Het BNIC vindt zijn oorsprong in een verordening van 5 januari 1941 en in een besluit van 4 december 1944 werden de bevoegdheden vastgesteld van een regeringscommissaris die werd bijgestaan door een consultatieve vergadering waarvan de bij besluit benoemde leden werden gekozen uit de vertegenwoordigers van de wijnbouwers en de handelaren.

Bij een nieuw ministerieel besluit van 28 april 1945 werd een reglement van het Bureau National de Repartition des Vins et Eaux-de-vie de Cognac goedgekeurd en deze regeling is afgerond bij twee besluiten van 21 januari en 20 februari 1946; het laatste regelt de boekhouding en de controle op de ouderdom van de cognac.

Ter financiering van het Bureau national werden de distillateurs en de handelaars op 15 juni 1945 aan een fiscale heffing onderworpen en bij een besluit van 9 juli 1946 tenslotte verkreeg de bedrijfsorganisatie van de cognacwijnen en -brandewijnen zijn nagenoeg definitieve vorm. Daarna is enkel nog de samenstelling van deze organisatie herhaaldelijk gewijzigd (besluit van 14 november 1960 en daarvan het besluit van 16 november 1964), zonder dat de geest van de doelstelling van de regeling van zijn activiteiten is gewijzigd.

Het BNIC voegt eraan toe dat het wordt samengesteld door een commissie waarvan alle leden op voorstel van de betrokken beroepsorganisaties worden benoemd bij een besluit van de minister van Landbouw, en die wordt voorgezeten door een eveneens door de minister benoemd landbouwkundig ingenieur (artikel 2 van het besluit van 14 november 1960).

Luidens artikel 2 van het besluit van 9 juli 1946 had de Commissie tot taak:

de studie en voorbereiding van alle verordeningen inzake de druivenaankoop, de verdeling en de distillatie van, de handel in, de opslag en de verkoop van wijnen en brandewijnen die in de afgebakende streek zijn geproduceerd,

dus geen beslissingsbevoegdheden, maar bevoegdheden op het gebied van studie en voorbereiding. De beslissingsbevoegdheid blijft bij de vertegenwoordiger van de staat, de regeringscommissaris, de enige die bevoegd is om uitvoerbare beslissingen te nemen (artikel 2 van het besluit van 4 december 1944).

De uitvoering van deze beslissingen en van de ministeriële besluiten is opgedragen aan de diensten van het BNIC, waarvan de leiding berust bij een directeur, doorgaans een hoge ambtenaar van de Franse staat.

De financiering tenslotte geschiedt nog steeds door een parafiscale heffing, waarvan het tarief jaarlijks door het Franse parlement in de Middelenwet wordt goedgekeurd.

Het BNIC herinnert er ook aan dat in Frankrijk op een bepaald ogenblik weliswaar twijfel heeft kunnen bestaan over zijn rechtskarakter, doch dat de Raad van State heeft geoordeeld dat het een publiekrechtelijke organisatie met financiële autonomie en rechtspersoonlijkheid is, tegen welker beslissingen voor de administratieve en niet voor de gewone rechtbanken moet worden opgekomen.

Deze oplossing is normaal, want het BNIC vervult een publiekrechtelijke taak, doordat het:

de ouderdom van de cognac controleert,

Bepaalde van het BNIC uitgaande vaststellingen van minimumprijzen kunnen de handel tussen Lid-Staten merkbaar ongunstig beïnvloeden. De vaststelling van minimumprijzen voor de aankoop van distillatiewijnen en nieuwe of zich zettende brandewijnen door leden van de groep handel bij leden van de groep wijnbouw lijken de handel tussen Lid-Staten daarentegen niet ongunstig te kunnen beïnvloeden. Deze prijzen hebben immers betrekking op transacties betreffende halfprodukten die in dit stadium normaliter niet zijn bestemd om ten verbruike te worden aangeboden of buiten de afgebakende streek Cognac te worden verzonden. Zij beïnvloeden evenwel de prijs van het later te exporteren eindprodukt, maar op grond van een dergelijke indirecte beïnvloeding kan in het onderhavige geval niet worden geconcludeerd dat het handelsverkeer tussen Lid-Staten daardoor merkbaar kan worden beïnvloed.

Het BNIC stelt verder dat de prijsnotering uiteindelijk slechts geringe of te verwaarlozen gevolgen heeft voor de eindverbruiker van het produkt en dat, nu in alle landen van de Gemeenschap over cognac aanzienlijke belastingen worden geheven, deze belasting het belangrijkste bestanddeel van de verbruikersprijs vormen.

Deze belastingen vormen in Groot-Brittannië 64 %, in België 52 %, in de Bondsrepubliek Duitsland 45 %_, in Nederland 46 %, in Ierland 70 % en in Denemarken 72 % van de kostprijs.

1)De vereniging van de groep wijnbouw en de groep handel binnen het BNIC kan niet worden aangemerkt als een ondernemersvereniging, en wel om de volgende redenen:

a)de vertegenwoordiging van de groep handel en van de groep wijnbouw in de plenaire vergadering van het BNIC vloeit niet voort uit een vrijwillige vereniging van ondernemingen, maar uit de toepassing van de Franse wettelijke regeling, neergelegd in artikel 9 van de wet van 27 september 1940, in de besluiten van 5 januari 1941, 4 december 1944, 28 april 1945 en 9 juli 1946, alsmede in de latere besluiten tot wijziging van de organisatie van dit openbaar lichaam;b)de vertegenwoordigers van de groep wijnbouw en de vertegenwoordigers van de groep handel in het BNIC vertegenwoordigen in die hoedanigheid weliswaar deze of gene onderneming, maar zij zijn benoemd bij besluit van de Franse minister van Landbouw; bijgevolg ontlenen zij hun mandaat aan het ministerieel benoemingsbesluit en oefenen zij hun functies uit overeenkomstig dit besluit en niet als vertegenwoordigers van deze of gene onderneming;c)de plenaire vergadering van het BNIC heeft slechts een adviserende rol en in het kader van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen inzake haar werkzaamheden stelt zij de Franse autoriteiten uitsluitend een reeks maatregelen voor, waaronder de vaststelling van de noteringen; de uit de vaststelling van de noteringen van de bedrijfsorganisatie voortvloeiende prijzen worden enkel door het interministerieel besluit voor alle betrokken beroepsgroepen van dwingend recht gemaakt; de inbreuken daarop worden niet als inbreuken op een privaatrechtelijke overeenkomst maar als schendingen van een Frans verordeningsvoorschrift vervolgd.

a)weinig gevolgen heeft voor de eindverbruiker;b)en vooral, is ingegeven met het oog op de behartiging van regionale belangen: namelijk de wijnbouwers een redelijke levensstandaard te verzekeren, de markten te stabiliseren, de voorziening veilig te stellen, en tegelijkertijd de verbruikers redelijke prijzen te verzekeren.

Al deze begrippen vallen binnen de algemene doelstellingen, neergelegd in artikel 39 EEG-Verdrag.

Hij legt uit, dat het gaat om een brandewijn die wordt vervaardigd uit wijn van bepaalde wijnstoksoorten, geoogst in een bij decreet van 1 mei 1909 afgebakend geografisch geèied, en waarop de bij wetsdecreet van 30 juli 1935 vastgestelde regeling inzake de gewaarborgde benaming van oorsprong van toepassing is. Het recht op de gewaarborgde benaming van oorsprong cognac wordt slechts verleend, indien is voldaan aan de bestuursrechtelijke voorschriften met betrekking tot de regels die in acht moeten worden genomen voor de wijnbereiding, de distillatie, de rijping en de afzet.

De kostprijs van de brandewijn die door de wijnbouwer na distillatile wordt verkocht, bestaat uit twee elementen: de prijs van de gebruikte wijn en de distillatiekosten.

Het is duidelijk dat de handel tussen Lid-Staten ongunstig kan worden beïnvloed wanneer voor de nieuwe of zich zettende brandewijn een drempelprijs wordt vastgesteld die hoger is dan nodig is op basis van voornoemde elementen die uiteraard bij de berekening van de prijs in aanmerking worden genomen.

Dienaangaande merkt hij in de eerste plaats op dat weliswaar de grote meerderheid van de handelaars-kopers te Cognac of in de bij het decreet van 1909 afgebakende streek wonen, doch niets een buiten de afgebakende streek gevestigde handelaar belet, deze brandewijnen te kopen om ze ţe blenden zonder het recht op de benaming van oorsprong cognac te verliezen, ongeacht of de brandewijn in Frankrijk blijft of wordt uitgevoerd. De verkoop van brandewijn door de groep wijnbouw aan de groep handel Js dus geen strikt nationaal handelsverschijnsel, maar heeft soms een internationaal karakter.

Vervolgens merkt hij op, dat vooral niet uit het oog mag worden verloren, dat de aldus geproduceerde brandewijnen, waarvoor aan de handel een minimuminkoopprijs wordt opgelegd, de grondstof vormen voor het eindprodukt cognac, waarvan het belang voor de internationale handel niet kan worden betwist.

In haar voornoemde beschikking van 15 december 1982 heeft de Commissie eraan herinnerd, dat 80 % van de cognacverkopen buiten Frankrijk plaatsvonden, dat de verkopen binnen de gemeenschappelijke markt ongeveer 52 % van de totale cognacverkopen uitmaakten en dat de export naar de negen andere Lid-Staten 40 % van de totale export vertegenwoordigde.

Dat de situatie die de Commissie in haar beschikking van 15 december 1982 heeft onderzocht niet volkomen identiek is aan die in de onderhavige zaak is volgens verweerder niet van beslissend belang; weliswaar betrof het verzoek van UGAL, dat tot de betrokken beschikking heeft geleid, het gedeelte van de overeenkomst van 7 november 1980 (alsook die van 12 december 1978 en 18 oktober 1979) waarin de verzending van het eindprodukt cognac werd geregeld, en niet de artikelen 4 en 5 waarin de notering van de producentenprijs voor nieuwe of zich zettende brandewijnen werd vastgesteld, doch dat neemt niet weg dat de twee situaties analoog zijn en dat, zelfs indien de wijnbouwers hun brandewijn voornamelijk op de nationale Franse markt verkopen, de vaststelling van een drempelprijs de internationale handel wel degelijk ongunstig beïnvloedt.

Volgens verweerder is cognac dus de enige in een land van de Gemeenschap geproduceerde brandewijn die van de betwiste restrictieve regeling heeft te lijden, daar voor de andere soorten gedistilleerd, zoals gedistilleerd van Franse armagnac of Italiaanse grappawijnen, het zowel in Duitsland als in Frankrijk geproduceerde gedistilleerd uit vruchten (pruimejenever, perejenever, mirabel) of gedistilleerd uit graan (in Engeland of Denemarken geproduceerde whisky of aquavit), de handel, wat de vaststelling van de prijzen betreft, vrij is.

Onder deze omstandigheden bevindt de cognachandelaar zich in een ongunstige positie ten opzichte van Franse of buitenlandse handelaars in concurrerende brandewijnen, wanneer hij bij de vaststelling van zijn verkoopprijs rekening moet houden met een opgelegde, in plaats van een door vraag en aanbod bepaalde inkoopprijs van de grondstoffen.

Verweerder merkt op dat dit argument slechts van geringe betekenis zou zijn, indien het om een bijkomstig bestanddeel van de kostprijs van cognac zou gaan, zoals de etiketterings- of verpakkingskosten, maar dat het juist van zeer veel betekenis is, wanneer de opgelegde inkoopprijs het hoofdbestanddeel van het eindprodukt betreft.

Hij verwijst in dit verband naar financiële statistieken waaruit blijkt dat de inkoopprijs van de brandewijnen ten minste 40 tot 50 % van de prijs voor in flessen verkochte cognac (88 % van de afzet) uitmaakt en 60 tot 70 % van de prijs voor in fusten verkochte cognac (12 % van de verkopen) bedraagt en merkt op dat de kleinere producenten enkel op het gebied van de prijzen kunnen concurreren met de grotere producenten, die met een aanzienlijke reclame de markt domineren, en dat het voor de verbruiker uitermate belangrijk is, dat deze prijsconcurrentie ongehinderd kan plaatsvinden.

Verweerder merkt op dat de gestelde vraag uitdrukkelijk doelt op het feit dat cognac een gewaarborgde benaming van oorsprong geniet en op het feitelijk onweerlegbaar gegeven dat cognac uitsluitend puur wordt gedronken; daarom wil de verwijzende rechter vernemen of de exclusieve gewaarborgde benaming van oorsprong cognac het produkt niet automatisch aan de communautaire regeling onttrekt, daar in geen enkele andere Lid-Staat een — althans naar de naam — volkomen identieke brandewijn kan worden geproduceerd.

Onder verwijzing naar de rechtspraak van het Hof, (arresten van 27 februari 1980 in de zaken 168/78, Commissie/Frankrijk, 169/78, Commissie/Italië, en 171/78, Commissie/Denemarken; arrest van 15 juli 1982, zaak 216/81, Cogis) betoogt verweerder dat de beginselen die in deze rechtspraak zijn ontwikkeld in het kader van procedures over de toepassing of de uitlegging van artikel 95 EEG-Verdrag, ook in de onderhavige zaak moeten worden toegepast, daar het ondenkbaar is dat het begrip soortgelijk produkt bij de beoordeling van de voorwaarden voor de commerciële mededinging anders zou worden uitgelegd dan bij de beoordeling van de protectionistische tussenkomst van een staat via fiscale maatregelen.

In deze arresten heeft het Hof overwogen dat alle gedistilleerde dranken genoegzaam uitgesproken gemeenschappelijke kenmerken vertonen om het bestaan te aanvaarden van althans een gedeeltelijke of potentiële concurrentieverhouding, na eraan te hebben herinnerd dat:

1)binnen de ruimere categorie van alcoholhoudende dranken, de door distillatie verkregen dranken als hoofdbestanddeel voor menselijke consumptie geschikte alcohol van een betrekkelijk hoge concentratiegraad bevatten en een identificeerbare groep met gemeenschappelijke kenmerken vormen;2)aan de hand van de eigen karakteristieken metterdaad typische variëteiten gedistilleerd kunnen worden omschreven, waarvan sommige zelfs worden beschermd door benamingen van oorsprong.

Aldus veroordeelde het Hof de fiscale maatregelen:

van Frankrijk ter bescherming van de nationale brandewijnen tegen whisky en jenever,

Zij wijst erop dat de kwalificatie van het BNIC als privaat of bestuurlijk lichaam naar Frans nationaal recht tot de bevoegdheid van de nationale rechterlijke instanties behoort en als dusdanig niet in aanmerking kan worden genomen bij een onderzoek dat uitsluitend met het oog op de toepassing van het gemeenschapsrecht plaatsvindt.

Onder verwijzing naar de rechtspraak van het Hof (arresten van 15 mei 1975, zaak 71/74, Frubo, Jurispr. 1975, blz. 563, r.o. 30 en 31, en van 29 oktober 1980, gevoegde zaken 209-215/78 en 218/78, Jurispr. 1980, blz. 3125, r.o. 88) betoogt de Commissie dat het begrip ondernemersvereniging moet worden uitgelegd tegen de achtergrond van de doelstelling van artikel 85, lid 1, namelijk het opheffen van de concurrentiebeperkingen welke voortvloeien uit een gemeenschappelijk streven van de betrokken ondernemingen, wanneer zij in het kader van een bepaald lichaam maatregelen treffen die de in artikel 85, lid 1, bedoelde gevolgen teweegbrengen.

De Commissie maakt dus een onderscheid tussen de werkzaamheden van het BNIC in het kader van zijn taak, zoals deze in de teksten betreffende het BNIC zijn omschreven, alsmede in het kader van de procedures die leiden tot de vaststelling van maatregelen krachtens de regelgevende bevoegdheid van de regeringscommissaris bij het BNIC enerzijds, en de contractuele procedures inzake vaststelling van de prijzen overeenkomstig de bepalingen van wet nr. 75-600 die, zoals in het onderhavige geval, leiden tot overeenkomsten tussen bedrijfsorganisaties, welke daarna bij interministerieel besluit algemeen verbindend worden verklaard, anderzijds.

Het verschil tussen beide procedures blijkt volgens de Commissie concreet uit het besluit van de regeringscommissaris bij de BNIC van 11 november 1980 waarbij een aantal maatregelen zijn vastgesteld met betrekking tot wijnen en brandewijnen (produktie- en afzetplafonds), maar waarin ter zake van de prijzen zelf enkel wordt verklaard dat bij in het kader van de bedrijfsorganisatie gesloten overeenkomst een minimumprijs zal worden vastgesteld voor wijnen uit de streek van Cognac, bestemd voor de produktie van cognac... .

Zij voegt eraan toe dat de omstreden overeenkomst, die zonder onderscheid de prijs van witte wijnen, brandewijnen en cognac betreft, en de in het besluit van de regeringscommissaris bedoelde wijnen niet afzonderlijk behandelt, door de ondertekenaars zelf wordt vastgesteld als een besluit van contractuele aarcl dat met algemene stemmen is vastgesteld door de vertegenwoordigde beroepsgroepen, die zelf — en niet de regeringscommissaris — om haar algemeen verbindendverklaring verzoeken (artikel 11 van de overeenkomst).

De Commissie is daarom van oordeel dat, wanneer de groep wijnbouw en de groep handel in het kader van heţ BNIC zijn verenigd om de prijs van de wijnen, brandewijnen of van het eindprodukt cognac vast te stellen, het BNIC, dat wordt gevormd door de beroepsgroepen die zelf uit ondernemingen zijn samengesteld, optreedt als een ondernemersvereniging in de zin van artikel 85 van het Verdrag.

De Commissie meent dat deze analyse wordt bevestigd in het onderzoek naar de praktijk van het BNIC bij in het kader van de bedrijfsorganisatie gesloten overeenkomsten tot vaststelling van de prijzen, waaruit blijkt dat:

deze overeenkomsten van meet af aan van louter contractuele aard waren, daar zij steeds door de bedrijfsorganisatie alleen werden opgesteld;

Ingeval het Hof echter mocht oordelen dat het BNIC niet een ondernemersvereniging is, dient volgens de Commissie te worden aangenomen dat men voor de toepassing van artikel 85 EEG-Verdrag in elk geval te maken heeft met een overeenkomst tussen ondernemingen veeleer dan met een onderling afgestemde feitelijke gedraging, zoals door de verwijzende rechter is gesuggereerd.

Van oordeel dat de contractuele aard van de onderhavige overeenkomsten ruimschoots is bewezen, merkt de Commissie enkel op dat de kwalificatie overeenkomst abstract moet worden opgevat, ongeacht of zij naar Frans recht, los van het besluit tot algemeen _ verbindendverklaring, de partijen juridisch bindt.

De Commissie herinnert eraan, dat naar communautair mededingingsrecht de wilsovereenstemming van twee of meer partijen nodig, doch voldoende is om te kunnen spreken van een overeenkomst.

Zij citeert het arrest van 15 juli 1970 in zaak 41/69 (ACF Chemifarma, Jurispr. 1970, blz. 661) waarin het Hof heeft geoordeeld, dat een gentlemen's agreement een overeenkomst in de zin van artikel 85 was, omdat het een getrouwe weergave bevatte van de gezamenlijke wil van de leden van het kartel ten aanzien van hun gedrag op de gemeenschappelijke markt, en zij leidt daaruit af dat de vaststelling van de prijzen in de onderhavige zaak aan alle voorwaarden voldoet om als overeenkomst te worden aangemerkt en, in overeenstemming met het arrest van het Hof in zaak 71/74, Frubo, voor de toepassing van artikel 85, lid 1, als overeenkomst tussen ondernemingen.

In dat verband wijst zij erop dat, zodra er sprake is van een daadwerkelijke ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten, het gemeenschapsrecht en niet het nationale recht van toepassing is, en dat de beperking van de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt de basisvoorwaarde voor de toepassing van artikel 85 vormt.

Met betrekking tot de beperkende gevolgen voor de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt, merkt zij op dat in de omstreden overeenkomst de in- en verkoopprijzen rechtstreeks worden vastgesteld en dat deze overeenkomst beantwoordt aan de eerste categorie van beperkende afspraken, bedoeld in artikel 85, lid 1, sub a, ÉEG-Verdrag.

Volgens de Commissie zijn de gevolgen van deze mededingingsregeling in casu:

a)een beperking van de concurrentie tussen de producenten, doordat zij niet tegen de door hen wenselijk geachte prijzen kunnen verkopen;b)een beperking van de concurrentie tussen de handelaars op het gebied van de bevoorradingskosten, welke op termijn kan leiden tot het verdwijnen van de handelaars met een geringe financiële draagkracht;c)de weerslag van deze concurrentiebeperking op het niveau van de inkoopprijs van de brandewijn op de verkoopprijs van het eindprodukt cognac, aangezien de prijs van de brandewijn het belangrijkste bestanddeel uitmaakt van de kostprijs van cognac.

Met betrekking tot het daadwerkelijk ongunstig beïnvloeden van de handel tussen Lid-Staten herinnert de Commissie vooreerst eraan dat het Hof heeft overwogen dat de enkele omstandigheid dat een ondernemersafspraak ten aanzien van de prijzen alleen de verhandeling der produkten in een enkele Lid-Staat betreft, niet medebrengt dat de handel tussen Lid-Staten niet ongunstig kan worden beïnvloed (arrest van 26 november 1975, zaak 73/74, Papiers peints, Jurispr. 1975, blz. 1491, r.o. 25).

Zij betoogt dat in het onderhavige geval de handel tussen Lid-Staten ongunstig wordt beïnvloed. Hoewel de concurrentiebeperking door middel van vaststelling van minimumprijzen rechtstreeks de brandewijnen raakt die zelf niet intracommunautair worden verhandeld, vormen deze brandewijnen het hoofdbestanddeel van de kostprijs van het eindprodukt cognac. De beperkende gevolgen voor de concurrentie (belemmering van de vrije prijsvorming voor de minder bekende merken, waardoor de overheersende marktpositie van de bekende merken wordt bestendigd, en de ontwikkeling van minder bekende merken alsmede de introductie van nieuwe merken wordt belet) doen zich dus ook gevoelen op het niveau van het eindprodukt cognac, dat wel intracommunautair wordt verhandeld, daar ongeveer 50 % ervan in de andere Lid-Staten van de Gemeenschap wordt afgezet.

De Commissie merkt op dat het, gelet op het voorgaande, zonder belang is of een produkt, dat in die mate intracommunautair wordt verhandeld, bijzondere kenmerken vertoont waardoor het vanuit het oogpunt van de consumptie of vanuit enig ander oogpunt verschilt van andere, eventueel gelijksoortige produkten.

1)Een in het kader van een bedrijfsorganisatie tussen vertegenwoordigers van de betrokken beroepen gesloten overeenkomst waarbij onder meer de prijzen worden vastgesteld, valt onder het begrip besluiten van een ondernemersvereniging in de zin van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag. De omstandigheid dat een dergelijke overeenkomst bij een besluit van de overheid krachtens het nationale recht algemeen verbindend wordt verklaard, kan de gemeenschapsrechtelijke kwalificatie ervan niet wijzigen.2)Door dit antwoord behoeft de tweede vraag niet meer te worden beantwoord.3)Een overeenkomst of een besluit van een ondernemersvereniging waarbij een minimumprijs wordt vastgesteld, strekt ertoe de concurrentie te beperken in de zin van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag. Een dergelijke overeenkomst of besluit kan de handel tussen de Lid-Staten zelfs ongunstig beïnvloeden, wanneer het betrokken produkt, in de andere Lid-Staten niet in de handel wordt gebracht, doch een zo belangrijk bestanddeel vormt van een eindprodukt dat wel intracommunautair wordt verhandeld, dat de prijs ervan de verkoopprijs van dit eindprodukt in niet onaanzienlijke mate beïnvloedt.