Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
15 ta’ Ottubru 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Ġlieda kontra l-kriminalità organizzata – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 325(1) TFUE – Konvenzjoni ‘PIF’ – Artikolu 2(1) – Deċiżjoni Qafas 2008/841/ĠAI – Artikolu 2(a) u (b) – Frodi serja fil-qasam tat-taxxa fuq il-valur miżjud – Ftehim bil-għan li jitwettaq ksur – Artikolu 3 – Dmir tal-Istati Membri li jiġġieldu kontra l-frodi li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea permezz ta’ miżuri dissważivi u effettivi – Obbligu li jiġu previsti sanzjonijiet kriminali – Tul massimu tal-piena – Prinċipju ta’ proporzjonalità – Terminu ta’ preskrizzjoni – Riskju sistemiku ta’ impunità”
Fil-Kawża C‑321/25 [Gidzhinov] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Sofiyski gradski sad (il-Qorti tal-Belt ta’ Sofija, il-Bulgarija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑2 ta’ Mejju 2025, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑8 ta’ Mejju 2025, fil-proċedura kriminali kontra
А,
B,
V,
G,
D,
fil-preżenza ta’:
Sofiyska gradska prokuratura,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn C. Lycourgos (Relatur), President ta’ Awla, N. Fenger, S. Rodin, N. Piçarra u O. Spineanu-Matei, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Campos Sánchez-Bordona,
Reġistratur: V. Di Bucci,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– għal V, minn P. Y. Galabov, avukat,
– għall-Gvern Awstrijak, minn J. Schmoll u P. Thalmann, bħala aġenti,
– għall-Kummissjoni Ewropea, minn C. Valero, F. Blanc, I. Zaloguin u M. Wasmeier, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑23 ta’ April 2026,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1 It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 325 TFUE, tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni stabbilita abbażi tal-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, iffirmata fi Brussell fis‑26 ta’ Lulju 1995 u annessa mal-Att tal-Kunsill tas‑26 ta’ Lulju 1995 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 9, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni PIF”), u tal-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/841/ĠAI tal‑24 ta’ Ottubru 2008 dwar il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata (ĠU 2008, L 300, p. 42).
2 Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali mibdija kontra A, B, V, G u D talli mexxew jew ħadu sehem f’organizzazzjoni kriminali bl-għan li jwettqu reati fiskali u talli wettqu, uħud minnhom, frodi tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT).
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Il-Konvenzjoni PIF
3 L-Artikolu 1(3) tal-Konvenzjoni PIF, intitolat “Dispożizzjonijiet ġenerali”, jindika dan li ġej:
“Bla ħsara għall-Artikolu 2(2), kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa biex jassigura li l-preparazzjoni maħsuba jew forniment ta’ stqarrijiet u dokumenti foloz, mhux korretti jew mhux kompluti li għandhom l-effett deskritt fil-paragrafu 1 tikkostitiwxxi reat kriminali jekk mhux diġà punit bħala reat prinċipali jew bħala kompliċità, instigazzjoni jew attentat biex titwettaq frodi [li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej] kif iddefinit fil-paragrafu 1.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
4 L-Artikolu 2 ta’ din il-konvenzjoni, intitolat “Penalitajiet”, jipprovdi:
“1. Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa biex jassigura li l-kondotta msemmija fl-Artikolu 1, u l-kompliċità, l-instigazzjoni jew attentat tal-kondotta msemmija fl-Artikolu 1(1), ikunu punibbli b’penalitajiet kriminali effettivi, proporzjonati u disważivi, inklużi, għal inqas f’każi ta’ frodi serja, penalitajiet li jinvolvu pieni li jċaħħdu l-libertà li jistgħu jagħtu lok għal estradizzjoni, u jinftiehem li frodi serja titqies frodi li tinvolvi ammont minimu li għandu jkun stabbilit f’kull Stat Membru. Dan l-ammont minimu ma jistax ikun stabbilit għas-somma li taqbeż [EUR 50 000].
2. Madankollu, f’każijiet ta’ frodi minima li tinvolvi ammont totali ta’ inqas minn [EUR 4 000] u tinvolvi ċirkostanzi partikolarment serji taħt il-liġijiet tiegħu, Stat Membru jista’ jipprovdi penalitajiet ta’ tip differenti minn dawk stabbiliti fil-paragrafu 1.
[…]”
Id-Deċiżjoni 2008/40/ĠAI
5 L-Artikolu 2(1) tad-Deċiżjoni 2008/40/ĠAI tal-Kunsill tas‑6 ta’ Diċembru 2007 dwar l-adeżjoni tal-Bulgarija u tar-Rumanija mal-Konvenzjoni, imfassla abbażi tal-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, mal-Protokoll tas‑27 ta’ Settembru 1996, mal-Protokoll tad‑29 ta’ Novembru 1996 u mat-Tieni Protokoll tad‑19 ta’ Ġunju 1997 (ĠU 2008, L 9, p. 23), jipprovdi:
“Il-[Konvenzjoni PIF], [l-Att tal-Kunsill tas‑27 ta’ Settembru 1996 li jfassal l-Protokoll dwar l-Konvenzjoni fuq il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 19),] u [l-Att tal-Kunsill tad‑29 ta’ Novembru 1996 li jfassal, fuq il-bażi ta’ l-Artikolu K.3 tat-Trattat ta’ l-Unoni Ewropea, il-Protokoll dwar l-interpretazzjoni, permezz ta’ deċiżjonijiet preliminarji, mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej tal-Konvenzjoni dwar il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 51),] għandhom jidħlu fis-seħħ fir-rigward [tar-Repubblika] tal-Bulgarija u tar-Rumanija fl-ewwel ġurnata ta’ l-ewwel xahar wara d-data ta’ l-adozzjoni ta’ din id-Deċiżjoni, sakemm ma jkunux laħqu daħlu fis-seħħ għall-Bulgarija u r-Rumanija qabel dik id-data.”
Id-Direttiva PIF
6 Id-Direttiva (UE) 2017/1371 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Lulju 2017 dwar il-ġlieda kontra l-frodi tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz tal-liġi kriminali (ĠU 2017, L 198, p. 29, iktar ’il quddiem id-“Direttiva PIF”), tipprovdi, fl-Artikolu 16 tagħha intitolat “Sostituzzjoni tal-[Konvenzjoni PIF]”:
“Il-Konvenzjoni [PIF], inklużi l-protokolli tagħha tas‑27 ta’ Settembru 1996, tad‑29 ta’ Novembru 1996 u tad‑19 ta’ Ġunju 1997 hija sostitwita b’din id-Direttiva għall-Istati Membri marbutin biha, b’effett mis‑6 ta’ Lulju 2019.
Għall-Istati Membri marbutin b’din id-Direttiva, ir-referenzi għall-Konvenzjoni għandhom jiġu interpretati bħala referenzi għal din id-Direttiva.”
Ir-Regolament 2008/841
7 Il-premessi 1 sa 3 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 jipprovdu:
“(1) L-għan tal-Programm ta’ l-Aja huwa li jtejjeb il-kapaċità komuni ta’ l-Unjoni [Ewropea] u ta’ l-Istati Membri bil-għan, fost oħrajn, li tiġi miġġielda l-kriminalità organizzata transnazzjonali. Dan l-objettiv għandu jiġi persegwit, b’mod partikolari, permezz ta’ l-approssimazzjoni ta’ leġislazzjoni. Jeħtieġ li jkun hemm koperazzjoni eqreb bejn l-Istati Membri ta’ l-Unjoni Ewropea sabiex jiġu miġġielda l-perikoli u l-proliferazzjoni ta’ organizzazzjonijiet kriminali u sabiex ikun hemm risposta effettiva għall-aspettattivi taċ-ċittadini u tal-ħtiġijiet proprji ta’ l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-punt 14 tal-konlużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Brussell ta’ l‑4 u l‑5 ta’ Novembru 2004 jiddikjara li ċ-ċittadini ta’ l-Ewropa jistennew li l-Unjoni Ewropea, filwaqt li tiggarantixxi r-rispett għal-libertajiet u d-drittijiet fundamentali, tadotta approċċ aktar effettiv konġunt lejn il-problemi transkonfinali bħall-kriminalità organizzata.
(2) Fil-Komunikazzjoni tagħha tad‑29 ta’ Marzu 2004 dwar miżuri li għandhom jittieħdu fil-ġlieda kontra t-terroriżmu u forom oħra ta’ kriminalità serja, il-Kummissjoni kkunsidrat li l-faċilitajiet disponibbli għall-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata fl-UE kienu jeħtieġu jiġu msaħħa u ddikjarat li kienet se tfassal Deċiżjoni Kwadru sabiex tissostitwixxi l-Azzjoni Konġunta 1998/733/ĠAI tal‑21 ta’ Diċembru 1998 dwar li l-parteċipazzjoni f’organizzazzjoni kriminali fl-Istati Membri ta’ l-Unjoni Ewropea ssir reat kriminali [ĠU 1998, L 351, p. 1].
(3) Il-punt 3.3.2 tal-Programm ta’ l-Aja jiddikjara li l-approssimazzjoni tal-liġi kriminali sostantiva għandha l-għan tal-faċilitazzjoni tar-rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi u deċiżjonijiet ġudizzjarji u tal-koperazzjoni tal-pulizija u tal-ġudikatura fi kwistjonijiet kriminali u tikkonċerna oqsma ta’ kriminalità partikolarment serja b’dimensjonijiet transkonfinali u li għandha tingħata prijorità lill-oqsma ta’ kriminalità li huma speċifikament imsemmija fit-Trattati. Id-definizzjoni ta’ reati relatati mal-parteċipazzjoni f’organizzazzjoni kriminali għandha għalhekk tiġi approssimata fl-Istati Membri. Għalhekk, din id-Deċiżjoni Kwadru għandha tinkludi reati li huma tipikament imwettqa f’organizzazzjoni kriminali. Għandha tipprovdi, barra minn hekk, għall-impożizzjoni ta’ pieni li jikkorrispondu għall-gravità ta’ dawk ir-reati, kontra l-persuni fiżiċi u ġuridiċi li jkunu wettquhom jew li jkunu responsabbli mit-twettiq tagħhom.”
8 L-Artikolu 1 ta’ din id-Deċiżjoni Qafas, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Deċiżjoni Kwadru:
(1) ‘organizzazzjoni kriminali’ tfisser assoċjazzjoni strutturata, stabbilita tul perjodu ta’ żmien, ta’ aktar minn żewġ persuni u li jieħdu azzjoni b’mod konċertat sabiex iwettqu reati punibbli bi priġunerija jew b’ordni ta’ detenzjoni ta’ massimu ta’ mill-anqas erba’ snin jew b’piena aktar serja, sabiex tieħu, direttament jew indirettament, vantaġġ finanzjarju jew vantaġġ materjali ieħor;
(2) ‘assoċjazzjoni strutturata’ tfisser assoċjazzjoni li ma tkunx iffurmata każwalment għat-twettiq immedjat ta’ reat u li ma teħtieġx li jkollha rwoli formalment definiti għall-membri tagħha, kontinwità fil-kompożizzjoni tagħha jew struttura żviluppata.”
9 L-Artikolu 2 tal-imsemmija deċiżjoni qafas, intitolat “Reati marbuta mal-parteċipazzjoni f’organizzazzjoni kriminali”, jipprovdi:
“Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżgura li wieħed jew iż-żewġ tipi, li ġejjin, ta’ mġiba relatati ma’ organizzazzjoni kriminali jkunu meqjusa bħala reati:
(a) l-imġiba ta’ kwalunkwe persuna li, bi ħsieb u b’għarfien jew ta’ l-għan u ta’ l-attività ġenerali ta’ l-organizzazzjoni kriminali jew ta’ l-intenzjoni tagħha li twettaq ir-reati in kwistjoni, tieħu sehem attiv fl-attivitajiet kriminali ta’ l-organizzazzjoni, inklużi l-forniment ta’ informazzjoni jew ta’ mezzi materjali, ir-reklutaġġ ta’ membri ġodda u kull forma ta’ finanzjament ta’ l-attivitajiet tagħha, bl-għarfien li tali parteċipazzjoni se tikkontribwixxi għat-twettiq ta’ l-attivitajiet kriminali ta’ l-organizzazzjoni;
(b) l-imġiba ta’ kwalunkwe persuna li tikkonsisti fi ftehim ma’ persuna waħda jew aktar li għandha titwettaq attività, li jekk imwettqa, tkun tikkonsisti fit-twettiq ta’ reati imsemmija fl-Artikolu 1, anki jekk dik il-persuna ma tiħux sehem fl-eżekuzzjoni attwali ta’ l-attività.”
10 L-Artikolu 3 tal-istess deċiżjoni qafas, intitolat “Pieni”, huwa mfassal b’dan il-mod:
“1. Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżgura li:
(a) ir-reat imsemmi fl-Artikolu 2(a) jkun punibbli b’terminu massimu ta’ priġunerija ta’ mill-inqas bejn sentejn u ħames snin; jew
(b) ir-reat imsemmi fl-Artikolu 2(b) ikun punibbli bl-istess terminu massimu ta’ priġunerija bħar-reat li lejh ikun mmirat il-ftehim, jew b’terminu massimu ta’ priġunerija ta’ mill-inqas bejn sentejn u ħames snin.
2. Kull Stat Membru għandu jieħu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżgura li jista’ jiġi meqjus bħala ċirkustanza aggravanti l-fatt li reati msemmija fl-Artikolu 2, kif determinati minn dan l-Istat Membru, ikunu mwettqa fil-qafas ta’ organizzazzjoni kriminali.”
Id-dritt Bulgaru
Il-Kodiċi Kriminali
11 L-Artikolu 23(1) tan-Nakazatelen kodeks (il-Kodiċi Kriminali, DV Nru 26, tat‑2 ta’ April 1968), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Kriminali”), jipprovdi:
“Jekk b’att wieħed jitwettqu diversi reati jew jekk persuna tkun wettqet diversi reati differenti qabel ma tiġi kkundannata għal wieħed minnhom permezz ta’ sentenza definittiva, il-qorti, wara li tistabbilixxi piena għal kull wieħed minn dawn ir-reati separatament, għandha timponi l-iktar piena gravi fosthom.”
12 L-Artikolu 80 ta’ dan il-kodiċi jipprovdi:
“(1) L-azzjoni kriminali tkun preskritta meta ma tinbediex matul:
[…]
2. ħmistax-il sena, fir-rigward tal-atti punibbli b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ iktar minn għaxar snin;
3. għaxar snin, fir-rigward tal-atti punibbli b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ iktar minn tliet snin;
[…]
(3) Il-preskrizzjoni tal-azzjoni pubblika tibda tiddekorri mid-data tat-twettiq tar-reat, fil-każ ta’ attentat jew ta’ preparazzjoni għat-twettiq tiegħu, mid-data li fiha jitwettaq l-aħħar att, u fil-każ ta’ reati mhux interrotti jew kontinwi, mid-data tal-waqfien tagħhom.”
13 Skont l-Artikolu 81 tal-kodiċi msemmi:
“(1) Il-preskrizzjoni għandha tiġi sospiża meta l-bidu jew it-tkomplija tal-azzjoni kriminali tkun suġġetta għar-riżoluzzjoni ta’ kwistjoni preliminari permezz ta’ deċiżjoni ġudizzjarja definittiva.
(2) Il-preskrizzjoni tiġi interrotta b’kull att tal-awtoritajiet kompetenti mwettaq għall-finijiet tal-prosekuzzjoni u biss fir-rigward tal-persuna li kontriha tkun diretta l-prosekuzzjoni. Meta jintemm l-att li bih tkun ġiet interrotta l-preskrizzjoni, jibda jiddekorri terminu ġdid ta’ preskrizzjoni.
(3) Minkejja s-sospensjoni jew l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni, l-azzjoni pubblika tiġi preskritta jekk ikun għadda terminu li jaqbeż nofs it-terminu previst fl-artikolu preċedenti.”
14 L-Artikolu 93 tal-istess kodiċi jipprovdi:
“It-termini u l-espressjonijiet li ġejjin jintużaw f’dan il-kodiċi bit-tifsira li ġejja:
[…]
20. ‘grupp kriminali organizzat’: l-assoċjazzjoni fit-tul u strutturata ta’ tliet persuni jew iktar bil-għan li jwettqu b’mod miftiehem, fit-territorju nazzjonali jew barra minnu, reati punibbli b’piena ta’ ċaħda tal-libertà li taqbeż it-tliet snin. L-assoċjazzjoni titqies bħala strutturata anki fin-nuqqas ta’ tqassim formali tal-funzjonijiet bejn il-parteċipanti, ta’ parteċipazzjoni fit-tul jew ta’ struttura żviluppata.”
15 L-Artikolu 255 tal-Kodiċi Kriminali jipprovdi:
“(1) Kull min jevita l-iffissar jew il-ħlas ta’ djun fiskali ta’ ammont sinjifikattiv, billi:
[…]
7. inaqqas b’mod indebitu t-taxxa tal-input imħallsa,
ikun issanzjonat b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn sena u sitt snin u b’multa sa massimu ta’ 2 000 [lev Bulgaru (BGN)].
[…]
(3) Meta d-dejn tat-taxxa jkun ta’ ammont partikolarment għoli, il-piena tkun ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn tliet u tmien snin u l-konfiska tal-proprjetà kollha jew ta’ parti minnha tal-ħati.”
16 L-Artikolu 321 ta’ dan il-kodiċi jindika:
“(1) Il-formazzjoni jew it-tmexxija ta’ grupp kriminali organizzat hija ssanzjonata b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn tliet u għaxar snin.
(2) Il-parteċipazzjoni f’dak il-grupp hija ssanzjonata b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn sena u sitt snin.
(3) Meta l-grupp ikun […] ikkostitwit bi skop ta’ lukru, […] is-sanzjoni għandha tkun:
1. għar-reati msemmija fil-paragrafu 1: piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn ħames u ħmistax-il sena;
2. għar-reati msemmija fil-paragrafu 2: piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn tlieta u għaxar snin.”
Il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali
17 L-Artikolu 24(1) tan-Nakazatelno-protsesualen kodeks (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, DV Nru 86, tat‑28 ta’ Ottubru 2005), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“Il-proċedura ma tinbediex, jew tiġi arkivjata jekk tkun diġà bdiet, meta:
[…]
3. ir-responsabbiltà kriminali tkun preskritta minħabba li jkun skada t-terminu previst mil-liġi;
[…]”
Il-proċedura fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
18 Permezz ta’ att ta’ akkuża mfassal matul is-sena 2015, A, B, V, G u D tressqu quddiem il-qorti kriminali kompetenti sabiex iwieġbu għat-twettiq ta’ diversi reati.
19 B’mod iktar partikolari, A u B huma akkużati, qabel kollox, li mexxew grupp kriminali organizzat, ikkostitwit bi skop ta’ lukru, fis-sens tal-Artikolu 321(3) tal-Kodiċi Kriminali. Dan ir-reat, li beda matul ix-xahar ta’ Marzu 2011 u ntemm fl‑14 ta’ Novembru 2012, huwa punibbli b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn ħames u ħmistax-il sena.
20 Sussegwentement, V, G u D, abbażi ta’ din l-istess dispożizzjoni, huma akkużati li pparteċipaw fl-istess grupp kriminali organizzat. Dan ir-reat, li beda wkoll matul ix-xahar ta’ Marzu 2011 u ntemm fl‑14 ta’ Novembru 2012, huwa punibbli b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn tlieta u għaxar snin.
21 Fl-aħħar nett, A, B, V u D huma akkużati li wettqu, bejn ix-xahar ta’ Ġunju 2011 u x-xahar ta’ Ottubru 2012, diversi frodi tal-VAT, li l-ammonti tagħhom jammontaw, rispettivament, għal BGN 1 239 070 (lev Bulgaru) (madwar EUR 633 525), għal BGN 2 211 200 (madwar EUR 1 130 568), għal BGN 2 000 000 (madwar EUR 1 022 583), u għal BGN 2 433 590 (madwar EUR 1 244 274). Dawn ir-reati, stabbiliti fl-Artikolu 255(3) tal-Kodiċi Kriminali, huma ssanzjonati, kull waħda, b’piena ta’ ċaħda tal-libertà ta’ bejn tliet u tmien snin u bil-konfiska tal-proprjetà kollha jew ta’ parti mill-proprjetà tagħhom. Madankollu, il-piena ta’ ċaħda tal-libertà massima li tista’ tiġi imposta fir-rigward ta’ dawn ir-reati kollha ma tistax teċċedi tmien snin.
22 Fis‑26 ta’ Novembru 2015, wara l-preżentata tal-att ta’ akkuża msemmi fil-punt 18 ta’ din is-sentenza, il-kawża ġiet assenjata lil kulleġġ ġudikanti, kompost minn imħallef u minn żewġ ġurati, li żamm 48 seduta bejn is-sena 2015 u s-sena 2021. Wara l-ħatra ta’ dan l-imħallef bħala Prosekutur Delegat Ewropew, il-proċedura kellha titkompla ab initio, wara li din il-kawża ġiet assenjata mill-ġdid lit-tieni mħallef u lil żewġ ġurati oħra. Bejn is-sena 2022 u s-sena 2025, dan il-kulleġġ ġudikanti żamm 18-il seduta, mingħajr ma ġiet adottata ebda miżura reali sabiex jinġabru provi. Wara l-irtirar tal-imsemmi tieni mħallef fl‑14 ta’ Marzu 2025, din il-kawża ġiet assenjata mill-ġdid lit-tielet imħallef u lil żewġ ġurati ġodda, li jifformaw il-qorti tar-rinviju.
23 Fl-ewwel lok, din il-qorti tirrileva li, skont l-Artikoli 80 u 81 tal-Kodiċi Kriminali, l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għar-reati ta’ frodi tal-VAT u ta’ parteċipazzjoni fi grupp kriminali organizzat li hija adita bihom hija imminenti. F’dan ir-rigward, hija tippreċiża li t-terminu ta’ preskrizzjoni assolut applikabbli għal dawn ir-reati huwa ta’ ħmistax-il sena. Konsegwentement, din il-preskrizzjoni ser tiskadi fl‑2026 u fl‑2027, fir-rigward tar-reati ta’ frodi tal-VAT, skont id-data li fiha ġiet ippreżentata d-dikjarazzjoni falza tal-VAT, u l‑14 ta’ Novembru 2027, fir-rigward tar-reat ta’ parteċipazzjoni fi grupp kriminali organizzat, jiġifieri ħmistax-il sena wara x-xoljiment ta’ dan il-grupp. Issa, skont il-qorti tar-rinviju, ma huwiex oġġettivament possibbli, f’dan il-każ, li tintemm proċedura kriminali quddiem tliet livelli ta’ qrati qabel l-iskadenza ta’ dawn it-termini.
24 Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-proċeduri kriminali mibdija kontra A u B talli mexxew il-grupp kriminali organizzat, l-imsemmija qorti tirrileva li, peress li dan ir-reat huwa punibbli b’piena li ċċaħħad il-libertà massima ta’ ħmistax-il sena, it-terminu ta’ preskrizzjoni assolut applikabbli huwa ekwivalenti għal 22 sena u sitt xhur u għalhekk jiskadi biss fl‑14 ta’ Mejju 2035. Fil-fehma tagħha, tali terminu huwa suffiċjenti sabiex tintemm il-proċedura kriminali, inkluż quddiem tliet livelli ta’ ġuriżdizzjoni.
25 F’dan il-kuntest, l-istess qorti tqis li l-fatt li t-terminu ta’ preskrizzjoni jiġi kkalkolat biss skont il-piena massima mġarrba, indipendentement mill-kumplessità legali u fattwali tal-kawża u mill-eventwali okkorrenza ta’ ċirkustanzi mhux previsti, jista’ jkun inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. F’dan ir-rigward, hija tfakkar li, fis-sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin (C‑107/23 PPU, iktar ’il quddiem is-“sentenza Lin” EU:C:2023:606), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li r-regoli ta’ preskrizzjoni previsti mid-dritt nazzjonali jippermettu repressjoni effettiva tar-reati marbuta ma’ frodi tal-VAT u li ma jistax ikun hemm, għal raġunijiet inerenti għal dan id-dritt nazzjonali, riskju sistemiku ta’ impunità, b’mod partikolari fil-kawżi li l-kumplessità tagħhom teħtieġ investigazzjoni itwal.
26 Issa, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-impossibbiltà, fid-dritt Bulgaru, li jiġi stabbilit terminu ta’ preskrizzjoni itwal mit-terminu ta’ preskrizzjoni assolut ta’ ħmistax-il sena applikabbli għar-reati ta’ frodi tal-VAT, f’kawżi iktar kumplessi jew minħabba l-okkorrenza ta’ avveniment fortuwitu li jimponi t-tkomplija tal-proċedura ab initio, tikkostitwixxi problema sistemika sa fejn iktar ma tkun kumplessa l-attività kriminali li hija s-suġġett tal-proċeduri, iktar ikun diffiċli li tintemm il-proċedura kriminali qabel l-iskadenza ta’ dan it-terminu.
27 Fit-tieni lok, din il-qorti tirrileva li l-leġiżlatur Bulgaru ppreveda piena ta’ priġunerija ta’ tul massimu ta’ tmien snin għar-reati ta’ frodi fiskali, filwaqt li l-parteċipazzjoni fi grupp kriminali organizzat u t-tmexxija ta’ tali grupp huma punibbli, rispettivament, b’piena li ċċaħħad il-libertà ta’ massimu ta’ għaxar snin u ta’ ħmistax-il sena, minkejja l-fatt li l-uniku għan kriminali ta’ dan il-grupp organizzat jinsab fit-twettiq ta’ frodi fiskali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija tistaqsi dwar il-kompatibbiltà ta’ tali differenza bejn il-pieni massimi applikabbli mal-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841.
28 F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti tenfasizza li din id-dispożizzjoni tipprevedi alternattiva fir-rigward tal-pieni applikabbli għal ftehim bl-għan li jitwettaq reat, fis-sens tal-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas. L-Istati Membri jistgħu jipprevedu, skont l-ewwel parti ta’ din l-alternattiva, piena li l-massimu tagħha jkun identiku għal dak tal-piena imposta għar-reati li għalihom ikun ġie konkluż dan il-ftehim. Skont it-tieni parti tal-imsemmija alternattiva, huma jistgħu jipprevedu piena ta’ ċaħda tal-libertà massima ta’ bejn mill-inqas sentejn u ħames snin. Din it-tieni parti għalhekk tiffissa firxa ta’ pieni li ma hijiex marbuta mat-tul massimu tal-pieni li jissanzjonaw ir-reati previsti mill-organizzazzjoni kriminali. Madankollu, il-qorti tar-rinviju tiddubita li l-imsemmija tieni parti tista’ tiġi interpretata bħala li tippermetti lill-Istati Membri jipprevedu pieni iktar ħorox minn dawk imposti għal dawn ir-reati.
29 Fil-fatt, din il-qorti tqis li l-ftehim imsemmi f’dan l-Artikolu 2(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841, li wassal għall-formazzjoni ta’ organizzazzjoni kriminali fis-sens tal-Artikolu 1(1) ta’ din id-deċiżjoni qafas, huwa ta’ natura li jikkostitwixxi ksur biss minħabba l-għan tiegħu, jiġifieri t-twettiq ta’ ċerti reati. Għaldaqstant, l-imsemmija qorti għandha t-tendenza li tqis li l-piena mġarrba taħt tali ftehim ma tistax tkun iktar severa minn dik prevista għar-reati li huma s-suġġett ta’ dan il-ftehim, għaliex inkella jinkiser il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
30 Madankollu, il-qorti tar-rinviju tirrikonoxxi li mill-formulazzjoni tat-tieni parti tal-alternattiva msemmija fl-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 jidher li jirriżulta li l-Istati Membri jistgħu jipprevedu, għall-assoċjazzjoni kriminali, piena iktar severa minn dik applikabbli għar-reati li din l-assoċjazzjoni għandha l-għan li twettaq.
31 F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-Sofiyski gradski sad (il-Qorti tal-Belt ta’ Sofija, il-Bulgarija) iddeċidiet li tressaq dawn id-domandi preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja:
“[1.] L-Artikolu 325 TFUE u l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni [PIF] jippermettu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi terminu ta’ preskrizzjoni għat-tressiq ta’ proċeduri kriminali fir-rigward ta’ atti li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, li tipprovdi li t-terminu ta’ preskrizzjoni jiddependi biss mill-piena massima prevista għar-reat inkwistjoni, u ma jiddependix ukoll mill-gravità fil-fatt u fil-liġi tal-każ, u li ma tipprevedix il-possibbiltà li jseħħ avveniment mhux ippjanat, li minħabba fih il-proċedura ġudizzjarja jkollha tibda [ab initio], b’tali mod li l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ twassal għal impunità?
[2.] L-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/841/ĠAI tal‑24 ta’ Ottubru 2008 dwar il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata jippermetti leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha r-reat imsemmi fl-Artikolu 2(b) [tagħha] jiġi suġġett għal piena ta’ ċaħda tal-libertà li t-tul tagħha jkun itwal mill-massimu previst għar-reat li t-twettiq tiegħu huwa s-suġġett tal-ftehim imsemmi fl-Artikolu 2(b)?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
32 Preliminarjament, l-ewwel nett, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fid-dritt Bulgaru, it-terminu ta’ preskrizzjoni normalment applikabbli għal reat jiddependi mill-gravità tal-piena mġarrba u jista’ jiġi interrott jew sospiż. Fir-rigward tat-terminu ta’ preskrizzjoni assolut applikabbli għal dan il-ksur, li, min-naħa tiegħu, la jista’ jiġi interrott u lanqas sospiż, dan huwa ffissat għal tul ekwivalenti għal darba u nofs it-terminu ta’ preskrizzjoni normalment applikabbli għall-ksur imsemmi. Jekk ma tkun seħħet ebda kundanna definittiva qabel l-iskadenza ta’ dan it-terminu ta’ preskrizzjoni assolut, il-proċedura kriminali għall-istess reat għandha titqies li hija definittivament preskritta.
33 F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà mal-Artikolu 325 TFUE u mal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF tal-leġiżlazzjoni Bulgara li tistabbilixxi għal ħmistax-il sena t-terminu ta’ preskrizzjoni assolut applikabbli għar-reati ta’ frodi tal-VAT u ta’ parteċipazzjoni fi grupp kriminali organizzat li għandu bħala għan it-twettiq ta’ tali reati.
34 It-tieni nett, peress li l-fatti li taw lok għall-proċeduri kriminali twettqu matul is-snin 2011 u 2012, il-Konvenzjoni PIF hija applikabbli għalihom ratione temporis. Fil-fatt, minn naħa, mill-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2008/40 jirriżulta li din il-konvenzjoni daħlet fis-seħħ fir-Rumanija, l-iktar tard, fl‑1 ta’ Jannar 2008. Min-naħa l-oħra, l-imsemmija konvenzjoni waqfet milli jkollha effett biss mis‑6 ta’ Lulju 2019, li hija d-data li fiha hija ġiet issostitwita bid-Direttiva PIF, kif jippreċiża l-Artikolu 16 ta’ din id-direttiva (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2026, Lin II, C‑280/25, iktar ’il quddiem is-“sentenza Lin II”, EU:C:2026:586, punti 67 u 68).
35 It-tielet nett, minn naħa, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-ammont totali tal-frodi tal-VAT li l-persuni inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma ssuspettati li wettqu huwa evalwat għal iktar minn EUR 4 miljun. Tali frodi għandha, għaldaqstant, tiġi kklassifikata bħala “serja”, fis-sens tal-Artikolu 325 TFUE u tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Lin, punti 22 u 79, u Lin II, punti 73 u 74).
36 Min-naħa l-oħra, għandu jiġi enfasizzat li l-Artikolu 325(1) TFUE jkopri mhux biss atti li effettivament jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni iżda wkoll it-tentattiv li jitwettqu tali atti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et, C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 187).
37 Bl-istess mod, mill-Artikolu 1(3) u mill-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF jirriżulta li t-tentattiv li titwettaq frodi li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni għandu jiġi assimilat ma’ tali frodi, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 2(1) (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Lin II, punt 95).
38 Mill-bqija, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-formazzjoni ta’ assoċjazzjoni kriminali bl-għan li twettaq reati fil-qasam tal-VAT tikkostitwixxi każ ta’ frodi li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2015, Taricco et, C‑105/14, EU:C:2015:555, punt 42).
39 Għaldaqstant, kieku l-fatti li huma akkużati bihom il-persuni inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienu stabbiliti, kemm ir-reat ta’ frodi tal-VAT kif ukoll dak ta’ parteċipazzjoni fi grupp kriminali organizzat bl-għan li titwettaq din il-frodi, li fir-rigward tagħhom il-persuni inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma akkużati quddiem il-qorti tar-rinviju, ikollhom jitqiesu li jikkostitwixxu frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 325 TFUE u tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF.
40 Minn dan isegwi li, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 325 TFUE u l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-proċeduri kriminali fir-rigward ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni huma neċessarjament preskritti jekk ebda kundanna definittiva ma tkun ġiet adottata f’terminu ta’ ħmistax-il sena mit-twettiq ta’ dawn ir-reati, indipendentement mill-okkorrenza ta’ kull kawża ta’ interruzzjoni jew ta’ sospensjoni tal-preskrizzjoni kif ukoll ta’ kull każ fortuwitu, u mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni l-grad ta’ kumplessità tal-kawża, tali terminu jista’, skont il-qorti tar-rinviju, iwassal għal riskju sistemiku ta’ impunità ta’ tali frodi.
41 Fl-ewwel lok, għandu jiġi efasizzat li l-Artikolu 325(1) TFUE jimponi fuq l-Istati Membri d-dmir li jiġġieldu l-frodi u kull attività illegali oħra li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz ta’ miżuri dissważivi u effettivi . Għalkemm għandhom libertà ta’ għażla fir-rigward tas-sanzjonijiet applikabbli, li jistgħu jieħdu l-forma ta’ sanzjonijiet amministrattivi, ta’ sanzjonijiet kriminali jew ta’ taħlita tat-tnejn, l-Istati Membri għandhom madankollu jiżguraw, skont din id-dispożizzjoni, li l-każijiet ta’ frodi serja jew ta’ attività illegali serja oħra li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni jkunu punibbli b’sanzjonijiet kriminali ta’ natura effettiva u dissważiva (sentenza Lin II, punt 109 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42 L-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF jobbliga, min-naħa tiegħu, lill-Istati Membri biex jadottaw il-miżuri meħtieġa biex l-aġir li jikkostitwixxi frodi li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni jkun is-suġġett ta’ pieni kriminali effettivi, proporzjonati u dissważivi, inklużi, mill-inqas f’każijiet ta’ frodi serja, pieni ta’ ċaħda tal-libertà li jistgħu jagħtu lok għal estradizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Lin II, punt 71).
43 Fit-tieni lok, fid-data tal-fatti tal-kawża prinċipali, is-sistema tal-preskrizzjoni applikabbli għar-reati kriminali li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni ma kinitx is-suġġett ta’ armonizzazzjoni mil-leġiżlatur tal-Unjoni, li seħħet biss sussegwentement, b’mod parzjali, bl-adozzjoni tad-Direttiva PIF (sentenza Lin, punt 81 u l-ġurisprudenza ċċitata), li ma hijiex applikabbli għat-tilwima inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif jirriżulta mill-punt 34 ta’ din is-sentenza.
44 Għaldaqstant, l-adozzjoni ta’ regoli li jirregolaw il-preskrizzjoni tar-responsabbiltà kriminali għal reati li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni kienet taqa’, fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali, taħt il-kompetenza tal-Istati Membri. Madankollu, dawn l-Istati huma obbligati, fl-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza, josservaw l-obbligi li jirriżultaw, għalihom, mid-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mill-Artikolu 325 TFUE u mill-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Lin, punt 82).
45 F’dan ir-rigward, l-Istati Membri għandhom, b’mod partikolari, jiżguraw li r-regoli tal-preskrizzjoni previsti mid-dritt nazzjonali jippermettu repressjoni effettiva tar-reati ta’ frodi serja li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, peress li l-eżistenza ta’ riskju sistemiku li tali reati jibqgħu kriminalment mhux issanzjonati tikkostitwixxi każ ta’ inkompatibbiltà mar-rekwiżiti tal-Artikolu 325(1) TFUE u tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Lin, punt 92, u Lin II, punt 219 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
46 Fit-tielet u l-aħħar lok, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li terminu ta’ preskrizzjoni assolut, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jikkontribwixxi biex tissaħħaħ iċ-ċertezza legali billi jipprekludi li l-preskrizzjoni tal-proċeduri tkun tista’ tiġi mdewma indefinittivament permezz tar-repetizzjoni ta’ atti li jinterrompu jew jissospendu din il-preskrizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Novembru 2025, Mikroregion Porta Bohemica, C‑539/24, EU:C:2025:919, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
47 Madankollu, tali terminu ta’ preskrizzjoni assolut għandu jkun ta’ tul suffiċjenti sabiex ma jagħmilx, fil-prattika, impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, punti 48 u 49, kif ukoll tat‑30 ta’ Jannar 2025, Trenitalia, C‑510/23, EU:C:2025:41, punt 38). Sabiex tiġi evalwata n-natura suffiċjenti ta’ tali tul, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-elementi kollha tas-sistema ta’ preskrizzjoni kkonċernata kif ukoll il-livell ta’ kumplessità tal-proċedura neċessarja għall-konstatazzjoni tal-ksur inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 50, u tat‑30 ta’ Jannar 2025, Trenitalia, C‑510/23, EU:C:2025:41, punt 39).
48 Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Istati Membri huma obbligati jiżguraw li jistabbilixxu terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tul suffiċjenti biex jintemmu l-proċeduri kriminali mibdija kontra l-awturi ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, billi jieħdu debitament inkunsiderazzjoni t-tul u l-kumplessità ta’ dawn il-proċeduri (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2015, Taricco et, C‑105/14, EU:C:2015:555, punti 46 u 47).
49 F’dan il-każ, kif ġie enfasizzat fil-punt 33 ta’ din is-sentenza, ir-reati ta’ frodi tal-VAT u ta’ parteċipazzjoni fi grupp kriminali organizzat, bħal dawk attribwiti lill-persuni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, huma neċessarjament preskritti, fid-dritt Bulgaru, meta ebda kundanna definittiva ma tkun seħħet f’terminu ta’ ħmistax-il sena mit-twettiq tagħhom.
50 F’dan ir-rigward, minn naħa, kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punt 44 tal-konklużjonijiet tiegħu, tali terminu ta’ ħmistax-il sena jħalli, bħala prinċipju, lill-awtoritajiet kriminali Bulgari perijodu ta’ żmien raġonevoli biex itemmu l-proċeduri kriminali mibdija kontra l-awturi ta’ tali frodi u jiksbu, qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għalihom, sentenza definittiva fir-rigward ta’ din il-frodi, inkluż meta din is-sentenza teħtieġ li l-kawża tiġi eżaminata bi tliet livelli ta’ qrati.
51 Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju ma pprovdietx lill-Qorti tal-Ġustizzja b’elementi suffiċjenti li jippermettu li jiġi kkonstatat li, b’mod sistematiku, kien, fil-prattika, eċċessivament diffiċli, fil-Bulgarija, li tingħata deċiżjoni, li għandha l-awtorità ta’ res judicata, fir-rigward tar-reati ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni f’terminu ta’ ħmistax-il sena mit-twettiq ta’ dawn ir-reati. F’dan ir-rigward, għandu b’mod partikolari jiġi rrilevat li bidliet li jaffettwaw il-kompożizzjoni ta’ kulleġġi ġudikanti f’kawżi iżolati ma humiex biżżejjed biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ riskju sistemiku ta’ impunità tal-imsemmija reati.
52 Minn dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha jsegwi li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 325 TFUE u l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-proċeduri kriminali fir-rigward ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni huma neċessarjament preskritti jekk ebda kundanna definittiva ma tkun ġiet adottata f’terminu ta’ ħmistax-il sena mit-twettiq ta’ dawn ir-reati, indipendentement mill-okkorrenza ta’ kull kawża ta’ interruzzjoni jew ta’ sospensjoni tal-preskrizzjoni kif ukoll ta’ kull każ fortuwitu, sakemm tali terminu ma jwassalx, fl-Istat Membru kkonċernat, għal riskju sistemiku ta’ impunità ta’ tali frodi.
Fuq it-tieni domanda
53 Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha r-reat li jikkonsisti fil-konklużjoni ta’ ftehim bl-għan li jitwettaq reat, kif imsemmi fl-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas, huwa punibbli b’piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa, fl-istess ħin, ogħla minn dak tal-piena li ċċaħħad il-libertà applikabbli għar-reat li fid-dawl tiegħu dan il-ftehim huwa konkluż u ta’ iktar minn ħames snin.
54 Kif jirriżulta mill-premessi 1 u 3 ta’ din id-deċiżjoni qafas, din hija bbażata fuq approċċ komuni tal-problemi transkonfinali bħall-kriminalità organizzata u, minn naħa, għandha tinkludi r-reati normalment imwettqa fil-kuntest ta’ organizzazzjoni kriminali, u, min-naħa l-oħra, għandha tipprevedi, kontra l-persuni fiżiċi u ġuridiċi li wettqu tali reati jew li huma responsabbli għalihom, sanzjonijiet li jikkorrispondu għall-gravità ta’ dawn ir-reati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2024, Volieva, C‑265/23, EU:C:2024:602, punt 38).
55 F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-persuni inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma b’mod partikolari akkużati, skont l-Artikolu 321 tal-Kodiċi Kriminali, talli mexxew jew ipparteċipaw fi grupp kriminali organizzat, fis-sens tal-Artikolu 93(20) ta’ dan il-kodiċi, li l-għan tiegħu kien li jwettaq frodi tal-VAT.
56 Skont il-qorti tar-rinviju, it-tmexxija ta’ tali grupp kriminali organizzat u l-parteċipazzjoni f’dan il-grupp jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-reat previst fl-Artikolu 2(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841, jiġifieri l-aġir marbut ma’ organizzazzjoni kriminali li jikkonsisti fil-fatt li persuna tikkonkludi ma’ persuna waħda jew iktar ftehim intiż biex tiġi eżerċitata attività li, jekk tirnexxi, twassal għat-twettiq ta’ wieħed mir-reati msemmija fl-Artikolu 1 ta’ din id-deċiżjoni qafas, anki meta l-ewwel minn dawn il-persuni ma tipparteċipax fl-eżekuzzjoni nnifisha ta’ din l-attività.
57 Il-Kummissjoni tqis madankollu li r-reati msemmija fil-punt 55 ta’ din is-sentenza jaqgħu iktar taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 2(a) tal-imsemmija deċiżjoni qafas, jiġifieri l-aġir marbut ma’ organizzazzjoni kriminali li jikkonsisti fil-fatt li kull persuna li tipparteċipa b’mod attiv, intenzjonalment u b’għarfien jew tal-għan u tal-attività ġenerali tal-organizzazzjoni kriminali, jew tal-intenzjoni tagħha li twettaq ir-reati inkwistjoni, fl-attivitajiet kriminali tagħha, inkluż billi tipprovdi informazzjoni jew mezzi materjali, billi tirrekluta membri ġodda, kif ukoll bi kwalunkwe forma ta’ finanzjament tal-attivitajiet tagħha, meta din il-persuna tkun taf li din il-parteċipazzjoni ser tikkontribwixxi għat-twettiq tal-attivitajiet kriminali ta’ din l-organizzazzjoni.
58 F’dan ir-rigward, minn naħa, mill-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 jirriżulta li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jikkriminalizzaw jew iż-żewġ tipi ta’ aġir imsemmija f’din id-dispożizzjoni, jew wieħed minnhom biss. Issa, it-talba għal deċiżjoni preliminari ma tippermettix li jiġi ddeterminat liema għażla għamel il-leġiżlatur Bulgaru f’dan ir-rigward. Min-naħa l-oħra, għandu jitfakkar li d-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni isiru mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li hija tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha stess, u li ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tiegħu (sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija – Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 44).
59 Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tpoġġi indiskussjoni l-evalwazzjoni tal-qorti tar-rinviju li tgħid li r-reati ta’ tmexxija u ta’ parteċipazzjoni fi grupp kriminali organizzat, li huma akkużati bih il-persuni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas. Ċertament, jekk jidher, b’mod manifest, li l-interpretazzjoni mitluba ta’ din id-dispożizzjoni ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, it-tieni domanda preliminari għandha tiġi ddikjarata inammissibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Ġunju 2026, NTH Haustechnik, C‑484/24, EU:C:2020:496, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata). Madankollu, dan ma huwiex il-każ hawnhekk.
60 Fi kwalunkwe każ, minkejja li s-sistema ta’ sanzjonijiet prevista fl-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 fir-rigward tar-reat imsemmi fl-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas hija differenti minn dik stabbilita mill-Artikolu 3(1)(a) tal-imsemmija deċiżjoni qafas fir-rigward tar-reat imsemmi fl-Artikolu 2(a) tagħha, xorta jibqa’ l-fatt li r-risposta għat-tieni domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju tibqa’, għar-raġunijiet esposti iktar ’il quddiem, identika jekk din tal-aħħar kienet tqis, b’mod definittiv, li r-reati msemmija fil-punt 55 ta’ din is-sentenza jaqgħu taħt dan l-Artikolu 2(a) tal-istess deċiżjoni qafas u mhux taħt l-Artikolu 2(b) tagħha.
61 Fid-dawl ta’ din il-preċiżazzjoni, għandu jiġi rrilevat li, konformement mal-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841, il-ftehim imsemmi fl-Artikolu 2(b) tagħha għandu jiġi ssanzjonat jew b’piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa identiku għal dak previst għar-reat li għalih ġie konkluż dan il-ftehim, jew b’piena li ċċaħħad il-libertà massima ta’ mill-inqas bejn sentejn u ħames snin.
62 Skont ġurisprudenza stabbilita, mir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza jirriżulta li dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma jinkludu ebda riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati t-tifsira u l-portata tagħha għandha normalment tingħata, fl-Unjoni kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi li għandha tiġi mfittxija billi jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Jannar 1984, Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, punt 11, u tat‑18 ta’ Diċembru 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge, C‑417/23, EU:C:2025:1017, punt 76).
63 Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-formulazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841, għandu jiġi rrilevat li l-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tippreżenta diverġenzi fil-verżjonijiet lingwistiċi differenti tagħha. Għalhekk, fil-verżjoni Taljana tagħha (“o compresa tra due e cinque anni”), hija tipprevedi li r-reat imsemmi fl-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas huwa punibbli b’piena ta’ priġunerija li t-tul massimu tagħha huwa ekwivalenti għal dak previst għar-reat li għalih il-ftehim huwa konkluż jew bejn sentejn u ħames snin. Min-naħa l-oħra, f’verżjonijiet lingwistiċi oħra, bħall-verżjonijiet bl-Ispanjol (“con una pena máxima de reclusión de al menos entre dos y cinco años”), bid-Daniż (“med en maksimumsfrihedsstraf på mindst mellem to og fem år”), bil-Ġermaniż (“mit einer Freiheitsstrafe im Höchstmaß von mindestens zwei bis fünf Jahren”), bil-Grieg (“με ποινή στερητική της ελευθερίας το μέγιστο ύψος της οποίας είναι τουλάχιστο μεταξύ δύο και πέντε ετών”), bl-Ingliż (“by a maximum term of imprisonment of at least between two and five years”), bl-Olandiż (“met een maximale vrijheidsstraf van ten minste tussen de twee en de vijf jaar”), bil-Portugiż (“com uma pena de prisão com a duração máxima de, pelo menos, dois a cinco anos”) u bir-Rumen (“de o pedeapsă maximă privativă de libertate de cel puțin doi până la cinci ani”), id-dispożizzjoni msemmija tipprovdi li dan il-ksur għandu jkun issanzjonat b’piena ta’ priġunerija li t-tul massimu tagħha huwa ekwivalwenti għal dak previst għall-ksur li għalih l-imsemmi ftehim ikun konkluż jew b’piena ta’ priġunerija li t-tul massimu tagħha jkun inkluż bejn mill-inqas sentejn u ħames snin.
64 L-istess japplika għall-formulazzjoni tal-Artikolu 3(1)(a) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841. Għalhekk, fil-verżjoni Taljana tagħha (“di durata massima compresa tra due e cinque anni”), din id-dispożizzjoni tipprevedi piena ta’ priġunerija li t-tul massimu tagħha huwa bejn sentejn u ħames snin, filwaqt li, b’mod partikolari fil-verżjoni tagħha bl-Ispanjol (“una pena máxima de reclusión de al menos entre dos y cinco años”), bid-Daniż (“med en maksimumsfrihedsstraf på mindst mellem to og fem år”), bil-Ġermaniż (“mit einer Freiheitsstrafe im Höchstmaß von mindestens zwei bis fünf Jahren”), bil-Grieg (“η αξιόποινη πράξη την οποία αναφέρει το στοιχείο α) του άρθρου 2 να τιμωρείται με μέγιστη ποινή στερητική της ελευθερίας τουλάχιστον μεταξύ δύο και πέντε ετών”), bl-Ingliż (“a maximum term of imprisonment of at least between two and five years”), bil-Franċiż (“une peine d’emprisonnement maximale comprise entre deux ans et cinq ans au moins”), bl-Olandiż (“een maximale vrijheidsstraf die ten minste tussen de twee en de vijf jaar bedraagt”), bil-Portugiż (“uma pena de prisão com a duração máxima de, pelo menos, dois a cinco anos”) u bir-Rumen (“de o pedeapsă maximă privativă de libertate de cel puțin doi până la cinci ani”), l-imsemmija dispożizzjoni tipprevedi piena ta’ priġunerija li t-tul massimu tagħha huwa bejn mill-inqas sentejn u ħames snin.
65 Issa, il-formulazzjoni użata f’waħda mill-verżjonijiet lingwistiċi ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma tistax isservi bħala bażi unika għall-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni jew tingħata prijorità fuq il-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra. Id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni għandhom, fil-fatt, jiġu interpretati u applikati b’mod uniformi, fid-dawl tal-verżjonijiet stabbiliti bil-lingwi kollha tal-Unjoni. Għalhekk, fil-każ ta’ diverġenza bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi ta’ test tad-dritt tal-Unjoni, id-dispożizzjoni inkwistjoni għandha tiġi interpretata skont l-istruttura ġenerali u l-għan tal-leġiżlazzjoni li tifforma parti minnha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑27 ta’ Ottubru 1977, Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, punt 14, u tal‑21 ta’ Mejju 2026, Höldermann, C‑447/24, EU:C:2026:417, punt 71).
66 Fit-tieni lok, għandu jiġi rrilevat li d-Deċiżjoni Qafas 2008/841 ġiet adottata abbażi b’mod partikolari tal-Artikolu 31(1) UE, li d-dispożizzjonijiet tiegħu jinsabu fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE attwali. Issa, dan l-Artikolu 31(1) kien jagħti lil-leġiżlatur tal-Unjoni kompetenza ta’ armonizzazzjoni minima tas-sanzjonijiet kriminali. Għaldaqstant, l-Artikolu 3 ta’ din id-deċiżjoni qafas ma jistax ħlief ikollha dispożizzjonijiet minimi fir-rigward tas-sanzjonijiet applikabbli għar-reati kriminali fil-qasam tal-kriminalità organizzata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Novembru 2024, PT (Ftehim bejn il-prosekutur u l-awtur ta’ reat), C‑432/22, EU:C:2024:987, punt 38).
67 Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 61 sa 64 tal-konklużjonijiet tiegħu, tali interpretazzjoni hija kkonfermata mill-konklużjonijiet tal-laqgħa tal-Kunsill tal‑24 u tal‑25 ta’ April 2002 dwar l-approċċ li għandu jiġi segwit bl-għan tal-armonizzazzjoni tal-pieni. Fil-fatt, minn dan jirriżulta li r-referenza, mil-leġiżlatur tal-Unjoni, għal”pieni massimi ta’ mill-inqas sentejn sa ħames snin priġunerija” ma jipprekludix lill-Istati Membri milli jistabbilixxu, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom, pieni massimi ogħla.
68 Għaldaqstant, mill-bażi legali, mill-istruttura ġenerali u mill-għan tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 jirriżulta li l-Artikolu 3(1)(b) tagħha ma jipprekludix lil Stat Membru milli jissanzjona r-reat imsemmi fl-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas permezz ta’ piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa ta’ iktar minn ħames snin. L-istess interpretazzjoni tapplika fir-rigward tal-Artikolu 3(1)(a) tal-imsemmija deċiżjoni qafas fir-rigward tas-sanzjoni applikabbli għall-ksur imsemmi fl-Artikolu 2(a) tagħha.
69 Fit-tielet lok, dan l-Artikolu 3(1)(b) lanqas ma jipprekludi li Stat Membru jistabbilixxi, għar-reat imsemmi fl-Artikolu 2(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841, piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha jkun itwal minn dak previst għar-reat li fid-dawl tiegħu jiġi konkluż dan il-ftehim.
70 Fil-fatt, minn naħa, minn dan l-Artikolu 2(b) jirriżulta li l-imsemmi ftehim għandu jkollu bħala għan it-twettiq ta’ reati msemmija fl-Artikolu 1(1) ta’ din id-deċiżjoni qafas, jiġifieri reati punibbli b’piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa ta’ mill-inqas erba’ snin jew b’piena iktar severa. Minn dan isegwi li l-leġiżlatur tal-Unjoni stess ippreveda l-ipoteżi li fiha Stat Membru jissanzjona r-reat li fid-dawl tiegħu tali ftehim jiġi konkluż b’piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa ta’ erba’ snin, filwaqt li jawtorizza, skont l-imsemmi Artikolu 3(1)(b), lil dan l-Istat Membru jissanzjona l-parteċipazzjoni fl-imsemmi ftehim b’piena li ċċaħħad il-libertà ta’ tul massimu ta’ iktar minn erba’ snin.
71 Min-naħa l-oħra, tali ftehim jikkostitwixxi aġir marbut ma’ organizzazzjoni kriminali, fis-sens tal-Artikolu 1(1) ta’ din id-deċiżjoni qafas, jiġifieri assoċjazzjoni strutturata, stabbilita ratione temporis, ta’ iktar minn żewġ persuni li jaġixxu b’mod miftiehem sabiex iwettqu reati ta’ serjetà ċerta sabiex minnhom jiksbu, direttament jew indirettament, vantaġġ finanzjarju jew materjali.
72 Issa, kif ifakkru l-premessi 1 u 2 tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841, din tal-aħħar ġiet adottata sabiex issaħħaħ il-mekkaniżmu tal-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata fi ħdan l-Unjoni u sabiex tindirizza l-perikolu partikolari li jirrappreżentaw l-organizzazzjonijiet kriminali kif ukoll il-proliferazzjoni ta’ dawn l-organizzazzjonijiet.
73 Għaldaqstant, fid-dawl tal-importanza li l-leġiżlatur tal-Unjoni jagħti lill-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, lid-diffikultà li jiġu identifikati tali organizzazzjonijiet kriminali u l-gravità tal-konsegwenzi li jirriżultaw mill-attività tagħhom, ma jistax jitqies li l-Artikolu 3(1) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi, għall-aġir imsemmi fl-Artikolu 2 ta’ din id-deċiżjoni qafas, piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa ogħla minn dak previst għar-reati li dan l-aġir għandu l-għan li jwettaq.
74 Fir-raba’ u l-aħħar lok, għandu jitfakkar li l-prinċipju ta’ proporzjonalità tal-pieni, li huwa stabbilit fl-Artikolu 49(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, japplika mhux biss fir-rigward tad-determinazzjoni tal-elementi li jikkostitwixxu reat, iżda wkoll fir-rigward tad-determinazzjoni tar-regoli dwar l-intensità tal-pieni u l-evalwazzjoni tal-elementi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-iffissar tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2026, AK Dlhopolec et, C‑590/24, EU:C:2026:41, punt 106 u l-ġurisprudenza ċċitata).
75 Dan il-prinċipju jeżiġi, fost oħrajn, li s-severità ta’ sanzjoni tikkorrispondi għall-gravità tal-ksur ikkonċernat, b’mod partikolari, billi tiżgura effett realment dissważiv, mingħajr madankollu ma teċċedi l-limiti ta’ dak li huwa neċessarju għat-twettiq tal-għanijiet leġittimament imfittxija minn din l-inkriminazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2026, AK Dlhopolec et, C‑590/24, EU:C:2026:41, punt 105 u 107 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
76 F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta, minn naħa, li l-persuni inkwistjoni fil-kawża prinċipali akkużati li mexxew grupp kriminali organizzat li għandu bħala għan it-twettiq ta’ frodi tal-VAT huma punibbli b’piena li ċċaħħad il-libertà ta’ bejn ħames u ħmistax-il sena u, min-naħa l-oħra, li dawk akkużati li pparteċipaw f’dan il-grupp kriminali organizzat huma punibbli b’piena li ċċaħħad il-libertà ta’ bejn tlieta u għaxar snin.
77 Tali firxa ta’ pieni ma tidhirx, bħala tali, li teċċedi l-limiti ta’ dak li huwa xieraq u neċessarju għat-twettiq tal-għan tal-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata li huwa leġittimament imfittex mil-leġiżlazzjoni Bulgara inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
78 Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li r-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas 2008/841 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha r-reat li jikkonsisti fil-konklużjoni ta’ ftehim bl-għan li jitwettaq reat, kif imsemmi fl-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas, huwa punibbli b’piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa, fl-istess ħin, ogħla minn dak tal-piena li ċċaħħad il-libertà applikabbli għar-reat li fid-dawl tiegħu dan il-ftehim huwa konkluż u ta’ iktar minn ħames snin.
Fuq l-ispejjeż
79 Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1) L-Artikolu 325 TFUE u l-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni stabbilita abbażi tal-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej, iffirmata fi Brussell fis‑26 ta’ Lulju 1995 u annessa mal-Att tal-Kunsill tas‑26 ta’ Lulju 1995,
għandhom jiġu interpretat fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-proċeduri kriminali fir-rigward ta’ frodi serja li tippreġudika l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea huma neċessarjament preskritti jekk ebda kundanna definittiva ma tkun ġiet adottata f’terminu ta’ ħmistax-il sena mit-twettiq ta’ dawn ir-reati, indipendentement mill-okkorrenza ta’ kull kawża ta’ interruzzjoni jew ta’ sospensjoni tal-preskrizzjoni kif ukoll ta’ kull każ fortuwitu, sakemm tali terminu ma jwassalx, fl-Istat Membru kkonċernat, għal riskju sistemiku ta’ impunità ta’ tali frodi.
2) L-Artikolu 3(1)(b) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/841/ĠAI tal‑24 ta’ Ottubru 2008 dwar il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata
għandu jiġu interpretat fis-sens li:
ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha r-reat li jikkonsisti fil-konklużjoni ta’ ftehim bl-għan li jitwettaq reat, kif imsemmi fl-Artikolu 2(b) ta’ din id-deċiżjoni qafas, huwa punibbli b’piena li ċċaħħad il-libertà li t-tul massimu tagħha huwa, fl-istess ħin, ogħla minn dak tal-piena li ċċaħħad il-libertà applikabbli għar-reat li fid-dawl tiegħu dan il-ftehim huwa konkluż u ta’ iktar minn ħames snin.
Firem
* Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.
i L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.