως μετόχου του ομίλου Alfa Group, ο οποίος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την Alfa Bank (57). Παραπέμποντας στις σκέψεις 106 έως 108 της αποφάσεώς του G. Khan κατά Συμβουλίου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο τομέας αυτός παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση. Υπενθύμισε επίσης ότι είχε ήδη κρίνει ότι η Alfa Bank ήταν ένας από τους μεγαλύτερους φορολογούμενους στη Ρωσία (58). Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η σημασία του τραπεζικού τομέα στη Ρωσία αποδεικνυόταν από το υπ’ αριθ. 28 στοιχείο του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων, στο οποίο γινόταν μνεία των ετησίων εσόδων του εν λόγω τομέα από το 2014 έως το 2021 και από το οποίο προέκυπτε ότι τα έσοδα αυτά είχαν ανέλθει, το 2021, σε 2,3 τρισεκατομμύρια (RUB) (δηλαδή περίπου 25,8 δισεκατομμύρια ευρώ) (59). Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Συμβούλιο είχε προσκομίσει, σύμφωνα με όσα απαιτεί η νομολογία του Δικαστηρίου (60), δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων ικανών να τεκμηριώσουν το γεγονός ότι ο G. Khan ήταν, κατά τον χρόνο των πράξεων του Μαρτίου 2023, εξέχων επιχειρηματίας δραστηριοποιούμενος σε οικονομικό τομέα ο οποίος παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση, κατά την έννοια του αρχικού κριτηρίου ζʹ (61).

α)      Επί του παραδεκτού του έκτου λόγου αναιρέσεως εν γένει και της αιτιάσεως περί παραμορφώσεως ειδικότερα

84.      Πρώτον, όσον αφορά το παραδεκτό του έκτου λόγου αναιρέσεως, εκτιμώ, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει το Συμβούλιο, ότι ο G. Khan δεν επιδιώκει, ενώπιον του Δικαστηρίου, νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, η οποία κατά παράδοση εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου (62). Πράγματι, με την επιχειρηματολογία που ανέπτυξε ο αναιρεσείων στο πλαίσιο του έκτου λόγου αναιρέσεως, το Δικαστήριο καλείται να προβεί σε έλεγχο του νομικού χαρακτηρισμού των πραγματικών περιστατικών που μνημονεύονται, μεταξύ άλλων, στην αιτιολογία των πράξεων του 2023, προκειμένου να κρίνει αν πληρούται η προϋπόθεση σχετικά με τον οικονομικό τομέα που παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση, κατά την έννοια του αρχικού κριτηρίου ζʹ. Με την επιχειρηματολογία αυτή προβάλλεται, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν θα έπρεπε να δεχθεί ότι το Συμβούλιο μπορούσε να στηριχθεί στην ιδιότητα της Alfa Bank ως ενός εκ των μεγαλυτέρων φορολογουμένων στη Ρωσία, σε συνδυασμό με τα στοιχεία σχετικά με τα ετησία έσοδα του τραπεζικού τομέα, προκειμένου να διαπιστώσει ότι ο G. Khan δραστηριοποιείτο σε οικονομικό τομέα που παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση κατά την έννοια του αρχικού κριτηρίου ζʹ. Κατά συνέπεια, ο έκτος λόγος αναιρέσεως είναι παραδεκτός.

85.      Δεύτερον, όσον αφορά την αιτίαση περί παραμορφώσεως των αποδεικτικών στοιχείων, παρατηρώ ότι η μόνη μνεία τοιαύτης παραμορφώσεως πρέπει να αναζητηθεί στον τίτλο του έκτου λόγου αναιρέσεως, χωρίς ο G. Khan να αναπτύσσει συγκεκριμένες παρατηρήσεις στο πλαίσιο του λόγου αυτού. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου πάντως, όταν ο αναιρεσείων επικαλείται παραμόρφωση πραγματικών περιστατικών ή αποδεικτικών στοιχείων από το Γενικό Δικαστήριο, οφείλει να αναφέρει επακριβώς τα στοιχεία που, κατά την άποψή του, παραμορφώθηκαν και να αποδεικνύει τα σφάλματα αναλύσεως που οδήγησαν το Γενικό Δικαστήριο στην παραμόρφωση (63). Δεδομένου ότι ο G. Khan δεν ετήρησε τα ανωτέρω, η αιτίαση περί παραμορφώσεως των αποδεικτικών στοιχείων είναι απαράδεκτη.

β)      Επί της ουσίας

1)      Επί του χαρακτηρισμού της Alfa Bank ως ενός εκ των μεγαλυτέρων Ρώσων φορολογουμένων και επί της προϋποθέσεως σχετικά με τον «οικονομικό τομέα που παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας» κατά την έννοια του αρχικού κριτηρίου ζʹ

86.      Κατ’ ουσίαν, ο G. Khan προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι στηρίχθηκε στην ιδιότητα της Alfa Bank ως ενός εκ των μεγαλυτέρων Ρώσων φορολογουμένων προκειμένου να κρίνει ότι πληρούτο η προϋπόθεση σχετικά με τον οικονομικό τομέα που παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση, όπως απαιτείτο από το αρχικό κριτήριο ζʹ.

87.      Δεν αμφισβητείται ότι ο κρίσιμος για τον G. Khan τομέας είναι ο τραπεζικός τομέας. Προσέτι, από την αιτιολογία των πράξεων του Μαρτίου 2023 (64) μπορεί να συναχθεί ότι στον G. Khan επιβλήθηκαν περιοριστικά μέτρα βάσει του αρχικού κριτηρίου ζʹ υπό την ιδιότητά του ως πρώην μετόχου του ομίλου Alfa Group, ο οποίος περιλαμβάνει την Alfa Bank. Η αιτιολογία αναφέρει ότι η Alfa Bank είναι «ένας από τους μεγαλύτερους φορολογουμένους της Ρωσίας».

88.      Ο G. Khan υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι η Alfa Bank είναι ένας εκ των μεγαλυτέρων Ρώσων φορολογουμένων δεν καθιστά δυνατό τον χαρακτηρισμό του ίδιου του τραπεζικού τομέα ως οικονομικού τομέα που παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση.

89.      Εντούτοις, πρέπει να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο έκρινε προσφάτως ότι «είναι δυνατόν να θεωρηθεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, ότι ένας οικονομικός τομέας κράτους αποτελεί σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση του συγκεκριμένου κράτους εφόσον υφίσταται δέσμη αρκούντως σαφών, συγκεκριμένων και συγκλινουσών ενδείξεων οι οποίες καταδεικνύουν ότι μία εκ των σημαντικότερων εταιριών του τομέα παρέχει, ήδη αφ’ εαυτής, σημαντικά έσοδα στην κυβέρνηση» (65).

90.      Επομένως, μολονότι από το γράμμα του αρχικού κριτηρίου ζʹ προκύπτει ότι, κατ’ αρχήν, σημαντική πηγή εσόδων για την Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας πρέπει να αποτελεί ο οικονομικός τομέας και όχι συγκεκριμένο φυσικό πρόσωπο ή επιχείρηση, εντούτοις επιτρέπεται στο Συμβούλιο, υπό ορισμένες περιστάσεις, να επικεντρώνεται στα σημαντικά έσοδα που παρέχει στη Ρωσική Κυβέρνηση (66) μία μόνον εταιρία μεταξύ των σημαντικότερων του τομέα αυτού.

91.      Επομένως, εναπέκειτο στο Γενικό Δικαστήριο να βεβαιωθεί ότι το Συμβούλιο είχε τεκμηριώσει την καταχώριση του G. Khan χρησιμοποιώντας δέσμη συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων περί του ότι η Alfa Bank παρείχε, αυτή και μόνη, σημαντικά έσοδα στη Ρωσική Κυβέρνηση, ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι, εξ αντανακλάσεως, ο οικονομικός τομέας στον οποίο δραστηριοποιείται ο G. Khan παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση και, ως εκ τούτου, ότι πληρούτο η δεύτερη σωρευτική προϋπόθεση του αρχικού κριτηρίου ζʹ (67).

92.      Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει ο G. Khan, μια τέτοια δέσμη δεν απαιτεί τη με λογιστικά στοιχεία απόδειξη, εκ μέρους του Συμβουλίου, του ουσιώδους χαρακτήρα των εσόδων που παρέσχε η Alfa Bank ειδικότερα, ή ο τραπεζικός τομέας εν γένει, στη Ρωσική Κυβέρνηση.

93.      Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζω ότι από τη σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο, αφού υπενθύμισε ότι η Alfa Bank είναι μία από τις μεγαλύτερες ρωσικές ιδιωτικές εμπορικές τράπεζες και τράπεζες επενδύσεων (68), στηρίχθηκε, προκειμένου να αποδείξει ότι ήσαν σημαντικά τα έσοδα που παρέσχε η Alfa Bank στην εν λόγω κυβέρνηση, στον χαρακτηρισμό της τελευταίας ως «ενός εκ των μεγαλυτέρων» Ρώσων φορολογουμένων, όπως αυτός τεκμηριώνεται από το υπ’ αριθ. 2 στοιχείο του πρώτου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων. Ο G. Khan δεν αμφισβητεί τον χαρακτηρισμό αυτόν.

94.      Από το έγγραφο αυτό, το οποίο οπωσδήποτε εξήτασε το Γενικό Δικαστήριο (69), προκύπτει ότι η ίδια η ρωσική φορολογική αρχή χορηγεί το καθεστώς αυτό σε ορισμένους Ρώσους φορολογούμενους που πληρούν τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια που η ίδια καθορίζει (70). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το καθεστώς αυτό αναγνωρίζεται αποκλειστικά στις επιχειρήσεις των οποίων τα ετησία έσοδα κυμαίνονται μεταξύ 10 και 35 δισεκατομμυρίων ρωσικών RUB (δηλαδή μεταξύ περίπου 112 εκατομμυρίων ευρώ και περίπου 394 εκατομμυρίων ευρώ). Η Alfa Bank αναφέρεται, στο έγγραφο αυτό, ως ανήκουσα, το 2020, στους μεγαλύτερους Ρώσους φορολογούμενους, ήτοι ως μία από τις επιχειρήσεις που είχαν καταβάλει τη μεγαλύτερη φορολογική εισφορά στον κρατικό προϋπολογισμό κατά το οικείο έτος (71). Ως εκ τούτου, η αντίστοιχη συνεισφορά (72) της Alfa Bank στον ρωσικό προϋπολογισμό, χωρίς να υπολογίζεται αριθμητικώς, μνημονεύεται ρητώς.

95.      Πάντως, για τον χαρακτηρισμό μιας πηγής εσόδων ως «σημαντικής», το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η έννοια αυτή καλύπτει το σύνολο των εσόδων που προέρχονται από τον οικείο οικονομικό τομέα, όπερ συνεπάγεται ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, οι φόροι που καταβάλλουν οι εταιρίες που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτόν (73). Όσον αφορά τη μεγαλύτερη ιδιωτική εμπορική τράπεζα και τράπεζα επενδύσεων της Ρωσίας, η Alfa Bank κατείχε, στον τραπεζικό τομέα, εξέχουσα θέση. Προσέτι, ο εν λόγω τομέας δραστηριότητας, ο οποίος παραδοσιακά περιγράφεται ως ο ακρογωνιαίος λίθος κάθε εθνικής οικονομίας, είναι εξόχως στρατηγικός, δεδομένου ότι, κατά το δη λεγόμενον, «δει χρημάτων ο πόλεμος».

96.      Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι το Συμβούλιο είχε προσκομίσει δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων από τις οποίες προέκυπτε ότι ο τομέας στον οποίο δραστηριοποιείτο ο G. Khan παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση.

2)      Επί του ισχυρισμού περί παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως που υπέχει το Γενικό Δικαστήριο

97.      Εν συνεχεία, ο G. Khan προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν απήντησε στα επιχειρήματά του περί αμελητέου φορολογικού συντελεστή του τραπεζικού τομέα στον οποίο ανήκει η Alfa Bank.

98.      Πέραν του ότι η επιχειρηματολογία του αναιρεσείοντος στηρίζεται εκ νέου σε υπερβαλλόντως στενή ερμηνεία της εννοίας των «εισοδημάτων», κατά το αρχικό κριτήριο ζʹ (74), πρέπει να υπομνησθούν τα ακόλουθα.

99.      Υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, από την αιτιολογία μιας αποφάσεως πρέπει να προκύπτει με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου, δεδομένου ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει το Γενικό Δικαστήριο από το άρθρο 36 και το άρθρο 53, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν του επιβάλλει να παραθέτει σκεπτικό το οποίο να εξετάζει αναλυτικά και έναν προς έναν όλους τους συλλογισμούς που διατυπώνουν οι διάδικοι. Επομένως, μολονότι η αιτιολογία μπορεί να συνάγεται εμμέσως, εντούτοις, πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα στους μεν ενδιαφερόμενους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε τα επιχειρήματά τους, στο δε Δικαστήριο να έχει στη διάθεσή του επαρκή στοιχεία για να ασκήσει τον έλεγχό του στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως (75).

100. Πάντως, από τη σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει σαφώς ότι η σχέση που διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο μεταξύ του G. Khan και των σημαντικών εσόδων που παρασχέθηκαν στη Ρωσική Κυβέρνηση στηριζόταν στην ιδιαίτερη θέση της Alfa Bank, όπως αυτή αναγνωρίζεται από την ίδια τη ρωσική φορολογική αρχή, η οποία αποτυπώνεται στο υπ’ αριθ. 2 έγγραφο του πρώτου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων. Το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να εξακριβώσει αν ο οικονομικός τομέας στον οποίο ο G. Khan ασκεί τις δραστηριότητές του αποτελεί σημαντική πηγή εσόδων για τη Ρωσική Κυβέρνηση, όπερ έπραξε στηριζόμενο στον χαρακτηρισμό της Alfa Bank ως ενός εκ των μεγαλυτέρων φορολογουμένων στη Ρωσία, χαρακτηρισμός ο οποίος αναιρεί, ως εκ της φύσεώς του, το επιχείρημα του G. Khan.

101. Επομένως, διαπιστώνεται ότι ο G. Khan ήταν σε θέση να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε τα επιχειρήματά του. Η αιτίαση περί παραβάσεως, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να απορριφθεί.

3)      Επί του χαρακτηρισμού των εσόδων που παρέχει ο τραπεζικός τομέας στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδία ως σημαντικών

102. Η υπό κρίση αιτίαση βάλλει κατά της σκέψεως 190 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε αν ο τραπεζικός τομέας στη Ρωσία μπορούσε να θεωρηθεί ότι παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση.

103. Δεδομένου ότι προτείνω στο Δικαστήριο (76) να κρίνει ότι η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου στη σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν ενέχει πλάνη περί το δίκαιο και ότι, ως εκ τούτου, μπορούσε να θεωρήσει ότι πληρούτο η δεύτερη σωρευτική προϋπόθεση του αρχικού κριτηρίου ζʹ, λαμβανομένου υπόψη του ρόλου και της θέσεως της Alfa Bank στον ρωσικό τραπεζικό τομέα, όπως καταδεικνύεται από τη θέση της μεταξύ των μεγαλύτερων Ρώσων φορολογουμένων, η σκέψη 190 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως περιέχει απλώς μια επάλληλη αιτιολογία. Επομένως, επικουρικώς και μόνον θα εξετάσω την υπό κρίση αιτίαση.

104. Τοιουτοτρόπως, όσον αφορά το επιχείρημα του G. Khan ότι το γεγονός ότι ένας τομέας παράγει έσοδα δεν αποδεικνύει ότι ο τομέας αυτός παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση, διότι τούτο εξαρτάται από τη φορολογική πολιτική της εν λόγω κυβερνήσεως, υπενθυμίζω, αφενός, ότι ο G. Khan δεν αμφισβητεί ότι τα έσοδα αυτά αποδίδουν φόρους και, αφετέρου, ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «μολονότι, βεβαίως, ο σημαντικός χαρακτήρας μιας ποσότητας μπορεί να εκτιμάται κατά σχετικό τρόπο, δηλαδή σε σχέση με μια ποσότητα αναφοράς, μπορεί επίσης να εκτιμάται κατά απόλυτο τρόπο. Τούτο μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των εσόδων που παρέχει στην κυβέρνηση ενός κράτους ένας τομέας της οικονομίας του. Πράγματι, μπορεί να γίνει δεκτό ότι ένας οικονομικός τομέας παρέχει σε κυβέρνηση έσοδα σε σημαντική ποσότητα, ανεξαρτήτως του ποσοστού που αποτελούν τα έσοδα αυτά σε σχέση με τα συνολικά έσοδα της εν λόγω κυβερνήσεως» (77).

105. Προσέτι, υπενθυμίζω ότι η έννοια των «εσόδων», κατά τη δεύτερη σωρευτική προϋπόθεση του αρχικού κριτηρίου ζʹ, περιλαμβάνει το σύνολο των οικονομικών πόρων τους οποίους παρέχει ο οικείος οικονομικός τομέας στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας (78).

106. Δεδομένου, όμως, ότι το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, εξετάζοντας το υπ’ αριθ. 28 στοιχείο του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων, ότι τα ετήσια έσοδα του ρωσικού τραπεζικού τομέα ανερχόταν το 2021 σε περισσότερα από 2,3 τρισεκατομμύρια ρωσικά RUB (δηλαδή περίπου 25,8 δισεκατομμύρια ευρώ), το Γενικό Δικαστήριο, εμμέσως πλην σαφώς, συσχέτισε τα ετήσια αυτά έσοδα με τα έσοδα που απορρέουν εντεύθεν για τη Ρωσική Κυβέρνηση, καταλήγοντας νομίμως στο συμπέρασμα ότι ο τομέας αυτός παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας χωρίς να υποχρεούται να συσχετίσει τα ετήσια αυτά έσοδα με τα συνολικά έσοδα της εν λόγω κυβερνήσεως.

107. Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση, εάν τυχόν ήθελε εξετασθεί, θα έπρεπε να απορριφθεί.

4)      Επί της αιτιάσεως περί μη επικαιροποιημένων στοιχείων σχετικά με τα ετήσια έσοδα του τραπεζικού τομέα

108. Ο G. Khan υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωσή του να βεβαιωθεί ότι τα εις βάρος του G. Khan περιοριστικά μέτρα στηρίζονταν σε αρκούντως στέρεα πραγματική βάση, στηρίζοντας την ανάλυσή του στα παλαιά και, επομένως, όχι επικαιροποιημένα στοιχεία, που περιέχονταν στο υπ’ αριθ. 28 έγγραφο του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων (79).

109. Διαπιστώνω ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, επί του ζητήματος αν το έγγραφο αυτό ήταν κρίσιμο από χρονικής απόψεως για να τεκμηριωθεί το γεγονός ότι ο τομέας στον οποίο δραστηριοποιείτο ο G. Khan παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση κατά την έννοια της δεύτερης σωρευτικής προϋποθέσεως του αρχικού κριτηρίου ζʹ.

110. Η σιωπή αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι ο G. Khan δεν προέβαλε την αιτίαση αυτή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (80).

111. Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία, αν επιτρεπόταν στους διαδίκους να προβάλουν για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου ισχυρισμούς και επιχειρήματα που δεν προέβαλαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, τούτο θα τους παρείχε τη δυνατότητα να υποβάλουν στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αρμοδιότητα στις αναιρετικές διαδικασίες είναι περιορισμένη, διαφορά με περιεχόμενο ευρύτερο της διαφοράς που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο. Πράγματι, στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιορίζεται στον έλεγχο της νομικής λύσεως που δόθηκε σχετικά με τους λόγους και τα επιχειρήματα που προβλήθηκαν πρωτοδίκως (81).

112. Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση είναι απαράδεκτη.

113. Φρονώ δε ότι είναι απαράδεκτη και για έναν εισέτι λόγο.

114. Πράγματι, όπως επισημαίνει το Συμβούλιο, δεδομένου ότι η προσκόμιση των αποδεικτικών στοιχείων που εξήτασε το Γενικό Δικαστήριο ήταν νομότυπη, ότι τηρήθηκαν οι κανόνες και οι γενικές αρχές του δικαίου σχετικά με το βάρος αποδείξεως, καθώς και οι δικονομικοί κανόνες περί διεξαγωγής των αποδείξεων, το Δικαστήριο δεν έχει, κατ’ αρχήν, αρμοδιότητα να εξετάσει τα αποδεικτικά στοιχεία που δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο σε σχέση με τα πραγματικά περιστατικά που διαπίστωσε, στο οποίο εναπόκειται αποκλειστικώς η εκτίμηση της αξίας τους (82).

115. Ωστόσο, στην επιχειρηματολογία του ο G. Khan δεν προσδιορίζει κανέναν κανόνα ή αρχή τοιαύτης φύσεως οι οποίοι να παραβιάστηκαν από το Γενικό Δικαστήριο κατά την εξέταση του υπ’ αριθ. 28 εγγράφου του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων.

116. Τέλος, όπως προαναφέρθηκε, ο G. Khan ουδόλως επιχείρησε να αποδείξει την προβαλλόμενη παραμόρφωση (83).

117. Κατά συνέπεια, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει ως απαράδεκτη την αιτίαση με την οποία προβάλλεται ότι τα στοιχεία σχετικά με τα ετήσια έσοδα του τραπεζικού τομέα δεν είναι επικαιροποιημένα, όπως τούτο προκύπτει από το υπ’ αριθ. 28 έγγραφο του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων.

118. Εν πάση περιπτώσει, σε περίπτωση που το Δικαστήριο προχωρήσει περαιτέρω στην εξέταση του υπ’ αριθ. 28 εγγράφου του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων, θα πρέπει να διαπιστωθούν τα ακόλουθα.

119. Το έγγραφο αυτό (84), το οποίο προέρχεται από ιστότοπο, δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2022, το δε Συμβούλιο το συμβουλεύθηκε τον Νοέμβριο του ιδίου έτους για να τεκμηριώσει την καταχώριση του G. Khan στις πράξεις του Μαρτίου 2023. Συνίσταται σε έναν στατιστικό πίνακα που απεικονίζει την εξέλιξη των ετησίων εσόδων του τραπεζικού τομέα στη Ρωσία, μετά από τους φόρους, από το 2014 έως το 2021.

120. Είναι ακριβής η διαπίστωση ότι τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του πίνακα αυτού αφορούν το έτος 2021.

121. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι «το Συμβούλιο [μπορεί] να λάβει υπόψη, προκειμένου να εκτιμήσει αν ένα πρόσωπο πληροί το κριτήριο καταχωρίσεως [...], πληροφορίες ή αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν περιστάσεις προγενέστερες της ημερομηνίας εκδόσεως της πράξεως με την οποία επιβλήθηκαν ή διατηρήθηκαν σε ισχύ τα περιοριστικά μέτρα, υπό τον όρο ότι οι πληροφορίες ή τα στοιχεία αυτά τεκμηριώνουν τους λόγους στους οποίους στηρίζεται η συγκεκριμένη πράξη και τείνουν να καταδείξουν ότι, παρά την παρέλευση χρονικού διαστήματος και λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων κάθε περιπτώσεως, το οικείο πρόσωπο πληροί το επίμαχο κριτήριο καταχωρίσεως [...]. Δεν μπορεί ιδίως να αποκλεισθεί ότι τέτοιες πληροφορίες και αποδεικτικά στοιχεία είναι δυνατόν να ληφθούν υπόψη προκειμένου να καταδειχθεί, όσον αφορά το σχετικό κριτήριο καταχωρίσεως, η συνέχεια μεταξύ, αφενός, της προγενέστερης καταστάσεως του οικείου προσώπου και, αφετέρου, της καταστάσεώς του επί του παρόντος» (85).

122. Επομένως, όπως είχα ήδη την ευκαιρία να υπενθυμίσω υπό άλλες περιστάσεις, η δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί επαρκής σύνδεσμος μεταξύ του προσώπου που αφορούν τα μέτρα δέσμευσης κεφαλαίων και του οικείου καθεστώτος, την οποία δύναται να επικαλεστεί το Συμβούλιο, μπορεί, βεβαίως, να στηρίζεται σε παλαιά στοιχεία, προγενέστερα της ημερομηνίας εκδόσεως των πράξεων περί καταχωρίσεως, υπό την προϋπόθεση ότι, εν πάση περιπτώσει, καταδεικνύεται και η ύπαρξη συνέχειας μεταξύ των στοιχείων αυτών και της υφιστάμενης κατά τον χρόνο της καταχωρίσεως καταστάσεως (86).

123. Επομένως, στο Γενικό Δικαστήριο εναπέκειτο να βεβαιωθεί για τη συνέχεια μεταξύ των πραγματικών περιστατικών που θεωρήθηκαν αποδεδειγμένα με το υπ’ αριθ. 28 έγγραφο του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων και της καταστάσεως του G. Khan τον Μάρτιο 2023.

124. Τούτου λεχθέντος, υπενθυμίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε το έγγραφο αυτό σε τμήμα της συλλογιστικής που αφορά την εξακρίβωση της δεύτερης σωρευτικής προϋποθέσεως του αρχικού κριτηρίου ζʹ. Επομένως, το Συμβούλιο έπρεπε να αποδείξει ότι ο τραπεζικός τομέας παρείχε σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση. Όσον αφορά τη συμβολή ενός ολόκληρου τομέα στην εθνική οικονομία, ευρέως νοούμενη, είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που τον αφορούν εντάσσονται σε διαφορετικό εύρος χρόνου, μακρότερο, σε σχέση με τα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν πιο άμεσα το ίδιο το καταχωρισμένο πρόσωπο.

125. Εν πάση περιπτώσει, δεδομένου ότι το Συμβούλιο συμβουλεύθηκε τον εν λόγω ιστότοπο το 2022, τα στοιχεία σχετικά με τα ετησία έσοδα του ρωσικού τραπεζικού τομέα για το οικονομικό έτος 2022 δεν ήταν διαθέσιμα, δεδομένου ότι το έτος 2022 δεν είχε παρέλθει. Επομένως, από το υπ’ αριθ. έγγραφο 28 του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων προκύπτει ότι το Συμβούλιο στηρίχθηκε στα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα αριθμητικά στοιχεία για να τεκμηριώσει την οικονομική ισχύ του εν λόγω τομέα και να συναγάγει εξ αυτών τη σημαντική συμβολή του στα έσοδα της Ρωσικής Κυβερνήσεως στις πράξεις του Μαρτίου 2023. Προσθέτω ότι το 2022 σημαδεύτηκε, ως γνωστόν, από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την επακόλουθη έντονη διατάραξη της διεθνούς τάξεως, με αποτέλεσμα τα αριθμητικά στοιχεία για το έτος 2022 να μην είναι κατ’ ανάγκην τα πλέον αντιπροσωπευτικά της πραγματικής σημασίας του ρωσικού τραπεζικού τομέα στην εν λόγω συγκυρία.

126. Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.

Γ.      Επί του δεκάτου λόγου αναιρέσεως περί παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως και περί πλάνης περί το δίκαιο λόγω παραβάσεως του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ

1.      Σύνοψη των επιχειρημάτων των διαδίκων

127. Κατ’ ουσίαν, ο G. Khan υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να βεβαιωθεί ότι το Συμβούλιο προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία, κατά τον χρόνο των ανανεώσεων του Σεπτεμβρίου 2023, του Μαρτίου 2024 και του Σεπτεμβρίου 2024, περί του ότι εξακολουθούσε να είναι εξέχων επιχειρηματίας κατά την έννοια του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ. Ο ισχυρισμός ότι ο G. Khan διαχειριζόταν εταιρίες στη Ρωσία στηριζόταν σε αποδεικτικά στοιχεία του 2022, ο δε G. Khan υποστηρίζει ότι το Συμβούλιο δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία τα οποία να αποδεικνύουν ότι ο ισχυρισμός αυτός εξακολουθούσε να ισχύει κατά τις προαναφερθείσες ανανεώσεις.

128. Όσον αφορά την ανανέωση του Σεπτεμβρίου 2023, το Γενικό Δικαστήριο στήριξε τη συλλογιστική του στη συμμετοχή του G. Khan στο συνέδριο της Ρωσικής Ενώσεως Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών τον Μάρτιο 2023, από την οποία το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε ότι ο αναιρεσείων συνδεόταν με την Alfa Group, χωρίς να βεβαιωθεί ότι ευσταθούσε ο λόγος ανανεώσεως ο οποίος στηριζόταν στο γεγονός ότι εξακολουθούσε να διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία με έδρα τη Ρωσία. Ακόμη και αν το Γενικό Δικαστήριο θεωρούσε ότι η συμμετοχή αυτή αρκούσε για να αποδειχθεί το βάσιμο του ανωτέρω λόγου, ο G. Khan υποστηρίζει ότι, αφενός, το Γενικό Δικαστήριο υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία τον λόγο του Συμβουλίου και, αφετέρου, παρεννόησε τοιουτοτρόπως το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ, δεδομένου ότι το ερμήνευσε υπό την έννοια ότι αφορά όχι μόνον τους επιχειρηματίες, αλλά παν πρόσωπο το οποίο διατηρεί δεσμούς με εταιρίες στη Ρωσία.

129. Όσον αφορά τις ανανεώσεις του Μαρτίου 2024 και του Σεπτεμβρίου 2024, ο G. Khan υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξακριβώσει αν είχε αποδειχθεί ο ισχυρισμός ότι ο αναιρεσείων εξακολουθούσε να διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία.

130. Το Συμβούλιο υποστηρίζει ότι ο δέκατος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος. Επικουρικώς, το Συμβούλιο υποστηρίζει ότι ο λόγος αυτός αναιρέσεως είναι αβάσιμος.

2.      Υπομνήσεις επί της εξελίξεως των αιτιολογιών που αφορούν τον G. Khan και επί του νομικού καθεστώτος των πράξεων περί διατηρήσεως του ονόματός του

131. Όσον αφορά τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023, υπενθυμίζω ότι πρόκειται για τις πρώτες πράξεις που στηρίζονταν στο τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ και εξεδόθησαν κατά του G. Khan.

132. Η αιτιολογία των πράξεων αυτών επαναλαμβάνει, κατ’ ουσίαν, την αιτιολογία των πράξεων του Μαρτίου 2023 και, ιδίως, το γεγονός ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία δύο εταιριών (ήτοι των ABH Financial Limited και LetterOne) με έδρα τη Ρωσία, οι οποίες μνημονεύονται στην πρώτη παράγραφο των εν λόγω αιτιολογιών (87). Προσέτι, εντεύθεν προκύπτει ότι ο G. Khan είχε συμμετάσχει στο συνέδριο της Ρωσικής Ενώσεως Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών τον Μάρτιο 2023.

133. Όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο (88), η αιτιολογία των πράξεων του Μαρτίου 2024 είναι πανομοιότυπη με εκείνη του Σεπτεμβρίου 2023.

134. Όσον αφορά τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024, αυτές επαναλαμβάνουν κατ’ ουσίαν την αιτιολογία των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2023 και του Μαρτίου 2024, συμπεριλαμβανομένης της μνείας της συμμετοχής του G. Khan στο συνέδριο της Ρωσικής Ενώσεως Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών τον Μάρτιο 2023. Προσέτι γίνεται μνεία του γεγονότος ότι η μεταβίβαση των συμμετοχών του G. Khan στην ABH Holdings στον εμπορικό του εταίρο κηρύχθηκε άκυρη από την Εθνική Τράπεζα της Ουκρανίας και ότι η μεταβίβαση των συμμετοχών του στον όμιλο A1 θα μπορούσε να θεωρηθεί εικονική. Η αιτιολογία των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2024 κάνει επίσης μνεία του γεγονότος ότι ο G. Khan ήταν μέτοχος της εταιρίας επενδύσεων LetterOne, ότι συνέχισε να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία της Alfa Group με έδρα τη Ρωσία και ότι είναι σημαντικός μέτοχος της Rosvokanal, ο οποίος περιγράφεται ως επιχείρηση του ομίλου Alfa και ένας από τους κύριους ιδιωτικούς φορείς παροχής υπηρεσιών υδρεύσεως στη Ρωσία.

135. Όσον αφορά τις πράξεις περί διατηρήσεως του ονόματός του, πρέπει να υπομνησθούν οι υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει το Συμβούλιο ενόψει της εκδόσεώς τους και κατά τον χρόνο της εκδόσεώς τους.

136. Επομένως, της διατηρήσεως του ονόματος του ενδιαφερομένου προηγείται πάντοτε ένα διοικητικό στάδιο το οποίο του παρέχει τη δυνατότητα να προβάλει την άποψή του ως προς την πρόθεση του Συμβουλίου καθώς και, ενδεχομένως, έναντι της νέας αιτιολογίας, ή ακόμη και έναντι των κριτηρίων, που στηρίζουν τη διατήρηση του ονόματός του. Όταν η αιτιολογία παραμένει αμετάβλητη, οι πράξεις αυτές προϋποθέτουν την εξέταση του κατά πόσον, μετά την αρχική καταχώριση ή μετά την προηγούμενη επανεξέταση, η πραγματική κατάσταση έχει μεταβληθεί κατά τρόπον ώστε να μην είναι πλέον δυνατό να συναχθεί το ίδιο συμπέρασμα ως προς το αν ο ενδιαφερόμενος εξακολουθεί να πληροί το κριτήριο βάσει του οποίου καταχωρίσθηκε (89). Επομένως, το κύρος των πράξεων περί διατηρήσεως εξαρτάται από το αν εξακολουθούν να υφίστανται οι πραγματικές και νομικές περιστάσεις που υπαγόρευσαν την έκδοσή τους, καθώς και από την ανάγκη διατηρήσεώς τους για την επίτευξη του επιδιωκόμενου με αυτές σκοπού (90). Όταν προστίθεται νέα αιτιολογία, για την εκτίμηση του βασίμου τους πρέπει να εξετάζονται, με εντελώς κλασικό τρόπο, τα αποδεικτικά στοιχεία και οι πληροφορίες που προσκομίζει το Συμβούλιο, ούτως ώστε αυτό να ανταποκρίνεται στο βάρος αποδείξεως το οποίο φέρει, εφόσον επικαλείται δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη επαρκούς συνδέσμου μεταξύ του οικείου προσώπου και των καταστάσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν (91)^. Τοιούτος σύνδεσμος υφίσταται, κατ’ αρχήν, αν το εν λόγω πρόσωπο πληροί τις προϋποθέσεις που καθορίζονται από το κριτήριο καταχωρίσεως, υπό την προϋπόθεση ότι δεν αμφισβητείται η νομιμότητα του εν λόγω κριτηρίου.

137. Τέλος, δεν αίρεται η δυνατότητα του Συμβουλίου να λαμβάνει υπόψη, προκειμένου να εκτιμήσει αν ένα πρόσωπο πληροί το κριτήριο καταχωρίσεως, πληροφορίες ή αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν περιστάσεις προγενέστερες της ημερομηνίας εκδόσεως της πράξεως με την οποία επιβλήθηκαν ή διατηρήθηκαν σε ισχύ τα περιοριστικά μέτρα, υπό την προϋπόθεση ότι οι πληροφορίες ή τα στοιχεία αυτά τεκμηριώνουν τους λόγους στους οποίους στηρίζεται η συγκεκριμένη πράξη και τείνουν να καταδείξουν ότι, παρά την πάροδο του χρόνου και λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων κάθε περιπτώσεως, το οικείο πρόσωπο πληροί το επίμαχο κριτήριο καταχωρίσεως (92). Ιδίως δεν αίρεται η δυνατότητα του Συμβουλίου να λαμβάνει υπόψη τέτοιες πληροφορίες και αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να διαπιστώνει, όσον αφορά το σχετικό κριτήριο καταχωρίσεως, τη συνέχεια μεταξύ, αφενός, της προγενέστερης καταστάσεως του οικείου προσώπου και, αφετέρου, της καταστάσεώς του επί του παρόντος (93).

138. Η επιχειρηματολογία του G. Khan πρέπει τώρα να εξεταστεί υπό το πρίσμα των ως άνω νομολογιακών απαιτήσεων.

3.      Εκτίμηση

α)      Επί των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2023 και επί της αιτιάσεως περί ανεπαρκούς αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ως προς το αν το Συμβούλιο απέδειξε ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία δύο εταιριών με έδρα τη Ρωσία

139. Στη σκέψη 205 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε την αιτιολογία περί συμμετοχής του G. Khan στο συνέδριο της Ρωσικής Ενώσεως Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών το 2023, όπως τούτο τεκμηριώνεται με το υπ’ αριθ. 7 έγγραφο του τρίτου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων. Το έγγραφο αυτό, το οποίο προσδιόριζε τους μετέχοντες στο εν λόγω συνέδριο, αποδεικνύει, κατά την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου, τη διατήρηση του συνδέσμου μεταξύ του G. Khan και της Alfa Group ακόμη και μετά την πώληση των συμμετοχών του στην ABH Financial Limited και «επιβεβαιώνει την ιδιότητά του ως εξέχοντος επιχειρηματία κατά την έννοια του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ» (94).

140. Ο G. Khan υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι ένα έγγραφο μπορεί να τεκμηριώσει τον σύνδεσμο μεταξύ της Alfa Group και του ιδίου δεν τεκμηριώνει τον ισχυρισμό ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία της ABH Financial Limited και της LetterOne (95). Με άλλα λόγια, η επιχειρηματολογία του έχει ως σημείο αφετηρίας την αμφισβήτηση της εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο, από την οποία φαίνεται να προκύπτει ότι συνήγαγε από ένα πραγματικό περιστατικό που αναφερόταν σε ένα αποδεικτικό στοιχείο ένα άλλο πραγματικό περιστατικό περιλαμβανόμενο στην αιτιολογική έκθεση.

141. Τούτου λεχθέντος, υπό το πρόσχημα αιτιάσεως περί παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, φρονώ, στην πραγματικότητα, ότι ο G. Khan θέτει το ζήτημα αν το Γενικό Δικαστήριο διενήργησε ορθώς τον έλεγχο των πράξεων περί διατηρήσεως του ονόματός του, έλεγχο στον οποίο όφειλε να προβεί.

142. Επομένως, η επιχειρηματολογία του αναιρεσείοντος στο πλαίσιο του δέκατου λόγου αναιρέσεως επιδέχεται δύο διαφορετικές ερμηνείες.

143. Αφενός, η απάντηση σε αυτόν τον λόγο αναιρέσεως μπορεί να δοθεί μόνον εξετάζοντάς τον υπό το πρίσμα της επαρκούς αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως όσον αφορά το ζήτημα αν το Συμβούλιο είχε τεκμηριώσει την ιδιότητα του G. Khan ως εξέχοντος επιχειρηματία, κατά την έννοια του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, κατά τον χρόνο εκδόσεως των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2023.

144. Αφετέρου, θα μπορούσε επίσης να γίνει δεκτή μια κάπως ευρεία ερμηνεία αυτού του λόγου αναιρέσεως, δεδομένου ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ο αναιρεσείων προσάπτει, στην πραγματικότητα, στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν βεβαιώθηκε ότι ήταν τεκμηριωμένη η αιτιολογία η οποία ερείδεται στο γεγονός ότι εξακολουθούσε να διαχειρίζεται τα στοιχεία του ενεργητικού δύο εταιριών με έδρα τη Ρωσία.

145. Φρονώ ότι, όποια οδός και αν επιλεγεί για να δοθεί απάντηση στην υπό κρίση αιτίαση, η αιτίαση αυτή πρέπει να απορριφθεί.

1)      Επί του ισχυρισμού περί παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως stricto sensu

146. Το παραδεκτό του ισχυρισμού αυτού δεν εγείρει δυσχέρειες (96).

147. Όσον αφορά την επί της ουσίας εξέτασή του, εκτιμώ ότι, ακόμη και αν η εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 205 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως είναι, από απόψεως πραγματικών περιστατικών, εσφαλμένη, καθόσον στηρίζεται σε ένα αποδεικτικό στοιχείο προκειμένου να τεκμηριώσει ένα άλλο γεγονός το οποίο δεν στοιχειοθετεί, αυτό καθ’ εαυτό, παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως.

148. Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, κατά τη νομολογία (97), η αιτιολογία μιας αποφάσεως πρέπει να εκθέτει κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο τη συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου και πρέπει πάντοτε να παρέχει τη δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε τα επιχειρήματά τους, στο δε Δικαστήριο να διαθέτει επαρκή στοιχεία για να ασκήσει τον αναιρετικό του έλεγχο (98).

149. Ο G. Khan ήταν σε θέση να κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023 ήσαν επαρκώς τεκμηριωμένες.

150. Από την ανάγνωση των σκέψεων 204 έως 206 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός, υποστηριζόμενο από τα αποδεικτικά στοιχεία που μνημονεύονται στη σκέψη 205 της αποφάσεως αυτής, ότι ο G. Khan μετέσχε στο συνέδριο της Ρωσικής Ένωσης Βιομηχάνων τον Μάρτιο 2023 «επιβεβαιώνει τη συνέχεια των δεσμών του με την κοινοπραξία Alfa Group [...] καθώς και την ιδιότητά του ως εξέχοντος επιχειρηματία», και ότι ο G. Khan διατήρησε, ακόμη και μετά την προβαλλόμενη πώληση των συμμετοχών του στην ABH Financial Limited, δεσμούς με την Alfa Group στη Ρωσία. Προσέτι, το Γενικό Δικαστήριο στήριξε την εκτίμησή του παραπέμποντας στο συμπέρασμα που συνάγεται από την εξέταση των πράξεων του Μαρτίου 2023, κατά το οποίο το Συμβούλιο είχε προσκομίσει δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων ικανών να καταδείξουν ότι ο αναιρεσείων ήταν, κατά τον χρόνο των πράξεων του Μαρτίου 2023, εξέχων επιχειρηματίας, κατά την έννοια του αρχικού κριτηρίου ζʹ. Προσέτι, ανέλυσε τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι υπήρχε κάποια συνέχεια με το τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ (99).

151. Υπό τις συνθήκες αυτές, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είναι επαρκώς αιτιολογημένη κατά νόμον, εξυπακουομένου ότι το ζήτημα της επάρκειας της αιτιολογίας πρέπει να διακρίνεται από το ζήτημα της ορθότητας του σκεπτικού της.

2)      Επί της ευρείας ερμηνείας του ισχυρισμού περί ανεπαρκούς αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως

152. Σε περίπτωση που το Δικαστήριο ήθελε προβεί σε ευρεία ερμηνεία της υπό κρίση αιτιάσεως, θα πρέπει να εξετάσει αν, όσον αφορά τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023, το Γενικό Δικαστήριο βεβαιώθηκε επαρκώς κατά νόμον ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να πληροί τις προϋποθέσεις υπαγωγής του στο τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ.

153. Προς τούτο, θα πρέπει να ανατρέξει στις πράξεις του Μαρτίου 2023.

154. Από την ανάλυση του βασίμου της καταχωρίσεως του G. Khan βάσει του αρχικού κριτηρίου ζʹ προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε αν βάσει της αιτιολογίας των πράξεων του Μαρτίου 2023 μπορούσε να τεκμηριωθεί ότι ο G. Khan πληρούσε το κριτήριο επί τη βάσει του οποίου καταχωρίστηκε στον επίμαχο κατάλογο. Διαπιστώνοντας την πρόθεση του Συμβουλίου να στηριχθεί σε καθήκοντα ή δραστηριότητες που είχε ασκήσει στο παρελθόν, το Γενικό Δικαστήριο, ερειδόμενο επί της νομολογίας που υπομνήσθηκε στο σημείο 137 των παρουσών προτάσεων, εξήτασε αν το Συμβούλιο είχε προβάλει σοβαρές και συγκλίνουσες ενδείξεις βάσει των οποίων θα μπορούσε ευλόγως να θεωρηθεί ότι ο G. Khan είχε διατηρήσει δεσμούς με τις εταιρίες αυτές ακόμη και μετά την προβαλλόμενη μεταβίβαση των συμμετοχών του (100). Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η αιτιολογία η οποία στηρίζεται στο ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται τα στοιχεία του ενεργητικού «συνδέεται με το γεγονός ότι συνέχισε να έχει την ιδιότητα του μετόχου των εν λόγω εταιριών και αποτελεί στοιχείο το οποίο αποδεικνύει ότι η ιδιότητά του ως εξέχοντος επιχειρηματία εξακολουθεί να υφίσταται, καθόσον διατήρησε δεσμούς με τις εταιρίες αυτές» (101).

155. Το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε τέσσερα έγγραφα προς επίρρωση των ισχυρισμών αυτών στη σκέψη 178 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τα οποία χρονολογούνται από τον Σεπτέμβριο 2022 και τον Νοέμβριο 2022 και συνίστανται σε άρθρα εφημερίδων που δημοσιεύθηκαν στο διαδίκτυο ή αποσπάσματα από ιστοσελίδες. Από τα έγγραφα αυτά προκύπτει ότι ο G. Khan επέστρεψε στη Ρωσία και διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία της Alfa Group. Αφού εξήτασε τα έγγραφα αυτά, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «[τ]ο γεγονός ότι πολλές αξιόπιστες πηγές επαναλαμβάνουν την πληροφορία αυτή κατά την οποία ο προσφεύγων διαχειρίζεται ή ασκεί εποπτεία σε στοιχεία του ενεργητικού της Alfa Group αποδεικνύει ότι εξακολούθησε να εμπλέκεται στην κοινοπραξία Alfa Group στη Ρωσία ακόμη και μετά την υποτιθέμενη πώληση των μετοχών του, αναλαμβάνοντας τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων του εν λόγω ομίλου στη Ρωσία» (102). Εξ αυτού συνήγαγε ότι το Συμβούλιο είχε προσκομίσει σοβαρές και συγκλίνουσες ενδείξεις από τις οποίες μπορούσε να συναχθεί ότι ο G. Khan είχε διατηρήσει δεσμούς με την Alfa Group λόγω της διαχειρίσεως των στοιχείων του ενεργητικού του ομίλου αυτού (103).

156. Ο G. Khan δεν αμφισβητεί το συμπέρασμα αυτό (104).

157. Δεδομένου ότι, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του βασίμου των πράξεων του Μαρτίου 2023, το Γενικό Δικαστήριο είχε κρίνει ότι με τη γενόμενη στην αιτιολογία μνεία του γεγονότος ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία στη Ρωσία, σκοπείτο να αποδειχθεί ότι διατηρούσε δεσμούς με την Alfa Group,  εξακρίβωσε ότι ο δεσμός αυτός εξακολουθούσε να υφίσταται όσον αφορά την αιτιολογία των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2023, των οποίων η εκτίμηση του βασίμου αποτελεί συνέχεια της υπομνησθείσας στο σημείο 154 των παρουσών προτάσεων εκτιμήσεως. Ωστόσο, θεώρησε ότι οι δεσμοί αυτοί εξακολούθησαν να υφίστανται με βάση το νέο έγγραφο που εξετάστηκε στη σκέψη 205 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και το οποίο αφορά, όπως υπομνήσθηκε προηγουμένως, τη συμμετοχή του G. Khan στο συνέδριο της Ρωσικής Ενώσεως Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών τον Μάρτιο 2023.

158. Εκτιμώ ότι το Γενικό Δικαστήριο, ενεργώντας τοιουτοτρόπως, βεβαιώθηκε, όπως όφειλε να πράξει (105), ότι εξακολουθούσαν να υφίστανται οι πραγματικές και νομικές περιστάσεις που είχαν ληφθεί υπόψη για την καταχώριση του G. Khan στον οικείο κατάλογο.

159. Επομένως, η επιχειρηματολογία του G. Khan δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

β)      Επί των πράξεων του Μαρτίου 2024 και επί της αιτιάσεως περί ελλείψεως αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως καθόσον το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να βεβαιωθεί κατά πόσον η αιτιολογία ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία στη Ρωσία στηριζόταν σε αποδεικτικά στοιχεία

1)      Επί του παραδεκτού

160. Ο G. Khan προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν βεβαιώθηκε ότι εξακολουθούσαν να υφίστανται οι πραγματικές και νομικές περιστάσεις βάσει των οποίων διατηρήθηκαν σε ισχύ τα ληφθέντα εις βάρος του μέτρα, τοιαύτη δε παράλειψη συνιστά, κατά την άποψή του, παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως. Η αιτίαση αυτή εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου δικάζοντος κατ’ αναίρεσιν (106), οπότε η υπό κρίση αιτίαση είναι παραδεκτή.

2)      Επί της ουσίας

161. Το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε το βάσιμο των πράξεων του Μαρτίου 2024 σε συνδυασμό με το βάσιμο των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2023. Συγκεκριμένα, διαπίστωσε ότι, «δεδομένου ότι οι λόγοι διατηρήσεως του ονόματος του προσφεύγοντος στους επίμαχους καταλόγους παρέμειναν αμετάβλητοι, δεν συνέτρεχε λόγος να γίνει διάκριση μεταξύ, αφενός, των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2023 και, αφετέρου, των πράξεων Μαρτίου 2024, δεδομένου ότι η επαλήθευση των πληροφοριών που περιέχονται στην αιτιολογική έκθεση καθώς και στα αποδεικτικά στοιχεία [...] αφορά, κατ’ ουσίαν, τα ίδια πραγματικά περιστατικά» (107).

162. Τύποις, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση διευκρίνισε τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο επρόκειτο να εξετάσει από κοινού τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023 και του Μαρτίου 2024. Δεδομένου ότι το ζήτημα του βασίμου της αιτιολογίας διαφέρει από το ζήτημα της υπάρξεως ή της επάρκειάς της, η διαπίστωση αυτή αρκεί για την απόρριψη της υπό κρίση αιτιάσεως.

163. Ωστόσο, και στην περίπτωση αυτή, η επιχειρηματολογία του G. Khan μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν βεβαιώθηκε για το κύρος της διατηρήσεως του ονόματός του στους επίμαχους καταλόγους με τις πράξεις του Μαρτίου 2024 με γνώμονα το αν εξακολουθούσαν να υφίστανται οι πραγματικές και νομικές περιστάσεις που οδήγησαν στην έκδοσή τους (108).

164. Συναφώς, λαμβανομένης υπόψη της χρονικής εγγύτητας μεταξύ των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2023 και των πράξεων του Μαρτίου 2024, φρονώ ότι τα ίδια συμπεράσματα που συνάγονται από την ανάλυση των πραγματικών και αποδεικτικών στοιχείων για τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023 μπορούσαν να εφαρμοσθούν στις πράξεις του Μαρτίου 2024, εφόσον βεβαίως ο G. Khan είχε την ευκαιρία να εκφράσει τις απόψεις του πριν από την έκδοση των πράξεων του Μαρτίου 2024 (109) και, ως εκ τούτου, ήταν σε θέση να επικαλεσθεί κάθε κρίσιμη μεταβολή της καταστάσεώς του ικανή να θέσει υπό αμφισβήτηση τη διατήρηση του ονόματός τους στους επίμαχους καταλόγους. Συναφώς, διαπιστώνω ότι, μολονότι, στο πλαίσιο της επιχειρηματολογίας του που αφορά την υπό κρίση αιτίαση, ο G. Khan αμφισβητεί ότι διαχειρίζεται εταιρείες στη Ρωσία, εντούτοις δεν απέδειξε ότι δεν έχει πλέον δεσμούς με τις εταιρίες αυτές.

165. Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.

γ)      Επί των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2024 και επί της αιτιάσεως περί ελλείψεως αιτιολογίας καθόσον το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να εξακριβώσει ότι η αιτιολογία κατά την οποία ο G. Khan εξακολούθησε να διαχειρίζεται τα στοιχεία του ενεργητικού της Alfa Group στηριζόταν σε αποδεικτικά στοιχεία

1)      Επί του παραδεκτού

166. Ο G. Khan προσάπτει, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν διασφάλισε, όπως όφειλε να πράξει, ότι η διατήρηση της καταχωρίσεως του ονόματός του στις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024, βάσει του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, στηριζόταν σε πραγματικά στοιχεία τα οποία ήσαν επικαιροποιημένα και ακλόνητα. Πιο συγκεκριμένα, καθώς δεν εξήτασε εάν ο G. Khan μπορούσε ακόμη να θεωρείται διαχειριστής των περιουσιακών στοιχείων της Alfa Group στη Ρωσία κατά την ημερομηνία των εν λόγω πράξεων, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως την οποία υπέχει. Ως εκ τούτου, η υπό κρίση αιτίαση είναι παραδεκτή.

2)      Επί της ουσίας

167. Μολονότι είναι παραδεκτή, φρονώ ότι το Δικαστήριο δεν θα πρέπει να απαντήσει στην υπό κρίση αιτίαση επί της ουσίας, δεδομένου ότι η επιχειρηματολογία του G. Khan σχετικά με τις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024 είναι αλυσιτελής.

168. Συγκεκριμένα, ο G. Khan προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εξακρίβωσε αν το Συμβούλιο είχε αποδείξει ότι εξακολουθούσε να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία της Alfa Group με έδρα τη Ρωσία κατά την ημερομηνία εκδόσεως των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2024.

169. Πάντως, ακόμη και αν το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να το πράξει, διαπιστώνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο εξακρίβωσε ότι άλλες αιτιολογίες οι οποίες αναφέρονται στις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024 ήσαν επαρκώς τεκμηριωμένες ώστε να στηρίξουν τη διατήρηση της καταχωρίσεως του G. Khan στους επίμαχους καταλόγους βάσει του τροποποιηθέντος κατά την ημερομηνία αυτή κριτηρίου ζʹ.

170. Συγκεκριμένα, από τη σκέψη 217 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε τον ισχυρισμό ότι ο G. Khan εξακολουθούσε να διαχειρίζεται τα στοιχεία του ενεργητικού της Alfa Group «κατά πρώτον».

171. Κατόπιν τούτου, το Γενικό Δικαστήριο εξήτασε, «κατά δεύτερον», τον ισχυρισμό ότι ο G. Khan ήταν σημαντικός μέτοχος της Rosvodokanal και ήλεγξε αν το μέρος αυτό της αιτιολογίας των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2024, το οποίο το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι αφορούσε το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ, ήταν επαρκώς τεκμηριωμένο (110).

172. Αφού διαπίστωσε ότι από τον έβδομο φάκελο αποδεικτικών στοιχείων προέκυπτε ότι ο G. Khan κατείχε το 27,58 % της εταιρίας αυτής, η οποία είναι ο μεγαλύτερος ιδιωτικός φορέας συστημάτων καθαρισμού και υδροδοτήσεως της Ρωσίας, της οποίας η σημασία και η οικονομική δυναμική τεκμηριώνονταν ωσαύτως από τα αποδεικτικά στοιχεία του φακέλου αυτού, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Συμβούλιο είχε προσκομίσει «δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων ικανών να καταδείξουν ότι ο αναιρεσείων ήταν, κατά τον χρόνο των πράξεων του Σεπτεμβρίου 2024, εξέχων επιχειρηματίας δραστηριοποιούμενος στη Ρωσία κατά την έννοια του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ» (111).

173. Ο G. Khan δεν αμφισβητεί, στο πλαίσιο της κατ’ αναίρεσιν δίκης, το συμπέρασμα αυτό.

174. Κατά πάγια πάντως νομολογία του Δικαστηρίου, όσον αφορά τον έλεγχο νομιμότητας των αποφάσεων περί επιβολής περιοριστικών μέτρων, λαμβανομένης υπόψη της προληπτικής φύσεώς τους, αν ο δικαστής της Ένωσης κρίνει ότι τουλάχιστον ο ένας από τους παρατιθέμενους λόγους είναι αρκούντως σαφής και συγκεκριμένος, ότι είναι τεκμηριωμένος και ότι συνιστά, αυτός καθ’ εαυτόν, επαρκές έρεισμα για να στηρίξει την απόφαση, το γεγονός ότι άλλοι μεταξύ των λόγων αυτών δεν συνιστούν τοιούτο έρεισμα δεν μπορεί να δικαιολογήσει την ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως (112).

175. Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι πράξεις του Σεπτεμβρίου 2024 απεδείκνυαν επαρκώς κατά νόμον ότι ο G. Khan πληρούσε τις δύο προϋποθέσεις που απαιτούνται από το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ (113) όσον αφορά τον λόγο που αντλείται από την ιδιότητά του ως σημαντικού μετόχου της Rosvodokanal, ο G. Khan δεν θα αποκομίσει κανένα όφελος σε περίπτωση που το Δικαστήριο ήθελε διαπιστώσει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει κατά την εξέταση του λόγου περί συνεχίσεως από τον αναιρεσείοντα της διαχειρίσεως των περιουσιακών στοιχείων της Alfa Group εντός της Ρωσίας.

176. Δεδομένου ότι η αιτίαση περί παραβάσεως, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως κατά την εξέταση του ανωτέρω λόγου στρέφεται κατά επάλληλων αιτιολογιών της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν μπορεί να επιφέρει την αναίρεσή της και, επομένως, πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελώς προβληθείσα (114).

4.      Συμπέρασμα επί του δεκάτου λόγου αναιρέσεως

177. Κατόπιν της γενόμενης αναλύσεως του δεκάτου λόγου αναιρέσεως προτείνω την απόρριψή του καθ’ ολοκληρίαν.

IV.    Πρόταση

178. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τον έκτο, τον έβδομο και τον δέκατο λόγο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως.

1Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

2      Απόφαση της 26ης Μαρτίου 2026 (C-696/23 P, C-704/23 P, C-711/23 P, C-35/24 P και C‑111/24 P, EU:C:2026:245, στο εξής: απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου, EU:C:2026:245).

3      Απόφαση της 4ης Ιουνίου 2025, Khan κατά Συμβουλίου (T‑289/23, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2025:560).

4      Βλ. σημείο 5 των παρουσών προτάσεων για τις παραπομπές στις πράξεις που προσδιορίζονται κατ’ αυτόν τον τρόπο.

5      Για τις παραπομπές στις πράξεις που αποτέλεσαν τη βάση για την εγγραφή του G. Khan βάσει του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ (ήτοι στις πράξεις του Σεπτεμβρίου 2023, του Μαρτίου 2024 και του Σεπτεμβρίου 2024), βλ. σημείο 5 των παρουσών προτάσεων.

6      Βλ. σημείο 10 των παρουσών προτάσεων.

7      Απόφαση του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2023, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (EE 2023, L 75I, σ. 134).

8      Εκτελεστικός κανονισμός του Συμβουλίου, της 13ης Μαρτίου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 75, σ. 1).

9      Απόφαση του Συμβουλίου, της 13ης Σεπτεμβρίου 2023, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 226, σ. 104).

10      Εκτελεστικός κανονισμός του Συμβουλίου, της 13ης Σεπτεμβρίου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 226, σ. 3).

11      Απόφαση του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2024, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ L, 2024/847).

12      Εκτελεστικός κανονισμός του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2024, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ L, 2024/849).

13      Απόφαση του Συμβουλίου, της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ L, 2024/2456).

14      Εκτελεστικός κανονισμός του Συμβουλίου, της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ L, 2024/2455).

15      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου.

16      Απόφαση του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 16).

17      Απόφαση του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022, για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2022, L 50, σ. 1).

18      Αυτό θα πρέπει να χαρακτηριστεί, για τη συνέχεια της αναλύσεως, ως το «αρχικό κριτήριο ζʹ» είχε ως εξής:

      «Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο:

      […]

ζ)      εξεχόντων επιχειρηματιών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας,

19      Ο κανονισμός (ΕΕ) 2023/1089 του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2023, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2023, L 146, σ. 1), τροποποίησε, κατά παρόμοιο τρόπο, τον κανονισμό 269/2014. Στη συνέχεια, θα αναφέρομαι στο «τροποποιηθέν κριτήριο ζʹ».

20      Όσον αφορά τη διαίρεση του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ σε τρία διακριτά σκέλη, βλ. σημείο 31 των παρουσών προτάσεων

21      Δεδομένου ότι ο λόγος αυτός εισάγεται με τον διαζευκτικό σύνδεσμο «ή».

22      Μολονότι η ερμηνεία του τρίτου αυτού σκέλους δεν εξετάζεται στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, διερωτώμαι ως προς την προστιθέμενη αξία του. Συγκεκριμένα, ερμηνευόμενη κατά γράμμα, η απουσία του επιθέτου «εξέχων» θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι το τρίτο αυτό σκέλος πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι όλοι οι επιχειρηματίες που ασκούν τη δραστηριότητά τους στη Ρωσία σε τομέα ο οποίος παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο περιοριστικών μέτρων. Αν, αντιθέτως, το τρίτο σκέλος έπρεπε να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 4 της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094 του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2023 για την τροποποίηση της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (EE 2023, L 146, σ. 20), από την οποία προκύπτει ότι αφορά, στην πραγματικότητα, τους εξέχοντες επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία σε τομέα που παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη Ρωσική Κυβέρνηση, τότε θα ήταν περιττό, δεδομένου ότι η κατηγορία αυτή καλύπτεται ήδη από την ευρεία διατύπωση του πρώτου σκέλους.

23      Ο G. Khan παραπέμπει εν προκειμένω στην απόφαση της 10ης Ιουλίου 2024, Rashevsky κατά Συμβουλίου (T-309/22 και T-739/22, EU:T:2024:455, σκέψη 82).

24      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψεις 173 και 174).

25      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 175).

26      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 176).

27      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 177).

28      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 178).

29      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 181).

30      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 184).

31      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 179).

32      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 180).

33      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 99 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

34      Μόνο στο πλαίσιο του τρίτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ απαιτείται η σύνδεση μεταξύ του εξέχοντος επιχειρηματία –περί του οποίου δεν διευκρινίζεται πλέον ρητώς ότι πρέπει να είναι εξέχων– και ενός τομέα που παρέχει σημαντική πηγή εσόδων στη ρωσική κυβέρνηση.

35      Όπως έχει ήδη επισημάνει η γενική εισαγγελέας C. Medina (βλ. προτάσεις της στην υπόθεση Pumpyanskiy κατά Συμβουλίου, C-696/23 P, EU:C:2025:409, σημείο 31).

36      Πρβλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στην υπόθεση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (C‑696/23 P, EU:C:2025:409, σκέψη 32).

37      Όπως αναγνωρίζεται παραδοσιακά από το Δικαστήριο: βλ. απόφαση της 18ης Ιουνίου 2026, Belaruskali κ.λπ. κατά Συμβουλίου (C-816/24 P έως C-818/24 P, EU:C:2026:500, σκέψεις 158 και 159 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

38      Ως εκ τούτου, «[τ]ο Συμβούλιο θεωρεί, λαμβάνοντας υπόψη αυτή τη σχέση αλληλεξάρτησης μεταξύ εξεχόντων επιχειρηματιών και της κυβέρνησης της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ότι τα κριτήρια καταχώρισης θα πρέπει να καλύπτουν εξέχοντες επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε οποιονδήποτε οικονομικό τομέα της Ρωσίας» (βλ. αιτιολογική σκέψη 4 της απόφασης 2023/1094).

39      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψεις 117 έως 121).

40      Το Δικαστήριο προσέθεσε στον κατάλογο αυτόν και οποιοδήποτε άλλο λυσιτελές κριτήριο οικονομικής φύσεως: βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 178).

41      Συγκεκριμένα, υπενθυμίζω ότι το μέρος της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως στο πλαίσιο του υπό κρίση λόγου αναιρέσεως αφορά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ανάλυση της προβαλλόμενης ελλείψεως νομιμότητας του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ λόγω παραβιάσεως της αρχής της ασφάλειας δικαίου. Όλα όμως τα επιχειρήματα του Khan τείνουν να αποδείξουν ως εσφαλμένη την ερμηνεία του πρώτου σκέλους του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ. Εντούτοις, ακόμη και στην περίπτωση που το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ ερμηνευθεί διαφορετικά από το Γενικό Δικαστήριο, τούτο δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι το πρώτο σκέλος του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αρχής της ασφάλειας δικαίου, όπως αυτές υπομνήσθηκαν από το Δικαστήριο με την απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 188 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), δεδομένου ότι δεν μπορεί να παραβιαστεί η αρχή της ασφάλειας δικαίου για τον λόγο και μόνον ότι ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να χρησιμοποιήσει άλλες ερμηνευτικές μεθόδους πέραν της γραμματικής ερμηνείας για να αποκαλύψει την έννοια κανόνα δικαίου της Ένωσης γενικής ισχύος [πρβλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 189)].

42      Βλ. σημείο 37 των παρουσών προτάσεων.

43      Βλ. σκέψεις 66 έως 72 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

44      Απόφαση της 13ης Μαρτίου 2012 (C-417/10 P, EU:C:2012:138).

45       Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψεις 265 επ.).

46      Εννοώ την απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου.

47      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψεις 273 και 274).

48      Η υπογράμμιση δική μου.

49      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 275).

50      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 276). Η υπογράμμιση δική μου.

51      Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 3ης Ιουλίου 2025, Glonatech κατά REA (C-114/24 P, EU:C:2025:520, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 210 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

52      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψεις 289 έως 292).

53      Δεδομένου ότι η διαφορετική διατύπωση μεταξύ του αρχικού και του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ δεν είναι ικανή να μεταβάλει το συμπέρασμα αυτό και ότι, ως εκ τούτου, κατά τη γνώμη μου, τα τρία σκέλη του τροποποιηθέντος κριτηρίου ζʹ παρουσιάζουν τοιαύτη σχέση, όπως απαιτείται από το άρθρο 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ.

54      Ο αναιρεσείων παραθέτει στο σημείο αυτό την απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2023, Mazepin κατά Συμβουλίου (T-282/22, EU:T:2023:701, σκέψη 80).

55      Ο αναιρεσείων στηρίζεται εν προκειμένω στα σημεία 155 επ. του δικογράφου της προσφυγής του ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και 124 επ. του υπομνήματος του απαντήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, αντιστοίχως.

56      Βλ. σκέψη 166 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

57      Βλ. σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

58      Βλ. σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην οποία γίνεται μνεία του υπ’ αριθ. 2 αποδεικτικού στοιχείου του πρώτου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων, καθώς και τη σκέψη 97 της αποφάσεως της 29ης Νοεμβρίου 2023, Khan κατά Συμβουλίου (T-333/22, EU:T:2023:758).

59      Βλ. σκέψη 190 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

60      Όπως υπενθυμίζεται στις σκέψεις 157 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

61      Βλ. σκέψη 190 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

62      Βλ., μεταξύ της πλούσιας νομολογίας, την απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σημείο 158 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

63      Βλ., μεταξύ της πλούσιας νομολογίας, αποφάσεις Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 378 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) και της 7ης Μαΐου 2026, Makhlouf κατά Συμβουλίου (C‑635/24 P, EU:C:2026:377, σκέψη 80 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

64      Παρατίθενται στο σημείο 9 των παρουσών προτάσεων.

65      Απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 382). Η υπογράμμιση δική μου.

66      Βλ., επίσης, σκέψη 80 της αποφάσεως της 8ης Νοεμβρίου 2023, Mazepin κατά Συμβουλίου (T‑282/22, EU:T:2023:701), την οποία παραθέτει ο G. Khan στο σημείο 38 του δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως.

67      Βλ. σημείο 43 των παρουσών προτάσεων.

68      Αυτό προκύπτει από τη σκέψη 106 της αποφάσεως της 29ης Νοεμβρίου 2023, Khan κατά Συμβουλίου (T‑333/22, EU:T:2023:758), στην οποία παραπέμπει η σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

69      Όπως προκύπτει ρητώς από τη σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

70      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 379).

71      Στα αγγλικά στο κείμενο: «The table shows a list of Russia’s largest taxpayers who made the largest tax contribution to the country’s budget over the past year»: βλ. έγγραφο με τίτλο «Evidence 2» του παραρτήματος A3 του δικογράφου της προσφυγής στην υπόθεση T-289/23, το οποίο αναπαράγει το υπ’ αριθ. 2 στοιχείο του πρώτου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων.

72      Είτε μη αμελητέα ή σημαντική: βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 135).

73      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 356). Βλ., επίσης, σκέψη 140 της εν λόγω αποφάσεως.

74      Βλ. σημείο 95 των παρουσών προτάσεων.

75      Βλ., μεταξύ μιας πλούσιας νομολογίας, απόφαση της 26ης Ιουνίου 2025, Stadtwerke Hameln Weserbergland κατά Επιτροπής (C-466/23 P, EU:C:2025:480, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

76      Βλ. σημείο 96 των παρουσών προτάσεων.

77      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 138).

78      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 140).

79      Από το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως προκύπτει ότι, μολονότι ο ισχυρισμός ότι τα αποδεικτικά στοιχεία δεν είναι επικαιροποιημένα φαίνεται κατ’ αρχάς γενικός, εντούτοις εν συνεχεία ο G. Khan επικεντρώνεται μόνον στα στοιχεία που αφορούν τα ετήσια έσοδα του τραπεζικού τομέα. Επομένως, ερμηνεύω την αιτίαση αυτή υπό την έννοια ότι με αυτήν αμφισβητεί μόνον ότι το υπ’ αριθ. 28 έγγραφο του δεύτερου φακέλου αποδεικτικών στοιχείων είναι αρκούντως επικαιροποιημένο.

80      Με τα υπομνήματά του ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, ο Khan περιορίστηκε να υποστηρίξει ότι το έγγραφο 28 ήταν «άνευ αντικειμένου» (βλ. σημείο 146 του δικογράφου της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου).

81      Βλ. απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Colombani κατά ΕΥΕ (Παθητική ή συλλογική παρενόχληση) (C‑343/23 P, EU:C:2026:294, σημείο 85 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

82      Βλ. διάταξη της 3ης Φεβρουαρίου 2009, Giannini κατά Επιτροπής (C-231/08 P, EU:C:2009:50, σκέψη 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

83      Βλ. σημείο 85 των παρουσών προτάσεων.

84      Παρατίθεται στις σελίδες 111 και 112 του μέρους 2 των παραρτημάτων του δικογράφου της προσφυγής του G. Khan ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.

85      Βλ. απόφαση της 13ης Μαρτίου 2025, Shuvalov κατά Συμβουλίου (C-271/24 P, EU:C:2025:180, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

86      Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Λεττονία κατά Aven και Fridman (C‑440/24 P και C‑441/24 P, EU:C:2025:854, σημείο 114).

87      Ήτοι της ABH Financial Limited και, μέσω αυτής, της Alfa Bank και της LetterOne.

88      Βλ. σκέψη 196 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

89      Πρβλ. απόφαση της 13ης Μαρτίου 2025, PKK κατά Συμβουλίου (C-72/23 P, EU:C:2025:182, σκέψη 106).

90      Βλ. απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 2023, Boshab κατά Συμβουλίου (C-708/21 P, EU:C:2023:84, σκέψη 56). Βλ., επίσης, τη μνημονευόμενη στη σκέψη 162 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου.

91      Βλ. τη μνημονευόμενη στη σκέψη 159 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως νομολογία η οποία ανάγεται σε εκείνη του Δικαστηρίου [βλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2026, NSD κατά Συμβουλίου (C-46/24 P, EU:C:2026:472, σκέψη 89)].

92      Βλ. απόφαση της 13ης Μαρτίου 2025, Shuvalov κατά Συμβουλίου (C-271/24 P, EU:C:2025:180, σκέψη 40).

93      Βλ. απόφαση της 13ης Μαρτίου 2025, Shuvalov κατά Συμβουλίου (C-271/24 P, EU:C:2025:180, σκέψη 40).

94      Βλ., επίσης, σκέψη 206 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

95      Βλ. σημείο 66 της αιτήσεως αναιρέσεως.

96      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sigma Alimentos Exterior κατά Επιτροπής (C-50/19 P, EU:C:2021:792, σκέψεις 38 και 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

97      Όπως υπομνήσθηκε στο σημείο 99 των παρουσών προτάσεων.

98      Βλ., μεταξύ της πλούσιας νομολογίας, απόφαση της 26ης Ιουνίου 2025, Stadtwerke Hameln Weserbergland κατά Επιτροπής (C-466/23 P, EU:C:2025:480, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

99      Βλ. σκέψη 204 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

100      Βλ. σκέψη 176 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

101      Βλ. σκέψη 177 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

102      Βλ. σκέψη 179 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

103      Βλ. σκέψη 180 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Βλ. επίσης σημείο 191 των παρουσών προτάσεων.

104      Στο πλαίσιο του ένατου λόγου αναιρέσεως, ο αναιρεσείων φαίνεται να αμφισβητεί μόνον τη σκέψη 177 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

105      Κατά τη νομολογία που υπομνήσθηκε στο σημείο 136 των παρουσών προτάσεων.

106      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 392 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

107      Σκέψη 196 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

108      Βλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2026, NSD κατά Συμβουλίου (C-801/24 P, EU:C:2026:472, σκέψη 93 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

109      Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 26 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

110      Βλ. σκέψεις 223 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

111      Βλ. σκέψη 228 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Βλ. επίσης σημείο 226 των παρουσών προτάσεων.

112      Βλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 430 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, σκέψη 192 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

113      Όπως υπενθυμίζονται στη σκέψη 227 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

114      Πρβλ. απόφαση Pumpyanskiy κ.λπ. κατά Συμβουλίου (σκέψη 240).