Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ANDREI BIONDIEGO

przedstawiona w dniu 2 lipca 2026 r.(1)

Sprawa C‑530/25 P

German Khan

przeciwko

Radzie Unii Europejskiej

Odwołanie – Środki ograniczające przyjęte w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację w Ukrainie – Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych – Kryterium umieszczenia w wykazie – Wiodący przedsiębiorcy działający w Rosji – Wiodący przedsiębiorcy prowadzący działalność w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej – Pojęcie „wpływu” – Pojęcie sektora gospodarczego zapewniającego istotne źródło dochodów” – Podstawa prawna – Artykuł 29 TUE – Artykuł 215 ust. 2 TFUE – Obowiązek uzasadnienia – Przedłużenie obowiązywania środków – Przesłanki – Ciężar dowodu

Spis treści

I. Wprowadzenie

II. Okoliczności poprzedzające wniesienie skargi, zaskarżony wyrok i postępowanie przed Sądem

III. W przedmiocie odwołania

A. W przedmiocie siódmego zarzutu odwołania, dotyczącego naruszenia prawa co do wykładni zmienionego kryterium g)

1. Podsumowanie argumentacji stron

2. Ocena

a) W przedmiocie pojęcia „wiodący” w rozumieniu pierwotnego kryterium g)

b) W przedmiocie literalnej, kontekstowej, historycznej i celowościowej wykładni pojęcia „wiodący” w rozumieniu pierwszej części zmienionego kryterium g)

c) Wnioski z analizy pojęcia „wiodący” w rozumieniu zmienionego kryterium g)

d) W przedmiocie zarzutu szczegółowego dotyczącego braku podstawy prawnej zmienionego kryterium g)

B. W odniesieniu do szóstego zarzutu odwołania, dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia, przeinaczenia dowodów oraz naruszenia pierwotnego kryterium g) poprzez uznanie przez Sąd za wystarczająco udowodnione, że G. Khan działał w sektorze zapewniającym istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej

1. Streszczenie argumentacji stron

2. Ocena

a) W przedmiocie dopuszczalności zarzutu szóstego w ujęciu ogólnym oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego przeinaczenia dowodów w ujęciu szczególnym

b) Co do istoty

1) W przedmiocie kwalifikacji Alfa Banku jako największego podatnika w Rosji oraz warunku dotyczącego „sektora gospodarczego zapewniającego istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej” w rozumieniu pierwotnego kryterium g)

2) W przedmiocie zarzutu naruszenia obowiązku uzasadnienia spoczywającego na Sądzie

3) W przedmiocie znacznego charakteru dochodów zapewnianych rządowi Federacji Rosyjskiej przez sektor bankowy

4) W przedmiocie zarzutu szczegółowego dotyczącego nieaktualnego charakteru danych dotyczących rocznych dochodów sektora bankowego

C. W przedmiocie dziesiątego zarzutu odwołania, dotyczącego naruszeniu obowiązku uzasadnienia oraz naruszenia prawa opartego na naruszeniu zmienionego kryterium g)

1. Streszczenie argumentacji stron

2. Przypomnienie dotyczące ewolucji powodów odnoszących się do G. Khana oraz reżimu prawnego aktów o pozostawieniu w wykazie

3. Ocena

a) W przedmiocie aktów z września 2023 r. oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego niewystarczającego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w kwestii, czy Rada przedstawiła dowód, że G. Khan w dalszym ciągu zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami dwóch spółek

1) W przedmiocie twierdzenia dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia stricto sensu

2) W przedmiocie rozszerzonego odczytania twierdzenia dotyczącego niewystarczającego uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

b) W przedmiocie aktów z marca 2024 r. oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego braku uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd nie upewnił się, czy powód polegający na tym, że G. Khan w dalszym ciągu zarządzał znajdującymi się w Rosji aktywami, był poparty dowodami

1) W przedmiocie dopuszczalności

2) Co do istoty

c) W przedmiocie aktów z września 2024 r. oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego braku uzasadnienia w zakresie, w jakim Sąd nie sprawdził, czy powód polegający na tym, że G. Khan w dalszym ciągu zarządzał aktywami konsorcjum Alfa Group, był poparty dowodami

1) W przedmiocie dopuszczalności

2) Co do istoty

4. Wniosek w przedmiocie zarzutu dziesiątego

IV. Wnioski

I.      Wprowadzenie

1.        Nieustannie dążąc do zapewnienia optymalnej skuteczności środków ograniczających przyjętych przez Unię Europejską, Rada Unii Europejskiej wciąż dopracowuje kryteria, które mogą stanowić podstawę do przyjęcia takich środków wobec osób spełniających warunki ich zastosowania. W dobrze znanym już kontekście systemu środków ograniczających wprowadzonych w odpowiedzi na rosyjską agresję w Ukrainie Rada po raz pierwszy przyjęła kryterium dotyczące wiodących przedsiębiorców prowadzących działalność w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej, powszechnie określane jako „kryterium g)”. Trybunał miał okazję wypowiedzieć się na temat tego kryterium w wyroku Pumpyanskiy i in./Rada(2) wydanym w marcu bieżącego roku.

2.        Wnoszący odwołanie, G. Khan, należał do grona wiodących przedsiębiorców umieszczonych w wykazie na podstawie kryterium g), którzy brali udział w postępowaniu zakończonym wyrokiem Pumpyanskiy i in./Rada.

3.        Jego odwołanie w niniejszej sprawie jest skierowane przeciwko wyrokowi z dnia 4 czerwca 2025 r., Khan/Rada(3), w  którym Sąd stwierdził zgodność z prawem aktów utrzymujących umieszczenie go w wykazie na podstawie pierwotnego kryterium g)(4) oraz na podstawie zmienionego kryterium g)(5). Rada dokonała bowiem w czerwcu 2023 r. zmiany kryterium g)(6), z której wynika zasadniczo, że obejmuje ono obecnie trzy a priori odrębne kategorie, a mianowicie, po pierwsze, wiodących przedsiębiorców prowadzących działalność w Rosji, po drugie, członków rodzin tych wiodących przedsiębiorców oraz,po trzecie, przedsiębiorców zaangażowanych w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej.

4.        W ramach kontroli, której Trybunał ma za zadanie dokonać w odniesieniu do tego wyroku Sądu, będzie on w szczególności mógł w sposób użyteczny doprecyzować interpretację zmienionego kryterium g), a także jego ewentualną relację z pierwotnym kryterium g) (siódmy zarzut odwołania), wymagania stawiane Radzie w zakresie wykazania, że dany sektor gospodarczy zapewnia istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu (zarzut szósty), a także oczekiwany zakres sądowej kontroli decyzji o pozostawieniu w wykazie w odniesieniu do badania dowodów przedstawionych na poparcie uzasadnienia umieszczenia w tym wykazie, a w szczególności aktualności tych dowodów (dziesiąty zarzut odwołania).

5.        I tak wnoszący odwołanie w niniejszej sprawie G. Khan wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku, którym Sąd oddalił jego skargę o stwierdzenie nieważności następujących aktów, w zakresie, w jakim dotyczą one wnoszącego odwołanie:

- decyzja (WPZiB) 2023/572(7) i rozporządzenie wykonawcze (UE) 2023/571(8) (zwane dalej „aktami z marca 2023 r.”);

- decyzja (WPZiB) 2023/1767(9) i rozporządzenie wykonawcze (UE) 2023/1765(10) (zwane dalej „aktami z września 2023 r.”);

- decyzja (WPZiB) 2024/847(11) i rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/849(12) (zwane dalej „aktami z marca 2024 r.”);

- decyzja (WPZiB) 2024/2456(13) i rozporządzenie wykonawcze (UE) 2024/2455(14) (zwane dalej „aktami z września 2024 r.”).

II.    Okoliczności poprzedzające wniesienie skargi, zaskarżony wyrok i postępowanie przed Sądem

6.        W odniesieniu do okoliczności poprzedzających wniesienie skargi i ram prawnych odsyłam do pkt 1–35 zaskarżonego wyroku.

7.        Na potrzeby niniejszej opinii ograniczę się do przypomnienia tego, co następuje.

8.        German Khan został po raz pierwszy objęty środkami ograniczającymi przyjętymi przez Unię w związku z rosyjską agresją na Ukrainę w dniu 15 marca 2022 r. Środki te zostały przedłużone do dnia 15 marca 2023 r. Akty, na podstawie których wspomniane środki zostały przyjęte, a następnie utrzymane w mocy, były przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej do Sądu, a następnie odwołania, które Trybunał oddalił(15).

9.        W dniu 13 marca 2023 r. Rada przyjęła akty z marca 2023 r., na mocy których środki zostały przedłużone do dnia 15 września 2023 r. Uzasadnienie umieszczenia w wykazie, oparte w szczególności na art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145/WPZiB(16), zmienionej decyzją 2022/329(17)(18), brzmiało wówczas następująco:

„[Wnoszący odwołanie jest] [r]osyjski[m] przedsiębiorc[ą], tak jak jego partnerzy biznesowi Mikhail Fridman i Petr Aven, blisko powiązany[m] z Władimirem Putinem. Przez wiele lat był jednym z głównych udziałowców spółki ABH Financial Limited, do której należy jeden z dużych rosyjskich banków Alfa Bank. Był także jednym z udziałowców firmy inwestycyjnej LetterOne. W 2022 r. w obliczu nałożonych na niego zachodnich sankcji przekazał swoje udziały w ABH Financial Limited i LetterOne swojemu wieloletniemu partnerowi biznesowemu Andriejowi Kosogovowi. W dalszym ciągu zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami tych firm. Uważany za jedną z najbardziej wpływowych osób w Rosji. Wzajemnie wyświadczali sobie z Władimirem Putinem przysługi w zamian za wsparcie polityczne dla jego działań biznesowych i korzyści finansowych. Najstarsza córka Władimira Putina, Maria, prowadziła projekt charytatywny Alfa-Endo, finansowany przez Alfa Bank. Władimir Putin wynagrodził lojalność konsorcjum Alfa Group wobec rosyjskich władz, udzielając mu pomocy politycznej w jego planach inwestycji za granicą.

W związku z tym przedsiębiorca ten aktywnie wspiera, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy i uzyskuje od nich korzyści. Jest również jednym z czołowych rosyjskich przedsiębiorców działających w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy”.

10.      Z dniem 5 czerwca 2023 r. art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 został zastąpiony następującym tekstem(19):

„1. Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:

[…]

g) wiodących przedsiębiorców działających w Rosji, członków ich najbliższej rodziny lub innych osób fizycznych, którzy uzyskują od nich korzyści, lub przedsiębiorców, osób prawnych, podmiotów lub organów prowadzących działalność w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy […]”.

11.      W dniu 13 września 2023 r. Rada przyjęła akty z września 2023 r., które spowodowały przedłużenie obowiązywania środków wobec G. Khana do dnia 15 marca 2024 r. Podstawy umieszczenia nazwiska wnoszącego odwołanie w spornych wykazach zostały zmienione w następujący sposób:

„[Wnoszący odwołanie jest] [r]osyjski[m] przedsiębiorc[ą], tak jak jego partnerzy biznesowi Mikhail Fridman i Petr Aven, blisko powiązany[m] z prezydentem Federacji Rosyjskiej Władimirem Putinem. Przez wiele lat był jednym z głównych udziałowców spółki ABH Financial Limited, do której należy jeden z dużych rosyjskich banków Alfa Bank. Był także jednym z udziałowców firmy inwestycyjnej LetterOne. W 2022 r. w obliczu nałożonych na niego zachodnich sankcji przekazał swoje udziały w ABH Financial Limited i LetterOne swojemu wieloletniemu partnerowi biznesowemu Andriejowi Kosogovowi. W dalszym ciągu zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami tych firm. Uważany za jedną z najbardziej wpływowych osób w Rosji. Wzajemnie wyświadczali sobie z prezydentem Federacji Rosyjskiej Władimirem Putinem przysługi w zamian za wsparcie polityczne dla jego działań biznesowych i korzyści finansowych. Prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin nagrodził lojalność konsorcjum Alfa Group wobec rosyjskich władz, zapewniając polityczne poparcie dla jego planów inwestycji za granicą. Ponadto Khan był jednym z czołowych rosyjskich przedsiębiorców, którzy uczestniczyli w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w marcu 2023 r., na którym przemówienie wygłosił prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin, wzywając miliarderów do przedkładania »patriotyzmu nad zysk«.

Towarzystwo ubezpieczeniowe AlfaStrakhovanie, spółka zależna konsorcjum Alfa Group, świadczy usługi ubezpieczenia pojazdów Federalnej Służby Gwardii Narodowej Federacji Rosyjskiej (Rosgvardia), której jednostki działają w okupowanych regionach Ukrainy znajdujących się pod kontrolą Rosji, a także pojazdów ochroniarskich prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina. Ponadto X5 Retail Group, inna spółka zależna konsorcjum Alfa Group, współpracuje z JSC Voentorg, podmiotem objętym środkami ograniczającymi, który świadczy usługi cateringowe i pralnicze, a także dostarcza mundury siłom zbrojnym Federacji Rosyjskiej, i którego spółka zależna sprzedaje koszulki z symbolem wojskowym »Z« używanym przez rosyjskich propagandystów do promowania rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. W związku z tym [wnoszący odwołanie] czynnie wspiera w sposób materialny lub finansowy rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy oraz uzyskującym [uzyskuje] od nich korzyści. Jest również czołowym przedsiębiorcą działającym w Rosji oraz przedsiębiorcą działającym w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy”.

12.      W dniu 12 marca 2024 r. Rada przyjęła akty z marca 2024 r., w wyniku których środki wobec wnoszącego odwołanie zostały przedłużone do dnia 15 września 2024 r. z powodów niezmienionych w stosunku do aktów z września 2023 r.

13.      W dniu 12 września 2024 r. Rada przyjęła akty z września 2024 r., w których uzasadnienie umieszczenia G. Khana w wykazie brzmiało następująco:

„[Wnoszący odwołanie jest] [r]osyjski[m] przedsiębiorc[ą], tak jak jego partnerzy biznesowi Mikhail Fridman, Petr Aven i Alexey Kuzmichev, blisko powiązany[m] z prezydentem Federacji Rosyjskiej Władimirem Putinem. W marcu 2022 r. przekazał swoje udziały w ABH Holdings, spółce, która kontroluje jeden z dużych rosyjskich banków Alfa Bank, swojemu wieloletniemu partnerowi biznesowemu Andreiowi Kosogovowi. Narodowy Bank Ukrainy uznał to przekazanie za nieważne.

Dodatkowo, przekazanie jego udziałów w spółce A1, będącej częścią Alfa Group, można uznać za fikcyjne.

German Khan był także jednym z udziałowców firmy inwestycyjnej LetterOne.

W dalszym ciągu zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami Alfa Group. Uważany za jedną z najbardziej wpływowych osób w Rosji. Za przysługi wyświadczone prezydentowi Federacji Rosyjskiej Władimirowi Putinowi uzyskał wsparcie polityczne dla swoich działań biznesowych i korzyści finansowe. Władimir Putin nagrodził lojalność konsorcjum Alfa Group wobec rosyjskich władz, zapewniając polityczne poparcie dla jego planów inwestycji za granicą. Ponadto German Khan był jednym z czołowych rosyjskich przedsiębiorców, którzy uczestniczyli w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w marcu 2023 r., na którym przemówienie wygłosił prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin, wzywając miliarderów do przedkładania »patriotyzmu nad zysk«.

Towarzystwo ubezpieczeniowe AlfaStrakhovanie, spółka zależna konsorcjum Alfa Group, świadczy usługi ubezpieczenia pojazdów Federalnej Służby Gwardii Narodowej Federacji Rosyjskiej (Rosgvardia), której jednostki działają w okupowanych obwodach Ukrainy znajdujących się pod kontrolą Rosji, a także pojazdów ochroniarskich prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina. Ponadto X5 Retail Group, inna spółka zależna konsorcjum Alfa Group, współpracuje z JSC Voentorg, podmiotem objętym środkami ograniczającymi, który świadczy usługi cateringowe i pralnicze, a także dostarcza mundury siłom zbrojnym Federacji Rosyjskiej, a jego spółka zależna sprzedaje koszulki z symbolem wojskowym »Z« używanym przez rosyjskich propagandystów do promowania rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. W związku z tym [wnoszący odwołanie] wspiera, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy oraz uzyskuje od nich korzyści.

[Wnoszący odwołanie] posiada też znaczne udziały w spółce Rosvodokanal, kolejnej spółce należącej do konsorcjum Alfa Group i jednym z czołowych operatorów infrastruktury wodociągowej w Rosji.

Jest również jednym z czołowych przedsiębiorców działających w Rosji oraz przedsiębiorcą działającym w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy”.

14.      Pismem złożonym w dniu 24 maja 2023 r. w sekretariacie Sądu wnoszący odwołanie wniósł do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności spornych aktów w zakresie, w jakim dotyczyły one jego osoby. Na poparcie tej skargi wnoszący odwołanie podniósł pięć zarzutów, które uzupełnił o dwanaście dodatkowych zarzutów w piśmie dostosowującym skargę dotyczącym aktów z września 2023 r., o kolejny dodatkowy zarzut w piśmie dostosowującym skargę dotyczącym aktów z marca 2024 r. oraz, wreszcie, o pięć kolejnych dodatkowych zarzutów w piśmie dostosowującym skargę dotyczącym aktów z września 2024 r., zwiększając w ten sposób łączną liczbę zarzutów do 24.

15.      Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił w całości skargę wniesioną przez G. Khana i obciążył go kosztami postępowania.

16.      W odwołaniu wniesionym w dniu 3 sierpnia 2025 r. G. Khan wnosi do Trybunału o: uchylenie zaskarżonego wyroku; rozpatrzenie sprawy co do istoty i stwierdzenie nieważności spornych aktów; tytułem żądania ewentualnego o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do Sądu, a także o obciążenie Rady kosztami postępowania w każdym przypadku.

17.      Rada wnosi do Trybunału o: oddalenie odwołania; tytułem żądania ewentualnego, w przypadku uchylenia przez Trybunał zaskarżonego wyroku, rozpatrzenie sprawy co do istoty i oddalenie skargi oraz obciążenie wnoszącego odwołanie kosztami postępowania.

III. W przedmiocie odwołania

18.      W odwołaniu w niniejszej sprawie G. Khan podnosi dziesięć zarzutów.

19.      Pierwszy z nich dotyczy zasadniczo naruszenia prawa do obrony, naruszenia prawa dostępu do akt, naruszenia istotnych wymogów proceduralnych oraz przeinaczenia dowodów, które miały wynikać z odmowy nakazania Radzie przez Sąd przedstawienia dokumentów, o które wnioskował G. Khan.

20.      Zarzut drugi dotyczy naruszenia obowiązku okresowego przeglądu wynikającego z art. 3 ust. 3 decyzji 2014/145 i art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 269/2014.

21.      Zarzut trzeci dotyczy naruszenia art. 3 ust. 3 decyzji 2014/145 oraz art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 269/2014 oraz naruszenia przez Sąd obowiązku uzasadnienia poprzez stwierdzenie, że Rada dopełniła obowiązku dokonania oceny skutków środków skierowanych przeciwko G. Khanowi.

22.      Zarzut czwarty dotyczy naruszenia zasady proporcjonalności wynikającego z odmowy uwzględnienia przez Sąd okoliczności wskazanych przez Radę, że środki ograniczające skierowane przeciwko G. Khanowi nie przynoszą rezultatu.

23.      Zarzut piąty dotyczy naruszenia art. 29 TUE oraz art. 215 ust. 2 TFUE w ten sposób, że Sąd uznał za zgodne z prawem pierwotne kryterium g), mimo że pozwala ono na nakładanie sankcji na osoby bez dostatecznego związku z reżimem lub sytuacją, na które Unia zamierza wywrzeć presję.

24.      Zarzut szósty dotyczy naruszenia obowiązku uzasadnienia, przeinaczenia dowodów oraz naruszenia pierwotnego kryterium g) ze względu na okoliczności, w jakich Sąd uznał za udowodnione, że rosyjski sektor bankowy zapewniał w 2023 r. znaczne dochody rządowi rosyjskiemu.

25.      Zarzut siódmy dotyczy naruszenia pierwszej części zmienionego kryterium g)(20) oraz, ewentualnie, naruszenia art. 29 TUE i art. 215 ust. 2 TFUE oraz braku podstawy prawnej, z tego względu iż Sąd orzekł, że zmienione kryterium g) należy interpretować, w odniesieniu do pojęcia „wiodących przedsiębiorców”, w taki sam sposób jak pierwotne kryterium g).

26.      Zarzut ósmy dotyczy naruszenia istotnych wymogów proceduralnych oraz przeinaczenia treści zarzutu dwunastego podniesionego przed Sądem.

27.      Zarzut dziewiąty dotyczy naruszenia prawa co do wykładni pierwotnego kryterium g) i zmienionego kryterium g) oraz pojęcia „przedsiębiorców”, a także przekroczenia zakresu kontroli sądowej przysługującej Sądowi.

28.      Zarzut dziesiąty dotyczy naruszenia obowiązku uzasadnienia oraz, ewentualnie, naruszenia zmienionego kryterium g), z tego względu że Sąd nie sprawdził, czy twierdzenie, że G. Khan miał w dalszym ciągu zarządzać zlokalizowanymi w Rosji aktywami w momencie pozostawienia go w wykazie we wrześniu 2023 r., marcu 2024 r. i we wrześniu 2024 r., jest poparte dowodami.

29.      Zgodnie z wnioskiem Trybunału niniejsza opinia będzie dotyczyła zarzutów odwołania szóstego, siódmego i dziesiątego.

30.      Ponieważ rozpatrzenie zarzutu siódmego G. Khana wymaga od Trybunału orzeczenia w przedmiocie zgodności z prawem zmienionego kryterium g), rozpocznę analizę od tego zarzutu, a następnie przejdę do rozpatrzenia kolejno zarzutów szóstego i dziesiątego, które dotyczą zasadności środków przyjętych wobec G. Khana.

A.      W przedmiocie siódmego zarzutu odwołania, dotyczącego naruszenia prawa co do wykładni zmienionego kryterium g)

31.      W dalszej części analizy należy wyjaśnić, co obejmuje każda z trzech części zmienionego kryterium g). I tak, przede wszystkim, zmienione kryterium g) dotyczy wiodących przedsiębiorców działających w Rosji (pierwsza część). Następnie dotyczy ono członków ich najbliższej rodziny lub innych osób fizycznych, które czerpią z tego korzyści (druga część). Wreszcie, alternatywnie(21), dotyczy ono przedsiębiorców prowadzących działalność w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej (trzecia część)(22).

1.      Podsumowanie argumentacji stron

32.      German Khan kwestionuje wykładnię, do której doszedł Sąd, orzekając w pkt 89 zaskarżonego wyroku, że w odniesieniu do pierwszej części zmienionego kryterium g) termin „wiodący” należy rozumieć w taki sam sposób, jak w ramach pierwotnego kryterium g).

33.      German Khan twierdzi, że skoro kryterium g) zostało zmienione, to przy jego wykładni należy uwzględnić tę zmianę. Zmiana w tekście kryterium g) zmieniła znaczenie i zakres pojęcia „wiodących przedsiębiorców”.

34.      Po pierwsze, zmienione kryterium g) zerwało związek między wpływem tych przedsiębiorców a sektorami gospodarczymi, które zapewniają istotne źródło dochodów rosyjskiemu rządowi. Pojęcie „wpływu” zostało w ten sposób odizolowane.

35.      Po drugie, druga część zmienionego kryterium g) ma zastosowanie wyłącznie do osób bliskich wiodącym przedsiębiorcom, co wzmacniałoby wniosek, że wiodący przedsiębiorcy stanowią odrębną kategorię osób, na które Rada zamierza wywierać szczególną presję.

36.      Po trzecie, nowe znaczenie zmienionego kryterium g), a w szczególności jego pierwszej części, wyjaśnia motyw 4 decyzji 2023/1094. Sąd odwołał się zresztą już do tego motywu w celu ustalenia zamiaru prawodawcy Unii(23).

37.      Tytułem żądania ewentualnego, gdyby wykładnia pierwszej części zmienionego kryterium g) miała być taka sama jak wykładnia pierwotnego kryterium g), G. Khan odsyła do swoich wniosków zawartych w piątym zarzucie niniejszego odwołania, twierdząc, że taka wykładnia stanowi naruszenie art. 29 TUE oraz art. 215 ust. 2 TFUE i pozbawia wspomniane kryterium podstawy prawnej.

38.      Rada wnosi o oddalenie zarzutu siódmego.

2.      Ocena

39.      German Khan twierdził przed Sądem, że zmienione kryterium g) jest niezgodne z prawem ze względu na brak podstawy prawnej, naruszenie zasady pewności prawa oraz naruszenie prawa własności i swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Niniejszy zarzut skierowany jest przeciwko tej części analizy Sądu, która dotyczy domniemanego naruszenia zasady pewności prawa.

40.      Ponieważ G. Khan zarzuca Sądowi w ramach obecnie rozpatrywanego zarzutu, że nie uwzględnił on, dla celów wykładni pojęcia „wiodący” w rozumieniu pierwszej części zmienionego kryterium g), zmiany, jaka zaszła w brzmieniu tego kryterium, zarzut ten jest skierowany wyłącznie przeciwko wykładni pierwszej części zmienionego kryterium g) przyjętej przez Sąd.

41.      Aby odpowiedzieć na ten zarzut, należy – po przypomnieniu zakresu pierwotnego kryterium g) – przeprowadzić analizę tej pierwszej części w celu sprawdzenia, czy wniosek, do którego doszedł Sąd w pkt 89 zaskarżonego wyroku, jest prawidłowy.

a)      W przedmiocie pojęcia „wiodący” w rozumieniu pierwotnego kryterium g)

42.      Jeśli chodzi o pierwotne kryterium g), wynikające z decyzji 2023/329 oraz rozporządzenia 2023/1089, należy stwierdzić, co następuje.

43.      Pierwotne kryterium g) dotyczyło jednej kategorii osób fizycznych, które musiały spełniać dwa łączne warunki. Po pierwsze, musieli to być wiodący przedsiębiorcy. Po drugie, ci wiodący przedsiębiorcy musieli być zaangażowani w jednym z sektorów gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów dla rządu.

44.      Trybunał wypowiedział się niedawno na temat wykładni tego kryterium w wyroku Pumpyanskiy i in./Rada.

45.      I tak, po przeanalizowaniu różnych wersji językowych, Trybunał orzekł, że sformułowania użyte do zdefiniowania zmienionego kryterium g) bez jakiegokolwiek kontekstu nie sugerują powiązania z jakąkolwiek dziedziną, taką jak dziedzina gospodarcza czy polityczna, lub z określonymi osobami lub podmiotami(24). Pojęcie „wiodący” należy zatem rozumieć jako odnoszący się do „znaczenia, jakie dany przedsiębiorca musi posiadać w swoim sektorze działalności, niezależnie od ewentualnych powiązań, jakie przedsiębiorca ten może mieć z […] rządem [Federacji Rosyjskiej]”(25). Chociaż pierwotne kryterium g) ustanawia związek z tym rządem, nie jest on wymagany od wiodących przedsiębiorców, lecz od sektora gospodarczego,  w którym prowadzą oni działalność, ponieważ sektor ten musi zapewniać wspomnianemu rządowi istotne źródło dochodów(26). W związku z tym pierwotne kryterium g) „wymaga […] jedynie wykazania, iż dani przedsiębiorcy mają istotne znaczenie w sektorze gospodarki przynoszącym rządowi Federacji Rosyjskiej znaczne korzyści finansowe, niezależnie od powiązań, jakie przedsiębiorcy ci mogą mieć z tym rządem, od ich konkretnego znaczenia dla tego rządu czy od ich rzeczywistej zdolności wywierania na niego wpływu”(27).

46.      Wynika z tego, że zdaniem Trybunału pojęcie „wiodący” w rozumieniu pierwotnego kryterium g) odnosi się do sektora gospodarczego, w którym przedsiębiorcy działają i musi być zatem rozumiane „w świetle kontekstu gospodarczego, w jakim oni funkcjonują, według kryteriów takich jak ich status zawodowy lub pełnione funkcje, znaczenie prowadzonej działalności gospodarczej, rozmiar posiadanych udziałów kapitałowych lub inwestycji, zadania wykonywane w przedsiębiorstwie, w którym pełnią swoje funkcje, bądź też jakiekolwiek inne istotne kryterium natury gospodarcze”(28).

47.      Wiodący przedsiębiorcy, w rozumieniu pierwotnego kryterium g), to zatem przedsiębiorcy posiadający istotne znaczenie w sektorach gospodarczych przynoszących zyski rządowi Federacji Rosyjskiej, czyli tacy, którzy mogą pośrednio wspomagać finansowanie działań destabilizujących prowadzonych przez ten rząd przeciwko Ukrainie, przyczyniając się do utrzymania rentowności tych sektorów, a nawet do ich dalszego rozwoju(29).

48.      Wreszcie wpływ ten nie ogranicza się wyłącznie do przedsiębiorców, którzy ze względu na pełnione funkcje w spółce lub poprzez posiadane przez nich akcje sprawują rzeczywistą i skuteczną kontrolę nad tą spółką, ponieważ istotne znaczenie w danym sektorze gospodarczym można ustalić na podstawie innych obiektywnych okoliczności niż sama kontrola(30).

49.      Trybunał upewnił się, że za taką wykładnią przemawiają realizowane cele, które polegają na wywarciu dodatkowej presji na Federację Rosyjską oraz na zwiększeniu kosztów jej działań zmierzających do naruszenia integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy, tak aby zakończyła ona swoją agresję militarną oraz, bardziej ogólnie, swoje działania i polityki destabilizujące Ukrainę(31). Trybunał orzekł bowiem, że „[u]trudniając funkcjonowanie odnośnych sektorów gospodarki, objęcie [wiodących] przedsiębiorców środkami ograniczającymi, niezależnie od ich potencjalnych powiązań z […] rządem [Federacji Rosyjskiej], może zatem zwiększyć koszt tych działań i wywrzeć na ten rząd presję, aby zaprzestał tych działań”(32).

b)      W przedmiocie literalnej, kontekstowej, historycznej i celowościowej wykładni pojęcia „wiodący” w rozumieniu pierwszej części zmienionego kryterium g)

50.      Przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii zawartego w akcie wprowadzającym środki ograniczające należy uwzględnić nie tylko jego brzmienie, ale także jego kontekst, w tym historyczny, oraz cele regulacji, której część on stanowi(33).

51.      Po pierwsze, z brzmienia zmienionego kryterium g) wynika podwójna zmiana polegająca, z jednej strony, na rozdzieleniu pierwotnego kryterium g) (pierwsza i trzecia część), a z drugiej strony na uzupełnieniu tego kryterium (druga część). W ten sposób pierwsza część kryterium g) nie wymaga już, w odróżnieniu od tego, co przewidywało pierwotne kryterium g), aby wiodący przedsiębiorca prowadził działalność w jednym z sektorów gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów dla rządu(34).

52.      Z literalnego punktu widzenia przymiotnik „wiodący” zawsze odnosi się do „przedsiębiorców”, czyli osób prowadzących interesy(35). Ta cecha wydaje się zatem nieodłącznie związana z byciem przedsiębiorcą oraz z jego znaczeniem w tej dziedzinie. Wpływ związany z tym statusem wydaje mi się nierozerwalnie powiązany z jego sukcesem i potęgą ekonomiczną(36).

53.      Po drugie, tę literalną wykładnię pierwszej części zmienionego kryterium g) potwierdza analiza kontekstu. Tak więc motyw 4 decyzji 2023/1094 wyjaśnia cel zmienionego kryterium g). Wynika z niego, że Rada, w ramach wykonywania swoich szerokich uprawnień dyskrecjonalnych(37), stwierdziła istnienie wzajemnych powiązań interesów i wzajemnego wsparcia między rządem rosyjskim a wiodącymi przedsiębiorcami działającymi w Rosji. Zgodnie bowiem z oceną Rady, gromadzenie bogactwa przez tych przedsiębiorców nie może odbywać się bez przyzwolenia rządu rosyjskiego, a ich znaczenie w danym sektorze gospodarczym jest przejawem wzajemnej zależności istniejącej między przedsiębiorcami a rządem rosyjskim. Właśnie z tego powodu Rada poświęciła temu pierwszą część zmienionego kryterium g)(38).

54.      Po trzecie, proponowaną wykładnię potwierdza analiza historyczna i celowościowa kryterium g).

55.      Systemy środków ograniczających przyjęte w odpowiedzi na rosyjskie nadużycia w Ukrainie charakteryzują się stopniowym nasilaniem się, w zależności od ich skuteczności, w celu wywarcia maksymalnej presji na Federację Rosyjską poprzez zwiększenie kosztów jej działań mających na celu podważenie integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy, a przyjęcie przez Radę pierwotnego kryterium g) stanowi ilustrację tego nasilenia(39).

56.      Poprzez rezygnację z wymogu powiązania z sektorem gospodarczym zapewniającym istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu, rozszerzenie kryterium umieszczenia w wykazie, którego dotyczy pierwsza część zmienionego kryterium g), wpisuje się w logikę nieustannego dążenia do maksymalnej skuteczności środków ograniczających, podczas gdy utrzymuje się rażące naruszenie prawa międzynarodowego i Karty Narodów Zjednoczonych, jakim jest inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.

c)      Wnioski z analizy pojęcia „wiodący” w rozumieniu zmienionego kryterium g)

57.      Z powyższego wynika, że argumentacja przedstawiona przez G. Khana w ramach siódmego zarzutu nie może zostać uwzględniona.

58.      Dochodzę do wniosku, że chociaż nastąpiła zmiana w treści kryterium g), nic w brzmieniu, kontekście ani celu tej zmiany nie wskazuje na to, że Rada miała zamiar nadać pojęciu „wiodący” znaczenie inne niż to, które przypisała mu wcześniej w ramach pierwotnego kryterium g). Ponadto argumenty wnioskodawcy nie pozwalają na ustalenie alternatywnej wykładni, która mogłaby uzasadnić istnienie takiej rozbieżności w znaczeniu.

59.      Pierwsza część zmienionego kryterium g) dotyczy wpływu przedsiębiorców rozpatrywanego z gospodarczego punktu widzenia – ponieważ ich sukces gospodarczy wynika z relacji wzajemnej zależności utrzymywanej z rosyjskim rządem.

60.      Wynika z tego, że pojęcie „wiodący”, zarówno w rozumieniu pierwotnego kryterium g), jak i zmienionego kryterium g), należy koniecznie oceniać w odniesieniu do sektora gospodarczego, w którym działają dani przedsiębiorcy – nie wymagając jednak, by sektor ten miał szczególne znaczenie gospodarcze dla rządu Federacji Rosyjskiej – a zatem należy je rozumieć w kontekście gospodarczym, w którym prowadzą oni działalność, zgodnie z kryteriami takimi jak te wymienione w pkt 46 niniejszej opinii.

61.      W związku z tym, analogicznie do orzeczenia dotyczącego pierwotnego kryterium g), z pierwszej części zmienionego kryterium g) wynika, że pojęcie „wiodący” należy rozumieć jako odnoszące się do znaczenia, jakie dany przedsiębiorca musi odgrywać w swoim sektorze, niezależnie zarówno od ewentualnych związków tego przedsiębiorcy z rządem Federacji Rosyjskiej, jak i od tego, czy sektor, w którym działa, stanowi istotne źródło dochodów dla tego rządu.

62.      Sąd nie naruszył zatem prawa, orzekając w pkt 89 zaskarżonego wyroku, że pojęcie „wiodący” należy interpretować w ten sam sposób zarówno w ramach pierwszej części pierwotnego kryterium g), jak i w ramach zmienionego kryterium g), przy czym „wiodący” odnosi się do znaczenia przedsiębiorców w świetle takich kryteriów, jak ich status zawodowy lub pełnione funkcje, znaczenie prowadzonej działalności gospodarczej, rozmiar posiadanych udziałów kapitałowych lub inwestycji, funkcje pełnione w przedsiębiorstwie, w którym je sprawują(40).

63.      W każdym razie, nawet gdyby stwierdzono naruszenie prawa w tej kwestii, wątpię, aby G. Khan mógł odnieść z tego jakąkolwiek korzyść na etapie postępowania odwoławczego(41).

d)      W przedmiocie zarzutu szczegółowego dotyczącego braku podstawy prawnej zmienionego kryterium g)

64.      W przypadku, gdyby Trybunał miał jednak odnieść się do argumentacji przedstawionej przez G. Khana tytułem żądania ewentualnego(42), ograniczę się do wskazania, co następuje.

65.      Wnoszący odwołanie zamierza zakwestionować analizę przeprowadzoną przez Sąd w odniesieniu do zarzutu szczegółowego dotyczącego braku podstawy prawnej zmienionego kryterium g), odwołując się do swoich wniosków zawartych w piątym zarzucie odwołania, który z kolei ma na celu zakwestionowanie analizy przeprowadzonej w pierwszej instancji w odniesieniu do zarzutu szczegółowego dotyczącego braku podstawy prawnej pierwotnego kryterium g)(43). Zasadniczo G. Khan kwestionuje, że art. 215 TFUE, który przewiduje warunki, w których można przyjąć środki mające na celu zerwanie lub ograniczenie stosunków gospodarczych i finansowych z państwem trzecim, może stanowić podstawę do przyjęcia środków w sytuacji, gdy nie istnieje wystarczający związek między osobami, których te środki dotyczą, a państwem trzecim, którego te środki dotyczą, oraz gdy osoby fizyczne mogą być objęte takimi środkami niezależnie od ich osobistego zachowania. Na poparcie swojej argumentacji powołał się w szczególności na wyrok Tay Za/Rada(44).

66.      W związku z tym stwierdzam, że G. Khan wysuwa tę samą krytykę, jaką sformułowano przed Trybunałem wobec zgodności z prawem pierwotnego kryterium g) w ramach sprawy C‑111/24 P(45).

67.      Z wyroku wydanego przez Trybunał w tamtej sprawie(46) wynika jednak zasadniczo, że w odniesieniu do środków, których przyjęcie umożliwia art. 215 ust. 2 TFUE, artykuł ten wymaga istnienia obiektywnego związku między osobami objętymi środkami ograniczającymi a danym państwem trzecim, aby środki te mogły zostać uznane za mogące prowadzić do osiągnięcia – i to w sposób, który nie jest oczywiście niewłaściwy – celu w postaci presji, którą Unia zamierza wywrzeć na to państwo(47).

68.      Dla porównania, sformułowanie drugiego zdania pkt 70 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym „art. 215 ust. 2 TFUE upoważnia Radę do przyjęcia, w drodze aktu przewidzianego w art. 288 TFUE, środków ograniczających skierowanych przeciwko dowolnej »osobie fizycznej lub prawnej«, »podmiotu innego niż państwo« lub dowolnej »grupy«, pod warunkiem jedynie, że decyzja przyjęta zgodnie z rozdziałem 2 tytułu V Traktatu o Unii Europejskiej przewiduje takie środki”(48), nie jest całkowicie pozbawione niejasności, ponieważ sugeruje, że nie jest wymagany żaden związek.

69.      Jeśli w odniesieniu do równoważnego sformułowania Trybunał uznał, że Sąd przypomniał w następujących słowach, „w istocie słusznie, że przyjęcie takich środków ograniczających jest możliwe tylko w sytuacji istnienia decyzji przyjętej na podstawie art. 29 TUE”(49), to z zastrzeżeniem późniejszego zbadania przez Trybunał Sąd jednak orzekł o istnieniu takiego związku.

70.      Trybunał przypomniał bowiem, że Sąd podkreślił, iż „w odniesieniu do [pierwotnego] kryterium g) istnieje związek, przynajmniej pośredni, między przedsiębiorcami, których dotyczy to kryterium, a danym państwem trzecim […], ponieważ kryterium to dotyczy między innymi kategorii osób fizycznych zaangażowanych w niektórych sektorach gospodarczych zapewniających rządowi Federacji Rosyjskiej istotne źródło dochodów, które umożliwia mu prowadzenie polityki destabilizacji i agresji wobec Ukrainy”(50).

71.      Tymczasem rozumowanie Sądu w zaskarżonym wyroku wydaje się być pozbawione nie tylko jakiegokolwiek odniesienia do wymaganego obiektywnego lub przynajmniej pośredniego związku między środkami ograniczającymi a danym państwem, ale również jakiegokolwiek sprawdzenia jego istnienia w niniejszej sprawie.

72.      To pominięcie stanowi, moim zdaniem, naruszenie prawa.

73.      Ponieważ to naruszenie prawa dotyczy części rozumowania Sądu poświęconej badaniu zgodności z prawem pierwotnego kryterium g), ma ono pośrednio wpływ na wniosek, do którego doszedł Sąd w pkt 86 zaskarżonego wyroku w odniesieniu do twierdzenia o braku podstawy prawnej zmienionego kryterium g), ponieważ punkt ten odnosił się do tej części.

74.      Z utrwalonego orzecznictwa wynika jednak, że jeśli w uzasadnieniu orzeczenia Sądu dopuszczono się naruszenia prawa Unii, lecz sentencja tego orzeczenia okazuje się zasadna w świetle innych względów prawnych, to naruszenie takie nie może skutkować uchyleniem tego orzeczenia i w takiej sytuacji uzasadnienie to należy zastąpić innym(51). Należy zatem zbadać, czy oddalenie zarzutu szczegółowego dotyczącego braku podstawy prawnej pierwotnego kryterium g) wydaje się zasadne z innych względów prawnych niż te, w których wystąpił błąd, który właśnie wskazałem, aby upewnić się, że oddalenie zarzutu dotyczącego braku podstawy prawnej zmienionego kryterium g) mogło opierać się na innych podstawach prawnych.

75.      W tym względzie ponownie rozstrzygnięcia należy szukać w wyroku Pumpyanskiy i in./Rada, ponieważ w wyroku tym Trybunał uznał, że z pierwotnego kryterium g) wynikało, iż Rada sformułowała kryterium dotyczące osób mających obiektywny związek z danym państwem trzecim(52) oraz że, odpowiednio, taki wniosek ma zastosowanie do zmienionego kryterium g), w odniesieniu do którego G. Khan podnosi te same argumenty(53).

76.      W tych okolicznościach, pomimo naruszenia prawa wskazanego w pkt 71 niniejszej opinii, nie ma ono wpływu na wniosek, do którego doszedł Sąd w pkt 72 zaskarżonego wyroku w odniesieniu do pierwotnego kryterium g). Nie ma ono zatem również wpływu na wniosek, do którego doszedł Sąd w pkt 86 zaskarżonego wyroku, tym razem w odniesieniu do twierdzenia o braku podstawy prawnej zmienionego kryterium g) z powodu niewystarczającego związku między osobami, których ono dotyczy, a danym państwem trzecim.

B.      W odniesieniu do szóstego zarzutu odwołania, dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia, przeinaczenia dowodów oraz naruszenia pierwotnego kryterium g) poprzez uznanie przez Sąd za wystarczająco udowodnione, że G. Khan działał w sektorze zapewniającym istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej

1.      Streszczenie argumentacji stron

77.      Wnoszący odwołanie przypomina utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym to na Radzie spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania, że osoba umieszczona w wykazie spełnia kryterium, na podstawie którego ją tam umieszczono, oraz zgodnie z którym Rada nie może opierać się na domniemaniu, jeżeli nie przewidują tego odpowiednie przepisy.

78.      Jeśli chodzi o umieszczenie G. Khana w wykazie na podstawie pierwotnego kryterium g), twierdzi on, że Rada powinna była wykazać, iż działał w sektorze gospodarczym zapewniającym istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej. Pojęcie „istotnych dochodów” jest pojęciem względnym, wymagającym analizy źródeł budżetu rządu rosyjskiego.

79.      Tymczasem w pkt 189 i 190 zaskarżonego wyroku Sąd zadowolił się z jednej strony twierdzeniem, że Alfa Bank należał w 2020 r. do dwudziestu czterech największych podatników w Rosji, a z drugiej strony twierdzeniem, że roczny dochód sektora bankowego w Rosji w 2021 r. wyniósł 2,3 tryliona rubli rosyjskich (RUB) (to jest około 25,8 miliarda EUR).

80.      Elementy te są niewystarczające. German Khan twierdzi, że fakt, iż przedsiębiorstwo jest znaczącym podatnikiem w Rosji, nie pozwala na wyciągnięcie żadnych istotnych wniosków co do tego, czy pierwotne kryterium g) zostało spełnione, ponieważ nie można z tego wywnioskować, że dany sektor działalności, ogólnie rzecz biorąc, zapewnia rządowi rosyjskiemu istotne dochody. Pierwotne kryterium g) wymaga wykazania, że dany sektor gospodarki stanowi istotne źródło dochodów dla tego rządu(54). Należy również odnieść te dochody do polityki podatkowej rządu rosyjskiego, czego Sąd nie uczynił, mimo że skarżący podniósł przed nim, iż rząd rosyjski czerpie znikome dochody z podatków bezpośrednich i pośrednich generowanych przez rosyjski sektor bankowy(55). Wpłynęło to zatem na uzasadnienie wyroku. German Khan zarzuca Sądowi, że nie sprawdził, czy rzekome dochody generowane przez rosyjski sektor bankowy stanowiły istotne źródło dochodów dla rządu rosyjskiego. Wreszcie, nawet przy założeniu, że dochody rosyjskiego sektora bankowego są istotne dla ustalenia, czy przesłanki określone w pierwotnym kryterium g) zostały spełnione, G. Khan zarzuca Sądowi, że oparł się na nieaktualnych dowodach w celu uzasadnienia umieszczenia go w wykazie w 2023 r.

81.      Rada wnosi o oddalenie szóstego zarzutu, który uznaje za niedopuszczalny, a w każdym razie za bezzasadny.

2.      Ocena

82.      Część zaskarżonego wyroku, której dotyczy zarzut szósty, to część poświęcona badaniu przez Sąd zasadności środków ograniczających skierowanych przeciwko G. Khanowi, przyjętych na podstawie pierwotnego kryterium g). W szczególności G. Khan twierdził w odniesieniu do aktów z marca 2023 r., że Rada nie wykazała, iż sektor bankowy zapewnia istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu(56).

83.      Ze swojej strony Sąd uznał, że z uzasadnienia aktów z marca 2023 r. wynika, iż G. Khan prowadził działalność w sektorze bankowym ze względu na swój status udziałowca konsorcjum Alfa Group, w skład którego wchodzi między innymi Alfa Bank(57). Odwołując się do pkt 106–108 wyroku Khan/Rada(58), Sąd uznał, że sektor ten zapewnia istotne źródło dochodów dla rządu rosyjskiego. Przypomniał również, że wcześniej orzekł, iż Alfa Bank jest jednym z największych podatników w Rosji(59). Następnie Sąd uznał, że znaczenie sektora bankowego w Rosji potwierdza dokument nr 28 z drugiego zbioru dowodów, który zawierał dane dotyczące rocznych przychodów tego sektora w latach 2014–2021 i z którego wynikało, że w 2021 r. przychody te osiągnęły poziom 2,3 tryliona RUB (to jest około 25,8 miliarda EUR)(60). W świetle tych okoliczności Sąd stwierdził zatem, że Rada przedstawiła, zgodnie z wymogami orzecznictwa Trybunału(61), łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak, które mogą potwierdzić fakt, że w dniu przyjęcia aktów z marca 2023 r. G. Khan był wiodącym przedsiębiorcą zaangażowanym w sektorze gospodarczym, który zapewnia istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu, w rozumieniu pierwotnego kryterium g)(62).

a)      W przedmiocie dopuszczalności zarzutu szóstego w ujęciu ogólnym oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego przeinaczenia dowodów w ujęciu szczególnym

84.      Po pierwsze, jeśli chodzi o dopuszczalność zarzutu szóstego, uważam, w przeciwieństwie do stanowiska Rady, że G. Khan nie dąży przed Trybunałem do uzyskania nowej oceny okoliczności faktycznych, która tradycyjnie leży w wyłącznej kompetencji Sądu(63). Argumentacja wnoszącego odwołanie przedstawiona w ramach zarzutu szóstego ma bowiem na celu przeprowadzenie przez Trybunał kontroli prawnej kwalifikacji faktów wymienionych w szczególności w uzasadnieniach aktów z 2023 r. w celu ustalenia, czy spełniony był warunek dotyczący sektora gospodarczego zapewniającego istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu w rozumieniu pierwotnego kryterium g). Argumentacja ta ma zasadniczo na celu wykazanie, że Sąd nie powinien był uznać, iż Rada mogła opierać się na fakcie, że Alfa Bank jest największym podatnikiem w Rosji, w połączeniu z danymi dotyczącymi rocznego dochodu generowanego przez sektor bankowy, w celu ustalenia, że G. Khan był zaangażowany w sektorze gospodarczym zapewniającym istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu w rozumieniu pierwotnego kryterium g). W związku z tym szósty zarzut wydaje się dopuszczalny.

85.      Po drugie, w odniesieniu do zarzutu dotyczącego przeinaczenia dowodów zauważam, że jedyna wzmianka o takim przeinaczeniu znajduje się w tytule szóstego zarzutu odwołania, przy czym G. Khan nie poświęcił temu zagadnieniu szczegółowych rozważań. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, gdy wnoszący odwołanie podnosi zarzut przeinaczenia przez Sąd okoliczności faktycznych lub dowodów, powinien on dokładnie wskazać elementy, które zostały jego zdaniem przeinaczone, oraz wykazać błędy w analizie, które doprowadziły Sąd do tego przeinaczenia(64). Ponieważ G. Khan nie spełnił tego wymogu, zarzut dotyczący przeinaczenia dowodów wydaje się niedopuszczalny.

b)      Co do istoty

1)      W przedmiocie kwalifikacji Alfa Banku jako największego podatnika w Rosji oraz warunku dotyczącego „sektora gospodarczego zapewniającego istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej” w rozumieniu pierwotnego kryterium g)

86.      W istocie G. Khan zarzuca Sądowi, że oparł się na sytuacji Alfa Banku jako największego podatnika w Rosji, uznając, że przesłanka dotycząca sektora gospodarczego zapewniającego istotne źródło dochodów dla rządu rosyjskiego, wymagana przez pierwotne kryterium g), została spełniona.

87.      Nie jest kwestionowane, że sektorem właściwym dla analizy sytuacji G. Khana jest sektor bankowy. Ponadto z uzasadnienia aktów z marca 2023 r.(65) można wywnioskować, że to właśnie jako były udziałowiec konsorcjum Alfa Group, w skład którego wchodzi Alfa Bank, G. Khan stał się podmiotem środków ograniczających na podstawie pierwotnego kryterium g). W uzasadnieniu wspomniano, że Alfa Bank jest „jednym z największych podatników w Rosji”.

88.      German Khan twierdzi, że fakt, iż Alfa Bank jest jednym z największych rosyjskich podatników, nie pozwala na zakwalifikowanie samego sektora bankowego jako sektora gospodarczego zapewniającego istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu.

89.      Należy jednak przypomnieć, że Trybunał orzekł niedawno, iż „w pewnych okolicznościach można uznać, że sektor gospodarczy […] zapewnia istotne źródło dochodów rządowi tego państwa, jeżeli istnieje łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak wskazujących, że jedna z najważniejszych spółek tego sektora sama zapewnia temu rządowi znaczne dochody”(66).

90.      Zatem, choć z brzmienia pierwotnego kryterium g) wynika, że co do zasady to sektor gospodarczy, a nie konkretna osoba fizyczna lub przedsiębiorstwo, musi stanowić istotne źródło dochodów rządu Federacji Rosyjskiej(67), Rada jest uprawniona, w pewnych okolicznościach, do skupienia się na istotnych dochodach zapewnianych rządowi rosyjskiemu przez jedną spośród najważniejszych spółek tego sektora.

91.      Do Sądu zatem należało upewnienie się, że Rada uzasadniła umieszczenie G. Khana w wykazie, opierając się na łańcuchu konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak wskazujących, że sam Alfa Bank zapewniał rządowi rosyjskiemu znaczne dochody, tak aby można było uznać, że pośrednio sektor gospodarczy, w którym działa G. Khan, zapewnia istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu, a tym samym, że spełniony został drugi warunek kumulatywny pierwotnego kryterium g)(68).

92.      W przeciwieństwie do tego, co twierdzi G. Khan, taki łańcuch poszlak nie wymaga od Rady wykazania za pomocą danych liczbowych istotnego charakteru dochodów zapewnianych rządowi rosyjskiemu przez Alfa Bank w szczególności lub przez sektor bankowy w ogólności.

93.      W każdym razie przypominam, że z pkt 189 zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd, po wskazaniu, że Alfa Bank jest jednym z największych rosyjskich banków komercyjnych i prywatnych(69), oparł się, w celu wykazania istotnego charakteru dochodów zapewnianych przez Alfa Bank wspomnianemu rządowi, na kwalifikacji tego banku jako „jednego z największych podatników” w Rosji, co zostało poparte dowodem nr 2 z pierwszego zbioru dowodów. German Khan nie kwestionuje tej kwalifikacji.

94.      Z dokumentu tego, który Sąd z pewnością przeanalizował(70), wynika, że to właśnie rosyjska administracja podatkowa przyznaje ten status niektórym rosyjskim podatnikom, którzy spełniają warunki i kryteria przez nią samą określone(71). Status ten wydaje się zatem zarezerwowany dla przedsiębiorstw, których roczny dochód wynosi od 10 do 35 miliardów RUB (to jest od około 112 milionów EUR do około 394 milionów EUR). W dokumencie tym Alfa Bank został wskazany jako jeden z największych rosyjskich podatników w 2020 r., to znaczy jako jedno z przedsiębiorstw, które wniosły największy wkład podatkowy do budżetu państwa w omawianym roku(72). Znaczny(73) wkład Alfa Banku do rosyjskiego budżetu, choć nie został oszacowany liczbowo, jest zatem wyraźnie wspomniany.

95.      Jednakże w celu kwalifikacji źródła dochodów jako „istotne” Trybunał orzekł już, że pojęcie to obejmuje całość dochodów generowanych przez dany sektor gospodarki, co oznacza uwzględnienie między innymi podatków płaconych przez przedsiębiorstwa działające w tym sektorze(74). Jako największy bank komercyjny i prywatny w Rosji, Alfa Bank zajmował w sektorze bankowym czołową pozycję. Ponadto sektor ten, tradycyjnie opisywany jako kamień węgielny każdej gospodarki narodowej, ma szczególne znaczenie strategiczne, ponieważ, jak głosi przysłowie, pieniądze są nerwem wojny.

96.      Z powyższego wynika, że Sąd nie naruszył prawa, uznając, iż Rada przedstawiła łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak wskazujących, że sektor, w którym działał G. Khan, zapewniał istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu.

2)      W przedmiocie zarzutu naruszenia obowiązku uzasadnienia spoczywającego na Sądzie

97.      German Khan zarzuca następnie Sądowi, że nie odniósł się do jego argumentów dotyczących stawki podatku w sektorze bankowym, do którego należy Alfa Bank, która miałaby być znikoma.

98.      Oprócz tego, że argumentacja wnoszącego odwołanie ponownie opiera się na nadmiernie zawężającym rozumieniu pojęcia „dochodów” w rozumieniu pierwotnego kryterium g)(75), należy przypomnieć, co następuje.

99.      Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że uzasadnienie wyroku winno ukazywać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Sądu, przy czym spoczywający na nim na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obowiązek uzasadnienia nie zobowiązuje Sądu do przedstawienia wywodu, w którym wyczerpująco miałby on rozpatrzyć każdy z argumentów wysuniętych przez strony postępowania z osobna. To uzasadnienie może być dorozumiane, ale musi zawsze pozwolić zainteresowanym na poznanie powodów, dla których Sąd nie przychylił się do ich argumentów, a Trybunałowi dostarczyć informacji wystarczających do sprawowania kontroli w ramach postępowania odwoławczego(76).

100. Z punktu 189 zaskarżonego wyroku jasno wynika jednak, że związek, jaki Sąd ustalił między G. Khanem a znacznymi dochodami zapewnianymi rządowi rosyjskiemu, opierał się na szczególnej pozycji Alfa Banku, uznanej przez samą rosyjską administrację podatkową, co ilustruje dowód nr 2 z pierwszego zbioru dowodów. Sąd miał obowiązek sprawdzić, czy sektor gospodarczy, w który G. Khan jest zaangażowany, stanowi źródło znacznych dochodów dla rządu rosyjskiego, co uczynił, opierając się na kwalifikacji Alfa Banku jako jednego z największych podatników w Rosji – kwalifikacji, która sama w sobie zaprzeczała argumentowi G. Khana.

101. Należy zatem stwierdzić, że G. Khan miał możliwość zapoznania się z powodami, dla których Sąd nie przychylił się do jego argumentów. Zarzut szczegółowy dotyczący naruszenia przez Sąd obowiązku uzasadnienia należy oddalić.

3)      W przedmiocie znacznego charakteru dochodów zapewnianych rządowi Federacji Rosyjskiej przez sektor bankowy

102. Analizowany tutaj zarzut szczegółowy skierowany jest przeciwko pkt 190 zaskarżonego wyroku, w którym Sąd zbadał, czy sektor bankowy w Rosji można uznać za zapewniający istotne źródło dochodów dla rządu rosyjskiego.

103. Ponieważ proponuję, by Trybunał(77) orzekł, że rozumowanie przedstawione przez Sąd w pkt 189 zaskarżonego wyroku nie narusza prawa i że w związku z tym można było uznać, iż druga przesłanka kumulatywna pierwotnego kryterium g) została spełniona, biorąc pod uwagę rolę i pozycję Alfa Banku w rosyjskim sektorze bankowym, co ilustruje jego status dużego rosyjskiego podatnika, wydaje się, że pkt 190 zaskarżonego wyroku zawiera rozumowanie przedstawione jedynie tytułem uzupełnienia. Ten zarzut szczegółowy rozpatrzę zatem jedynie w tytułem ewentualnym.

104. Jeśli chodzi o argument G. Khana, zgodnie z którym fakt, że dany sektor generuje dochody, nie pozwala ustalić, czy sektor ten zapewnia istotne źródło dochodów dla rządu rosyjskiego, ponieważ zależy to od polityki podatkowej wspomnianego rządu, przypominam z jednej strony, że G. Khan nie kwestionuje faktu, iż dochody te generują podatki, a z drugiej strony, że Trybunał orzekł, iż „choć […] istotny charakter danej ilości można oceniać w sposób względny, to znaczy w odniesieniu do wartości referencyjnej, to jednak charakter ten można również oceniać w kategoriach bezwzględnych. Może tak być w przypadku dochodów uzyskiwanych przez rząd państwa z danego sektora gospodarki. Można bowiem uznać, że dany sektor gospodarki zapewnia rządowi znaczne dochody, niezależnie od procentowego udziału tych dochodów w całkowitych dochodach tego rządu”(78).

105. Ponadto przypominam, że pojęcie „dochodów” w rozumieniu drugiej przesłanki kumulatywnej pierwotnego kryterium g) obejmuje ogół środków finansowych, które dany sektor gospodarczy zapewnia rządowi Federacji Rosyjskiej(79).

106. Skoro jednak Sąd ustalił, analizując dokument nr 28 z drugiego zbioru dowodów, że roczny dochód rosyjskiego sektora bankowego wyniósł w 2021 r. ponad 2,3 tryliona RUB (czyli około 25,8 miliarda EUR), to w sposób dorozumiany, ale nieunikniony, ustalił on korelację między tym rocznym dochodem a wynikającymi z niego dochodami dla rządu rosyjskiego, aby słusznie stwierdzić, że sektor ten zapewniał istotne źródło dochodów dla rządu Federacji Rosji, i nie był przy tym zobowiązany do odniesienia tego rocznego dochodu do całkowitych dochodów tego rządu.

107. Gdyby zatem należało rozpatrzeć ten zarzut szczegółowy, należałoby go oddalić.

4)      W przedmiocie zarzutu szczegółowego dotyczącego nieaktualnego charakteru danych dotyczących rocznych dochodów sektora bankowego

108. German Khan twierdzi zasadniczo, że Sąd nie wywiązał się z obowiązku upewnienia się, że środki ograniczające skierowane przeciwko niemu opierały się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej, opierając swoją analizę na nieaktualnych danych zawartych w dowodzie nr 28 z drugiego zbioru dowodów(80).

109. Stwierdzam, że Sąd w zaskarżonym wyroku nie wypowiedział się na temat tego, czy dokument ten jest aktualny z punktu widzenia potwierdzenia faktu, że sektor, w którym działał G. Khan, zapewniał istotne źródło dochodów dla rządu rosyjskiego w rozumieniu drugiej przesłanki kumulatywnej pierwotnego kryterium g).

110. To milczenie wynika z faktu, że G. Khan najwyraźniej nie podniósł tej kwestii przed Sądem(81).

111. Tymczasem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, umożliwienie stronie podniesienia po raz pierwszy przed Trybunałem zarzutu i argumentów, których nie podniosła przed Sądem, byłoby równoznaczne z zezwoleniem jej na wniesienie do Trybunału, którego właściwość w postępowaniu odwoławczym jest ograniczona, sprawy o szerszym zakresie niż ta, która była rozpoznawana przez Sąd. W ramach odwołania właściwość Trybunału jest bowiem ograniczona do oceny prawnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów i argumentów, które były rozpatrywane w pierwszej instancji(82).

112. Ten zarzut szczegółowy wydaje się zatem niedopuszczalny.

113. Sądzę, że można go uznać za niedopuszczalny jeszcze z innego powodu.

114. Jak bowiem podnosi Rada, jeżeli dowody zbadane przez Sąd zostały uzyskane w sposób zgodny z prawem, a ogólne normy i zasady prawa dotyczące ciężaru dowodu oraz przepisy proceduralne dotyczące postępowania dowodowego zostały zachowane, Trybunał nie jest co do zasady właściwy do badania dowodów, które Sąd uwzględnił na poparcie ustalonych przez siebie faktów, a ocena ich wartości należy wyłącznie do tego ostatniego(83).

115. Tymczasem w argumentacji G. Khana nie wskazano żadnej normy ani żadnego przepisu tego rodzaju, które zostałyby naruszone przez Sąd podczas rozpatrywania dowodu nr 28 z drugiego zbioru dowodów.

116. Wreszcie, jak już wspomniano, G. Khan nie podjął żadnego wysiłku w celu wykazania podnoszonego przeinaczenia, na które się powołuje(84).

117. W związku z tym proponuję, aby Trybunał uznał za niedopuszczalny zarzut szczegółowy dotyczący nieaktualnego charakteru danych dotyczących rocznego dochodu sektora bankowego, przedstawionych w dowodzie nr 28 z drugiego zbioru dowodów.

118. W każdym razie, gdyby Trybunał miał kontynuować analizę dokumentu nr 28 z drugiego zbioru dowodów, należałoby stwierdzić, co następuje.

119. Dokument ten(85), pochodzący z witryny internetowej, wydaje się być opublikowany w maju 2022 r. i przeglądany przez Radę w listopadzie tego samego roku w celu uzasadnienia umieszczenia G. Khana w wykazie w aktach z marca 2023 r. Dokument ten składa się z tabeli statystycznej przedstawiającej zmiany rocznych dochodów sektora bankowego w Rosji, po opodatkowaniu, w latach 2014–2021.

120. Trafne jest stwierdzenie, że najnowsze dane zawarte w tej tabeli dotyczą roku 2021.

121. Z orzecznictwa Trybunału wynika, że „Rada [może] uwzględnić – na potrzeby oceny, czy dana osoba spełnia kryterium umieszczenia […] – informacje lub dowody odnoszące się do okoliczności, które zaszły przed dniem przyjęcia aktu nakładającego lub utrzymującego środki ograniczające, w zakresie, w jakim owe informacje lub dowody stanowią podstawę uzasadnienia tego aktu oraz pomagają ustalić, że pomimo upływu czasu i przy uwzględnieniu ogółu istotnych okoliczności właściwych dla każdego przypadku zainteresowana osoba spełnia rozpatrywane kryterium umieszczenia w wykazie […]. Nie można w szczególności wykluczyć, że takie informacje i dowody mogą zostać uwzględnione w celu ustalenia, w świetle rozpatrywanego kryterium umieszczenia, ciągłości pomiędzy z jednej strony wcześniejszą sytuacją osoby zainteresowanej a z drugiej strony jej obecną sytuacją”(86).

122. Tak więc, jak miałem już okazję przypomnieć w innych okolicznościach, łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalających na ustalenie wystarczającego związku między osobą objętą środkami w postaci zamrożenia środków finansowych a zwalczanym reżimem, na który może powołać się Rada, może oczywiście opierać się na elementach starszych, sprzed daty przyjęcia aktów o umieszczeniu w wykazie, pod warunkiem że w każdym przypadku ustalona zostanie również ciągłość między tymi elementami a sytuacją panującą w dniu umieszczenia w wykazie(87).

123. Do Sądu należało zatem upewnienie się co do ciągłości między faktami uznanymi za poparte dowodem nr 28 z drugiego zestawu dowodów a sytuacją G. Khana w marcu 2023 r.

124. Mając to na uwadze, należy przypomnieć, że analiza tego dokumentu została przeprowadzona przez Sąd w części uzasadnienia poświęconej sprawdzeniu drugiej przesłanki kumulatywnej pierwotnego kryterium g). Zadaniem Rady było zatem wykazanie, czy sektor bankowy zapewniał istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu. Jeśli chodzi o wkład całego sektora w gospodarkę krajową, rozumianą w szerokim znaczeniu, można uznać, że dowody dotyczące tego sektora odnoszą się do innego, dłuższego okresu niż te, które dotyczą bardziej bezpośrednio samej osoby umieszczonej w wykazie.

125. W każdym razie, ponieważ omawiana witryna internetowa była przeglądana w 2022 r., dane dotyczące rocznych dochodów rosyjskiego sektora bankowego za rok obrotowy 2022 nie były dostępne, ponieważ rok 2022 jeszcze się nie zakończył. Z dokumentu nr 28 zawartego w drugim zbiorze dowodów wynika zatem, że Rada oparła się na najnowszych dostępnych danych, aby w aktach z marca 2023 r. uzasadnić potęgę gospodarczą wspomnianego sektora i wywnioskować z tego jego znaczny wkład w dochody rządu rosyjskiego. Dodam, że rok 2022 upłynął, jak powszechnie wiadomo, pod znakiem inwazji Rosji na Ukrainę i wynikającego z niej głębokiego wstrząsu w porządku międzynarodowym, w związku z czym dane liczbowe dotyczące roku 2022 niekoniecznie odzwierciedlają w sposób najbardziej reprezentatywny rzeczywiste znaczenie rosyjskiego sektora bankowego w tym burzliwym okresie.

126. Omawiany tutaj zarzut szczegółowy powinien zatem zostać oddalony ze względu na jego bezzasadność.

C.      W przedmiocie dziesiątego zarzutu odwołania, dotyczącego naruszeniu obowiązku uzasadnienia oraz naruszenia prawa opartego na naruszeniu zmienionego kryterium g)

1.      Streszczenie argumentacji stron

127. German Khan twierdzi zasadniczo, że to do Sądu należało upewnienie się, czy Rada przedstawiła dowody – w momencie przedłużeń z września 2023 r., z marca 2024 r. i z września 2024 r. – na to, że pozostawał on wiodącym przedsiębiorcą w rozumieniu zmienionego kryterium g). Zarzut, zgodnie z którym G. Khan zarządzał spółkami w Rosji, opierał się na dowodach pochodzących z 2022 r., a G. Khan twierdzi, że Rada nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że twierdzenie to było aktualne w momencie dokonywania wspomnianych przedłużeń.

128. Jeśli chodzi o przedłużenie z września 2023 r., Sąd oparł jego zdaniem swoje rozumowanie na udziale G. Khana w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w marcu 2023 r., z czego Sąd wywnioskował, że skarżący był powiązany z konsorcjum Alfa Group, nie upewniwszy się jednak, czy powód umieszczenia w wykazie oparty na fakcie, że nadal zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami, został dowiedziony. Nawet gdyby Sąd uznał ten udział za wystarczający do udowodnienia wspomnianego powodu, G. Khan twierdzi, że z jednej strony Sąd zastąpił w ten sposób własnym uzasadnieniem uzasadnienie Rady, a z drugiej strony naruszył zmienione kryterium g), interpretując je jako odnoszące się nie tylko do przedsiębiorców, ale do każdej osoby, która zachowała związki z przedsiębiorstwami w Rosji.

129. W odniesieniu do przedłużeń z marca 2024 r. i września 2024 r. G. Khan twierdzi, że Sąd nie zbadał, czy twierdzenie, zgodnie z którym skarżący w dalszym ciągu zarządzał aktywami, zostało dowiedzione.

130. Rada twierdzi, że zarzut dziesiąty jest niedopuszczalny. Tytułem żądania ewentualnego Rada wnosi o uznanie tego zarzutu za bezzasadny.

2.      Przypomnienie dotyczące ewolucji powodów odnoszących się do G. Khana oraz reżimu prawnego aktów o pozostawieniu w wykazie

131. Jeśli chodzi o akty z września 2023 r., przypominam, że są to pierwsze akty oparte na zmienionym kryterium g), przyjęte wobec G. Khana.

132. Powody podane w tych aktach pokrywają się w zasadniczym zakresie z powodami podanymi w aktach z marca 2023 r., a w szczególności z faktem, że G. Khan w dalszym ciągu zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami w dwóch spółkach (ABH Financial Limited i LetterOne), o których mowa w pierwszym akapicie wspomnianego uzasadnienia(88). W powodach tych wskazano ponadto, że G. Khan uczestniczył w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w marcu 2023 r.

133. Jak stwierdził Sąd(89), powody podane w aktach z marca 2024 r. są identyczne z tymi z aktów z września 2023 r.

134. Jeśli chodzi o akty z września 2024 r., powtarzają one istotę powodów z aktów z września 2023 r. i z marca 2024 r., w tym wzmiankę o udziale G. Khana w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w marcu 2023 r. Dodano informacje, że przeniesienie udziałów G. Khana w ABH Holdings na rzecz jego partnera biznesowego zostało uznane przez Narodowy Bank Ukrainy za nieważne, a przeniesienie jego udziałów w ramach grupy A1 może zostać uznane za fikcyjne. W uzasadnieniu aktów z września 2024 r. odwołano się również do faktu, że G. Khan był udziałowcem firmy inwestycyjnej LetterOne, że w dalszym ciągu zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami konsorcjum Alfa Group oraz że jest znaczącym udziałowcem spółki Rosvodokanal, opisywanej jako przedsiębiorstwo należące do grupy Alfa i jeden z głównych prywatnych operatorów usług dystrybucji wody w Rosji.

135. W odniesieniu do aktów o pozostawieniu w wykazie należy przypomnieć o obowiązkach spoczywających na Radzie w celu oraz w momencie ich przyjmowania.

136. A zatem, pozostawienie w wykazie zawsze poprzedza etap administracyjny, umożliwiający danej osobie przedstawienie swojego stanowiska w sprawie zamiaru Rady, a także, w stosownych przypadkach, w odniesieniu do nowych powodów – a nawet kryteriów – uzasadniających pozostawienie. Przy niezmienionych powodach akty te wymagają zbadania, czy od czasu pierwotnego umieszczenia w wykazie lub od czasu poprzedniego przeglądu sytuacja faktyczna uległa zmianie w taki sposób, że nie jest już możliwe wyciągnięcie tego samego wniosku co do tego, czy dana osoba nadal spełnia kryterium, na podstawie którego została umieszczona w wykazie(90). Ważność aktów o pozostawieniu w wykazie jest zatem uzależniona od utrzymywania się okoliczności faktycznych i prawnych, które były podstawą ich przyjęcia, a także od konieczności ich utrzymania w celu realizacji celu z nimi związanego(91). W przypadku dodania nowych powodów, ocena ich zasadności musi zostać przeprowadzona poprzez zbadanie, w całkowicie klasyczny sposób, dowodów i informacji dostarczonych przez Radę, która wywiązuje się z ciążącego na niej ciężaru dowodowego, o ile przedstawi łańcuch poszlak wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych, pozwalających ustalić istnienie wystarczającego związku między daną osobą a zwalczanymi sytuacjami(92). Taki związek wynika co do zasady z faktu, że wspomniana osoba spełnia warunki określone przez kryterium umieszczenia w wykazie, przy założeniu, że zgodność z prawem tego kryterium nie jest kwestionowana.

137. Wreszcie nie można wykluczyć, że Rada mogła uwzględnić – na potrzeby oceny, czy dana osoba spełnia kryterium umieszczenia w wykazie – informacje lub dowody odnoszące się do okoliczności, które zaszły przed dniem przyjęcia aktu nakładającego lub utrzymującego środki ograniczające, w zakresie, w jakim owe informacje lub dowody stanowią podstawę uzasadnienia tego aktu oraz pomagają ustalić, że pomimo upływu czasu oraz przy uwzględnieniu ogółu istotnych okoliczności właściwych dla każdego przypadku, zainteresowana osoba spełnia rozpatrywane kryterium umieszczenia w wykazie(93). Nie można w szczególności wykluczyć, że takie informacje i dowody mogą zostać uwzględnione w celu ustalenia, w świetle rozpatrywanego kryterium umieszczenia, ciągłości pomiędzy wcześniejszą sytuacją osoby zainteresowanej a jej obecną sytuacją(94).

138. W świetle tych wynikających z orzecznictwa wymogów należy teraz przeanalizować argumentację G. Khana.

3.      Ocena

a)      W przedmiocie aktów z września 2023 r. oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego niewystarczającego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w kwestii, czy Rada przedstawiła dowód, że G. Khan w dalszym ciągu zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami dwóch spółek

139. W pkt 205 zaskarżonego wyroku Sąd rozpatrywał powód dotyczący udziału G. Khana w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w 2023 r., poparty dowodem nr 7 z trzeciego zbioru dowodów. Dokument ten, zawierający listę uczestników wspomnianego kongresu, potwierdza, według oceny Sądu, trwałość związku między G. Khanem a konsorcjum Alfa Group, nawet po tym, jak sprzedał on swoje udziały w spółce ABH Financial Limited, oraz „potwierdza jego status wiodącego przedsiębiorcy w rozumieniu pierwszej części zmienionego kryterium g)”(95).

140. German Khan twierdzi, że fakt, iż dany dokument może potwierdzać związek między konsorcjum Alfa Group i nim samym, nie uzasadnia twierdzenia, że G. Khan w dalszym ciągu zarządza aktywami spółek  ABH Financial Limited i LetterOne(96). Innymi słowy, punktem wyjścia jego argumentacji jest zakwestionowanie oceny faktycznej dokonanej przez Sąd, z której wydaje się wynikać, że na podstawie faktu przedstawionego w dowodzie Sąd wywnioskował inny fakt zawarty w uzasadnieniu.

141. Jednakże wydaje mi się, że pod pozorem zarzutu naruszenia obowiązku uzasadnienia G. Khan w rzeczywistości porusza kwestię, czy Sąd prawidłowo przeprowadził kontrolę, do której jest zobowiązany w odniesieniu do aktów o pozostawieniu w wykazie.

142. W związku z tym argumentacja wnoszącego odwołanie przedstawiona w ramach tego zarzutu dziesiątego może być interpretowana na dwa różne sposoby.

143. Z jednej strony można na nią odpowiedzieć, analizując ją wyłącznie pod kątem wystarczającego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w odniesieniu do kwestii, czy Rada wykazała, że G. Khan był wiodącym przedsiębiorcą w rozumieniu zmienionego kryterium g) w momencie przyjęcia aktów z września 2023 r.

144. Z drugiej strony możliwe byłoby również przyjęcie nieco szerszej interpretacji tego zarzutu, jako że można uznać, iż wnoszący odwołanie w rzeczywistości zarzuca Sądowi, iż nie upewnił się, czy powód oparty na tym, że nadal zarządzał on zlokalizowanymi w Rosji aktywami dwóch spółek, był poparty dowodami.

145. Wydaje mi się, że niezależnie od wybranego sposobu rozpatrzenia tego zarzutu szczegółowego, powinien on zostać oddalony.

1)      W przedmiocie twierdzenia dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia stricto sensu

146. Dopuszczalność takiego twierdzenia nie budzi wątpliwości(97).

147. Jeśli chodzi o analizę co do istoty, uważam, że nawet gdyby ocena dokonana przez Sąd w pkt 205 zaskarżonego wyroku była, z punktu widzenia stanu faktycznego, błędna, ponieważ z jednego dowodu wywodziłaby, że wykazany został inny fakt, do którego się nie odnosi, to sama w sobie nie stanowiłaby naruszenia obowiązku uzasadnienia.

148. W tym względzie przypominam, że zgodnie z orzecznictwem(98) uzasadnienie wyroku winno ukazywać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Sądu i zawsze musi pozwolić zainteresowanym na poznanie powodów, dla których Sąd nie przychylił się do ich argumentów, a Trybunałowi dostarczyć informacji wystarczających do sprawowania kontroli w ramach postępowania odwoławczego(99).

149. German Khan miał możliwość zrozumienia powodów, dla których Sąd uznał, że akty z września 2023 r. były wystarczająco uzasadnione.

150. Z treści pkt 204–206 zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd uznał, iż fakt – poparty dowodem, o którym mowa w pkt 205 tego wyroku – że G. Khan uczestniczył w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców w marcu 2023 r. „potwierdza ciągłość jego powiązań z konsorcjum Alfa Group […] i potwierdza jego status wiodącego przedsiębiorcy”, oraz że G. Khan utrzymywał powiązania z Alfa Group w Rosji nawet po podnoszonej sprzedaży swoich udziałów w ABH Financial Limited. Sąd uzasadnił ponadto swoje stanowisko, odsyłając do wniosku wyciągniętego z analizy akt z marca 2023 r., zgodnie z którym Rada przedstawiła łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak, które mogły wykazać, że skarżący był w dniu wydania aktów z marca 2023 r. wiodącym przedsiębiorcą w rozumieniu pierwotnego kryterium g). Ponadto Sąd odniósł się do powodów, dla których uznał, że istnieje pewna ciągłość w stosunku do zmienionego kryterium g)(100).

151. W tych okolicznościach zaskarżony wyrok wydaje się być wystarczająco uzasadniony pod względem prawnym, przy czym kwestię wystarczalności uzasadnienia należy odróżnić od kwestii jego zasadności.

2)      W przedmiocie rozszerzonego odczytania twierdzenia dotyczącego niewystarczającego uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

152. Gdyby Trybunał miał dokonać rozszerzonego odczytania analizowanego tutaj zarzutu szczegółowego, musiałby rozważyć kwestię, czy w odniesieniu do aktów z września 2023 r. Sąd upewnił się w sposób wystarczający pod względem prawnym, że G. Khan nadal spełniał warunki objęcia go zmienionym kryterium g).

153. W tym celu należy powrócić do aktów z marca 2023 r.

154. Z analizy zasadności umieszczenia G. Khana w wykazie na podstawie pierwotnego kryterium g) wynika, że Sąd zbadał, czy uzasadnienie aktów z marca 2023 r. pozwalało ustalić, że G. Khan spełniał kryterium, na podstawie którego został w nim umieszczony. Stwierdziwszy, że Rada zamierzała oprzeć się na przeszłych funkcjach lub działaniach, Sąd, odwołując się do orzecznictwa przytoczonego w pkt 137 niniejszej opinii, sprawdził, czy Rada przedstawiła poważne i spójne poszlaki pozwalające racjonalnie uznać, że G. Khan utrzymywał związki z tymi spółkami nawet po podnoszonym zbyciu swoich udziałów(101). Sąd wskazał, że powód oparty na tym, iż G. Khan w dalszym ciągu zarządzał aktywami, „wpisuje się w kontekst ciągłości w odniesieniu do jego statusu akcjonariusza wspomnianych spółek i ma na celu wykazanie, że nadal zajmuje pozycję wiodącego przedsiębiorcy, ponieważ utrzymał on związki z tymi spółkami”(102).

155. Sąd przeanalizował cztery dokumenty potwierdzające te twierdzenia, o których mowa w pkt 178 zaskarżonego wyroku. Pochodzą one z września 2022 r. i listopada 2022 r. i obejmują artykuły prasowe opublikowane w Internecie lub wyciągi z witryny internetowej. Dokumenty te wskazują, że G. Khan powrócił do Rosji i zarządza aktywami konsorcjum Alfa Group. Po przeanalizowaniu tych dokumentów Sąd uznał, że „okoliczność, iż wiele wiarygodnych źródeł powtarza informację, zgodnie z którą skarżący zarządza aktywami konsorcjum Alfa Group lub sprawuje nad nimi nadzór, wskazuje, że pozostawał on zaangażowany w działalność konsorcjum Alfa Group w Rosji nawet po podnoszonej sprzedaży swoich udziałów, zapewniając zarządzanie [znajdującymi się] w Rosji aktywami wspomnianej grupy”(103). Sąd doszedł do wniosku, że Rada przedstawiła poważne i spójne poszlaki pozwalające uznać, iż G. Khan utrzymywał powiązania z konsorcjum Alfa Group ze względu na zarządzanie aktywami tej grupy(104).

156. German Khan nie wydaje się kwestionować tego wniosku(105).

157. Ponieważ w kontekście oceny zasadności aktów z marca 2023 r. Sąd orzekł, że odniesienie w uzasadnieniu do faktu, iż G. Khan nadal zarządzał znajdującymi się w Rosji aktywami, miało na celu wykazanie, że utrzymywał on związki z konsorcjum Alfa Group, sprawdził, czy związek ten nadal istnieje w odniesieniu do powodów podanych w aktach z września 2023 r., których ocena zasadności wpisuje się w kontynuację oceny przypomnianej w pkt 154 niniejszej opinii. Na podstawie nowego dowodu przeanalizowanego w pkt 205 zaskarżonego wyroku i który dotyczy, jak przypomniano wcześniej, udziału G. Khana w kongresie rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w marcu 2023 r., Sąd jednak uznał, że G. Khan utrzymuje te związki.

158. W związku z tym uważam, że Sąd upewnił się w ten sposób, zgodnie ze swoim obowiązkiem(106), co do utrzymywania się okoliczności faktycznych i prawnych, które były podstawą umieszczenia G. Khana w wykazie.

159. Argumentacja G. Khana nie może zatem zostać uwzględniona.

b)      W przedmiocie aktów z marca 2024 r. oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego braku uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd nie upewnił się, czy powód polegający na tym, że G. Khan w dalszym ciągu zarządzał znajdującymi się w Rosji aktywami, był poparty dowodami

1)      W przedmiocie dopuszczalności

160. German Khan zarzuca Sądowi, że nie upewnił się co do utrzymywania się okoliczności faktycznych i prawnych, które stanowiły podstawę utrzymania środków przyjętych wobec niego, przy czym takie zaniechanie stanowi, jego zdaniem, naruszenie obowiązku uzasadnienia. Taki zarzut leży w kompetencji Trybunału na etapie postępowania odwoławczego(107), w związku z czym niniejszy zarzut wydaje się dopuszczalny.

2)      Co do istoty

161. Sąd zbadał zasadność aktów z marca 2024 r. łącznie z zasadnością aktów z września 2023 r. Jego bowiem zdaniem, „ponieważ powody utrzymania nazwiska skarżącego w spornym wykazie pozostały niezmienione, nie ma podstaw do dokonywania rozróżnienia między, z jednej strony, aktami z września 2023 r., a z drugiej strony, aktami z marca 2024 r., ponieważ sprawdzenie informacji podanych w uzasadnieniu oraz w dowodach […] dotyczy zasadniczo tych samych okoliczności faktycznych”(108).

162. Pod względem formalnym w zaskarżonym wyroku wyjaśniono powody, dla których Sąd zamierzał przeprowadzić łączną analizę aktów z września 2023 r. i marca 2024 r. Ponieważ kwestia zasadności uzasadnienia jest odrębna od kwestii jego istnienia lub wystarczalności, stwierdzenie to wydaje się wystarczające do oddalenia niniejszego zarzutu.

163. Jednakże również w tym przypadku można interpretować argumentację G. Khana w ten sposób, że zarzuca on Sądowi, iż nie upewnił się co do ważności pozostawienia w wykazie, którego dokonano w aktach z marca 2024 r., w świetle utrzymywania się okoliczności faktycznych i prawnych, które doprowadziły do ich przyjęcia(109).

164. W tym względzie, biorąc pod uwagę bliskość czasową między aktami z września 2023 r. a aktami z marca 2024 r., jestem zdania, że te same wnioski wyciągnięte z analizy okoliczności faktycznych i dowodów dotyczących aktów z września 2023 r. mogłyby mieć zastosowanie do aktów z marca 2024 r., z zastrzeżeniem, że G. Khan miał możliwość wypowiedzenia się przed przyjęciem aktów z marca 2024 r.(110) i w związku z tym mógł powołać się na wszelkie istotne zmiany w swojej sytuacji, które mogłyby podważyć pozostawienie go w wykazie. W tym kontekście stwierdzam, że choć w ramach argumentacji poświęconej temu zarzutowi szczegółowemu G. Khan zaprzecza, jakoby zarządzał spółkami w Rosji, nie wykazał on jednak, że nie ma już z nimi żadnych związków.

165. Należy zatem oddalić ten zarzut szczegółowy jako bezzasadny.

c)      W przedmiocie aktów z września 2024 r. oraz zarzutu szczegółowego dotyczącego braku uzasadnienia w zakresie, w jakim Sąd nie sprawdził, czy powód polegający na tym, że G. Khan w dalszym ciągu zarządzał aktywami konsorcjum Alfa Group, był poparty dowodami

1)      W przedmiocie dopuszczalności

166. German Khan zarzuca w istocie Sądowi, że nie upewnił się, jak powinien był to uczynić, czy pozostawienie jego umieszczenia w aktach z września 2024 r., w oparciu o pierwszą część zmienionego kryterium g), opierało się na wystarczająco aktualnej i solidnej podstawie faktycznej. Dokładniej rzecz ujmując, nie sprawdzając, czy G. Khan w dacie wspomnianych dokumentów nadal mógł być uznawany za zarządzającego znajdującymi się w Rosji aktywami konsorcjum Alfa Group, Sąd naruszył spoczywający na nim obowiązek uzasadnienia. W związku z tym ten zarzut szczegółowy wydaje się dopuszczalny.

2)      Co do istoty

167. Chociaż omawiany tutaj zarzut szczegółowy jest dopuszczalny, nie wydaje mi się, aby Trybunał musiał rozpatrywać go co do istoty, ponieważ argumentacja G. Khana rozwinięta w odniesieniu do aktów z września 2024 r. wydaje się nieskuteczna.

168. G. Khan zarzuca bowiem Sądowi, że nie sprawdził, czy Rada przedstawiła dowody na to, że w dniu przyjęcia aktów z września 2024 r. nadal zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami konsorcjum Alfa Group.

169. Jednak nawet gdyby Sąd tego nie uczynił, należy stwierdzić, że sprawdził on, czy inne powody wskazane w aktach z września 2024 r. były wystarczająco poparte dowodami, aby uzasadnić w tej dacie pozostawienie G. Khana w wykazie na podstawie zmienionego kryterium g).

170. Z punktu 217 zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że Sąd „w pierwszej kolejności” zbadał twierdzenie, zgodnie z którym G. Khan w dalszym ciągu zarządzał aktywami konsorcjum Alfa Group.

171. Wynika z tego, że Sąd zbadał „w drugiej kolejności” twierdzenie, zgodnie z którym G. Khan był znaczącym akcjonariuszem spółki Rosvodokanal, oraz sprawdził, czy ta część powodów podanych w aktach z września 2024 r., którą Sąd uznał za odnoszącą się do pierwszej części zmienionego kryterium g), była wystarczająco poparta dowodami(111).

172. Po stwierdzeniu, że z siódmego zbioru dowodów wynika, iż G. Khan posiadał 27,58 % udziałów w tej spółce, która jest największym prywatnym operatorem systemów oczyszczania i zaopatrzenia w wodę w Rosji, a jej znaczenie i dynamika gospodarcza zostały również poparte dowodami zawartymi w tym zbiorze, Sąd uznał, że Rada przedstawiła „łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak, które mogą udowodnić, że skarżący był w dniu wydania aktów we wrześniu 2024 r. wiodącym przedsiębiorcą prowadzącym działalność w Rosji w rozumieniu pierwszej części zmienionego kryterium g)”(112).

173. German Khan nie kwestionuje tego wniosku na etapie postępowania odwoławczego.

174. Z orzecznictwa Trybunału wynika jednak, że w odniesieniu do kontroli zgodności z prawem decyzji przyjmującej środki ograniczające, w świetle ich prewencyjnego charakteru, jeśli sąd Unii uzna, że co najmniej jeden z powodów wymienionych w uzasadnieniu jest wystarczająco precyzyjny i konkretny, że jest poparty dowodami i że stanowi sam w sobie wystarczającą podstawę do wsparcia tej decyzji, to okoliczność, iż te pozostałe powody tym się nie cechują, nie może uzasadniać stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji(113).

175. W związku z tym, skoro Sąd uznał, że akty z września 2024 r. wykazały w sposób wystarczający pod względem prawnym, że G. Khan spełniał obie przesłanki wymagane w pierwszej części zmienionego kryterium g)(114) w odniesieniu do powodu dotyczącego jego statusu znaczącego akcjonariusza spółki Rosvodokanal, G. Khan nie odniósłby żadnej korzyści w sytuacji, gdyby Trybunał stwierdził, że Sąd naruszył obowiązek uzasadnienia podczas badania powodu opartego na tym, że skarżący nadal zarządzał zlokalizowanymi w Rosji aktywami konsorcjum Alfa Group.

176. Ponieważ zarzut szczegółowy oparty na naruszeniu przez Sąd obowiązku uzasadnienia podczas badania tego powodu jest skierowany przeciwko uzupełniającej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nie może on prowadzić do jego uchylenia i dlatego jest nieskuteczny(115).

4.      Wniosek w przedmiocie zarzutu dziesiątego

177. W wyniku przeprowadzonej powyżej analizy oddalić należy całość zarzutu dziesiątego.

IV.    Wnioski

178. Biorąc pod uwagę ogół powyższych rozważań, proponuję, by Trybunał oddalił szósty, siódmy i dziesiąty zarzut odwołania w niniejszej sprawie.

1      Język oryginału: francuski.

2      Wyrok z dnia 26 marca 2026 r. (C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P i C‑111/24 P, zwany dalej „wyrokiem Pumpyanskiy i in./Rada, EU:C:2026:245).

3      Wyrok z dnia 4 czerwca 2025 r., Khan/Rada (T‑289/23, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2025:560).

4      Zobacz pkt 5 niniejszej opinii w zakresie odniesień do aktów tak oznaczonych.

5      W zakresie odniesień do aktów stanowiących podstawę wpisania G. Khana na podstawie zmienionego kryterium g) (tj. aktów z września 2023 r., marca 2024 r. i września 2024 r.) zobacz pkt 5 niniejszej opinii.

6      Zobacz pkt 10 niniejszej opinii.

7      Decyzja Rady 2023/572 z dnia 13 marca 2023 r., zmieniająca decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 134).

8      Rozporządzenie wykonawcze Rady 2023/571 z dnia 13 marca 2023 r. wykonujące rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 1).

9      Decyzja Rady (2023/1767 z dnia 13 września 2023 r. zmieniająca decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 226, s. 104).

10      Rozporządzenie wykonawcze Rady 2023/1765 z dnia 13 września 2023 r. wykonujące rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2023, L 226, s. 3).

11      Decyzja Rady 2024/847 z dnia 12 marca 2024 r. zmieniająca decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. L, 2024/847).

12      Rozporządzanie wykonawcze Rady (UE) 2024/849 z dnia 12 marca 2024 wykonujące rozporządzenie nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. L, 2024/849).

13      Decyzja Rady 2024/2456 z dnia 12 września 2024 r. zmieniająca decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. L, 2024/2456).

14      Rozporządzenie wykonawcze Rady 2024/2455 z dnia 12 września 2024 r. wykonujące rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. L, 2024/2455).

15      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada.

16      Decyzja Rady z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2014, L 78, s. 16).

17      Decyzja Rady z dnia 25 lutego 2022 r. zmieniająca decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2022, L 50, s. 1).

18      To, co w dalszej części analizy będę określać jako „pierwotne kryterium g)”, brzmiało następująco:

      „Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:

      […]

g)      wiodących przedsiębiorców lub osób prawnych, podmiotów lub organów zaangażowanych w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy […]”.

19      Rozporządzenie Rady (UE) 2023/1089 z dnia 5 czerwca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2023, L 146, s. 1) wprowadziło podobne zmiany do rozporządzenia nr 269/2014. W dalszej części analizy będę zatem odnosił się do „zmienionego kryterium g)”.

20      W sprawie podziału zmienionego kryterium g) na trzy odrębne części zob. poniżej pkt 31 niniejszej opinii.

21      Ponieważ ten powód jest wprowadzony za pomocą spójnika współrzędnego „lub”.

22      Chociaż interpretacja trzeciej części nie jest przedmiotem niniejszego odesłania, zastanawiam się nad jej wartością dodaną. Interpretując dosłownie, brak przymiotnika „wiodący” sugerowałby bowiem, że tę trzecią część należy rozumieć w ten sposób, iż wszyscy przedsiębiorcy prowadzący działalność w Rosji w sektorze zapewniającym istotne źródło dochodów dla rosyjskiego rządu mogą podlegać środkom ograniczającym. Gdyby natomiast, przeciwnie, tę trzecią część należało interpretować w świetle motywu 4 decyzji Rady (WPZiB) 2023/1094 z dnia 5 czerwca 2023 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U 2023, L 146, s. 20), z którego wynika, że w rzeczywistości dotyczy on wiodących przedsiębiorców prowadzących działalność w Rosji w sektorze zapewniającym istotne źródło dochodów dla rosyjskiego rządu, wydawałaby się zbędna, ponieważ kategoria ta jest już objęta szerokim brzmieniem pierwszej części.

23      German Khan przytacza tutaj wyrok z dnia 10 lipca 2024 r., Rashevsky/Rada (T‑309/22 i T‑739/22, EU:T:2024:455, pkt 82).

24      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 173 i 174).

25      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 175).

26      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 176).

27      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 177).

28      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 178).

29      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 181).

30      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 184).

31      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 179).

32      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 180).

33      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 99 i przytoczone tam orzecznictwo).

34      Dopiero w ramach trzeciej części zmienionego kryterium g) wymagany jest związek między przedsiębiorcą – co do którego nie precyzuje się już wyraźnie, że musi być wiodący – a sektorem zapewniającym istotne źródło dochodów rządowi rosyjskiemu.

35      Jak już zauważyła rzeczniczka generalna L. Medina [zobacz jej opinię w sprawie Pumpyanskiy/Rada (C‑696/23 P, EU:C:2025:409, pkt 31)].

36      Podobnie zobacz opinię rzeczniczki generalnej L. Mediny w sprawie Pumpyanskiy/Rada (C‑696/23 P, EU:C:2025:409, pkt 32).

37      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału: zob. wyrok z dnia 18 czerwca 2026 r., Belaruskali i in./Rada (od C‑816/24 P do C‑818/24 P, EU:C:2026:500, pkt 158 i 159 oraz przytoczone tam orzecznictwo).

38      A zatem, „Rada jest zdania, że z uwagi na tę współzależność między wiodącymi przedsiębiorcami a rządem Federacji Rosyjskiej kryteria umieszczania w wykazie powinny obejmować wiodących przedsiębiorców działających we wszelkich sektorach gospodarczych Rosji”. [zob. motyw 4 decyzji (WPZiB) 2023/1094].

39      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 117–121).

40      Trybunał dodał do tej listy jakiekolwiek inne istotne kryterium natury gospodarczej: zob. wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 178).

41      Przypominam bowiem, że część wyroku zaskarżona w ramach niniejszego zarzutu dotyczy analizy przeprowadzonej przez Sąd w sprawie podnoszonej niezgodności z prawem zmienionego kryterium g) z powodu naruszenia zasady pewności prawa. Tymczasem cała argumentacja G. Khana ma na celu wykazanie błędu w interpretacji pierwszej części zmienionego kryterium g). Jednak nawet w przypadku, gdyby pierwsza część zmienionego kryterium g) miała być interpretowana inaczej niż uczynił to Sąd, nie wynikałoby z tego koniecznie, że pierwsza część zmienionego kryterium g) nie spełnia wymogów zasady pewności prawa, o których przypomniał Trybunał w wyroku Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 188 i przytoczone tam orzecznictwo), ponieważ nie można uznać, że zasada pewności prawa została naruszona wyłącznie z tego powodu, że sąd Unii musi stosować metody wykładni inne niż wyłącznie wykładnia literalna w celu ustalenia znaczenia normy prawa Unii o charakterze generalnym [zob. podobnie wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 189)].

42      Zobacz pkt 37 niniejszej opinii.

43      Zobacz pkt 66–72 zaskarżonego wyroku.

44      Wyrok z dnia 13 marca 2012 r. (C‑376/10 P, EU:C:2012:138).

45      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 265 i nast.).

46      To znaczy w wyroku Pumpyanskiy i in./Rada.

47      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 273 i 274).

48      Wyróżnienie moje.

49      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 275).

50      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 276). Wyróżnienie moje.

51      Zobacz, między innymi, wyroki: z dnia 3 lipca 2025 r., Glonatech/REA (C‑114/24 P, EU:C:2025:520, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo); Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 210 i przytoczone tam orzecznictwo).

52      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 289–292).

53      Mając na uwadze, że różnica w brzmieniu między pierwotnym kryterium g) a zmienionym kryterium g) nie może zmienić tego wniosku, oraz że, moim zdaniem, trzy części zmienionego kryterium g), wykazują zatem taki związek, jakiego wymaga art. 215 ust. 2 TFUE.

54      Wnoszący odwołanie przytacza tutaj wyrok z dnia 8 listopada 2023 r., Mazepin/Rada (T‑282/22, EU:T:2023:701, pkt 80).

55      Wnoszący odwołanie opiera się w tym zakresie odpowiednio na pkt 155 i nast. swojej skargi wniesionej do Sądu oraz na pkt 124 i nast. swojej repliki wniesionej do Sądu.

56      Zobacz pkt 166 zaskarżonego wyroku.

57      Zobacz pkt 189 zaskarżonego wyroku.

58      Wyrok z dnia 29 listopada 2023 r. (T‑333/22, EU:T:2023:758).

59      Zobacz pkt 189 zaskarżonego wyroku, w którym mowa jest o dowodzie nr 2 z pierwszego zbioru dowodów, a także pkt 97 wyroku z dnia 29 listopada 2023 r., Khan/Rada (T‑333/22, EU:T:2023:758).

60      Zobacz pkt 190 zaskarżonego wyroku.

61      Przypomniane w pkt 157 i nast. zaskarżonego wyroku.

62      Zobacz pkt 190 zaskarżonego wyroku.

63      Z bogatego orzecznictwa zob. wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 158 i przytoczone tam orzecznictwo).

64      Z bogatego orzecznictwa zob. wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 378 i przytoczone tam orzecznictwo); oraz z dnia 7 maja 2026 r., Makhlouf/Rada (C‑635/24 P, EU:C:2026:377, pkt 80 i przytoczone tam orzecznictwo).

65      Przedstawione w pkt 9 niniejszej opinii.

66      Wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 382). Wyróżnienie moje.

67      Zobacz także pkt 80 wyroku 8 listopada 2023 r., Mazepin/Rada (T‑282/22, EU:T:2023:701) przytoczony przez G. Khana w pkt 38 odwołania.

68      Zobacz pkt 43 niniejszej opinii.

69      Co wynika z pkt 106 wyroku z dnia 29 listopada 2023 r., Khan/Rada (T‑333/22, EU:T:2023:758), do którego odnosi się pkt 189 zaskarżonego wyroku.

70      Jak wynika wyraźnie z pkt 189 zaskarżonego wyroku.

71      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 379).

72      W tekście w jęz. angielskim: „The table shows a list of Russia’s largest taxpayers who made the largest tax contribution to the country’s budget over the past year”: zob. dokument zatytułowany „Evidence 2” zawarty w załączniku A3 do skargi w sprawie T‑289/23, który stanowi kopię dokumentu nr 2 z pierwszego zbioru dowodów.

73      Czyli niepomijalny lub znaczący: zob. wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 135).

74      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 356). Zobacz także pkt 140 tego wyroku.

75      Zobacz pkt 95 niniejszej opinii.

76      Z bogatego orzecznictwa zob. wyrok z dnia 26 czerwca 2025 r., Stadtwerke Hameln Weserbergland/Komisja (C‑466/23 P, EU:C:2025:480, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).

77      Zobacz pkt 96 niniejszej opinii.

78      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 138).

79      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 140).

80      Z odwołania wynika, że choć twierdzenie dotyczące nieaktualnego charakteru dowodów wydaje się początkowo ogólne, G. Khan odnosi się następnie wyłącznie do danych dotyczących rocznego dochodu w sektorze bankowym. Interpretuję zatem ten zarzut szczegółowy w ten sposób, że dotyczy on wyłącznie kwestionowania charakteru wystarczająco aktualnego dokumentu nr 28 z drugiego zbioru dowodów.

81      W swoich pismach procesowych przed Sądem G. Khan ograniczył się do podnoszenia, że dokument nr 28 był „nie na temat” (zob. pkt 146 skargi przed Sądem).

82      Zobacz wyrok z dnia 16 kwietnia 2026 r., Colombani/SEAE (Nękanie pasywne lub zbiorowe) (C‑343/23 P, EU:C:2026:294, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo).

83      Zobacz postanowienie z dnia 3 lutego 2009 r., Giannini/Komisja (C‑231/08 P, EU:C:2009:50, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).

84      Zobacz pkt 85 niniejszej opinii.

85      Przedstawiony na s. 111 i 112 części 2 załączników do skargi G. Khana wniesionej do Sądu.

86      Wyrok z dnia 13 marca 2025 r., Shuvalov/Rada (C‑271/24 P, EU:C:2025:180, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).

87      Zobacz moją opinię w sprawach połączonych Lettonie/Aven i Fridman (C‑440/24 P et C‑441/24 P, EU:C:2025:854, pkt 114).

88      A mianowicie ABH Financial Limited, a za jej pośrednictwem Alfa Bank, a także LetterOne.

89      Zobacz pkt 196 zaskarżonego wyroku.

90      Podobnie zob. wyrok z dnia 13 marca 2025 r., PKK/Rada (C‑72/23 P, EU:C:2025:182, pkt 106).

91      Zobacz wyrok z dnia 9 lutego 2023 r., Boshab/Rada (C‑708/21 P, EU:C:2023:84, pkt 56). Zobacz także orzecznictwo Sądu przypomniane w pkt 162 zaskarżonego wyroku.

92      Zobacz orzecznictwo przypomniane w pkt 159 zaskarżonego wyroku, które wywodzi się z orzecznictwa Trybunału [zob. wyrok z dnia 11 czerwca 2026 r., NSD/Rada (C‑801/24 P, EU:C:2026:472, pkt 89)].

93      Zobacz wyrok z dnia 13 marca 2025 r., Shuvalov/Rada (C‑271/24 P, EU:C:2025:180, pkt 40).

94      Zobacz wyrok z dnia 13 marca 2025, Shuvalov/Rada (C‑271/24 P, EU:C:2025:180, pkt 40).

95      Zobacz także pkt 206 zaskarżonego wyroku.

96      Zobacz pkt 66 odwołania.

97      Zobacz wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sigma Alimentos Exterior/Komisja (C‑50/19 P, EU:C:2021:792, pkt 38 i 39 i przytoczone tam orzecznictwo).

98      Jak przypomniano w pkt 99 niniejszej opinii.

99      Wśród obszernego orzecznictwa zob. wyrok z dnia 26 czerwca 2025 r., Stadtwerke Hameln Weserbergland/Komisja (C‑466/23 P, EU:C:2025:480, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).

100      Zobacz pkt 204 zaskarżonego wyroku.

101      Zobacz pkt 176 zaskarżonego wyroku.

102      Zobacz pkt 177 zaskarżonego wyroku.

103      Punkt 179 zaskarżonego wyroku.

104      Zobacz pkt 180 zaskarżonego wyroku. Zobacz także pkt 191 tego wyroku.

105      W ramach dziewiątego zarzutu odwołania wnoszący odwołanie wydaje się kwestionować jedynie pkt 177 zaskarżonego wyroku.

106      Zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 136 niniejszej opinii.

107      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 392 i przytoczone tam orzecznictwo).

108      Punkt 196 zaskarżonego wyroku.

109      Zobacz wyrok z dnia 11 czerwca 2026 r., NSD/Rada (C‑801/24 P, EU:C:2026:472, pkt 93 i przytoczone tam orzecznictwo).

110      Jak wynika z pkt 26 i nast. zaskarżonego wyroku.

111      Zobacz pkt 223 i nast. zaskarżonego wyroku.

112      Zobacz pkt 228 zaskarżonego wyroku. Zobacz także pkt 226 tego wyroku.

113      Zobacz wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 430 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także pkt 192 zaskarżonego wyroku.

114      Jak przypomniano w pkt 227 zaskarżonego wyroku.

115      Podobnie zob. wyrok Pumpyanskiy i in./Rada (pkt 240).