Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 15ης Μαΐου 2025 (1)
Υπόθεση C‑541/23 P
Polwax S.A.
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
« Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Συγκεντρώσεις – Αγορά κηρού ακατέργαστης παραφίνης και αγορά κηρού παραφίνης – Απόκτηση του ελέγχου της Grupa Lotos από την PKN Orlen – Απόφαση η οποία κρίνει τη συγκέντρωση συμβατή με την εσωτερική αγορά και με τη Συμφωνία ΕΟΧ – Προσφυγή ακυρώσεως ασκηθείσα από τρίτο – Ορισμός των σχετικών αγορών – Βάρος αποδείξεως και επίπεδο αποδείξεως – Έκταση του ελέγχου από το Γενικό Δικαστήριο σε υποθέσεις συγκεντρώσεων »
1. Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, η Polwax S.A. ζητεί την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, της 14ης Ιουνίου 2023, Polwax κατά Επιτροπής (T‑585/20, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2023:332). Με την εν λόγω απόφαση απορρίφθηκε η προσφυγή της με αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής της 14ης Ιουλίου 2020 (στο εξής: επίδικη απόφαση) (2), με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε συμβατή με την εσωτερική αγορά και με το άρθρο 57 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) μια συγκέντρωση μεταξύ της Polski Koncern Naftowy Orlen S.A. (στο εξής: Orlen) και της Grupa Lotos S.A. (στο εξής: Lotos), υπό την επιφύλαξη της τηρήσεως ορισμένων δεσμεύσεων από την Orlen.
2. Η Polwax προβάλλει εννέα λόγους αναιρέσεως. Ωστόσο, κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις αφορούν μόνον τον πρώτο λόγο αναιρέσεως.
3. Ειδικότερα, με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Polwax υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο και σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και παραμόρφωσε τη θέση της Polwax i) κρίνοντας ότι αυτή ως ενδιαφερόμενο μέρος υπείχε την υποχρέωση να παράσχει «σοβαρές ενδείξεις» ως προς το ενδεχόμενο πρόβλημα ανταγωνισμού σε περίπτωση κατά την οποία το κριτήριο αυτό δεν έπρεπε να εφαρμοστεί, ii) απαιτώντας από την Polwax να εκθέσει «σοβαρές ενδείξεις» σχετικά με τη δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης και από την πλευρά της προσφοράς ως προς τα προϊόντα που ερεύνησε η Επιτροπή στο πλαίσιο της αγοράς προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας (αγορά κηρού ακατέργαστης παραφίνης (3)), ενώ από τον κανονισμό 139/2004 δεν προκύπτει τέτοια υποχρέωση των τρίτων, και, iii) κρίνοντας ότι τα πληροφοριακά στοιχεία που παρέσχε η Polwax κατά τη διάρκεια της διαδικασίας δεν αποτελούν τέτοιες «σοβαρές ενδείξεις». Επιπροσθέτως, η Polwax υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, παραλείποντας να εξετάσει ειδικότερα τη δυναμική των τμημάτων της αγοράς προηγούμενης βαθμίδας και αποδεχόμενο την έλλειψη πραγματικής αιτιολόγησης, εκ μέρους της Επιτροπής, του συμπεράσματός της ότι η αγορά αυτή δεν ήταν στεγανοποιημένη ούτε κατακερματισμένη.
I. Το ιστορικό της διαφοράς και η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
4. Το ιστορικό της διαφοράς εκτίθεται λεπτομερώς στις σκέψεις 2 έως 23 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Για τις ανάγκες των παρουσών προτάσεων, αρκεί να συνοψισθεί ως ακολούθως.
5. Η αναιρεσείουσα, ήτοι η Polwax, είναι πολωνική εταιρία η οποία παράγει και εμπορεύεται κηρούς παραφίνης και προϊόντα παραφίνης. Η Orlen είναι κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στον τομέα της διύλισης και εμπορίας (συμπεριλαμβανομένης της λιανικής πώλησης) καυσίμων και σχετικών προϊόντων στην Τσεχική Δημοκρατία, στη Γερμανία, στη Λιθουανία και στην Πολωνία, ενώ η Lotos είναι κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στον τομέα της διύλισης και εμπορίας (συμπεριλαμβανομένης της λιανικής πώλησης) καυσίμων και σχετικών προϊόντων, κυρίως στην Πολωνία. Η Orlen δραστηριοποιείται στην αγορά των πετροχημικών προϊόντων, αμφότερες δε δραστηριοποιούνται επίσης στην έρευνα κοιτασμάτων, στην ανάπτυξη και στην παραγωγή, σε προηγούμενη οικονομική βαθμίδα, αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
6. Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, η Orlen απέκτησε τον πλήρη έλεγχο της Lotos. Στις 15 Μαΐου 2020 η Polwax υπέβαλε τις παρατηρήσεις της επί της ανακοινώσεως αιτιάσεων και υποστήριξε ότι έπρεπε να προβλεφθούν δεσμεύσεις προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η συγκέντρωση δεν θα επηρέαζε την πρόσβασή της σε ορισμένες εισροές που χρησιμοποιούσε στην παραγωγή της. Στις 14 Ιουλίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση.
7. Η Επιτροπή δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι «ο συνδυασμός των εκποιήσεων και των άλλων δεσμεύσεων θα καθιστούσε δυνατό, για τους αγοραστές των μεταβιβαζόμενων οντοτήτων και άλλους ανταγωνιστές, τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό με την οντότητα που θα προέκυπτε από τη συγκέντρωση στις σχετικές αγορές στο μέλλον», ότι «[σ]τις αγορές χονδρικής πώλησης πετρελαίου ντίζελ και βενζίνης ειδικότερα, ο αγοραστής του μεριδίου του διυλιστηρίου θα [ήταν] σε θέση να εισαγάγει σημαντικές ποσότητες χάρη στην ευρύτερη πρόσβαση στις υποδομές» και ότι, «[χ]άρη στον εν λόγω συνδυασμό ικανότητας διύλισης και δυνατοτήτων εισαγωγής, ο αγοραστής θα ασκ[ούσε] ανταγωνιστική πίεση παρόμοια με εκείνη της Lotos πριν από την πράξη συγκέντρωσης». Η Επιτροπή κατέληξε συνεπώς στο συμπέρασμα ότι «η συγκέντρωση, όπως τροποποιήθηκε με τις δεσμεύσεις, δεν δημιουργούσε πλέον πρόβλημα ανταγωνισμού» και διευκρίνισε ότι «[η] απόφαση αυτή τελούσε υπό την προϋπόθεση της πλήρους συμμόρφωσης με τις αναληφθείσες δεσμεύσεις» (4).
8. Όσον αφορά τα αποτελέσματα της σχεδιαζόμενης συγκέντρωσης επί του ανταγωνισμού, η Επιτροπή εξέτασε, στην αιτιολογική σκέψη 2003 της επίδικης αποφάσεως, το ενδεχόμενο που επισήμανε η Polwax, δηλαδή να οδηγήσει η συγκέντρωση σε αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε εισροές. Η Polwax υποστήριξε ότι «η προκύπτουσα από τη συγκέντρωση οντότητα δεν θα της προμήθευε πλέον κηρό ακατέργαστης παραφίνης ή θα της προμήθευε το προϊόν αυτό μόνο σε πολύ υψηλότερη τιμή, εμποδίζοντάς την κατ’ αυτόν τον τρόπο να ανταγωνιστεί την εν λόγω οντότητα στην αγορά των κηρών παραφίνης».
9. Η Επιτροπή έκρινε συναφώς, στην αιτιολογική σκέψη 2004 της επίδικης αποφάσεως, ότι, αν η αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας για τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης οριζόταν σε εθνική βάση, η Lotos θα είχε μερίδιο αγοράς στην Πολωνία μεταξύ 30 και 40 % το 2017 και το 2018. Η Επιτροπή αναγνώρισε μεν ότι ένα τέτοιο μερίδιο αγοράς συνεπαγόταν την ύπαρξη κάθετων αποτελεσμάτων, πλην όμως υπογράμμισε ότι ένα ποσοστό μεταξύ 60 και 70 % των πηγών κηρού ακατέργαστης παραφίνης εξακολουθούσε να είναι διαθέσιμο και ότι η ίδια η Orlen χρησιμοποιούσε εξωτερικούς προμηθευτές. Εξ αυτού συνήγαγε το συμπέρασμα ότι δεν ήταν προφανές ότι η προκύπτουσα από τη συγκέντρωση οντότητα θα μπορούσε να αποκλείσει από την πρόσβαση στον κηρό ακατέργαστης παραφίνης τους πελάτες της Lotos που δραστηριοποιούνταν στην αγορά κηρού παραφίνης.
10. Η Επιτροπή προσέθεσε, στην αιτιολογική σκέψη 2005 της επίδικης αποφάσεως, ότι η Orlen διέθετε μόνον ένα πολύ μικρό μερίδιο στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας και συνήγαγε εξ αυτού το συμπέρασμα ότι και η προκύπτουσα από τη συγχώνευση οντότητα δεν θα είχε συμφέρον να αποκλείσει από την πρόσβαση στις εισροές τους πελάτες της Lotos που δραστηριοποιούνται στην αγορά αυτή. Η Επιτροπή επισήμανε ότι η ίδια η Polwax υπογράμμισε ότι ο ανταγωνισμός στην εν λόγω αγορά ήταν έντονος, δεδομένου ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η αγορά αυτή είχε παγκόσμια διάσταση και βρισκόταν υπό την πίεση των Κινέζων παραγωγών.
11. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα, στην αιτιολογική σκέψη 2006 της επίδικης αποφάσεως, ότι από την έρευνά της δεν προέκυψαν σοβαρές ενδείξεις περί σημαντικής παρακώλυσης του αποτελεσματικού ανταγωνισμού (στο εξής: σημαντική παρακώλυση) όσον αφορά την κάθετη σχέση μεταξύ της αγοράς του κηρού ακατέργαστης παραφίνης στην Πολωνία και της αγοράς του κηρού παραφίνης εντός του ΕΟΧ.
12. Ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου η Polwax προέβαλε, κατ’ ουσίαν, δύο λόγους ακυρώσεως. Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, υποστήριξε ότι η Επιτροπή είχε υποπέσει σε παράβαση του άρθρου 2, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού 139/2004, το οποίο αφορά τις συγκεντρώσεις. Η προβαλλόμενη πλάνη της Επιτροπής συνίσταται στον εσφαλμένο ορισμό των αγορών, αφενός, όσον αφορά την αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας για τον κηρό παραφίνης και, αφετέρου, όσον αφορά την αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας για τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης. Επιπλέον, η Polwax προσήψε στην Επιτροπή ότι εκτίμησε εσφαλμένως τα αποτελέσματα της συγκέντρωσης τόσο επί της αγοράς του κηρού ακατέργαστης παραφίνης όσο και επί της αγοράς του κηρού παραφίνης. Ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως αφορούσε παράβαση του άρθρου 9, παράγραφος 1, του κανονισμού 139/2004 (ωστόσο στη συνέχεια, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η προσφεύγουσα παραιτήθηκε από αυτόν). Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Polwax προέβαλε και νέο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος αφορούσε ανεπαρκή αιτιολογία της επίδικης αποφάσεως όσον αφορά τον ορισμό των σχετικών αγορών. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή στο σύνολό της (5).
II. Εκτίμηση
13. Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Polwax προβάλλει πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο, πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και παραμόρφωση της θέσεώς της, καθότι το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 45 και 57 έως 62 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν άσκησε αποτελεσματικό έλεγχο επί του ορισμού της σχετικής αγοράς από την Επιτροπή στην επίδικη απόφαση και επέβαλε στην αναιρεσείουσα εσφαλμένο επίπεδο αποδείξεως. Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως υποδιαιρείται σε τρία σκέλη.
Α. Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως
14. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Polwax υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο και παρέβη το άρθρο 2 του κανονισμού 139/2004 επιβάλλοντάς της, στη σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την υποχρέωση να προσκομίσει «σοβαρές ενδείξεις» από τις οποίες να αποδεικνύεται η ύπαρξη προβλήματος στον ανταγωνισμό προς στήριξη του λόγου ακυρώσεως που αφορά εσφαλμένο ορισμό της αγοράς προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας για τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης.
1. Επί του παραδεκτού
15. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι απαράδεκτο, δεδομένου ότι η Polwax προσέβαλε, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, τη μη διαίρεση της αγοράς προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας για την προμήθεια κηρού ακατέργαστης παραφίνης σε άλλες χωριστές επιμέρους αγορές. Συγκεκριμένα, υποστήριξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη καθότι δεν διαίρεσε ούτε κατέτμησε περαιτέρω την αγορά του κηρού ακατέργαστης παραφίνης σε αγορές για την προμήθεια ελαφρού, μέσου και βαρέος κηρού ακατέργαστης παραφίνης. Επομένως, η Polwax αντιφάσκει, αφενός, υποστηρίζοντας ενώπιον του Δικαστηρίου ότι η αιτίασή της δεν αφορά αγορές «διαφορετικές» από εκείνες που έλαβε υπόψη η Επιτροπή στην ανάλυσή της και, αφετέρου, προβάλλοντας ότι η Επιτροπή όφειλε, με την επίδικη απόφαση, να διαιρέσει την αγορά του κηρού ακατέργαστης παραφίνης σε μικρότερες επιμέρους αγορές (ή τουλάχιστον σε τμήματα) για τους σκοπούς της εκ μέρους της αναλύσεως των μελλοντικών αποτελεσμάτων της συγκέντρωσης.
16. Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι παραδεκτό, στον βαθμό που από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η προβαλλόμενη παράβαση των κανόνων περί αποδείξεως αποτελεί νομικό ζήτημα το οποίο είναι παραδεκτό κατ’ αναίρεση (6).
2. Επί της ουσίας
17. Στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο στηρίζεται στο απαιτούμενο επίπεδο αποδείξεως για τους τρίτους προσφεύγοντες οι οποίοι αμφισβητούν τη νομιμότητα αποφάσεως σχετικά με συγκέντρωση, όπως έχει καθιερωθεί από τη νομολογία του, ζήτημα που δεν έχει εξεταστεί ακόμη στη νομολογία του Δικαστηρίου (7). Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να εκτιμηθεί, αφενός, εν γένει ο κατάλληλος βαθμός αποδείξεως υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου και κατά πόσον η νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου συνάδει με το κατάλληλο επίπεδο αποδείξεως· και, αφετέρου, ειδικότερα, κατά πόσον το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε ορθώς τον εν λόγω βαθμό στην υπό κρίση υπόθεση όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς.
α) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με το βάρος και το επίπεδο αποδείξεως, καθώς και σχετικά με την έκταση του ελέγχου
18. Όπως θα αποδείξω στην ανάλυση που ακολουθεί, οι έννοιες του βάρους αποδείξεως και του επιπέδου αποδείξεως, καθώς και εκείνη της έκτασης του (δικαστικού) ελέγχου, είναι αλληλοσυνδεόμενες, ιδίως στις υποθέσεις συγκεντρώσεων και, ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστούν από κοινού (8).
1) Η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει ότι είναι περισσότερο πιθανό παρά απίθανο ότι η συγκέντρωση θα παρακώλυε (ή δεν θα παρακώλυε) σημαντικά τον ανταγωνισμό
19. Δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού 139/2004, η Επιτροπή οφείλει να εξετάζει τα αποτελέσματα της συγκέντρωσης επί του ανταγωνισμού σε αγορές όπου υπάρχει κίνδυνος σημαντικής παρακώλυσης, ιδίως ως αποτέλεσμα της δημιουργίας ή της ενίσχυσης μιας δεσπόζουσας θέσης.
20. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι «οι αποφάσεις της Επιτροπής οι οποίες αφορούν τη συμβατότητα των πράξεων συγκέντρωσης με την εσωτερική αγορά πρέπει να στηρίζονται σε αρκούντως σημαντικά και συγκλίνοντα στοιχεία» (9). Τα εν λόγω αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να είναι ακριβή και αξιόπιστα καθώς και ικανά να θεμελιώσουν τα συμπεράσματα που συνάγονται εξ αυτών (10). Επιπλέον, όπως έχει διευκρινίσει περαιτέρω το Γενικό Δικαστήριο, η Επιτροπή οφείλει, όχι μόνον βάσει αδιάσειστων αποδείξεων, αλλά και «με επαρκή βαθμό πιθανολογήσεως» (11) να τεκμηριώσει ότι η συγκέντρωση θα έχει (ή όχι) σημαντικό αντίκτυπο στον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.
21. Συναφώς, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι η Επιτροπή διαθέτει ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως όσον αφορά οικονομικά θέματα, για τους σκοπούς της εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου κανόνων του κανονισμού 139/2004, δεδομένου ότι η Επιτροπή προβαίνει σε οικονομικές αναλύσεις των προοπτικών εξέλιξης μιας αγοράς ως προς την πιθανότητα επέλευσης ορισμένων εξελίξεων της σχετικής αγοράς στο μέλλον (12). Το Δικαστήριο, βασιζόμενο στην παραδοχή ότι στις υποθέσεις συγκεντρώσεων η ανάλυση της Επιτροπής δεν μπορεί να είναι τόσο βέβαιη όσο οι εκ των υστέρων αναλύσεις της (βάσει των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ) και αναφέρεται στο μέλλον, έκρινε ότι η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει, με μια δέσμη στοιχείων, ότι είναι μάλλον πιθανό παρά απίθανο ότι η συγκεκριμένη συγκέντρωση θα παρακώλυε σημαντικά τον ανταγωνισμό (13).
22. Όπως διευκρίνισε το Γενικό Δικαστήριο, «το γεγονός ότι μια συγκέντρωση θα είχε αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα δεν αρκεί, αυτό καθ’ εαυτό, για να γίνει δεκτό ότι η συγκέντρωση αυτή είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά, εφόσον δεν παρακωλύει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της» (14).
2) Η προσφεύγουσα πρέπει να αποδείξει την ύπαρξη πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως
23. Το περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτει η Επιτροπή «δικαιολογεί το να περιορίζεται ο έλεγχος τον οποίο ασκεί ο ενωσιακός δικαστής επί αποφάσεως της Επιτροπής σχετικής με πράξεις συγκέντρωσης στην εξακρίβωση του υποστατού των πραγματικών περιστατικών και της έλλειψης προδήλου σφάλματος εκτιμήσεως» (15).
24. Προκειμένου να παράσχει πρόσβαση στην άσκηση του εν λόγω ελέγχου από τα δικαστήρια της Ένωσης, το δίκαιο της Ένωσης απονέμει στα μέρη τα οποία αφορούν αποφάσεις της Επιτροπής στον τομέα των συγκεντρώσεων (συμπεριλαμβανομένων των τρίτων όπως οι ανταγωνιστές ή οι πελάτες) το δικαίωμα, κατ’ αρχήν, να ασκούν προσφυγή για την αμφισβήτηση της νομιμότητας της οικείας αποφάσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, σύμφωνα με την αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
25. Τούτου δοθέντος, το εν λόγω δικαίωμα συνοδεύεται από την υποχρέωση του προσφεύγοντος να προσδιορίζει τους λόγους ακυρώσεως που προβάλλει και να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία προς στήριξη των λόγων αυτών.
26. Όταν προσφεύγων ασκεί τέτοια προσφυγή, κατά το άρθρο 76, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, «για να είναι παραδεκτή η προσφυγή, επιβάλλεται τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων αυτή στηρίζεται να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικώς, αλλά κατά τρόπο λογικό και κατανοητό, από το ίδιο το κείμενο του δικογράφου της, τούτο δε προκειμένου να κατοχυρωθεί η ασφάλεια δικαίου και να διασφαλισθεί η ορθή απονομή της δικαιοσύνης» (16). Η νομολογία του Δικαστηρίου διευκρινίζει, συναφώς, ότι ο προσφεύγων διαδραματίζει σημαντικό ρόλο υπενθυμίζοντας ότι «απόκειται στον προσφεύγοντα να επικαλεστεί λόγους ακυρώσεως κατά της αποφάσεως [...] και να προσκομίσει τα κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία προς στήριξη των λόγων αυτών» (17).
27. Ειδικότερα, όσον αφορά τους τομείς του δικαίου της Ένωσης τους οποίους αφορά ο έλεγχος των συγκεντρώσεων της Ένωσης, όπως το δίκαιο του ανταγωνισμού κατά την έννοια των άρθρων 101 ή 102 ΣΛΕΕ, «ζητείται από τον προσφεύγοντα [...] να προσδιορίσει τα αμφισβητούμενα στοιχεία της επίδικης αποφάσεως, να διατυπώσει τις σχετικές αιτιάσεις και να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία μπορεί να συνίστανται σε σοβαρές ενδείξεις [(18)], πρόσφορες να αποδείξουν το βάσιμο των αιτιάσεων» (19).
28. Με την απόφαση EFIM κατά Επιτροπής (20), το Δικαστήριο απέρριψε τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο η αναιρεσείουσα ζητούσε να διαπιστωθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο, επιβάλλοντάς της να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία για την προβαλλόμενη παράβαση, παρέβη το άρθρο 47 του Χάρτη. Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως αποφάσεως της Επιτροπής, εναπόκειται στον προσφεύγοντα να προβάλει επιχειρήματα και να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία στον δικαστή της Ένωσης και ότι, ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο δεν είχε υποπέσει σε πλάνη εκτιμήσεως κρίνοντας ότι ο προσφεύγων φέρει το βάρος αποδείξεως (21). Η εν λόγω απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία καθόσον τόσο i) οι τρίτοι στις υποθέσεις ελέγχου των συγκεντρώσεων όσο και ii) οι τρίτοι καταγγέλλοντες στις διαδικασίες των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ διαθέτουν παρόμοια χαρακτηριστικά γνωρίσματα, στα οποία συγκαταλέγεται το γεγονός ότι αμφότεροι διαθέτουν περιορισμένο μόνο δικαίωμα προσβάσεως στον διοικητικό φάκελο της Επιτροπής (22).
29. Παρόμοιες παρατηρήσεις μπορούν να αντληθούν από τη νομολογία του Δικαστηρίου σε άλλους συναφείς τομείς του δικαίου της Ένωσης. Πρώτον, στο δίκαιο της Ένωσης περί κρατικών ενισχύσεων, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο αναμένει από διάδικο που ασκεί προσφυγή ακυρώσεως να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία προς στήριξη των ισχυρισμών του δεν αντιβαίνει στην ορθή κατανομή του βάρους αποδείξεως. Αντιθέτως, «το πρόσωπο που προβάλλει πραγματικά περιστατικά προς στήριξη αιτήματος ή επιχειρήματος είναι αυτό που οφείλει να αποδείξει το υποστατό τους» (23). Δεύτερον, το Δικαστήριο ακολούθησε το ίδιο σκεπτικό και στη νομολογία περί αντιντάμπινγκ (24).
3) Επίπεδο αποδείξεως: τα πληροφοριακά στοιχεία πρέπει να αποδεικνύουν την ύπαρξη πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως, η οποία αναιρεί το αξιόπιστο της εκτιμήσεως της Επιτροπής και, ως εκ τούτου, επηρεάζει τη στάθμιση
30. Στη συνέχεια, θα εξετάσω το ζήτημα του κατάλληλου επιπέδου αποδείξεως που επιβάλλεται στον προσφεύγοντα στις υποθέσεις συγκεντρώσεων.
31. Όσον αφορά τον έλεγχο περίπλοκων οικονομικών εκτιμήσεων, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, προκειμένου να διαπιστωθεί ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών ικανή να δικαιολογήσει την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως, τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίζει ο προσφεύγων πρέπει να είναι επαρκή για να αναιρέσουν το αξιόπιστο των εκτιμήσεων των πραγματικών περιστατικών στις οποίες στηρίχθηκε η απόφαση (25).
32. Στις υποθέσεις συγκεντρώσεων, τα αποδεικτικά στοιχεία σπανίως θα είναι ομοιόμορφα και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρέπει να προβαίνει σε στάθμιση (ή ιεράρχηση) των αποδεικτικών στοιχείων και των ενδείξεων. Για να ανταποκριθεί στη συγκεκριμένη αυτή κατάσταση, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έχει κρίνει, στην προηγούμενη νομολογία του, ότι μια προσφυγή θα ευδοκιμήσει μόνον αν μπορεί να αποδειχθεί ότι η στάθμιση των διαφόρων αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στη δικογραφία στερείται αιτιολογήσεως και αξιοπιστίας, σε σημείο που να μην μπορεί να στηρίξει την εκτίμηση της Επιτροπής (26).
33. Συναφώς, επισημαίνεται ότι το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο δεν αναμένουν από τον προσφεύγοντα να αποδείξει πέραν πάσης εύλογης αμφιβολίας (27) ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη κατά την εκτίμηση της συγκέντρωσης. Το κρίσιμο κριτήριο είναι η στάθμιση των πιθανοτήτων (28), που συνοδεύεται από ειδικές απαιτήσεις ως προς την ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων, οι οποίες δεν επηρεάζουν, κατ’ αρχήν, το απαιτούμενο επίπεδο αποδείξεως (29).
34. Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι, στις υποθέσεις συγκεντρώσεων, ο προσφεύγων απαιτείται να παρέχει συνεκτική και επαρκή πληροφόρηση (ήτοι, λόγους ακυρώσεως και αποδεικτικά στοιχεία ή ενδείξεις). Επί παραδείγματι, σε περίπτωση όπως αυτή της υπό κρίση υπόθεσης (η οποία αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς), η ποιότητα της πληροφόρησης πρέπει να ανταποκρίνεται, ως προς το περιεχόμενο και τον βαθμό λεπτομέρειάς της, στις απαιτήσεις του τμήματος 6 («Ορισμοί της αγοράς») του εντύπου CO (30) που περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού 802/2004 (31). Όπως έχει υπογραμμίσει το Δικαστήριο, η ουσιώδης λειτουργία της αποδείξεως συνίσταται στο να πείσει για το βάσιμο μιας απόψεως (32), και, ως εκ τούτου, η ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να είναι ικανή να παρέχει στο Γενικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να εξακριβώσει την ύπαρξη της προβαλλόμενης πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως (33).
35. Επομένως, ο προσφεύγων πρέπει να παράσχει συνεκτική και επαρκή πληροφόρηση για να αποδείξει την προβαλλόμενη πρόδηλη πλάνη, όπερ αναιρεί το αξιόπιστο της εκτιμήσεως της Επιτροπής και, ως εκ τούτου, γέρνει την πλάστιγγα υπέρ του συμπεράσματος του προσφεύγοντος και εις βάρος του συμπεράσματος της Επιτροπής (επί του ζητήματος αν πρέπει ή όχι να εγκριθεί η επίμαχη συγκέντρωση). Τούτου δοθέντος, το επίπεδο αποδείξεως που απαιτείται από τον προσφεύγοντα πρέπει να είναι περιορισμένο, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών πτυχών του ελέγχου των συγκεντρώσεων της Ένωσης και της διαδικασίας του ελέγχου αυτού. Κατ’ αρχάς, η Επιτροπή υποχρεούται να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι είναι μάλλον πιθανό παρά απίθανο ότι η συγκεκριμένη συγκέντρωση θα παρακώλυε (ή όχι) σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να απαιτηθεί από τον προσφεύγοντα να πράξει κάτι περισσότερο από το να αποδείξει την ύπαρξη πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να γείρει την πλάστιγγα προς την κατεύθυνση που σημειώθηκε ανωτέρω.
36. Κατά την εκτίμηση της ποιότητας των αποδεικτικών στοιχείων εντός των ορίων του επιπέδου αποδείξεως που επιβάλλεται στον προσφεύγοντα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη δύο περαιτέρω πτυχές. Κατά πρώτον, ο προσφεύγων αντιμετωπίζει επίσης δυσχέρειες κατά τη διενέργεια της αναλύσεως προοπτικών με σκοπό την αμφισβήτηση της αποφάσεως επί της σχεδιαζόμενης συγκέντρωσης. Τα αποδεικτικά στοιχεία που πρέπει να προσκομιστούν για να αποδειχθεί η πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως της Επιτροπής οριοθετούνται επίσης από την αβεβαιότητα και τον μελλοντικό χαρακτήρα της αναλύσεως στην οποία στηρίζεται η εν λόγω απόφαση συγκέντρωσης (34). Κατά δεύτερον, και επιπλέον, για τους σκοπούς της συλλογής αποδεικτικών στοιχείων, ο προσφεύγων δεν διαθέτει τις ίδιες εξουσίες έρευνας με εκείνες που διαθέτει η Επιτροπή (35). Επομένως, η απαίτηση που επιβάλλεται στον προσφεύγοντα να παρέχει επαρκή τεκμηρίωση των ισχυρισμών του δεν μπορεί να αντιστοιχεί πλήρως στις απαιτήσεις που επιβάλλονται στο θεσμικό αυτό όργανο. Εν πάση περιπτώσει, οι απαιτήσεις που βαρύνουν τον προσφεύγοντα περιορίζονται στην υποχρέωση παροχής συνεκτικής και επαρκούς πληροφόρησης που να τεκμηριώνει την πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως στην οποία φέρεται να υπέπεσε η Επιτροπή, όπερ, κατ’ επέκταση, αναιρεί το αξιόπιστο της εκτιμήσεως στην οποία αυτή προέβη (36).
37. Θέσεις όπως αυτές που περιλαμβάνονται στο σημείο 31 των παρουσών προτάσεων έχουν επίσης διατυπωθεί στη νομική θεωρία (37), όπου επισημαίνεται ότι η απόφαση του Δικαστηρίου Bertelsmann και Sony πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ο προσφεύγων οφείλει να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία προς στήριξη του ισχυρισμού του ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, αλλά δεν υποχρεούται να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία τα οποία πράγματι αποδεικνύουν τη δική του εκτίμηση επί της ουσίας (και, επί παραδείγματι, δεν υποχρεούται να αποδείξει τους λόγους για τους οποίους η συγκέντρωση θα είναι επιβλαβής για τον ανταγωνισμό). Αφ’ ης στιγμής ο προσφεύγων υπερβεί το εμπόδιο που συνίσταται στην επαρκή τεκμηρίωση πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως, η Επιτροπή υποχρεούται, εν συνεχεία, να υπερασπιστεί τις διαπιστώσεις της επί των πραγματικών περιστατικών και τη νομική και οικονομική εκτίμησή της, φέροντας κατά τον τρόπο αυτό το τελικό βάρος αποδείξεως (38).
38. Κατά συνέπεια, φρονώ ότι, κατ’ αρχήν, ο προσφεύγων οφείλει να αποδείξει, βάσει των λόγων ακυρώσεως και των αποδεικτικών στοιχείων ή των ενδείξεων που προσκομίζει προς στήριξη των λόγων αυτών, ότι η εκτίμηση της Επιτροπής και τα συμπεράσματα που συνάγονται από την εν λόγω εκτίμηση είναι αβάσιμα. Τα αποδεικτικά στοιχεία, προκειμένου να γίνουν δεκτά, πρέπει να είναι ικανά να τεκμηριώσουν κατά τρόπο συνεκτικό και επαρκή την έλλειψη αξιοπιστίας της εκτιμήσεως της Επιτροπής, όπερ συνιστά πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως.
4) Επί της απαιτήσεως παροχής σοβαρών ενδείξεων από τις οποίες να αποδεικνύεται τεκμηριωμένα η ύπαρξη προβλήματος σχετικά με τον ανταγωνισμό, το οποίο η Επιτροπή όφειλε να εξετάσει
39. Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται στις απαιτήσεις οι οποίες έχουν διαμορφωθεί μέχρι σήμερα από το Γενικό Δικαστήριο (με τις αποφάσεις easyJet και Niki Luftfahrt), αλλά δεν έχουν ακόμη εξεταστεί από το Δικαστήριο. Ως εκ τούτου, πριν προχωρήσω στην επί της ουσίας εκτίμηση του πρώτου λόγου αναιρέσεως, θα εξετάσω αν το επίπεδο αποδείξεως που διαμορφώθηκε με την λόγω νομολογία συνάδει με τις απαιτήσεις που απορρέουν από τη νομολογία του Δικαστηρίου, όπως αναλύθηκαν σε προηγούμενα σημεία των παρουσών προτάσεων (39).
40. Στην απόφαση easyJet, το Γενικό Δικαστήριο διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, ότι η Επιτροπή οφείλει να εντοπίσει, έστω και αν δεν υπήρξε καμία ρητή παρακίνηση εκ μέρους τρίτων, αλλά με βάση σοβαρές ενδείξεις, τα σχετικά με τον ανταγωνισμό προβλήματα που δημιουργεί η συγκέντρωση στο σύνολο των αγορών που θα μπορούσαν να επηρεαστούν από αυτήν (40).
41. Ωστόσο, όταν ο τρίτος προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη κάποιο ενδεχόμενο πρόβλημα σχετικά με τον ανταγωνισμό, το Γενικό Δικαστήριο καθορίζει το επίπεδο αποδείξεως ως εξής: «εναπόκειται στον προσφεύγοντα να προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις προκειμένου να αποδειχθεί απτώς η ύπαρξη προβλήματος σχετικά με τον ανταγωνισμό το οποίο θα έπρεπε, λόγω της επίπτωσής του, να εξεταστεί από την Επιτροπή» (41).
42. Κατά την επεξήγηση του είδους και της ποιότητας των αποδεικτικών στοιχείων, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, «[γ]ια να ικανοποιήσει την απαίτηση αυτή [σχετικά με το βάρος αποδείξεως και το επίπεδο αποδείξεως], ο προσφεύγων πρέπει να προσδιορίσει τις οικείες αγορές, να περιγράψει την κατάσταση του ανταγωνισμού αν δεν υπήρχε συγκέντρωση και να αναφέρει ποιες θα είναι οι πιθανές συνέπειες μιας συγκέντρωσης όσον αφορά την κατάσταση του ανταγωνισμού στις αγορές αυτές» (42).
43. Όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, η απαίτηση περί αποδείξεως της υπάρξεως προβλήματος σχετικά με τον ανταγωνισμό καθιστά δυνατό στο Γενικό Δικαστήριο, σύμφωνα με την αρχή της κατ’ αντιμωλίαν διαδικασίας του άρθρου 64 του Κανονισμού Διαδικασίας του, να αποφανθεί επί της προσφυγής, χωρίς να χρειάζεται να ζητήσει περαιτέρω στοιχεία, προκειμένου να κατοχυρωθεί η ασφάλεια δικαίου και να διασφαλιστεί η ορθή απονομή της δικαιοσύνης (43).
44. Προς στήριξη του συμπεράσματος αυτού, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στην απόφαση easyJet, ότι δεν αρκούσε η προσφεύγουσα να «περιορίζεται στο να τονίσει» μια θεωρία περί ζημίας (44), χωρίς όμως «να στηρίξει την επιχειρηματολογία της» (45) και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ισχυρισμοί της προσφεύγουσας δεν μπορούσαν να είναι θεωρητικοί, αφηρημένοι ή να συνιστούν γενικούς ισχυρισμούς (46). Αντιθέτως, πρέπει να διατυπώνονται κατά τρόπο αρκούντως σαφή (47), να προσκομίζονται δε απτά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι διαπιστώσεις της Επιτροπής ενέχουν πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως (48).
45. Φρονώ ότι οι διευκρινίσεις σχετικά με το είδος και την ποιότητα των απαιτούμενων αποδεικτικών στοιχείων συνάδουν με την απαίτηση παροχής συνεκτικής και επαρκούς πληροφόρησης προς στήριξη των λόγων ακυρώσεως.
46. Με την απόφαση Niki Luftfahrt, το Γενικό Δικαστήριο επιβεβαίωσε τις αρχές της αποφάσεως easyJet και διατύπωσε περαιτέρω οδηγίες για τους προσφεύγοντες.
47. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Niki Luftfahrt, ότι ο προσφεύγων πρέπει «να προσδιορίσει τις οικείες αγορές, να περιγράψει την κατάσταση του ανταγωνισμού που δεν θα υπήρχε χωρίς τη συγκέντρωση και να αναφέρει ποιες θα είναι οι πιθανές συνέπειες μιας συγκέντρωσης όσον αφορά την κατάσταση του ανταγωνισμού στις αγορές αυτές» (49). Ο προσφεύγων ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου μπορεί να ανταποκρίνεται στην εν λόγω απαίτηση παρέχοντας στοιχεία των οποίων ο όγκος και η φύση είναι συγκρίσιμα με τα στοιχεία που απαιτούνται κατά το τμήμα 6 του εντύπου CO το οποίο παρατίθεται στο παράρτημα I του κανονισμού 802/2004 και υποβάλλεται από τα μέρη μιας συγκέντρωσης στην Επιτροπή στο πλαίσιο της κοινοποιήσεως μιας συγκέντρωσης (50).
48. Συγκεκριμένα, το τμήμα 6 του εντύπου CO μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη ένδειξη για τον όγκο και τη φύση των απαιτούμενων αποδεικτικών στοιχείων, σε περίπτωση όπως αυτή της υπό κρίση υποθέσεως, η οποία αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς, στον βαθμό που παρέχει σε τρίτους προσφεύγοντες, όπως η Polwax, τη δυνατότητα να κατανοήσουν καλύτερα το είδος των αποδεικτικών στοιχείων και των ενδείξεων που πρέπει να προσκομίσουν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου όταν αμφισβητούν τον ορισμό της αγοράς που υιοθέτησε η Επιτροπή σε απόφαση περί συγκέντρωσης.
49. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, όταν προσφεύγων αμφισβητεί τη νομιμότητα αποφάσεως της Επιτροπής περί εγκρίσεως συγκέντρωσης, οφείλει να αποδεικνύει ότι υφίσταται πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως της Επιτροπής παρέχοντας σοβαρές ενδείξεις που αποδεικνύουν τεκμηριωμένα την ύπαρξη προβλήματος στον ανταγωνισμό, το οποίο θα έπρεπε, λόγω του αντικτύπου του, να εξεταστεί από την Επιτροπή. Προς εκπλήρωση του ως άνω βάρους, εναπόκειται στον προσφεύγοντα να παράσχει συνεκτική και επαρκή πληροφόρηση που τεκμηριώνει κατά τρόπο πειστικό το βάσιμο των επιχειρημάτων και καθιστούν δυνατό στο Γενικό Δικαστήριο να εξακριβώσει κατά πόσον υφίσταται η προβαλλόμενη πρόδηλη πλάνη. Συναφώς, ο προσφεύγων υποχρεούται να αποδείξει, βάσει της πληροφόρησης που παρέσχε (ήτοι, των λόγων ακυρώσεως και των αποδεικτικών στοιχείων ή ενδείξεων προς στήριξη των λόγων αυτών), ότι η εκτίμηση της Επιτροπής και τα συμπεράσματα που συνάγονται από την εν λόγω εκτίμηση δεν είναι βάσιμα ούτε αξιόπιστα, γέρνοντας με τον τρόπο αυτό την πλάστιγγα υπέρ του συμπεράσματος του προσφεύγοντος και κατά του συμπεράσματος το οποίο διατυπώνει η Επιτροπή στην απόφασή της. Ωστόσο, στο πλαίσιο του δικαστικού ελέγχου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα όρια που επιβάλλονται από τον προληπτικό χαρακτήρα του ελέγχου των συγκεντρώσεων.
5) Τελικές παρατηρήσεις επί της ορολογίας που χρησιμοποιείται στη νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου
50. Ως τελικές παρατηρήσεις μου επί της νομολογίας του Γενικού Δικαστηρίου, της οποίας γίνεται επίκληση στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, θα εξετάσω εν συντομία ορισμένες ορολογικές ανακολουθίες. Ωστόσο, όπως θα εξηγήσω, αυτές οφείλονται κυρίως στις διαφορές μεταξύ των επιμέρους γλωσσικών αποδόσεων και δεν καθιστούν την εν λόγω νομολογία ανακόλουθη όσον αφορά την ουσία και, ειδικότερα, όσον αφορά το απαιτούμενο επίπεδο αποδείξεως.
51. Στην απόφαση Niki Luftfahrt, για τον όρο «serious indicia» (σοβαρές ενδείξεις) της αγγλικής γλωσσικής απόδοσης χρησιμοποιείται στη γερμανική γλωσσική απόδοση, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 49 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, είναι το αυθεντικό κείμενο, ο όρος «zuverlässige Indizien» και στη γαλλική γλωσσική απόδοση ο όρος «indices sérieux». Στην πολωνική γλωσσική απόδοση της εν λόγω αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, για να αμφισβητήσει τον ορισμό της σχετικής αγοράς, η προσφεύγουσα έπρεπε να προσκομίσει «wiarygodne przesłanki», όρος που αποδίδεται στα αγγλικά ως «reliable evidence».
52. Αντιθέτως, στην πολωνική γλωσσική απόδοση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως (σκέψεις 59 και 60), η οποία είναι το αυθεντικό κείμενο, το Γενικό Δικαστήριο τόνισε, όσον αφορά τον προβαλλόμενο ως εσφαλμένο ορισμό της σχετικής αγοράς, την ανάγκη να παρέχονται «poważne poszlaki» («σοβαρές ενδείξεις) (51). Πρόκειται για έννοια διαφορετική από εκείνη που χρησιμοποιήθηκε στην απόφαση Niki Luftfahrt. Ομοίως, κατά την αγγλική γλωσσική απόδοση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να προσκομίζονται «compelling evidence» (σκέψεις 57 έως 61) ή «compelling indications» (σκέψη 45), ενώ η αγγλική γλωσσική απόδοση της αποφάσεως Niki Luftfahrt απαιτούσε την προσκόμιση «serious indicia». Ωστόσο, στη γαλλική γλωσσική απόδοση, το Γενικό Δικαστήριο χρησιμοποίησε τον όρο «indices sérieux» (τόσο για τον όρο «compelling indications» όσο και για τον όρο «compelling evidence»), ήτοι, τον ίδιο όρο με την απόφαση Niki Luftfahrt.
53. Πάντως, όπως ορθώς υπογραμμίζει η Επιτροπή, οι ως άνω διαφορές στην ορολογία ουδόλως επηρεάζουν το επίπεδο αποδείξεως και την ποιότητα των απαιτούμενων από το Γενικό Δικαστήριο αποδεικτικών στοιχείων. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι, όπως προαναφέρθηκε, σε όλες τις επίμαχες αποφάσεις του, το Γενικό Δικαστήριο απαίτησε από τον προσφεύγοντα να αποδείξει την ύπαρξη πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως παρέχοντας συγκρίσιμα πληροφοριακά στοιχεία, τα οποία, κατ’ ουσίαν, πληρούσαν τις απαιτήσεις που προβλέπονται στο τμήμα 6 του εντύπου CO.
β) Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως: η εφαρμογή της νομολογίας (αποφάσεων easyJet και Niki Luftfahrt) στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
54. Η επίδικη απόφαση όρισε την αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας, στην αιτιολογική σκέψη 1997, ως την αγορά για την προμήθεια κηρού ακατέργαστης παραφίνης, στηριζόμενη κυρίως στην προγενέστερη πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής (σκέψεις 52 και 53 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
55. Το Γενικό Δικαστήριο (σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) επισήμανε ότι τα δικόγραφα της Polwax περιείχαν πολλές αναφορές στα διάφορα είδη κηρού ακατέργαστης παραφίνης, ήτοι στον ελαφρύ, μέσο ή βαρύ κηρό ακατέργαστης παραφίνης, καθώς και στις διαφορετικές ιδιότητες και χρήσεις τους, αλλά ότι, στο μέτρο που οι αναφορές αυτές έπρεπε να θεωρηθούν ως αιτίαση η οποία αφορούσε εσφαλμένο ορισμό της αγοράς προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας, για τον λόγο ότι η Επιτροπή όφειλε να δεχθεί την ύπαρξη τριών διαφορετικών αγορών καθεμία εκ των οποίων αφορούσε ένα από τα τρία είδη κηρού ακατέργαστης παραφίνης, η αιτίαση αυτή δεν μπορούσε να ευδοκιμήσει (52). Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την εν λόγω αιτίαση στις σκέψεις 57 έως 62 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
56. Στη σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο αναφέρθηκε στο εφαρμοστέο επίπεδο αποδείξεως, δυνάμει του οποίου η προσφεύγουσα όφειλε, μεταξύ άλλων, να «προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις προκειμένου να αποδειχθεί τεκμηριωμένα η ύπαρξη προβλήματος στον ανταγωνισμό το οποίο θα έπρεπε, λόγω του αντικτύπου του, να εξεταστεί από την Επιτροπή» (53).
57. Στις σκέψεις 57 έως 62 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι εναπέκειτο στην Polwax να παράσχει σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ότι δεν υπήρχε επαρκής βαθμός εναλλαξιμότητας μεταξύ του ελαφρού, του μέσου και του βαρέος κηρού ακατέργαστης παραφίνης ώστε να εμπίπτουν στην ίδια αγορά και, ειδικότερα, ότι εναπέκειτο στην προσφεύγουσα να παράσχει σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ανεπαρκή δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης και από την πλευρά της προσφοράς μεταξύ των διαφόρων ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης προκειμένου να εμπίπτουν στην ίδια αγορά, βάρος στο οποίο η εν λόγω προσφεύγουσα δεν ανταποκρίθηκε.
58. Στο πλαίσιο της αιτήσεως αναιρέσεως, η Polwax υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο και παρέβη το άρθρο 2 του κανονισμού 139/2004 απαιτώντας από αυτήν, στις σκέψεις 45 και 57 έως 60 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, να προσκομίσει, προς στήριξη του λόγου ακυρώσεως σχετικά με τον εσφαλμένο ορισμό της αγοράς προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας, «σοβαρές ενδείξεις» βάσει των οποίων μπορούν να οριστούν οι σχετικές αγορές οι οποίες έχουν στενότερη έννοια από την αγορά που όρισε η Επιτροπή. Η Polwax υποστηρίζει ότι στην υπό κρίση υπόθεση δεν έχει εφαρμογή η απαίτηση περί προσκόμισης «σοβαρών ενδείξεων» που να αποδεικνύουν την ύπαρξη προβλήματος σχετικά με τον ανταγωνισμό, σύμφωνα με τις αποφάσεις easyJet και Niki Luftfahrt. Κατά την Polwax, η εν λόγω απαίτηση αποδείξεως αφορά μόνον προβλήματα «σε αγορές διαφορετικές από εκείνες που καλύπτονται από τη διενεργηθείσα από την Επιτροπή ανάλυση του ανταγωνισμού», όπερ δεν ισχύει για τις προβαλλόμενες πιο περιορισμένες σχετικές αγορές οι οποίες αφορούσαν προϊόντα που εξετάσθηκαν από την Επιτροπή στην επίδικη απόφαση.
59. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως της Polwax προβάλλεται αλυσιτελώς και, ως εκ τούτου, απαραδέκτως. Επιπλέον, η Επιτροπή και η Orlen υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι τα επιχειρήματα της Polwax είναι αντιφατικά και ότι το σκέλος αυτό είναι, σε κάθε περίπτωση, αβάσιμο.
60. Φρονώ ότι το κύριο επιχείρημα της Polwax ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση περιέχει εσφαλμένη εφαρμογή της νομολογίας easyJet και Niki Luftfahrt, στον βαθμό που προβάλλεται ότι η εν λόγω νομολογία αφορά μόνον προβλήματα σε αγορές διαφορετικές από εκείνες που καλύπτονται από τη διενεργηθείσα από την Επιτροπή ανάλυση του ανταγωνισμού, είναι αβάσιμο.
61. Το βάρος της προσκομίσεως σοβαρών ενδείξεων φέρει, κατ’ αρχήν, ο προσφεύγων όσον αφορά οποιαδήποτε επιμέρους αγορά, στον βαθμό που προτίθεται να στηρίξει το βάσιμο των αιτιάσεων που διατυπώνει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς από την Επιτροπή.
62. Φρονώ ότι, στις σκέψεις 45 και 57 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο απλώς υπενθύμισε ότι, λαμβανομένου υπόψη του περιορισμένου περιθωρίου ελέγχου που διαθέτει όσον αφορά ζητήματα που άπτονται σύνθετης οικονομικής εκτιμήσεως, δεν αρκεί ο προσφεύγων να περιορίζεται στο να τονίσει ενώπιόν του ότι ο ορισμός της αγοράς είναι εσφαλμένος.
63. Στη σκέψη 58 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, «[ε]ιδικότερα, λαμβανομένης υπόψη της μεθόδου που εκτίθεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του [ενωσιακού] δικαίου ανταγωνισμού […] [(54)], εναπέκειτο στην προσφεύγουσα να παράσχει σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ανεπαρκή δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης και από την πλευρά της προσφοράς μεταξύ των διαφόρων ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης προκειμένου να εμπίπτουν στην ίδια αγορά».
64. Εν συνεχεία, στη σκέψη 59 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, «[υ]πό το πρίσμα της ζήτησης, η προσφεύγουσα όφειλε να παράσχει σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ότι οι πελάτες ενός είδους κηρού ακατέργαστης παραφίνης δεν θα στρέφονταν σε άλλο είδος κηρού ακατέργαστης παραφίνης σε περίπτωση μικρής αύξησης της τιμής και ότι, επομένως, δεν ήταν δυνατόν να θεωρηθεί ότι τα προϊόντα αυτά μπορούσαν να υποκατασταθούν αμοιβαίως» (55).
65. Το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε, στη σκέψη 60 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, «[υ]πό το πρίσμα της προσφοράς, η προσφεύγουσα όφειλε να παράσχει σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ότι οι προμηθευτές ενός είδους κηρού ακατέργαστης παραφίνης δεν ήταν σε θέση να κατευθύνουν την παραγωγή τους προς την παραγωγή άλλου είδους κηρού ακατέργαστης παραφίνης και να το διαθέσουν στο εμπόριο βραχυπρόθεσμα, χωρίς σημαντικό πρόσθετο κόστος και χωρίς να διατρέχουν σημαντικό επιπλέον κίνδυνο, προκειμένου να αντιδράσουν στις μικρές αλλά διαρκείς μεταβολές των σχετικών τιμών (πρβλ. τα σημεία 20 έως 24 της ανακοίνωσης για τον ορισμό της σχετικής αγοράς)».
66. Η απαίτηση να προσκομίσει η προσφεύγουσα «σοβαρές ενδείξεις» δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι φθάνει μέχρι του σημείου να απαιτείται πλήρης και συστημική ανάλυση (η οποία εναπόκειται στην Επιτροπή). Αντιθέτως, σύμφωνα με την απαίτηση περί παροχής συνεκτικής και επαρκούς πληροφόρησης που να αποδεικνύει κατά τρόπο πειστικό το βάσιμο των επιχειρημάτων, η προσφεύγουσα όφειλε, τουλάχιστον, να παράσχει αξιόπιστες, επαληθεύσιμες και αντικειμενικές ενδείξεις, ικανές να αποδείξουν ότι ήταν σαφώς αναγκαίος ένας πιο περιορισμένος ορισμός της αγοράς, κατά μείζονα δε λόγο ελλείψει τυχόν αλληλεπικαλύψεων μεταξύ των μερών της συγκέντρωσης στις οικείες αγορές.
67. Η λογική των απαιτήσεων που απορρέουν από τη νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου (αποφάσεις easyJet και Niki Luftfahrt) δεν επιβάλλει στην προσφεύγουσα επί διαδικασίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου –σε αντίθεση με την Επιτροπή– να αποδείξει την ύπαρξη σημαντικής παρακώλυσης, αλλά να αποδείξει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως κατά τον ορισμό της σχετικής αγοράς και την ανάλυση του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή θα μπορούσε να έχει υποπέσει σε τέτοια πρόδηλη πλάνη αν είχε παραβλέψει πλήρως την ύπαρξη ορισμένων άλλων αγορών οι οποίες, επομένως, δεν ελήφθησαν υπόψη κατά την ανάλυση του ανταγωνισμού. Ωστόσο, για να αποδειχθεί μια τέτοια πρόδηλη πλάνη, δεν αρκεί απλώς ο ισχυρισμός ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη· θα πρέπει επίσης να προσδιοριστούν οι άλλες αγορές στις οποίες δεν υπάρχει αλληλεπικάλυψη μεταξύ των δραστηριοτήτων των μερών και να παρασχεθεί συνεκτική και επαρκής πληροφόρηση που να καταδεικνύει ότι υφίσταται πρόβλημα σχετικά με τον ανταγωνισμό στις εν λόγω αγορές λόγω της συγκέντρωσης (56).
68. Με άλλα λόγια, φρονώ ότι η απαίτηση παροχής από την προσφεύγουσα «σοβαρών ενδείξεων» σημαίνει ότι οι παρεχόμενες ενδείξεις πρέπει να είναι αρκούντως πειστικές και ακριβείς ώστε να δικαιολογούν την ανατροπή της σύνθετης εκτιμήσεως που διατυπώνει η Επιτροπή στην απόφασή της σχετικά με τον έλεγχο της συγκέντρωσης. Οι εν λόγω ενδείξεις πρέπει να αποδεικνύουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και ότι από την εκτίμησή της δεν μπορεί πλέον να συναχθεί το συμπέρασμα ότι είναι περισσότερο πιθανό παρά απίθανο ότι η συγκέντρωση «δεν θα παρακώλυε» (ή, κατά περίπτωση, «θα παρακώλυε») σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.
69. Αν το προβλεπόμενο επίπεδο αποδείξεως ήταν τόσο χαμηλό ώστε οι τρίτοι προσφεύγοντες να μπορούν να ανατρέπουν τις αποφάσεις της Επιτροπής χωρίς να παρέχουν σοβαρές ενδείξεις –στηριζόμενοι μόνον σε θεωρητικά επιχειρήματα ή σε απλές αιτιάσεις–, τούτο θα παρεμπόδιζε αδικαιολόγητα την αποτελεσματική εκτέλεση του ελέγχου των συγκεντρώσεων της Ένωσης (57).
70. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη επιβάλλοντας στην Polwax την υποχρέωση να «προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις προκειμένου να αποδειχθεί τεκμηριωμένα η ύπαρξη προβλήματος στον ανταγωνισμό το οποίο θα έπρεπε, λόγω του αντικτύπου του, να εξεταστεί από την Επιτροπή» (σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως). Τούτο κατέστησε δυνατό στο Γενικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να κρίνει, κατ’ ουσίαν, στη σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Polwax δεν τεκμηρίωσε τους ισχυρισμούς της με σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ότι δεν υφίσταται επαρκής βαθμός εναλλαξιμότητας μεταξύ των διαφόρων αυτών ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης ώστε να μπορούν να υποκατασταθούν αμοιβαίως υπό το πρίσμα της ζήτησης ή της προσφοράς.
71. Χάριν πληρότητας, θα διατυπώσω τις ακόλουθες παρατηρήσεις.
72. Η Polwax αμφισβήτησε, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το ότι δεν πραγματοποιήθηκε διαίρεση της αγοράς προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας για τους κηρούς ακατέργαστης παραφίνης σε διακριτές αγορές για την προμήθεια ελαφρού, μέσου και βαρέος κηρού ακατέργαστης παραφίνης.
73. Όπως επισήμανε η Επιτροπή, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η Polwax δεν μπορεί, χωρίς να υποπίπτει σε αντίφαση, αφενός, να επικρίνει, με την αίτηση αναιρέσεως, την έλλειψη αναλύσεως όσον αφορά τον ανταγωνισμό των κατ’ αυτήν χωριστών σχετικών αγορών και, αφετέρου, να υποστηρίζει, προκειμένου να αποκλείσει την εφαρμογή της νομολογίας του Γενικού Δικαστηρίου (58), ότι οι εν λόγω αγορές αποτέλεσαν παρά ταύτα αντικείμενο αναλύσεως όσον αφορά τον ανταγωνισμό. Ανεξαρτήτως της ως άνω ενδεχόμενης αντιφάσεως, γεγονός παραμένει ότι η Polwax όφειλε να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό της με συνεκτική και επαρκή πληροφόρηση.
74. Εξάλλου, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η Orlen, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η Polwax δεν είναι σε θέση να οριοθετήσει επακριβώς τους λοιπούς προτεινόμενους ορισμούς της αγοράς ούτε, κυρίως, να τεκμηριώσει με πειστικό τρόπο την άποψη ότι θα έπρεπε να δοθεί διαφορετικός ορισμός της αγοράς.
75. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο απάντησε ορθώς στα πρωτοδίκως προβληθέντα επιχειρήματα της Polwax και, κατ’ εμέ, η νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου (αποφάσεις easyJet και Niki Luftfahrt) τυγχάνει εφαρμογής και εφαρμόστηκε ορθώς στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
76. Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Β. Επί του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως
77. Οι διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου στις σκέψεις 57 έως 60 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οι οποίες είναι κρίσιμες και για το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, παρατίθενται στα σημεία 62 έως 65 των παρουσών προτάσεων. Η σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως συνοψίζεται στο σημείο 70 των παρουσών προτάσεων.
78. Στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Polwax υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι, ακόμη και αν είχε εφαρμογή εν προκειμένω η απαίτηση να «προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις προκειμένου να αποδειχθεί απτώς η ύπαρξη προβλήματος σχετικά με τον ανταγωνισμό το οποίο θα έπρεπε, λόγω της επίπτωσής του, να εξεταστεί από την Επιτροπή» (59), τούτο δεν θα σήμαινε ότι η Polwax όφειλε (60) να προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις όσον αφορά έκαστο των διαφόρων παραγόντων που ελήφθησαν υπόψη για τον ορισμό της σχετικής αγοράς. Με άλλα λόγια, η Polwax δεν έπρεπε να υποχρεωθεί, δεδομένου ότι ήταν απλώς «ενδιαφερόμενος τρίτος» στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, να προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ότι δεν υπήρχε δυνατότητα αμοιβαίας υποκατάστασης των διαφόρων κατηγοριών κηρού ακατέργαστης παραφίνης (ελαφρού, μέσου και βαρέος) ούτε από την πλευρά της ζήτησης ούτε από την πλευρά της προσφοράς.
79. Η Polwax υποστηρίζει ότι οι απαιτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου βαίνουν πέραν της αποδείξεως της υπάρξεως προβλήματος ανταγωνισμού στη σχετική αγορά και ότι υποχρεούται εκ των πραγμάτων, ως ενδιαφερόμενος τρίτος, να ορίσει λεπτομερώς τη σχετική αγορά. Η Polwax υποστηρίζει ότι εναπέκειτο, αντιθέτως, στην Επιτροπή να παράσχει λεπτομερή ορισμό της σχετικής αγοράς. Ούτε ο κανονισμός 139/2004 ούτε ο κανονισμός 802/2004 επιβάλλουν τόσο εκτενείς υποχρεώσεις στους ενδιαφερόμενους τρίτους. Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Polwax υποστηρίζει ότι η Επιτροπή έσφαλε υποστηρίζοντας –για πρώτη φορά στο στάδιο της κατ’ αναίρεση δίκης ενώπιον του Δικαστηρίου και, ως εκ τούτου, απαραδέκτως– ότι η προσφεύγουσα και νυν αναιρεσείουσα όφειλε να προσκομίσει λυσιτελή και συγκλίνοντα αποδεικτικά στοιχεία που να ανταποκρίνονται στο κριτήριο της σημαντικής παρακώλυσης.
80. Η Επιτροπή και η Orlen προβάλλουν, κατ’ ουσίαν, ότι τα σχετικά με την πλάνη περί το δίκαιο επιχειρήματα πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα και ότι όλα τα επιχειρήματα που αφορούν προβαλλόμενη πλάνη εκτιμήσεως είναι απαράδεκτα. Η Επιτροπή υπενθυμίζει, ειδικότερα, ότι το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ακριβώς στο πλαίσιο αυτού του ελέγχου της ακρίβειας των πραγματικών περιστατικών και της απουσίας πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως ο προσφεύγων οφείλει «να προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις προκειμένου να αποδειχθεί απτώς η ύπαρξη προβλήματος σχετικά με τον ανταγωνισμό το οποίο θα έπρεπε, λόγω της επίπτωσής του, να εξεταστεί από την Επιτροπή» (61). Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η υποχρέωση αυτή πρέπει να διακρίνεται από εκείνη την οποία υπέχει η Polwax, ως ενδιαφερόμενος τρίτος στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής, ενώ η Polwax δεν φαίνεται να πραγματοποιεί τέτοια διάκριση (62). Με το υπόμνημα ανταπαντήσεως, η Επιτροπή απορρίπτει τις αιτιάσεις της Polwax. Επισημαίνει επίσης ότι η σύγκριση της Polwax με την υπόθεση easyJet ισοδυναμεί στην πραγματικότητα με αποδοχή των επιχειρημάτων της Επιτροπής διότι, στην υπόθεση εκείνη, όπως και στην υπό κρίση υπόθεση, οι αιτιάσεις του προσφεύγοντος αφορούν χωριστές αγορές χωρίς καμία αλληλεπικάλυψη μεταξύ των δραστηριοτήτων των μερών.
81. Φρονώ ότι, αντιθέτως προς όσα φαίνεται να υποστηρίζει η Polwax με την εν λόγω επιχειρηματολογία, το κρίσιμο ζήτημα δεν αφορά τα δικαιώματα του προσφεύγοντος ως τρίτου στη διαδικασία ελέγχου των συγκεντρώσεων, κατά την έννοια του άρθρου 18, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 139/2004 και του άρθρου 11 του κανονισμού 802/2004. Αντιθέτως, το ζήτημα που τίθεται στην κρίση του Δικαστηρίου είναι αν το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε, στο πλαίσιο του ελέγχου νομιμότητας, επαρκές επίπεδο αποδείξεως προκειμένου να διαπιστώσει την ύπαρξη προβαλλόμενης πρόδηλης πλάνης.
82. Εν συνεχεία, είμαι της γνώμης ότι η σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να ερμηνευθεί σε συνδυασμό με τις σκέψεις 57 έως 60 της αποφάσεως αυτής. Όπως διευκρίνισα στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Επιτροπή διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων, γεγονός που δικαιολογεί τον περιορισμό του ελέγχου εκ μέρους του δικαστή της Ένωσης, μεταξύ άλλων, στην εξακρίβωση της απουσίας πρόδηλης πλάνης εκτιμήσεως. Επιπλέον, επισήμανα επίσης, στα ως άνω σημεία των παρουσών προτάσεων, ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν αρκεί, λαμβανομένου υπόψη του περιορισμένου περιθωρίου ελέγχου που διαθέτει όσον αφορά την περίπλοκη οικονομική εκτίμηση, να περιορίζεται ο προσφεύγων στο να υποστηρίζει ενώπιόν του ότι ο ορισμός της αγοράς είναι εσφαλμένος. Αντ’ αυτού, ο προσφεύγων πρέπει επίσης να προσκομίζει σοβαρές ενδείξεις προς απόδειξη του βασίμου των λόγων ακυρώσεως.
83. Πρέπει να υπομνησθεί, κατ’ αρχάς, ότι το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι «ο προσήκων ορισμός της σχετικής αγοράς αποτελεί αναγκαία και προκαταρκτική συνθήκη για κάθε εκτίμηση σχετικά με την επίπτωση που μια πράξη συγκεντρώσεως έχει επί του ανταγωνισμού» (63). Για τους λόγους αυτούς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ρητώς, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, επικαλούμενο τις αποφάσεις easyJet και Niki Luftfahrt, ότι, για να ικανοποιήσει την απαίτηση περί προσκομίσεως σοβαρών ενδείξεων, εναπόκειται στον προσφεύγοντα «να προσδιορίσει τις οικείες αγορές, να περιγράψει την κατάσταση του ανταγωνισμού αν δεν υπήρχε συγκέντρωση και να αναφέρει ποιες θα είναι οι πιθανές συνέπειες μιας συγκέντρωσης όσον αφορά την κατάσταση του ανταγωνισμού στις αγορές αυτές» (64).
84. Επομένως, όπως εξήγησα στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως (65), στις σκέψεις 45 και 57 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς απαίτησε από την Polwax να προσκομίσει «σοβαρές ενδείξεις» οι οποίες να καταδεικνύουν ότι δεν υπήρχε επαρκής βαθμός εναλλαξιμότητας μεταξύ των προβαλλομένων διαφόρων ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης, προς στήριξη των λόγων αναιρέσεως με τους οποίους η Polwax επιδίωκε να καταδείξει πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως κατά τον ορισμό της σχετικής αγοράς από την Επιτροπή και να αποδείξει ότι η επίμαχη εν προκειμένω αγορά προϊόντων είναι πιο περιορισμένη, με αποτέλεσμα ο ορισμός της αγοράς να καθίσταται εσφαλμένος. Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο απλώς υπενθύμισε ότι δεν αρκεί, λαμβανομένου υπόψη του περιορισμένου ελέγχου σε ζητήματα που άπτονται σύνθετης οικονομικής εκτιμήσεως, να περιορίζεται ο προσφεύγων στο να υποστηρίζει ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου ότι ο ορισμός της σχετικής αγοράς είναι εσφαλμένος. Υπενθυμίζοντας τα ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο δεν ζήτησε από την Polwax να ανταποκριθεί σε επίπεδο αποδείξεως διαφορετικό από εκείνο που απαιτείται από τους προσφεύγοντες, σε περιπτώσεις όπως η υπό κρίση, για τη διαπίστωση του βασίμου των λόγων τους (66).
85. Με άλλα λόγια, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι, για να στοιχειοθετηθεί ενδεχόμενη πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή –διότι δεν έλαβε υπόψη τις επιπτώσεις της συγκέντρωσης σε αγορές στενότερες από την αγορά κηρού ακατέργαστης παραφίνης, η οποία εξετάστηκε από την Επιτροπή στην ανάλυση του ανταγωνισμού–, η Polwax όφειλε, κατά τη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, να προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις που να προσδιορίζουν τις στενότερες αυτές αγορές (67).
86. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν εφάρμοσε εσφαλμένο επίπεδο αποδείξεως στην υπό κρίση υπόθεση. Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
Γ. Επί του τρίτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως
87. Οι διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου στις σκέψεις 57 έως 60 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οι οποίες είναι κρίσιμες και για το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, παρατίθενται στα σημεία 62 έως 65 των παρουσών προτάσεων. Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, η σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως συνοψίζεται στο σημείο 70 των παρουσών προτάσεων.
88. Με το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Polwax υποστηρίζει ότι, στις ως άνω σκέψεις της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η Polwax δεν είχε προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις περί της ελλείψεως δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών κηρού ακατέργαστης παραφίνης τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς. Κατά την Polwax, το συμπέρασμα σχετικά με την έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων για τη δυνατότητα υποκατάστασης είναι προδήλως εσφαλμένο, διότι οι ισχυρισμοί και τα αποδεικτικά στοιχεία που προέβαλε η ίδια οδηγούν στο αντίθετο συμπέρασμα. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο, απορρίπτοντας το αίτημά της για διεξαγωγή πραγματογνωμοσύνης, δεν της επέτρεψε να αποδείξει την ακρίβεια των ισχυρισμών της.
89. Εξάλλου, κατά την Polwax, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε το γεγονός ότι στην επίδικη απόφαση δεν υπήρχε πραγματική αιτιολογία ή ανάλυση της αγοράς προϊόντων και προσάπτει στην Επιτροπή ότι στήριξε την ανάλυσή της μόνο σε δύο προγενέστερες αποφάσεις χωρίς να διεξάγει δική της ανάλυση.
90. Τέλος, η Polwax υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτός ο ορισμός της σχετικής αγοράς τον οποίο προέκρινε η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη τη νομοθεσία παραλείποντας να αναλύσει τη δυναμική των διαφόρων τμημάτων της αγοράς και δεχόμενο την έλλειψη αιτιολογίας της θέσεως που έλαβε το θεσμικό αυτό όργανο στην επίδικη απόφαση.
91. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι απαράδεκτο, καθότι αφορά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, είναι δε, σε κάθε περίπτωση, αβάσιμο.
92. Με το υπόμνημα απαντήσεως η Polwax εμμένει στο παραδεκτό του εν λόγω σκέλους του ως άνω λόγου αναιρέσεως, παραπέμποντας στη νομολογία κατά την οποία, μολονότι το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να διαπιστώσει και να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά, το Δικαστήριο μπορεί να ελέγξει τον νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών αυτών περιστατικών από το Γενικό Δικαστήριο και τις έννομες συνέπειες που συνήγαγε εξ αυτών το Γενικό Δικαστήριο. Τούτο ισχύει όσον αφορά το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, καθότι αφορά την άρνηση του Γενικού Δικαστηρίου να χαρακτηρίσει ως «σοβαρές ενδείξεις» ως προς την έλλειψη δυνατότητας υποκατάστασης της ζήτησης i) το γεγονός ότι ο κηρός ακατέργαστης παραφίνης συγκεκριμένου είδους (επί παραδείγματι, ο ελαφρύς κηρός ακατέργαστης παραφίνης) δεν μπορεί να αντικατασταθεί από άλλο είδος κηρού ακατέργαστης παραφίνης (επί παραδείγματι, από τον μέσο κηρό ακατέργαστης παραφίνης) και ii) το γεγονός ότι έκαστο των ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης χρησιμοποιείται για την παρασκευή συγκεκριμένων προϊόντων. Κατά την Polwax, τα ανωτέρω δεν αποτελούν απλώς «σοβαρή ένδειξη», αλλά και «απόδειξη» της ελλείψεως δυνατότητας υποκατάστασης της ζήτησης. Επιπλέον, η Polwax υποστηρίζει ότι ο ορισμός της σχετικής αγοράς συνιστά νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών και, ως τέτοιος, έχει αποτελέσει αντικείμενο προδικαστικών ερωτημάτων (68). Προσάπτει επίσης στην Επιτροπή ότι δεν ανέφερε πώς είχε εξετάσει τη δυνατότητα υποκατάστασης του κηρού ακατέργαστης παραφίνης υπό το πρίσμα τόσο της ζήτησης όσο και της προσφοράς.
93. Φρονώ ότι με το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως η Polwax απλώς προβάλλει ορισμένα επιχειρήματα σχετικά με την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, προσάπτοντας στο Γενικό Δικαστήριο ότι υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως, καθότι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Polwax δεν είχε προσκομίσει σοβαρές ενδείξεις που να αποδεικνύουν i) «ότι ο ελαφρύς, ο μέσος και ο βαρύς κηρός ακατέργαστης παραφίνης καθώς και ο κηρός παραφίνης τύπου Bright Stock δεν μπορούν να υποκατασταθούν μεταξύ τους (έλλειψη δυνατότητας υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης)» και ii) ότι τα εν λόγω είδη κηρού δεν μπορούν να υποκατασταθούν από την πλευρά της προσφοράς.
94. Ειδικότερα, στη σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως (69), το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε σαφή διαπίστωση πραγματικών περιστατικών.
95. Επομένως, αρκεί η επισήμανση ότι η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των προσκομισθέντων ενώπιόν του αποδεικτικών στοιχείων δεν αποτελεί νομικό ζήτημα υποκείμενο συνεπώς στον έλεγχο του Δικαστηρίου, εκτός αν συντρέχει παραμόρφωση του περιεχομένου των στοιχείων αυτών (70). Δεδομένου ότι η Polwax αμφισβητεί την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των επιχειρημάτων που προβλήθηκαν ενώπιόν του, τα οποία επαναλαμβάνει ενώπιον του Δικαστηρίου, χωρίς όμως να προβάλλει ούτε να αποδεικνύει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα εν λόγω αποδεικτικά στοιχεία, το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να κριθεί απαράδεκτο.
96. Σε κάθε περίπτωση, τα επιχειρήματα της Polwax είναι αβάσιμα, δεδομένου ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έθεσε κριτήρια που διέπουν την εκτίμηση της υπάρξεως ενδεχομένως στενότερων αγορών για τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Polwax δεν είχε προσκομίσει καμία σοβαρή ένδειξη σχετικά με την έλλειψη δυνατότητας υποκατάστασης των διαφόρων ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης, είτε από την πλευρά της ζήτησης είτε από την πλευρά της προσφοράς.
97. Κατά πρώτον, όσον αφορά τη δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στη σκέψη 59 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι «η προσφεύγουσα όφειλε να παράσχει σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ότι οι πελάτες ενός είδους κηρού ακατέργαστης παραφίνης δεν θα στρέφονταν σε άλλο είδος κηρού ακατέργαστης παραφίνης σε περίπτωση μικρής αύξησης της τιμής».
98. Όσον αφορά το εν λόγω κριτήριο, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι τα επιχειρήματα κατά τα οποία ο ελαφρύς, ο μέσος και ο βαρύς κηρός ακατέργαστης παραφίνης αποτελούν διαφορετικές εισροές πρώτων υλών δεν συνιστούν σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να καταδεικνύουν ότι δεν υφίσταται επαρκής βαθμός εναλλαξιμότητας μεταξύ των διαφόρων αυτών ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης ώστε να μπορούν να υποκατασταθούν αμοιβαίως υπό το πρίσμα της ζήτησης.
99. Αρκεί η επισήμανση ότι η Polwax δεν εκθέτει τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο ή σε πλάνη εκτιμήσεως κρίνοντας ότι ισχυρισμοί όπως οι προβληθέντες από την Polwax δεν συνιστούν σοβαρές ενδείξεις της δυνατότητας υποκατάστασης των διαφόρων ειδών κηρού ακατέργαστης παραφίνης υπό το πρίσμα της ζήτησης.
100. Κατά δεύτερον, όσον αφορά τη δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς, η Polwax προβάλλει ορισμένα πραγματικά επιχειρήματα (τα οποία είχαν ήδη προβληθεί πρωτοδίκως) σχετικά με τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης και τα χαρακτηριστικά του, το γεγονός ότι δεν παράγουν όλα τα διυλιστήρια κηρό ακατέργαστης παραφίνης, ορισμένους περιορισμούς στην προμήθεια κηρού ακατέργαστης παραφίνης, την εξάρτηση της παραγωγής κηρού ακατέργαστης παραφίνης από τις τεχνολογίες διυλιστηρίου και την πρώτη ύλη που χρησιμοποιήθηκε, καθώς και το γεγονός ότι δεν υπάρχει τέλειο υποκατάστατο του κηρού ακατέργαστης παραφίνης που παράγει η Lotos.
101. Εντούτοις, στη σκέψη 60 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, προκειμένου να αποδειχθεί η έλλειψη δυνατότητας υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς, έπρεπε να παρασχεθούν σοβαρές ενδείξεις οι οποίες να «καταδεικνύουν ότι οι προμηθευτές ενός είδους κηρού ακατέργαστης παραφίνης δεν ήταν σε θέση να κατευθύνουν την παραγωγή τους προς την παραγωγή άλλου είδους κηρού ακατέργαστης παραφίνης και να το διαθέσουν στο εμπόριο βραχυπρόθεσμα, χωρίς σημαντικό πρόσθετο κόστος και χωρίς να διατρέχουν σημαντικό επιπλέον κίνδυνο, προκειμένου να αντιδράσουν στις μικρές αλλά διαρκείς μεταβολές των σχετικών τιμών».
102. Όσον αφορά το εν λόγω κριτήριο, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Polwax δεν κάλυψε το ζήτημα ενδεχόμενης υποκατάστασης υπό το πρίσμα της προσφοράς.
103. Όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, η Polwax δεν διευκρινίζει τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι τέτοιοι γενικοί ισχυρισμοί σχετικά με τη φύση της παραγωγής κηρού ακατέργαστης παραφίνης δεν συνιστούν σοβαρές ενδείξεις περί της υπάρξεως δυνατότητας υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς.
104. Τέλος, χάριν πληρότητας, μολονότι η Polwax υποστηρίζει πλέον ότι η απόρριψη του αιτήματος διεξαγωγής πραγματογνωμοσύνης δεν της επέτρεψε να αποδείξει ότι οι ισχυρισμοί της σχετικά με τη δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης και την πλευρά της προσφοράς ήταν ακριβείς, γεγονός παραμένει ότι το αίτημά της για τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης δεν αφορούσε στην πραγματικότητα τη δυνατότητα υποκατάστασης ή, γενικότερα, πραγματικά ζητήματα σχετικά με τον ορισμό της αγοράς.
105. Επομένως, το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο και, εν πάση περιπτώσει, ως αβάσιμο.
III. Πρόταση
106. Με την επιφύλαξη των λοιπών λόγων αναιρέσεως, οι οποίοι εκφεύγουν του αντικειμένου των παρουσών προτάσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τον πρώτο λόγο αναιρέσεως της Polwax ως εν μέρει απαράδεκτο και εν μέρει αβάσιμο.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2 Απόφαση με την οποία μια πράξη συγκέντρωσης κηρύσσεται συμβατή με την εσωτερική αγορά και τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ (Υπόθεση M.9014 – PKN Orlen/Grupa Lotos) (κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2020) 4651) (ΕΕ 2021, C 196, σ. 8). Η ως άνω απόφαση εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 139/2004 του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ 2004, L 24, σ. 1).
3 Ο οποίος είναι η πρώτη ύλη για την παραγωγή κηρών παραφίνης και υποπροϊόν της παραγωγής πετρελαϊκών ελαίων από αργό πετρέλαιο στα διυλιστήρια.
4 Αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (σκέψη 13).
5 Τα σχετικά χωρία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως παρατίθενται στην ενότητα της εκτιμήσεως των παρουσών προτάσεων (βλ. σημεία 62 έως 65 και 70).
6 Απόφαση της 10ης Ιουλίου 2008, Bertelsmann και Sony Corporation of America κατά Impala (C‑413/06 P, στο εξής: απόφαση Bertelsmann και Sony, EU:C:2008:392, σκέψη 44).
7 Οι ακόλουθες αποφάσεις δεν έχουν προσβληθεί με αίτηση αναιρέσεως: της 4ης Ιουλίου 2006, easyJet κατά Επιτροπής (T‑177/04, στο εξής: απόφαση easyJet, EU:T:2006:187)· της 13ης Μαΐου 2015, Niki Luftfahrt κατά Επιτροπής (T‑162/10, στο εξής: απόφαση Niki Luftfahrt, EU:T:2015:283), και της 20ής Οκτωβρίου 2021, Polskie Linie Lotnicze «LOT» κατά Επιτροπής (T‑240/18, EU:T:2021:723).
8 Η νομολογία έχει επικριθεί στο παρελθόν επειδή συγχέει κατ’ επανάληψη το επίπεδο αποδείξεως και την έκταση του ελέγχου. Βλ. Vesterdorf, B., «Standard of proof in merger cases: Reflections in the light of recent case law of the Community courts», European Competition Journal, τόμος 1(1), 2005, σ. 3-33.
9 Απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Επιτροπή κατά CK Telecoms UK Investments (C‑376/20 P, στο εξής: απόφαση CK Telecoms, EU:C:2023:561, σκέψη 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (η υπογράμμιση δική μου).
10 Όπ.π. (σκέψη 125 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
11 Βλ. απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2005, General Electric κατά Επιτροπής (T‑210/01, EU:T:2005:456, σκέψη 340) (δεν έχει προσβληθεί με αίτηση αναιρέσεως).
12 Απόφαση CK Telecoms (σκέψη 82).
13 Όπ.π. (σκέψη 87). Το κριτήριο του «μάλλον πιθανό παρά απίθανο» είναι, με άλλα λόγια, η «στάθμιση των πιθανοτήτων» ως απαιτούμενο επίπεδο αποδείξεως προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη σημαντικής παρακώλυσης.
14 Απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 2024, Deutsche Telekom κατά Επιτροπής (T‑64/20, EU:T:2024:815, σκέψη 192). Βλ. επίσης, απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2021, Polskie Linie Lotnicze «LOT» κατά Επιτροπής (T‑296/18, EU:T:2021:724, σκέψη 107).
15 Απόφαση CK Telecoms (σκέψη 84).
16 Βλ. νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με τον Κανονισμό Διαδικασίας του: απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2021, KPN κατά Επιτροπής (T‑691/18, EU:T:2021:43, σκέψεις 59 και 60 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (η υπογράμμιση δική μου) (δεν έχει προσβληθεί με αίτηση αναιρέσεως).
17 Απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής (C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 64) (η υπογράμμιση δική μου).
18 «Άμεσες αποδείξεις» (direct evidence) είναι συνήθως έγγραφα και προφορικές ή γραπτές δηλώσεις. Κατ’ εμέ, για τους σκοπούς της προκείμενης αναλύσεως, οι «έμμεσες» αποδείξεις αντιστοιχούν στις «ενδείξεις». Οι «έμμεσες αποδείξεις» (circumstantial evidence) αποτελούν «ενδείξεις που στηρίζονται στη συναγωγή συμπερασμάτων και όχι σε προσωπική γνώση ή παρατήρηση». Οι «ενδείξεις» (indicia) ορίζονται ως «σημάδια· απλές ενδείξεις [οι αποδείξεις αγοράς αποτελούν ενδείξεις κυριότητος]», Black’s Law Dictionary, 12η έκδοση, 2024. Βλ., επίσης, απόφαση Bertelsmann και Sony, σκέψεις 127 έως 129.
19 Απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής (C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 65) (η υπογράμμιση δική μου).
20 Απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2013 (C‑56/12 P, EU:C:2013:575, σκέψεις 44 και 77).
21 Όπ.π. (σκέψη 73).
22 Ανακοίνωση της Επιτροπής περί χειρισμού των καταγγελιών από την Επιτροπή βάσει των άρθρων 81 και 82 [ΕΚ] (ΕΕ 2004, C 101, σ. 65, σημείο 69).
23 Απόφαση της 28ης Σεπτεμβρίου 2023, Ryanair κατά Επιτροπής (C‑320/21 P, EU:C:2023:712, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ. επίσης απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Ryanair και Laudamotion κατά Επιτροπής (C‑591/21 P, EU:C:2024:635, σκέψη 133): «όσον αφορά τον ισχυρισμό των [...] [αναιρεσειουσών] ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας [...] ότι “δεν προσκομίζουν, ωστόσο, κανένα συγκεκριμένο και τεκμηριωμένο στοιχείο που να αποδεικνύει ότι όλα ή ορισμένα από τα επίμαχα μέτρα ενισχύσεως αποσκοπούν να καλύψουν τις ίδιες επιλέξιμες δαπάνες με εκείνες που περιλαμβάνονται στις ζημίες τις οποίες αποσκοπεί να αποκαταστήσει το επίμαχο μέτρο”, επιρρίπτοντας έτσι γενικώς το βάρος αποδείξεως στις αναιρεσείουσες, επισημαίνεται ότι το πρόσωπο που προβάλλει πραγματικά περιστατικά προς στήριξη αιτήματος ή επιχειρήματος είναι αυτό που οφείλει να αποδείξει το υποστατό τους».
24 Διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 25ης Ιανουαρίου 2008, Provincia di Ascoli Piceno και Comune di Monte Urano κατά Apache Footwear κ.λπ. [C‑464/07 P (I), EU:C:2008:49, σκέψη 9 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
25 Αποφάσεις της 14ης Ιουνίου 2018, Lubrizol France κατά Συμβουλίου (C‑223/17 P, EU:C:2018:442, σκέψη 39), και της 7ης Μαΐου 2020, BTB Holding Investments και Duferco Participations Holding κατά Επιτροπής (C‑148/19 P, EU:C:2020:354, σκέψη 72): «πρόδηλη πλάνη μπορεί να αποδειχθεί με στοιχεία που αναιρούν το αξιόπιστο της εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών στην οποία προέβη η Επιτροπή με την απόφασή της. Αντιθέτως, ο λόγος με τον οποίο προβάλλεται πρόδηλη πλάνη πρέπει να απορριφθεί εάν, παρά τα στοιχεία που προσκόμισαν οι νυν αναιρεσείουσες, η αμφισβητούμενη εκτίμηση δεν ενέχει τέτοια πλάνη». Βλ. επίσης τη νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου: αποφάσεις της 27ης Φεβρουαρίου 2013, Nitrogénművek Vegyipari κατά Επιτροπής (T‑387/11, EU:T:2013:98, σκέψη 25), και της 12ης Ιουλίου 2018, Αυστρία κατά Επιτροπής (T‑356/15, EU:T:2018:439, σκέψη 170) (απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως). Η εν λόγω προσέγγιση έχει μεταφερθεί στον τομέα της τραπεζικής ένωσης· βλ., συναφώς, απόφαση της 1ης Ιουνίου 2022, Algebris (UK) και Anchorage Capital Group κατά Επιτροπής (T‑570/17, EU:T:2022:314, σκέψεις 102 έως 109). Βλ. Lenaerts, K., Gutman, K., και Nowak, J. T., EU Procedural Law, 2η έκδοση, Oxford University Press, Οξφόρδη, 2023, σ. 401, υποσημείωση 769.
26 Απόφαση της 18ης Μαΐου 2022, Wieland-Werke κατά Επιτροπής (T‑251/19, EU:T:2022:296, σκέψεις 165, 611 έως 618) (δεν έχει προσβληθεί με αίτηση αναιρέσεως). Βλ. Castillo de la Torre, F., «Predicting the future: Evidential basis for prospective assessments in EU Merger Control», σε Prete, L. και Rezki, L. (επιμ.), Judging & (Re) Thinking European Union Law. Liber Amicorum in Honour of Nils Wahl, Springer, 2025, σ. 16, υπό έκδοση· διαθέσιμο στη διεύθυνση <http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5050949>.
27 Πρόκειται για την πλέον αυστηρή απαίτηση η οποία τυγχάνει εφαρμογής στις ποινικές και οιονεί ποινικές διαδικασίες, κατά την οποία το Δικαστήριο, αφού εξετάσει τα αποδεικτικά στοιχεία, είναι σε θέση να μη διατηρεί καμία εύλογη αμφιβολία ως προς τα πραγματικά περιστατικά που στοιχειοθετούν το επίμαχο αδίκημα.
28 Πρόκειται για τη λιγότερο αυστηρή απαίτηση η οποία τυγχάνει εφαρμογής στις αστικές υποθέσεις, κατά την οποία ο διάδικος πρέπει να πείσει το Δικαστήριο ότι η προβαλλόμενη πράξη είναι περισσότερο πιθανή παρά απίθανη.
29 Απόφαση CK Telecoms (σκέψεις 75 και 77 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30 Το έντυπο CO είναι ένα έντυπο το οποίο περιλαμβάνει τις πληροφορίες που πρέπει να υποβάλλονται στην Επιτροπή στο πλαίσιο κοινοποιήσεως σχεδιαζόμενης συγκέντρωσης βάσει του κανονισμού 139/2004.
31 Κανονισμός της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2004, για την εφαρμογή του κανονισμού 139/2004 (ΕΕ 2004, L 133, σ. 1).
32 Απόφαση CK Telecoms (σκέψεις 60 και 77 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33 Πρβλ. απόφαση Niki Luftfahrt (σκέψεις 174 έως 176 και 187).
34 Απόφαση CK Telecoms (σκέψη 82).
35 Βλ., μεταξύ άλλων, άρθρα 11 και 13 του κανονισμού 139/2004.
36 Υπό την έννοια ότι, αντιθέτως προς το συμπέρασμα της Επιτροπής (ότι είναι μάλλον πιθανό παρά απίθανο ότι η συγκεκριμένη συγκέντρωση θα παρακώλυε σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό), ο προσφεύγων αποδεικνύει ότι δεν μπορεί πλέον να διαπιστωθεί ότι είναι μάλλον πιθανό παρά απίθανο ότι η συγκέντρωση θα παρακώλυε σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό (και αντιστρόφως, όταν η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συγκέντρωση δεν θα παρακώλυε σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό).
37 Hirsbrunner, S., και von Köckritz, C., Rebalancing EC Merger Control: The ECJ’s judgment in Case C‑413/06 P (Bertelsmann and Sony), Global Competition Policy, 2008, σ. 17.
38 Bengtsson, C., Carpi, J.M., και Subočs, A., «The Substantive Assessment of Mergers», σε Jones, C., και Weinert, L. (επιμ.), EU Competition Law, τόμος II, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2021, σημεία 4.74 επ.
39 Βλ. σημεία 20 και 23 των παρουσών προτάσεων.
40 Απόφαση easyJet (σκέψη 64).
41 Απόφαση easyJet (σκέψη 65).
42 Απόφαση easyJet (σκέψη 66).
43 Απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2021, KPN κατά Επιτροπής (T‑691/18, EU:T:2021:43, σκέψη 60 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44 Η easyJet τόνισε ότι η Επιτροπή κακώς περιόρισε την ανάλυση του ανταγωνισμού στις αγορές στις οποίες υφίσταντο άμεσες και έμμεσες αλληλεπικαλύψεις μεταξύ των δραστηριοτήτων των μερών της συγκέντρωσης.
45 Απόφαση easyJet (σκέψεις 66 και 67).
46 Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι τα λίγα αυτά αριθμητικά στοιχεία που όντως προέβαλε η easyJet δεν αρκούσαν για να συναχθεί το βάσιμο του ισχυρισμού που προέβαλε η προσφεύγουσα όσον αφορά τις αγορές στις οποίες δεν υπήρχαν αλληλεπικαλύψεις, καθόσον αυτή είχε παραλείψει να προσδιορίσει σαφώς τις εν λόγω αγορές.
47 Στην απόφαση easyJet, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσε να αποφανθεί επί του βασίμου του λόγου ακυρώσεως, διότι η προσφεύγουσα είχε παραλείψει να «προσδιορίσει σαφώς τις αγορές [στις οποίες δεν υπήρχαν αλληλεπικαλύψεις]» (σκέψη 68).
48 Απόφαση easyJet (σκέψεις 71 και 73).
49 Απόφαση easyJet (σκέψη 66) (μνημονευόμενη στην απόφαση Niki Luftfahrt, σκέψη 175).
50 Πρβλ. απόφαση Niki Luftfahrt (σκέψεις 120 έως 123 και 176).
51 Λαμβανομένης υπόψη της διατυπώσεως που χρησιμοποιείται στη γαλλική γλωσσική απόδοση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως καθώς και της χρήσεως του όρου «wiarygodne przesłanki» για τη μετάφραση των «indices sérieux» στην πολωνική γλώσσα στις δύο αποφάσεις easyJet και Niki Luftfahrt, καθώς και στη σκέψη 45 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, προκύπτει ότι αυτός είναι επίσης ο ορθός όρος που θα έπρεπε να είχε χρησιμοποιηθεί στη σκέψη 59 της απόδοσης της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως στην πολωνική γλώσσα.
52 Επισημαίνεται ότι οι παρατηρήσεις που υπέβαλε η Polwax ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου δεν είναι σαφείς όσον αφορά το κατά πόσον, κατά τη γνώμη της, ο βαρύς κηρός ακατέργαστης παραφίνης και ο κηρός ακατέργαστης παραφίνης bright stock ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά. Εντούτοις, όπως επισήμανε η Επιτροπή, μολονότι, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η Polwax διέκρινε, κατ’ ουσίαν, μόνον μεταξύ ελαφρού, μέσου και βαρέος κηρού ακατέργαστης παραφίνης, ή ακόμη και μόνον μεταξύ ελαφρού και βαρέος κηρού ακατέργαστης παραφίνης (βλ. δικόγραφο της προσφυγής, σημείο 40), η θέση που εκφράζει θα μπορούσε επίσης να υποδηλώνει ότι θεωρεί ότι ο βαρύς κηρός ακατέργαστης παραφίνης και ο κηρός ακατέργαστης παραφίνης bright stock συνιστούν ενιαία αγορά (βλ. υπόμνημα απαντήσεως, σημείο 120). Εν πάση περιπτώσει, κάθε επιχείρημα με το οποίο επιδιώκεται να αποδειχθεί, στο στάδιο της κατ’ αναίρεση δίκης, η ύπαρξη τέτοιας διακρίσεως, ή ακόμη και να υποστηριχθεί ότι ο κηρός ακατέργαστης παραφίνης bright stock αποτελεί χωριστή αγορά/τμήμα της αγοράς, είναι απαράδεκτο, στο μέτρο που θέτει υπό αμφισβήτηση τις διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου επί των πραγματικών περιστατικών (σκέψεις 56 έως 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
53 Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση παραπέμπει εν προκειμένω στην απόφαση easyJet (σκέψεις 65 και 66) και στην απόφαση Niki Luftfahrt (σκέψεις 174 και 175), στην αγγλική απόδοση των οποίων χρησιμοποιείται ο όρος «serious indicia» και όχι ο όρος «compelling indications».
54 ΕΕ 1997, C 372, σ. 5· στο εξής: ανακοίνωση για τον ορισμό της σχετικής αγοράς.
55 Το Γενικό Δικαστήριο παραπέμπει, συναφώς, στα σημεία 15 έως 20 της ανακοινώσεως για τον ορισμό της σχετικής αγοράς.
56 Βλ. απόφαση easyJet (σκέψη 65).
57 Στόχος του ελέγχου των συγκεντρώσεων της Ένωσης είναι η εξέταση των σχεδιαζόμενων συγκεντρώσεων και εξαγορών προκειμένου να αποφευχθούν οι επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό επιπτώσεις. Κατά συνέπεια, ο κανονισμός 139/2004 απαγορεύει τις συγκεντρώσεις και τις εξαγορές που ενδέχεται να παρακωλύσουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της.
58 Αποφάσεις easyJet (σκέψεις 65 και 66) και Niki Luftfahrt (σκέψεις 174 και 175).
59 Πρβλ. απόφαση easyJet (σκέψη 65).
60 Όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 57 έως 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
61 Απόφαση easyJet (σκέψη 65).
62 Η Επιτροπή παραπέμπει στα σημεία 11, 13 και 14 της αιτήσεως αναιρέσεως.
63 Απόφαση της 31ης Μαρτίου 1998, Γαλλία κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑68/94 και C‑30/95, EU:C:1998:148, σκέψη 143 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
64 Απόφαση easyJet (σκέψη 66).
65 Βλ. σημεία 60 έως 70 των παρουσών προτάσεων
66 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 2ας Μαρτίου 1994, Hilti κατά Επιτροπής (C‑53/92 P, EU:C:1994:77, σκέψη 38). Βλ. σημεία 39 έως 49 των παρουσών προτάσεων
67 Βλ. σκέψεις 56, 59 και 65 έως 69 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Στις εν λόγω σοβαρές ενδείξεις συγκαταλέγονται οι ενδείξεις περί της ελλείψεως δυνατότητας υποκατάστασης των προϊόντων από την οπτική του πελάτη.
68 Απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2018, F. Hoffmann-La Roche κ.λπ. (C‑179/16, EU:C:2018:25, σκέψεις 48 έως 67).
69 Βλ. σημείο 70 των παρουσών προτάσεων.
70 Βλ. απόφαση της 10ης Μαΐου 2007, SGL Carbon κατά Επιτροπής (C‑328/05 P, EU:C:2007:277, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).