Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 15ης Οκτωβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος – Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 325, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Σύμβαση ΠΟΣ – Άρθρο 2, παράγραφος 1 – Απόφαση-πλαίσιο 2008/841/ΔΕΥ – Άρθρο 2, στοιχεία αʹ και βʹ – Σοβαρή απάτη στον τομέα του φόρου προστιθέμενης αξίας – Συμφωνία για την τέλεση αδικήματος – Άρθρο 3 – Υποχρέωση των κρατών μελών να λαμβάνουν αποτελεσματικά και αποτρεπτικά μέσα για την καταπολέμηση της απάτης που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης – Υποχρέωση θέσπισης ποινικών κυρώσεων – Μέγιστη διάρκεια της ποινής – Αρχή της αναλογικότητας – Χρόνος παραγραφής – Συστημικός κίνδυνος ατιμωρησίας »
Στην υπόθεση C‑321/25 [Gidzhinov] (i),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sofiyski gradski sad (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Σόφιας, Βουλγαρία) με απόφαση της 2ας Μαΐου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 8 Μαΐου 2025, στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας κατά των
А,
B,
V,
G,
D,
παρισταμένης της:
Sofiyska gradska prokuratura,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, N. Fenger, S. Rodin, N. Piçarra και O. Spineanu-Matei, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: V. Di Bucci
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– ο V, εκπροσωπούμενος από τον P. Y. Galabov, advokat,
– η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την J. Schmoll και τον P. Thalmann,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τη C. Valero, την F. Blanc, τον I. Zaloguin και τον M. Wasmeier,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 23ης Απριλίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 325 ΣΛΕΕ, του άρθρου 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης που καταρτίστηκε βάσει του άρθρου Κ.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υπογραφείσας στις Βρυξέλλες στις 26 Ιουλίου 1995 και επισυναφθείσας ως παράρτημα στην πράξη του Συμβουλίου της 26ης Ιουλίου 1995 (ΕΕ 1995, C 316, σ. 48, στο εξής: Σύμβαση ΠΟΣ), και του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος (ΕΕ 2008, L 300, σ. 42).
2 Η εν λόγω αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ποινικών διώξεων που κινήθηκαν σε βάρος των A, B, V, G και D για διεύθυνση ή συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση προς τον σκοπό της τέλεσης φορολογικών αδικημάτων καθώς και προς τον σκοπό της διάπραξης, από ορισμένους από αυτούς, απάτης σχετικά με τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η Σύμβαση ΠΟΣ
3 Το άρθρο 1, παράγραφος 3, της Σύμβασης ΠΟΣ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικότητες», ορίζει τα εξής:
«Με την επιφύλαξη του άρθρου 2 παράγραφος 2, κάθε κράτος μέλος λαμβάνει ωσαύτως τα αναγκαία μέτρα ώστε η εκ προθέσεως κατάρτιση ή χορήγηση πλαστών, ανακριβών ή ελλιπών δηλώσεων ή εγγράφων με τα αποτελέσματα που μνημονεύονται στην παράγραφο 1 να τιμωρούνται ως ποινικό αδίκημα, εάν δεν τιμωρούνται ήδη είτε ως κύριο έγκλημα, είτε ως συνέργεια, είτε ως ηθική αυτουργία, είτε ως απόπειρα απάτης [η οποία θίγει τα οικονομικά συμφέροντα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων], όπως ορίζονται στην παράγραφο 1.»
4 Το άρθρο 2 της Σύμβασης αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις», προβλέπει τα ακόλουθα:
«1. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε οι αναφερόμενες στο άρθρο 1 συμπεριφορές, καθώς και η συνέργεια, η ηθική αυτουργία και η απόπειρα που συνδέονται με αυτές να επισύρουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις, που να περιλαμβάνουν, τουλάχιστον στις περιπτώσεις βαρείας απάτης, στερητικές της ελευθερίας ποινές για τις οποίες χωρεί ενδεχομένως έκδοση. Ως βαρεία θεωρείται κάθε απάτη που αφορά ένα συγκεκριμένο ελάχιστο ποσό, οριζόμενο από τα κράτη μέλη και μη δυνάμενο να υπερβεί τα 50 000 [ευρώ].
2. Σε περίπτωση απάτης ευτελούς αξίας, η οποία αφορά συνολικό ποσό κατώτερο των 4 000 [ευρώ] και δεν παρουσιάζει ιδιαιτέρως επιβαρυντικές περιστάσεις κατά τη νομοθεσία τους, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν κυρώσεις διαφορετικές από εκείνες που προβλέπονται στην παράγραφο 1.
[...]»
Η απόφαση 2008/40/ΔΕΥ
5 Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, της απόφασης 2008/40/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με την προσχώρηση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας στη σύμβαση που καταρτίσθηκε με βάση το άρθρο K.3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στο πρωτόκολλο της 27ης Σεπτεμβρίου 1996, στο πρωτόκολλο της 29ης Νοεμβρίου 1996 και στο δεύτερο πρωτόκολλο της 19ης Ιουνίου 1997 (ΕΕ 2008, L 9, σ. 23):
«Η [Σύμβαση ΠΟΣ], [η πράξη του Συμβουλίου, της 27ης Σεπτεμβρίου 1996, για την κατάρτιση πρωτοκόλλου της σύμβασης σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ 1996, C 313, σ. 1)] και [η πράξη του Συμβουλίου, της 29ης Νοεμβρίου 1996, για την κατάρτιση, βάσει του άρθρου Κ.3 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, του πρωτοκόλλου σχετικά με την ερμηνεία της σύμβασης για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με προδικαστικές αποφάσεις (ΕΕ 1997, C 151, σ. 1)] τίθενται σε ισχύ, για τη [Δημοκρατία της] Βουλγαρία[ς] και τη Ρουμανία, την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα που έπεται της ημερομηνίας έκδοσης της παρούσας απόφασης, εκτός εάν έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία πριν από την εν λόγω ημερομηνία.»
Η οδηγία ΠΟΣ
6 H οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (ΕΕ 2017, L 198, σ. 29, στο εξής: οδηγία ΠΟΣ), προβλέπει στο άρθρο 16, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικατάσταση της [Σύμβασης ΠΟΣ]», τα ακόλουθα:
«Η [Σύμβαση ΠΟΣ], συμπεριλαμβανομένων των σχετικών πρωτοκόλλων της 27ης Σεπτεμβρίου 1996, της 29ης Νοεμβρίου 1996 και της 19ης Ιουνίου 1997, αντικαθίσταται από την παρούσα οδηγία για τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από αυτή, με ισχύ από τις 6 Ιουλίου 2019.
Για τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την παρούσα οδηγία, οι παραπομπές στη σύμβαση θεωρούνται παραπομπές στην παρούσα οδηγία.»
Η απόφαση-πλαίσιο 2008/841
7 Οι αιτιολογικές σκέψεις 1 έως 3 της απόφασης-πλαισίου 2008/841 έχουν ως εξής:
«(1) Στόχος του προγράμματος της Χάγης είναι να βελτιωθεί η κοινή ικανότητα της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης και των κρατών μελών της να καταπολεμούν, μεταξύ άλλων, ιδίως το διασυνοριακό οργανωμένο έγκλημα. Ο στόχος αυτός πρέπει να επιτευχθεί ειδικότερα μέσω της προσέγγισης των νομοθεσιών. Πρέπει να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να αντιμετωπισθούν οι κίνδυνοι και η εξάπλωση των εγκληματικών οργανώσεων καθώς και για να δοθεί αποτελεσματική απάντηση στις προσδοκίες των πολιτών και στις ανάγκες των κρατών μελών. Σχετικά με αυτό το θέμα στο σημείο 14 των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών της 4ης και 5ης Νοεμβρίου 2004 σημειώνεται ότι οι ευρωπαίοι πολίτες ελπίζουν ότι παράλληλα με την εξασφάλιση της τήρησης των θεμελιωδών ελευθεριών και δικαιωμάτων, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα υιοθετήσει αποτελεσματικότερη κοινή αντιμετώπιση των διασυνοριακών προβλημάτων, όπως το οργανωμένο έγκλημα.
(2) Η Επιτροπή, με την ανακοίνωσή της τής 29ης Μαρτίου 2004 σχετικά με ορισμένες δράσεις που πρέπει να αναληφθούν στον τομέα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας και άλλων σοβαρών μορφών εγκληματικότητας, εξέφρασε την άποψη ότι πρέπει να ενισχυθεί ο μηχανισμός καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος και σημείωσε ότι θα εκπονήσει απόφαση-πλαίσιο για την αντικατάσταση της κοινής δράσης 98/733/ΔΕΥ της 21ης Δεκεμβρίου 1998 σχετικά με το αξιόποινο της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης [EE 1998, L 351, σ. 1].
(3) Σύμφωνα με το σημείο 3.3.2 του προγράμματος της Χάγης, η προσέγγιση του ουσιαστικού ποινικού δικαίου εξυπηρετεί τους σκοπούς της διευκόλυνσης της αμοιβαίας αναγνώρισης δικαστικών αποφάσεων και της αστικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και αφορά τομείς ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων με διασυνοριακές διαστάσεις, θα πρέπει δε να δοθεί προτεραιότητα σε τομείς εγκλημάτων που μνημονεύονται ρητά στις συνθήκες. Επομένως, χρειάζεται προσέγγιση του ορισμού των αξιόποινων πράξεων που αφορούν τη συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση σε όλα τα κράτη μέλη. Προς τούτο, η παρούσα απόφαση-πλαίσιο θα πρέπει να καλύπτει εγκλήματα που κατά κανόνα διαπράττονται στα πλαίσια εγκληματικής οργάνωσης. Επίσης, θα πρέπει να προβλέπονται κυρώσεις αντίστοιχες προς τη σοβαρότητα αυτών των αξιόποινων πράξεων κατά των φυσικών και νομικών προσώπων που τις διέπραξαν ή που υπέχουν ευθύνη για αυτές.»
8 Το άρθρο 1 της απόφασης-πλαισίου αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα ακόλουθα:
«Ορισμοί
1) Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης-πλαισίου, ως “εγκληματική οργάνωση” νοείται η εγκαθιδρυμένη επί ένα χρονικό διάστημα και διαρθρωμένη ένωση περισσοτέρων των δύο προσώπων, που δρουν από κοινού προκειμένου να τελέσουν αξιόποινες πράξεις οι οποίες επισύρουν ποινή στερητική της ελευθερίας ή μέτρο ασφαλείας στερητικό της ελευθερίας μεγίστης διαρκείας τουλάχιστον τεσσάρων ετών, ή βαρύτερη ποινή, με σκοπό να προσπορισθούν, άμεσα ή έμμεσα, οικονομικό ή άλλο υλικό όφελος.
2) Ως “διαρθρωμένη ένωση” νοείται η ένωση που δεν συγκροτείται τυχαία για την άμεση τέλεση μιας αξιόποινης πράξης, ούτε χρειάζεται να έχει επίσημα καθορισμένους ρόλους για τα μέλη της, συνέχεια στη συμμετοχή των μελών αυτών ή ανεπτυγμένη διάρθρωση.»
9 Το άρθρο 2 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αξιόποινες πράξεις σχετικές με συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση», ορίζει τα εξής:
«Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε μία ή και οι δύο συμπεριφορές που έχουν σχέση με εγκληματική οργάνωση να θεωρούνται αξιόποινες πράξεις:
α) η συμπεριφορά προσώπου, το οποίο εκ προθέσεως και εν γνώσει, είτε του σκοπού και της εν γένει δραστηριότητας της εγκληματικής οργάνωσης, είτε της πρόθεσής της να τελέσει τις εν λόγω αξιόποινες πράξεις, συμμετέχει ενεργά στις εγκληματικές δραστηριότητές της, περιλαμβανομένης της παροχής πληροφοριών ή υλικών μέσων, της στρατολόγησης νέων μελών, καθώς και κάθε μορφής χρηματοδότησης των δραστηριοτήτων της, ενώ γνωρίζει ότι η συμμετοχή του θα συμβάλλει στην τέλεση των εγκληματικών δραστηριοτήτων της οργάνωσης·
β) η συμπεριφορά προσώπου η οποία συνίσταται σε συμφωνία με ένα ή περισσότερα πρόσωπα ότι θα αναπτυχθεί δραστηριότητα η οποία, αν υλοποιηθεί, θα συνίσταται στην τέλεση αξιόποινων πράξεων που αναφέρονται στο άρθρο 1, ακόμη και αν το εν λόγω πρόσωπο δεν συμμετέχει στην εκτέλεση της δραστηριότητας αυτής.»
10 Το άρθρο 3 της ίδιας απόφασης-πλαισίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις», προβλέπει τα ακόλουθα:
«1. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε:
α) η αξιόποινη πράξη την οποία αναφέρει το στοιχείο α) του άρθρου 2 να τιμωρείται με μέγιστη ποινή στερητική της ελευθερίας τουλάχιστον μεταξύ δύο και πέντε ετών· ή
β) οι αξιόποινες πράξεις τις οποίες αναφέρει το στοιχείο β) του άρθρου 2 να τιμωρούνται με την ίδια μέγιστη στερητική της ελευθερίας ποινή την οποία επισύρει και η αξιόποινη πράξη που αποτελούσε το αντικείμενο της συμφωνίας, ή με ποινή στερητική της ελευθερίας το μέγιστο ύψος της οποίας είναι τουλάχιστο μεταξύ δύο και πέντε ετών.
2. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε το γεγονός ότι οι αξιόποινες πράξεις που αναφέρονται από το άρθρο 2, όπως τις ορίζει το εν λόγω κράτος μέλος, έχουν τελεσθεί στα πλαίσια εγκληματικής οργάνωσης, να μπορεί να θεωρηθεί επιβαρυντική περίσταση.»
Το βουλγαρικό δίκαιο
Ο ποινικός κώδικας
11 Το άρθρο 23, παράγραφος 1, του Nakazatelen kodeks (ποινικού κώδικα, DV αριθ. 26, της 2ας Απριλίου 1968), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης (στο εξής: ποινικός κώδικας), ορίζει τα εξής:
«Εάν με την ίδια πράξη τελούνται πλείονα εγκλήματα ή εάν ένα πρόσωπο τέλεσε πλείονα διακριτά εγκλήματα προτού καταδικαστεί για οποιοδήποτε εξ αυτών με δικαστική απόφαση που έχει αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου, το δικαστήριο, αφού καθορίσει την ποινή για κάθε επιμέρους έγκλημα, επιβάλλει τη βαρύτερη από τις εν λόγω ποινές.»
12 Το άρθρο 80 του κώδικα αυτού προβλέπει τα εξής:
«(1) Η ποινική δίωξη αποκλείεται λόγω παραγραφής εφόσον δεν έχει ασκηθεί επί χρονικό διάστημα:
[...]
2. δεκαπέντε ετών για τις πράξεις που επισύρουν στερητική της ελευθερίας ποινή άνω των δέκα ετών·
3. δέκα ετών για τις πράξεις που επισύρουν στερητική της ελευθερίας ποινή άνω των τριών ετών·
[...]
(3) Η προθεσμία παραγραφής για την άσκηση ποινικής δίωξης εκκινεί από την περάτωση του εγκλήματος· σε περίπτωση τέλεσης απόπειρας ή προπαρασκευαστικών πράξεων, από την ημέρα κατά την οποία πραγματοποιήθηκε η τελευταία πράξη και, σε περίπτωση διαρκών εγκλημάτων ή εγκλημάτων που τελούνται κατ’ εξακολούθηση, από την παύση διάπραξής τους.»
13 Κατά το άρθρο 81 του εν λόγω κώδικα:
«(1) Η παραγραφή αναστέλλεται, όταν η άσκηση ή η συνέχιση της ποινικής δίωξης εξαρτάται από την επίλυση προκαταρκτικού ζητήματος με δικαστική απόφαση που έχει ισχύ δεδικασμένου.
(2) Η παραγραφή διακόπτεται από οποιαδήποτε πράξη των αρμόδιων αρχών η οποία πραγματοποιείται με σκοπό την ποινική δίωξη και μόνον σε σχέση με το πρόσωπο το οποίο αφορά η ποινική δίωξη. Όταν περατώνεται η πράξη λόγω της οποίας διεκόπη η παραγραφή, εκκινεί νέα προθεσμία παραγραφής.
(3) Ανεξαρτήτως της αναστολής ή της διακοπής της παραγραφής, η εξακολούθηση της ποινικής δίωξης αποκλείεται εφόσον παρήλθε χρονικό διάστημα το οποίο υπερβαίνει κατά το ήμισυ την προβλεπόμενη στο προηγούμενο άρθρο προθεσμία.»
14 Το άρθρο 93 του ίδιου κώδικα προβλέπει τα ακόλουθα:
«Στον παρόντα κώδικα, οι όροι και οι φράσεις που παρατίθενται κατωτέρω έχουν την ακόλουθη έννοια:
[...]
20. “οργανωμένη εγκληματική ομάδα”: η διαρκής και διαρθρωμένη ένωση τριών ή περισσότερων προσώπων που έχει ως σκοπό την από κοινού τέλεση, στην ημεδαπή ή στην αλλοδαπή, αξιόποινων πράξεων που επισύρουν στερητική της ελευθερίας ποινή άνω των τριών ετών. Η ένωση θεωρείται ως διαρθρωμένη ακόμη και ελλείψει επίσημης κατανομής ρόλων μεταξύ των συμμετεχόντων, ελλείψει διαρκούς συμμετοχής ή ελλείψει ανεπτυγμένης διάρθρωσης.»
15 Κατά το άρθρο 255 του ποινικού κώδικα:
«(1) Όποιος αποφεύγει τη βεβαίωση ή την καταβολή φορολογικών οφειλών μεγάλου ύψους, μέσω:
[...]
7. αδικαιολόγητης έκπτωσης φόρου εισροών,
τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή ενός έως έξι ετών και πρόστιμο ύψους έως 2 000 BGN.
[...]
(3) Όταν η φορολογική οφειλή είναι ιδιαιτέρως μεγάλου ύψους, επιβάλλεται στερητική της ελευθερίας ποινή τριών έως οκτώ ετών και δήμευση του συνόλου ή μέρους της περιουσίας του δράστη.»
16 Το άρθρο 321 του κώδικα αυτού προβλέπει τα εξής:
«(1) Η σύσταση ή η διεύθυνση οργανωμένης εγκληματικής ομάδας τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή τριών έως δέκα ετών.
(2) Η συμμετοχή σε τέτοια ομάδα τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή ενός έως έξι ετών.
(3) Όταν η ομάδα συστήνεται […] με σκοπό τον προσπορισμό περιουσιακού οφέλους, […] επιβάλλεται:
1. στην περίπτωση της παραγράφου 1, στερητική της ελευθερίας ποινή πέντε έως δεκαπέντε ετών·
2. στην περίπτωση της παραγράφου 2, στερητική της ελευθερίας ποινή τριών έως δέκα ετών.»
Ο κώδικας ποινικής δικονομίας
17 Το άρθρο 24, παράγραφος 1, του Nakazatelno-protsesualen kodeks (κώδικα ποινικής δικονομίας, DV αριθ. 86, της 28ης Οκτωβρίου 2005), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης, ορίζει τα εξής:
«Δεν κινείται ποινική διαδικασία ή, εφόσον έχει ήδη κινηθεί, η διαδικασία περατώνεται, όταν:
[...]
3. η ποινική ευθύνη έχει εξαλειφθεί λόγω παρέλευσης της προβλεπόμενης από τον νόμο προθεσμίας παραγραφής·
[...]».
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
18 Δυνάμει κατηγορητηρίου που εκδόθηκε το 2015, οι A, B, V, G και D παραπέμφθηκαν ενώπιον του αρμόδιου ποινικού δικαστηρίου λόγω τέλεσης πλειόνων αδικημάτων.
19 Ειδικότερα, προσάπτεται, κατ’ αρχάς, στους A και B ότι διηύθυναν οργανωμένη εγκληματική ομάδα, συσταθείσα με σκοπό τον προσπορισμό περιουσιακού οφέλους, κατά την έννοια του άρθρου 321, παράγραφος 3, του βουλγαρικού ποινικού κώδικα. Το αδίκημα αυτό, με έναρξη τέλεσης τον Μάρτιο του 2011 και παύση στις 14 Νοεμβρίου 2012, τιμωρείται με ποινή στέρησης της ελευθερίας διάρκειας από πέντε έως δεκαπέντε έτη.
20 Εν συνεχεία, προσάπτεται στους V, G και D, βάσει της ίδιας διάταξης, συμμετοχή στην εν λόγω οργανωμένη εγκληματική ομάδα. Το αδίκημα αυτό, με έναρξη τέλεσης τον Μάρτιο του 2011 και παύση στις 14 Νοεμβρίου 2012, τιμωρείται με ποινή στέρησης της ελευθερίας διάρκειας από τρία έως δέκα έτη.
21 Τέλος, προσάπτεται στους A, B, V και D ότι, μεταξύ του Ιουνίου 2011 και του Οκτωβρίου 2012, διέπραξαν διάφορες απάτες στον τομέα του ΦΠΑ, τα ποσά των οποίων ανέρχονται, αντιστοίχως, σε 1 239 070 βουλγαρικά λέβα (BGN) (περίπου 633 525 ευρώ), σε 2 211 200 BGN (περίπου 1 130 568 ευρώ), σε 2 000 000 BGN (περίπου 1 022 583 ευρώ) και σε 2 433 590 BGN (περίπου 1 244 274 ευρώ). Καθένα από τα εν λόγω αδικήματα, τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 255, παράγραφος 3, του βουλγαρικού ποινικού κώδικα, τιμωρούνται με ποινή στέρησης της ελευθερίας διάρκειας από τρία έως οκτώ έτη και με δήμευση του συνόλου ή μέρους της περιουσίας. Τούτου λεχθέντος, η μέγιστη ποινή στέρησης της ελευθερίας που μπορεί να επιβληθεί για το σύνολο των αδικημάτων αυτών δεν μπορεί να υπερβαίνει τα οκτώ έτη.
22 Στις 26 Νοεμβρίου 2015, κατόπιν της κατάθεσης του κατηγορητηρίου που μνημονεύεται στη σκέψη 18 της παρούσας αποφάσεως, η υπόθεση ανατέθηκε σε δικαστικό σχηματισμό, αποτελούμενο από έναν δικαστή και δύο ενόρκους, ο οποίος συνεδρίασε 48 φορές μεταξύ των ετών 2015 και 2021. Εξαιτίας του διορισμού του δικαστή αυτού ως Ευρωπαίου εντεταλμένου εισαγγελέα, η διαδικασία έπρεπε να επαναληφθεί ab initio, αφού προηγουμένως η υπόθεση ανατέθηκε εκ νέου σε δεύτερο δικαστή και δύο άλλους ενόρκους. Μεταξύ των ετών 2022 και 2025, ο εν λόγω δικαστικός σχηματισμός συνεδρίασε 18 φορές χωρίς τη λήψη πραγματικών μέτρων προς συγκέντρωση αποδεικτικών μέσων. Μετά τη συνταξιοδότηση του δεύτερου αυτού δικαστή στις 14 Μαρτίου 2025, η υπόθεση ανατέθηκε σε τρίτο δικαστή και σε δύο νέους ενόρκους, οι οποίοι απαρτίζουν το αιτούν δικαστήριο.
23 Κατά πρώτον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, βάσει των άρθρων 80 και 81 του ποινικού κώδικα, επίκειται η παραγραφή των αδικημάτων της απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ και της συμμετοχής σε οργανωμένη εγκληματική ομάδα των οποίων έχει επιληφθεί. Συναφώς, διευκρινίζει ότι η απόλυτη προθεσμία παραγραφής που ισχύει για τις παραβάσεις αυτές είναι τα δεκαπέντε έτη. Επομένως, η παραγραφή πρόκειται να επέλθει το 2026 και το 2027 όσον αφορά τα αδικήματα απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ, ανάλογα με την ημερομηνία υποβολής της εικαζόμενης ψευδούς δήλωσης ΦΠΑ, και στις 14 Νοεμβρίου 2027 όσον αφορά το αδίκημα της συμμετοχής σε οργανωμένη εγκληματική ομάδα, ήτοι δεκαπέντε έτη μετά τη διάλυση της ομάδας αυτής. Πλην όμως, σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, δεν είναι αντικειμενικώς δυνατό, εν προκειμένω, να ολοκληρωθεί μια ποινική διαδικασία τριών βαθμών δικαιοδοσίας πριν από τη λήξη των εν λόγω προθεσμιών.
24 Αντιθέτως, όσον αφορά την ποινική δίωξη που έχει ασκηθεί σε βάρος των A και B λόγω της διεύθυνσης οργανωμένης εγκληματικής ομάδας, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, δεδομένου ότι το αδίκημα αυτό τιμωρείται με ποινή στέρησης της ελευθερίας ανώτατης διάρκειας δεκαπέντε ετών, η εφαρμοστέα απόλυτη προθεσμία παραγραφής είναι ίση με 22 έτη και έξι μήνες και, ως εκ τούτου, λήγει μόλις στις 14 Μαΐου 2035. Κατά την κρίση του, η προθεσμία αυτή επαρκεί ώστε να ολοκληρωθεί η διεξαγωγή της ποινικής διαδικασίας, ακόμη και ενώπιον τριών βαθμών δικαιοδοσίας.
25 Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ο υπολογισμός της προθεσμίας παραγραφής μόνο σε συνάρτηση με τη μέγιστη επαπειλούμενη ποινή, ανεξαρτήτως της νομικής και πραγματικής πολυπλοκότητας της υπόθεσης και της ενδεχόμενης προηγούμενης επέλευσης απρόβλεπτων περιστάσεων, θα μπορούσε να είναι ασυμβίβαστος με το δίκαιο της Ένωσης. Συναφώς, υπενθυμίζει ότι, στην απόφαση της 24ης Ιουλίου 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606) (στο εξής: απόφαση Lin), το Δικαστήριο έκρινε ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι κανόνες παραγραφής των εθνικών δικαίων να καθιστούν δυνατή την αποτελεσματική καταστολή των αδικημάτων που συνδέονται με απάτες σχετικές με τον ΦΠΑ καθώς και ότι δεν μπορεί να υφίσταται, για λόγους εγγενείς ενός εθνικού δικαίου, συστημικός κίνδυνος ατιμωρησίας, ιδίως στις υποθέσεις των οποίων η πολυπλοκότητα απαιτεί μακρότερη διερεύνηση.
26 Περαιτέρω, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η αδυναμία, στο βουλγαρικό δίκαιο, να εφαρμοστεί προθεσμία παραγραφής μεγαλύτερη από την απόλυτη δεκαπενταετή προθεσμία παραγραφής που ισχύει για τα αδικήματα απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ, σε πιο περίπλοκες υποθέσεις ή λόγω της επέλευσης τυχαίου περιστατικού που επιβάλλει την επανάληψη της διαδικασίας ab initio, συνιστά συστημικό πρόβλημα κατά το μέτρο που όσο πιο περίπλοκη είναι η εγκληματική δραστηριότητα που διώκεται τόσο δυσκολότερο είναι να ολοκληρωθεί η ποινική διαδικασία πριν από τη λήξη της προθεσμίας αυτής.
27 Κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο Βούλγαρος νομοθέτης προέβλεψε ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας οκτώ ετών για τα αδικήματα της φοροδιαφυγής, ενώ η συμμετοχή σε οργανωμένη εγκληματική ομάδα και η διεύθυνση τέτοιας ομάδας τιμωρούνται, αντιστοίχως, με ποινές στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας δέκα ετών και δεκαπέντε ετών παρά το γεγονός ότι μοναδικός εγκληματικός σκοπός της εν λόγω οργανωμένης ομάδας είναι η διάπραξη φοροδιαφυγής. Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τη συμβατότητα μιας τέτοιας διαφοράς μεταξύ των εφαρμοστέων μέγιστων ποινών με το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841.
28 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο τονίζει ότι η συγκεκριμένη διάταξη προβλέπει την ύπαρξη εναλλακτικής επιλογής όσον αφορά τις ποινές που επιβάλλονται για συμφωνία με αντικείμενο την τέλεση αξιόποινης πράξης, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν, σύμφωνα με το πρώτο σκέλος της εναλλακτικής αυτής επιλογής, ποινή με ανώτατο όριο τη μέγιστη ποινή που επιβάλλεται για τις αξιόποινες πράξεις τις οποίες αφορά η οικεία συμφωνία. Σύμφωνα με το δεύτερο σκέλος της ίδιας εναλλακτικής επιλογής, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ποινή στέρησης της ελευθερίας ανώτατης διάρκειας μεταξύ δύο ετών και πέντε ετών κατ’ ελάχιστον. Επομένως, το δεύτερο σκέλος καθορίζει μια κλίμακα ποινών που δεν συνδέεται με τη μέγιστη διάρκεια των ποινών με τις οποίες τιμωρούνται οι αξιόποινες πράξεις της εγκληματικής οργάνωσης. Πλην όμως, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν το εν λόγω δεύτερο σκέλος μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει στα κράτη μέλη να προβλέπουν αυστηρότερες ποινές από εκείνες που επιβάλλονται για τα συγκεκριμένα αδικήματα.
29 Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η συμφωνία του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841, με την οποία συστήνεται εγκληματική οργάνωση κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, της ίδιας απόφασης-πλαισίου, έχει ποινικό χαρακτήρα μόνο λόγω του αντικειμένου της, ήτοι της τέλεσης ορισμένων αδικημάτων. Ως εκ τούτου, το εν λόγω δικαστήριο τείνει να κρίνει ότι η ποινή που προβλέπεται για μια τέτοια συμφωνία δεν μπορεί να είναι αυστηρότερη από την ποινή που προβλέπεται για τις αξιόποινες πράξεις που αποτελούν το αντικείμενο της συμφωνίας αυτής, διότι άλλως θα παραβιαζόταν η αρχή της αναλογικότητας.
30 Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο αναγνωρίζει ότι από το γράμμα της δεύτερης επιλογής την οποία παρέχει το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841 φαίνεται να προκύπτει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν, όσον αφορά τις εγκληματικές οργανώσεις, αυστηρότερη ποινή από εκείνες που ισχύουν για τις αξιόποινες πράξεις που σκοπεύουν να διαπράξουν οι οργανώσεις αυτές.
31 Υπό τις ανωτέρω συνθήκες, το Sofiyski gradski sad (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Σόφιας, Βουλγαρία) αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Αντίκειται στο άρθρο 325 [ΣΛΕΕ] και στο άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης [ΠΟΣ] εθνικός νόμος ο οποίος, για πράξεις στρεφόμενες κατά των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, προβλέπει παραγραφή της ποινικής ευθύνης σύμφωνα με την οποία ο χρόνος παραγραφής καθορίζεται αποκλειστικά με βάση την ανώτερη ποινή που προβλέπεται για αξιόποινη πράξη και όχι με βάση την πραγματική και νομική πολυπλοκότητα της υπόθεσης και ο οποίος δεν λαμβάνει υπόψη το ενδεχόμενο τυχαίου συμβάντος, συνεπεία του οποίου επιβάλλεται η [ab initio] εκκίνηση της ποινικής διαδικασίας, με αποτέλεσμα η εφαρμογή του εθνικού νόμου να δύναται να οδηγήσει σε ατιμωρησία;
2) Αντίκειται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841 εθνικός νόμος, σύμφωνα με τον οποίο η αξιόποινη πράξη κατά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου επισύρει στερητική της ελευθερίας ποινή της οποίας το ανώτατο όριο υπερβαίνει εκείνο που προβλέπεται για την αξιόποινη πράξη που αποτελεί το αντικείμενο της συμφωνίας του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
32 Προκαταρκτικώς, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει, πρώτον, ότι η προθεσμία παραγραφής που ισχύει κατ’ αρχήν για ένα αδίκημα στο βουλγαρικό δίκαιο εξαρτάται από την αυστηρότητα της επαπειλούμενης ποινής, είναι δε δεκτική διακοπής και αναστολής. Όσον αφορά την απόλυτη προθεσμία παραγραφής που ισχύει για το αδίκημα αυτό και δεν μπορεί ούτε να διακοπεί ούτε να ανασταλεί, η διάρκειά της είναι ίση προς μιάμιση φορά την προθεσμία παραγραφής που ισχύει κατ’ αρχήν για το εν λόγω αδίκημα. Αν δεν έχει εκδοθεί αμετάκλητη καταδικαστική απόφαση πριν από τη λήξη της συγκεκριμένης απόλυτης προθεσμίας παραγραφής, η ποινική ευθύνη για το αδίκημα πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει παραγραφεί αμετάκλητα.
33 Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τη συμβατότητα με το άρθρο 325 ΣΛΕΕ και με το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ της βουλγαρικής νομοθεσίας που ορίζει σε δεκαπέντε έτη την απόλυτη προθεσμία παραγραφής η οποία ισχύει για τα αδικήματα της απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ και της συμμετοχής σε οργανωμένη εγκληματική ομάδα με αντικείμενο την τέλεση τέτοιων αδικημάτων.
34 Δεύτερον, δεδομένου ότι τα πραγματικά περιστατικά τα οποία αφορά η διαδικασία της κύριας δίκης τελέστηκαν κατά τα έτη 2011 και 2012, η Σύμβαση ΠΟΣ έχει εφαρμογή ratione temporis. Ειδικότερα, αφενός, από το άρθρο 2 της απόφασης 2008/40 προκύπτει ότι η Σύμβαση ΠΟΣ τέθηκε σε ισχύ στη Ρουμανία το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 2008. Αφετέρου, η Σύμβαση αυτή έπαυσε να ισχύει μόλις στις 6 Ιουλίου 2019, ημερομηνία κατά την οποία αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2017/1371, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 16 της ίδιας οδηγίας (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2026, στο εξής: απόφαση Lin II, C‑280/25, EU:C:2026:586, σκέψεις 67 και 68).
35 Τρίτον, αφενός, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το συνολικό ποσό της απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ που προσάπτεται στους κατηγορουμένους της κύριας δίκης εκτιμάται σε περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια ευρώ. Επομένως, μια τέτοια απάτη πρέπει να χαρακτηριστεί ως «σοβαρή», κατά την έννοια του άρθρου 325 ΣΛΕΕ και του άρθρου 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ (πρβλ. αποφάσεις Lin, σκέψεις 22 και 79, και Lin II, σκέψεις 73 και 74).
36 Αφετέρου, υπογραμμίζεται ότι το άρθρο 325, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν καλύπτει μόνον τις πράξεις που θίγουν πράγματι τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, αλλά και την απόπειρα της τέλεσης τέτοιων πράξεων (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Euro Box Promotion κ.λπ., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 και C‑840/19, EU:C:2021:1034, σκέψη 187).
37 Ομοίως, από το άρθρο 1, παράγραφος 3, και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ προκύπτει ότι η απόπειρα διάπραξης απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης πρέπει να εξομοιώνεται με τέτοια απάτη, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1 (πρβλ. απόφαση Lin II, σκέψη 95).
38 Κατά τα λοιπά, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η σύσταση εγκληματικής οργάνωσης με σκοπό τη διάπραξη εγκλημάτων σχετικών με τον ΦΠΑ συνιστά περίπτωση απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2015, Taricco κ.λπ., C‑105/14, EU:C:2015:555, σκέψη 42).
39 Επομένως, αν αποδειχθεί η τέλεση των πράξεων που προσάπτονται στους κατηγορουμένους της κύριας δίκης, ήτοι τόσο το αδίκημα της απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ όσο και το αδίκημα της συμμετοχής σε οργανωμένη εγκληματική ομάδα με αντικείμενο τη διάπραξη της απάτης αυτής, οι εν λόγω πράξεις θα πρέπει να θεωρηθούν ως σοβαρές απάτες σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 325 ΣΛΕΕ και του άρθρου 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ.
40 Συνεπώς, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 325 ΣΛΕΕ και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση που προβλέπει ότι, ελλείψει εκδόσεως αμετάκλητης καταδικαστικής αποφάσεως, οι ποινικές διώξεις για σοβαρές απάτες σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης παραγράφονται κατ’ ανάγκην εντός προθεσμίας δεκαπέντε ετών από την τέλεση των αδικημάτων αυτών, τούτο δε ανεξαρτήτως της επέλευσης οποιουδήποτε γεγονότος διακοπής ή αναστολής της παραγραφής καθώς και οποιουδήποτε τυχαίου συμβάντος, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο βαθμός πολυπλοκότητας της υπόθεσης, ενώ μια τέτοια προθεσμία μπορεί, σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, να οδηγήσει σε συστημικό κίνδυνο ατιμωρησίας τέτοιων περιπτώσεων απάτης.
41 Κατά πρώτον, τονίζεται ότι το άρθρο 325, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ επιβάλλει στα κράτη μέλη να καταπολεμούν την απάτη και οποιαδήποτε άλλη παράνομη δραστηριότητα που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, λαμβάνοντας προς τον σκοπό αυτό αποτελεσματικά και αποτρεπτικά μέτρα. Μολονότι διαθέτουν ελευθερία επιλογής όσον αφορά τις θεσπιζόμενες κυρώσεις, οι οποίες μπορούν να έχουν τη μορφή διοικητικών κυρώσεων, ποινικών κυρώσεων ή συνδυασμού των δύο, εντούτοις τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν, δυνάμει της συγκεκριμένης διάταξης, ώστε οι περιπτώσεις σοβαρής απάτης ή άλλης σοβαρής παράνομης δραστηριότητας που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης να τιμωρούνται με αποτελεσματικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις (απόφαση Lin II, σκέψη 109 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42 Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ, από την πλευρά του, επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι αναφερόμενες στο άρθρο 1 συμπεριφορές να επισύρουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις που να περιλαμβάνουν, τουλάχιστον στις περιπτώσεις βαρείας απάτης, στερητικές της ελευθερίας ποινές για τις οποίες χωρεί ενδεχομένως έκδοση (πρβλ. απόφαση Lin II, σκέψη 71).
43 Κατά δεύτερον, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, το καθεστώς παραγραφής των ποινικών αδικημάτων σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο εναρμόνισης από τον νομοθέτη της Ένωσης όπως συνέβη μεταγενέστερα, μερικώς, με την έκδοση της οδηγίας ΠΟΣ (απόφαση Lin, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) η οποία, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, δεν έχει εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης.
44 Συνεπώς, η θέσπιση κανόνων σχετικά με την παραγραφή της ποινικής ευθύνης για αδικήματα σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης ενέπιπτε, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Εντούτοις, τα κράτη μέλη οφείλουν, κατά την άσκηση της σχετικής αρμοδιότητας, να τηρούν τις υποχρεώσεις που υπέχουν από το δίκαιο της Ένωσης και, μεταξύ άλλων, από το άρθρο 325 ΣΛΕΕ και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ (πρβλ. απόφαση Lin, σκέψη 82).
45 Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη οφείλουν, μεταξύ άλλων, να μεριμνούν ώστε οι κανόνες παραγραφής τους οποίους προβλέπει το εθνικό δίκαιο να καθιστούν δυνατή την αποτελεσματική καταστολή των αδικημάτων σοβαρής απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, η δε ύπαρξη συστημικού κινδύνου να παραμείνουν τα αδικήματα αυτά ποινικώς ατιμώρητα συνιστά περίπτωση ασυμβατότητας με τις απαιτήσεις του άρθρου 325, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ (πρβλ. αποφάσεις Lin, σκέψη 92, και Lin II, σκέψη 219 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46 Τέλος, κατά τρίτον, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι μια απόλυτη προθεσμία παραγραφής, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, συμβάλλει στην ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, εμποδίζοντας την επ’ αόριστον καθυστέρηση της παραγραφής της δίωξης λόγω επανάληψης πράξεων που διακόπτουν ή αναστέλλουν την παραγραφή αυτή (πρβλ. απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 2025, Mikroregion Porta Bohemica, C‑539/24, EU:C:2025:919, σκέψη 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47 Τούτου λεχθέντος, μια τέτοια απόλυτη προθεσμία παραγραφής πρέπει να έχει επαρκή διάρκεια ώστε να μην καθίσταται, στην πράξη, αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερής η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψεις 48 και 49, και της 30ής Ιανουαρίου 2025, Trenitalia, C‑510/23, EU:C:2025:41, σκέψη 38). Για την εκτίμηση της επάρκειας μιας τέτοιας διάρκειας, επιβάλλεται να λαμβάνεται υπόψη το σύνολο των στοιχείων του οικείου καθεστώτος παραγραφής καθώς και ο βαθμός πολυπλοκότητας της απαιτούμενης διαδικασίας για τη διαπίστωση των επίμαχων παραβάσεων (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 50, και της 30ής Ιανουαρίου 2025, Trenitalia, C‑510/23, EU:C:2025:41, σκέψη 39).
48 Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε η προθεσμία παραγραφής να επαρκεί για την ολοκλήρωση των ποινικών διαδικασιών που κινούνται κατά των δραστών σοβαρής απάτης σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, λαμβανομένης δεόντως υπόψη της διάρκειας και της πολυπλοκότητας των σχετικών διαδικασιών (πρβλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2015, Taricco κ.λπ., C‑105/14, EU:C:2015:555, σκέψεις 46 και 47).
49 Εν προκειμένω, όπως υπογραμμίστηκε στη σκέψη 33 της παρούσας αποφάσεως, τα αδικήματα της απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ και της συμμετοχής σε οργανωμένη εγκληματική ομάδα, όπως αυτά που προσάπτονται στους κατηγορουμένους της κύριας δίκης, παραγράφονται κατ’ ανάγκην, σύμφωνα με το βουλγαρικό δίκαιο, εντός προθεσμίας δεκαπέντε ετών από την τέλεσή τους ελλείψει αμετάκλητης καταδικαστικής απόφασης.
50 Συναφώς, αφενός, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 44 των προτάσεών του, μια τέτοια δεκαπενταετής προθεσμία παρέχει, κατ’ αρχήν, στις βουλγαρικές ποινικές αρχές εύλογο χρονικό διάστημα για την ολοκλήρωση των ποινικών διαδικασιών σε βάρος των αυτουργών του συγκεκριμένου είδους απάτης και την έκδοση, πριν από τη λήξη της προθεσμίας παραγραφής που ισχύει για τις απάτες αυτές, αμετάκλητης απόφασης σχετικά με τις εν λόγω απάτες, ακόμη και όταν η έκδοση αμετάκλητης απόφασης προϋποθέτει την εκδίκαση της υπόθεσης ενώπιον τριών βαθμών δικαιοδοσίας.
51 Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο δεν παρέσχε στο Δικαστήριο επαρκή στοιχεία που να επιτρέπουν να διαπιστωθεί ότι, από συστηματικής απόψεως, κατέστη, στην πράξη, υπερβολικά δυσχερές να εκδοθεί στη Βουλγαρία απόφαση με ισχύ δεδικασμένου επί των αδικημάτων της σοβαρής απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης εντός προθεσμίας δεκαπέντε ετών από την τέλεση των εν λόγω αδικημάτων. Συναφώς, επισημαίνεται, μεταξύ άλλων, ότι οι μεταβολές στη σύνθεση των δικαστικών σχηματισμών στο πλαίσιο μεμονωμένων υποθέσεων δεν αρκούν ώστε να αποδειχθεί η ύπαρξη συστημικού κινδύνου ατιμωρησίας για τα οικεία αδικήματα.
52 Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 325 ΣΛΕΕ και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης ΠΟΣ έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση που προβλέπει ότι, ελλείψει εκδόσεως αμετάκλητης καταδικαστικής αποφάσεως, οι ποινικές διώξεις για σοβαρές απάτες σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης παραγράφονται κατ’ ανάγκην εντός προθεσμίας δεκαπέντε ετών από την τέλεση των αδικημάτων αυτών ανεξαρτήτως της επέλευσης οποιουδήποτε γεγονότος διακοπής ή αναστολής της παραγραφής καθώς και οποιουδήποτε τυχαίου συμβάντος, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω προθεσμία δεν οδηγεί, στο οικείο κράτος μέλος, σε συστημικό κίνδυνο ατιμωρησίας τέτοιων περιπτώσεων απάτης.
Επί του δεύτερου ερωτήματος
53 Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση που προβλέπει ότι η αξιόποινη πράξη της σύναψης συμφωνίας με σκοπό την τέλεση αδικήματος, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας απόφασης-πλαισίου, τιμωρείται με ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας μεγαλύτερης από εκείνη της ποινής στέρησης της ελευθερίας την οποία επισύρει το αδίκημα που αποτελεί αντικείμενο της εν λόγω συμφωνίας και, συγχρόνως, ανώτερης των πέντε ετών.
54 Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 1 και 3 της ανωτέρω απόφασης-πλαισίου, η συγκεκριμένη απόφαση-πλαίσιο στηρίζεται σε κοινή προσέγγιση των διασυνοριακών προβλημάτων, όπως το οργανωμένο έγκλημα, και πρέπει, αφενός, να καλύπτει εγκλήματα που κατά κανόνα διαπράττονται στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης και, αφετέρου, να προβλέπει κυρώσεις αντίστοιχες προς τη σοβαρότητα των οικείων αξιόποινων πράξεων κατά των φυσικών και νομικών προσώπων που τις διέπραξαν ή που υπέχουν ευθύνη για αυτές (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2024, Volieva, C‑265/23, EU:C:2024:602, σκέψη 38).
55 Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης διώκονται, μεταξύ άλλων, βάσει του άρθρου 321 του βουλγαρικού ποινικού κώδικα, επειδή διηύθυναν ή συμμετείχαν σε οργανωμένη εγκληματική ομάδα, κατά την έννοια του άρθρου 93, σημείο 20, του κώδικα αυτού, με σκοπό τη διάπραξη απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ.
56 Κατά το αιτούν δικαστήριο, η διεύθυνση μιας τέτοιας οργανωμένης εγκληματικής ομάδας και η συμμετοχή στην ομάδα αυτή εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της αξιόποινης πράξης που προβλέπεται στο άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841, ήτοι της συμπεριφοράς που συνδέεται με εγκληματική οργάνωση και συνίσταται στην εκ μέρους ενός προσώπου σύναψη συμφωνίας με ένα ή περισσότερα άλλα πρόσωπα για την ανάπτυξη δραστηριότητας η οποία, αν υλοποιηθεί, θα ισοδυναμεί με διάπραξη ενός από τα αδικήματα του άρθρου 1 της συγκεκριμένης απόφασης-πλαισίου, ακόμη και όταν το πρώτο από τα εν λόγω πρόσωπα δεν συμμετέχει στην εκτέλεση της σχετικής δραστηριότητας.
57 Η Επιτροπή εκτιμά, ωστόσο, ότι τα αδικήματα για τα οποία γίνεται λόγος στη σκέψη 55 της παρούσας αποφάσεως εμπίπτουν περισσότερο στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, της ίδιας απόφασης-πλαισίου, ήτοι στη συμπεριφορά που συνδέεται με εγκληματική οργάνωση και συνίσταται στην εκ μέρους κάθε προσώπου ενεργό συμμετοχή, εκ προθέσεως και εν γνώσει είτε του σκοπού και της εν γένει δραστηριότητας της εγκληματικής οργάνωσης είτε της πρόθεσής της να τελέσει τα οικεία αδικήματα, στις εγκληματικές δραστηριότητές της, περιλαμβανομένης της παροχής πληροφοριών ή υλικών μέσων, της στρατολόγησης νέων μελών καθώς και κάθε μορφής χρηματοδότησης των επίμαχων δραστηριοτήτων, ενώ γνωρίζει ότι η συμμετοχή του θα συμβάλει στην τέλεση των εγκληματικών δραστηριοτήτων της οργάνωσης.
58 Συναφώς, αφενός, από το άρθρο 2 της απόφασης-πλαισίου 2008/841 προκύπτει ότι τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να χαρακτηρίσουν ως ποινικώς κολάσιμες είτε αμφότερες της συμπεριφορές που περιγράφονται στη συγκεκριμένη διάταξη είτε μία μόνον εξ αυτών. Πλην όμως, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν προκύπτει η επιλογή στην οποία προέβη συναφώς ο Βούλγαρος νομοθέτης. Αφετέρου, υπενθυμίζεται ότι τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που υποβάλλονται από το εθνικό δικαστήριο εντός του πραγματικού και νομικού πλαισίου το οποίο αυτό προσδιορίζει με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή [απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Απομάκρυνση – Θεραπευτική κάνναβη), C‑69/21, EU:C:2022:913, σκέψη 44].
59 Από την εν λόγω νομολογία προκύπτει ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου ότι τα αδικήματα της διεύθυνσης και της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, τα οποία προσάπτονται στους κατηγορουμένους της κύριας δίκης, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της συγκεκριμένης απόφασης-πλαισίου. Βεβαίως, αν προέκυπτε προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία της διάταξης αυτής ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα θα έπρεπε να κριθεί ως απαράδεκτο (πρβλ. απόφαση της 18ης Ιουνίου 2026, NTH Haustechnik, C‑484/24, EU:C:2026:496, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Εντούτοις, δεν συντρέχει τέτοια περίσταση εν προκειμένω.
60 Εν πάση περιπτώσει, μολονότι το καθεστώς κυρώσεων που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841 όσον αφορά το αδίκημα του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας απόφασης-πλαισίου διαφέρει από εκείνο το οποίο θεσπίζει το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου όσον αφορά το αδίκημα του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, της απόφασης-πλαισίου αυτής, εντούτοις γεγονός παραμένει ότι η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο θα παραμείνει, για τους λόγους που εκτίθενται κατωτέρω, πανομοιότυπη αν το αιτούν δικαστήριο εκτιμήσει, εν τέλει, ότι οι αξιόποινες πράξεις που μνημονεύονται στη σκέψη 55 της παρούσας αποφάσεως εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841 και όχι σε εκείνο του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου αυτής.
61 Υπό το πρίσμα της ανωτέρω διευκρινίσεως, επισημαίνεται ότι, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841, η συμφωνία του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας απόφασης-πλαισίου επισύρει ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας ίσης με εκείνη που προβλέπεται για το αδίκημα το οποίο αποτελεί το αντικείμενο της εν λόγω συμφωνίας είτε ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας μεταξύ δύο και πέντε ετών κατ’ ελάχιστον.
62 Κατά πάγια νομολογία, τόσο από τις απαιτήσεις της ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης όσο και από την αρχή της ισότητας προκύπτει ότι μια διάταξη του δικαίου της Ένωσης που δεν περιέχει ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του περιεχομένου της πρέπει κατά κανόνα να ερμηνεύεται αυτοτελώς και ομοιόμορφα σε ολόκληρη την Ένωση, για την ερμηνεία δε αυτή πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της οικείας διάταξης αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί τους οποίους επιδιώκει η νομοθεσία της οποίας αποτελεί μέρος (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Ιανουαρίου 1984, Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, σκέψη 11, και της 18ης Δεκεμβρίου 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge, C‑417/23, EU:C:2025:1017, σκέψη 76).
63 Όσον αφορά, κατά πρώτον, το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841, επισημαίνεται ότι η διατύπωση της διάταξης αυτής παρουσιάζει αποκλίσεις στις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις της. Συνεπώς, στην ιταλική απόδοσή της («o compresa tra due e cinque anni»), η εν λόγω διάταξη προβλέπει ότι η αξιόποινη πράξη του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της συγκεκριμένης απόφασης-πλαισίου επισύρει ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας ίσης με εκείνη που προβλέπεται για το αδίκημα το οποίο αποτελεί το αντικείμενο της επίμαχης συμφωνίας ή ίσης με το χρονικό διάστημα μεταξύ δύο και πέντε ετών. Απεναντίας, σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις, όπως στην ισπανική («con una pena máxima de reclusión de al menos entre dos y cinco años»), τη δανική («med en maksimumsfrihedsstraf på mindst mellem to og fem år»), τη γερμανική («mit einer Freiheitsstrafe im Höchstmaß von mindestens zwei bis fünf Jahren»), την ελληνική («με ποινή στερητική της ελευθερίας το μέγιστο ύψος της οποίας είναι τουλάχιστο μεταξύ δύο και πέντε ετών»), την αγγλική («by a maximum term of imprisonment of at least between two and five years»), την ολλανδική («met een maximale vrijheidsstraf van ten minste tussen de twee en de vijf jaar»), την πορτογαλική («com uma pena de prisão com a duração máxima de, pelo menos, dois a cinco anos») και τη ρουμανική («de o pedeapsă maximă privativă de libertate de cel puțin doi până la cinci ani»), η ίδια διάταξη προβλέπει ότι η συγκεκριμένη αξιόποινη πράξη επισύρει ποινή στέρησης της ελευθερίας ανώτατης διάρκειας ίσης με εκείνη του αδικήματος για την τέλεση του οποίου συνήφθη η επίμαχη συμφωνία ή ίσης με χρονικό διάστημα μεταξύ δύο και πέντε ετών κατ’ ελάχιστον.
64 Το ίδιο συμβαίνει και ως προς τη διατύπωση του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841. Επομένως, στην ιταλική γλωσσική απόδοση («di durata massima compresa tra due e cinque anni»), η διάταξη αυτή προβλέπει ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας από δύο έως πέντε έτη, ενώ, μεταξύ άλλων, στην ισπανική γλωσσική απόδοση («una pena máxima de reclusión de al menos entre dos y cinco años»), τη δανική («med en maksimumsfrihedsstraf på mindst mellem to og fem år»), τη γερμανική («mit einer Freiheitsstrafe im Höchstmaß von mindestens zwei bis fünf Jahren»), την ελληνική [«η αξιόποινη πράξη την οποία αναφέρει το στοιχείο α) του άρθρου 2 να τιμωρείται με μέγιστη ποινή στερητική της ελευθερίας τουλάχιστον μεταξύ δύο και πέντε ετών»], την αγγλική («a maximum term of imprisonment of at least between two and five years»), τη γαλλική («une peine d’emprisonnement maximale comprise entre deux ans et cinq ans au moins»), την ολλανδική («een maximale vrijheidsstraf die ten minste tussen de twee en de vijf jaar bedraagt»), την πορτογαλική («uma pena de prisão com a duração máxima de, pelo menos, dois a cinco anos») και τη ρουμανική («de o pedeapsă maximă privativă de libertate de cel puțin doi până la cinci ani»), η εν λόγω διάταξη προβλέπει ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας μεταξύ δύο και πέντε ετών κατ’ ελάχιστον.
65 Πλην όμως, κατά πάγια νομολογία, η διατύπωση που χρησιμοποιείται σε μία από τις γλωσσικές αποδόσεις μιας διάταξης του δικαίου της Ένωσης δεν μπορεί να αποτελέσει τη μοναδική βάση για την ερμηνεία της διάταξης αυτής ούτε μπορεί να θεωρηθεί ότι υπερέχει έναντι των λοιπών γλωσσικών αποδόσεων. Οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης πρέπει πράγματι να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται ομοιόμορφα, υπό το πρίσμα των αποδόσεών τους σε όλες τις γλώσσες της Ένωσης. Επομένως, αν υπάρχουν διαφορές μεταξύ των γλωσσικών αποδόσεων μιας διάταξης του δικαίου της Ένωσης, η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνεύεται σε συνάρτηση με την όλη οικονομία και τον σκοπό της κανονιστικής ρύθμισης της οποίας αποτελεί μέρος (πρβλ. αποφάσεις της 27ης Οκτωβρίου 1977, Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, σκέψη 14, και της 21ης Μαΐου 2026, Höldermann, C‑447/24, EU:C:2026:417, σκέψη 71).
66 Κατά δεύτερον, επισημαίνεται ότι η απόφαση-πλαίσιο 2008/841 εκδόθηκε, μεταξύ άλλων, δυνάμει του άρθρου 31, παράγραφος 1, ΕΕ, οι διατάξεις του οποίου περιλαμβάνονται στο νυν άρθρο 83, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Το εν λόγω άρθρο 31, παράγραφος 1, παρείχε στον νομοθέτη της Ένωσης αρμοδιότητα ελάχιστης εναρμόνισης στον τομέα των ποινικών κυρώσεων. Ως εκ τούτου, το άρθρο 3 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου περιέχει ελάχιστες διατάξεις σχετικά με τις ποινές που επιβάλλονται για αξιόποινες πράξεις στον τομέα του οργανωμένου εγκλήματος [πρβλ. απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2024, PT (Συμφωνία μεταξύ εισαγγελέα και δράστη αξιόποινης πράξης), C‑432/22, EU:C:2024:987, σκέψη 38].
67 Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 61 έως 64 των προτάσεών του, η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από τα συμπεράσματα της συνεδρίασης του Συμβουλίου της 24ης και 25ης Απριλίου 2002 σχετικά με την ακολουθητέα προσέγγιση για την εναρμόνιση των ποινών. Ειδικότερα, από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι η αναφορά του νομοθέτη της Ένωσης σε «μέγιστη ποινή στέρησης της ελευθερίας μεταξύ δύο και πέντε ετών κατ’ ελάχιστον» δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να καθορίζουν, στην εθνική τους νομοθεσία, υψηλότερες μέγιστες ποινές.
68 Συνεπώς, από τη νομική βάση, την όλη οικονομία και τον σκοπό της απόφασης-πλαισίου 2008/841 προκύπτει ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου αυτής δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να τιμωρούν την αξιόποινη πράξη του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου με ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας άνω των πέντε ετών. Η ίδια ερμηνεία επιβάλλεται και όσον αφορά το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της ίδιας απόφασης-πλαισίου όσον αφορά την ποινή που επισύρει το αδίκημα του άρθρου 2, στοιχείο αʹ, της συγκεκριμένης απόφασης-πλαισίου.
69 Κατά τρίτον, το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, δεν απαγορεύει σε κράτος μέλος ούτε να προβλέπει, για την αξιόποινη πράξη του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841, ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας υψηλότερης από την προβλεπόμενη για το αδίκημα για το οποίο συνήφθη η συμφωνία αυτή.
70 Ειδικότερα, αφενός, από το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, προκύπτει ότι η εν λόγω συμφωνία πρέπει να έχει ως αντικείμενο την τέλεση των αδικημάτων του άρθρου 1, σημείο 1, της απόφασης-πλαισίου, ήτοι των αδικημάτων που τιμωρούνται με ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων ετών ή με αυστηρότερη ποινή. Επομένως, ο ίδιος ο νομοθέτης της Ένωσης έλαβε υπόψη την περίπτωση που κράτος μέλος τιμωρεί το αδίκημα για την τέλεση του οποίου συνήφθη τέτοια συμφωνία με ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας τεσσάρων ετών, επιτρέποντας παράλληλα, βάσει του εν λόγω άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, στο εν λόγω κράτος μέλος να τιμωρήσει τη συμμετοχή στη συγκεκριμένη συμφωνία με ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας άνω των τεσσάρων ετών.
71 Αφετέρου, μια τέτοια συμφωνία συνιστά συμπεριφορά συνδεόμενη με εγκληματική οργάνωση, κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 1, της ίδιας απόφασης-πλαισίου, ήτοι μια εγκαθιδρυμένη επί ένα χρονικό διάστημα και διαρθρωμένη ένωση περισσοτέρων των δύο προσώπων που δρουν από κοινού προκειμένου να τελέσουν αξιόποινες πράξεις ορισμένης βαρύτητας με σκοπό να προσπορισθούν, άμεσα ή έμμεσα, οικονομικό ή άλλο υλικό όφελος.
72 Πλην όμως, όπως υπενθυμίζουν οι αιτιολογικές σκέψεις 1 και 2 της απόφασης-πλαισίου 2008/841, η απόφαση-πλαίσιο αυτή εκδόθηκε με σκοπό την ενίσχυση του μηχανισμού καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος εντός της Ένωσης και την αντιμετώπιση του ιδιαίτερου κινδύνου που συνιστούν οι εγκληματικές οργανώσεις καθώς και της εξάπλωσης των οργανώσεων αυτών.
73 Ως εκ τούτου, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας που αναγνωρίζει ο νομοθέτης της Ένωσης στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, της δυσκολίας εντοπισμού τέτοιων εγκληματικών οργανώσεων και της σοβαρότητας των συνεπειών που απορρέουν από τη δραστηριότητά τους, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2008/841 αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει, για τις συμπεριφορές που μνημονεύονται στο άρθρο 2 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας ανώτερης από την προβλεπόμενη για τις αξιόποινες πράξεις στις οποίες αποσκοπούν οι συμπεριφορές αυτές.
74 Τέλος, κατά τέταρτον, υπενθυμίζεται ότι η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας των ποινών, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν επιβάλλεται μόνον σχετικά με τον καθορισμό των στοιχείων της ειδικής υπόστασης ενός εγκλήματος, αλλά και σχετικά με τον καθορισμό των κανόνων που αφορούν την αυστηρότητα των ποινών καθώς και την εκτίμηση των στοιχείων που ενδεχομένως λαμβάνονται υπόψη για την επιβολή των ποινών αυτών (πρβλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2026, AK Dlhopolec κ.λπ., C‑590/24, EU:C:2026:41, σκέψη 106 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
75 Η εν λόγω αρχή επιτάσσει, μεταξύ άλλων, η αυστηρότητα μιας κύρωσης να αντιστοιχεί στη βαρύτητα της οικείας παράβασης, με παράλληλη διασφάλιση, μεταξύ άλλων, πραγματικού αποτρεπτικού αποτελέσματος χωρίς, ωστόσο, υπέρβαση του μέτρου που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των σκοπών οι οποίοι θεμιτώς επιδιώκονται με τη θέσπιση του αξιοποίνου ορισμένης συμπεριφοράς (πρβλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2026, AK Dlhopolec κ.λπ., C‑590/24, EU:C:2026:41, σκέψεις 105 και 107 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
76 Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει, αφενός, ότι τα πρόσωπα της κύριας δίκης που κατηγορούνται ότι διηύθυναν οργανωμένη εγκληματική ομάδα με αντικείμενο την τέλεση απάτης σχετικά με τον ΦΠΑ απειλούνται με ποινή στέρησης της ελευθερίας διάρκειας πέντε έως δεκαπέντε ετών και, αφετέρου, ότι τα πρόσωπα της κύριας δίκης που κατηγορούνται ότι συμμετείχαν στην εν λόγω οργανωμένη εγκληματική ομάδα απειλούνται με ποινή στέρησης της ελευθερίας διάρκειας τριών έως δέκα ετών.
77 Μια τέτοια κλίμακα ποινών δεν εμφανίζεται, αφ’ εαυτής, να υπερβαίνει τα όρια του αναγκαίου και πρόσφορου μέτρου για την επίτευξη του σκοπού της καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος τον οποίο θεμιτώς επιδιώκει η επίμαχη στην κύρια δίκη βουλγαρική νομοθεσία.
78 Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση που προβλέπει ότι η αξιόποινη πράξη της σύναψης συμφωνίας με σκοπό την τέλεση αδικήματος, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας απόφασης-πλαισίου, τιμωρείται με ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας μεγαλύτερης από εκείνη της ποινής στέρησης της ελευθερίας την οποία επισύρει το αδίκημα που αποτελεί αντικείμενο της εν λόγω συμφωνίας και, συγχρόνως, ανώτερης των πέντε ετών.
Επί των δικαστικών εξόδων
79 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 325 ΣΛΕΕ και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης που καταρτίστηκε βάσει του άρθρου Κ.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υπογραφείσας στις Βρυξέλλες στις 26 Ιουλίου 1995 και επισυναφθείσας ως παράρτημα στην πράξη του Συμβουλίου της 26ης Ιουλίου 1995,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση που προβλέπει ότι, ελλείψει εκδόσεως αμετάκλητης καταδικαστικής αποφάσεως, οι ποινικές διώξεις για σοβαρές απάτες σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραγράφονται κατ’ ανάγκην εντός προθεσμίας δεκαπέντε ετών από την τέλεση των αδικημάτων αυτών ανεξαρτήτως της επέλευσης οποιουδήποτε γεγονότος διακοπής ή αναστολής της παραγραφής καθώς και οποιουδήποτε τυχαίου συμβάντος, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω προθεσμία δεν οδηγεί, στο οικείο κράτος μέλος, σε συστημικό κίνδυνο ατιμωρησίας τέτοιων περιπτώσεων απάτης.
2) Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης-πλαισίου 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος,
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση που προβλέπει ότι η αξιόποινη πράξη της σύναψης συμφωνίας με σκοπό την τέλεση αδικήματος, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας απόφασης-πλαισίου, τιμωρείται με ποινή στέρησης της ελευθερίας μέγιστης διάρκειας μεγαλύτερης από εκείνη της ποινής στέρησης της ελευθερίας την οποία επισύρει το αδίκημα που αποτελεί αντικείμενο της εν λόγω συμφωνίας και, συγχρόνως, ανώτερης των πέντε ετών.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η βουλγαρική.
i Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.