Verzoekster in het hoofdgeding merkt op dat de gestelde vraag uitgaat van de veronderstelling dat de agrarische kalvermesterijen voor het mesten dezelfde industrieel vervaardigde produkten gebruiken als de industriële kalvermesterijen. Met een beroep op de rechtspraak van het Hof in de zaken 104/77, Oehlschläger/Hauptzollamt Emmerich (Jurispr. 1978, blz. 797) en 131/77, Milac/Hauptzollamt Saarbrücken (Jurispr. 1978, blz. 1050), betoogt zij dat de vaststelling van de feiten in het kader van een procedure krachtens artikel 177 EEG-Verdrag tot de taak van de nationale rechter behoort. Daarom moet het Hof zich haar bij zijn uitspraak in de onderhavige zaak baseren op de door het Finanzgericht in zijn verwijzingsbeschikking geconstateerde feiten met betrekking tot de bij de kalvermesterij gebruikte voeders.

Met betrekking tot de feiten betoogt verzoekster onder meer dat meer dan 99 % van de Duitse mestkalveren worden gemest met melksurrogaten. Het landbouwareaal is dus van geen enkel belang voor de kalvermesterij. De agrarische kalvermester wordt volgens de in het Duitse belastingrecht gemaakte onderscheiding alleen als landbouwer aangemerkt, omdat hij over landbouwgrond beschikt. Deze moeten echter worden gebruikt voor andere activiteiten (bij voorbeeld het verbouwen van graan), die niets uitstaande hebben met de kalvermesterij zelf. Op een landbouwbedrijf is de kalvermesterij dus een bijzondere sector, waar ook de agrarische kalvermester een industriële werkzaamheid verricht. In deze sector bestaat geen typisch agrarische produktie.

Verzoekster wijst er voorts op dat zij voor de kalvermesterij in hoofdzaak werkt met loonmesters (Lohnmäster), die zelf over een landbouwareaal beschikken, dat echter niet voor de kalvermesterij kan worden gebruikt. Deze loonmesters zijn dus agrarische veehouders in de zin van het Duitse belastingrecht. Zij ontvangen een mestloon dat een soort prijsgarantie vormt. Dit loon wordt berekend naar het gemiddelde inkomen dat een agrarische kalvermester normaliter ontvangt. Ook de compensatie in verband met de revaluatie maakt deel uit van dit gemiddeld inkomen. Verzoekster draagt het risico voor prijsschommelingen op de markt. Wanneer de betrokken loonmester geen loonmestcontracten zou sluiten en zelf het marktrisico zou dragen, zou hij ook de compensatie ontvangen. Door de toepassing van verordening nr. 2464/69 straft de Duitse wetgever verzoekster als industriële kalvermester, dus voor het feit dat zij in de vorm van een prijsgarantie het marktrisico bij de kalvermesterij van de eigenlijke landbouwexploitant heeft overgenomen.

Volgens verzoekster staan genoemde feiten tussen partijen in het hoofdgeding vast.

Met betrekking tot de toepassing van het in artikel 40, lid 3, EEG-Verdrag neergelegde discriminatieverbod op de vastgestelde feiten, merkt verzoekster op dat volgens dit beginsel vergelijkbare situaties niet verschillend mogen worden behandeld, tenzij zulks objectief gerechtvaardigd is. Uit de weergave van de feiten blijkt dat het bij industriële en agrarische kalvermesterijen in de zin van het Duitse belastingrecht niet slechts gaat om vergelijkbare, doch zelfs om identieke situaties. Daarom bestaat er geen enkele grond die een verschillende behandeling objectief kan rechtvaardigen.

Verzoekster betwist in ieder geval de overweging van het Hof in zijn arrest van 13 juni 1978 dat het in het Duitse belastingrecht gemaakte onderscheid tussen agrarische veehouders en veefokkers enerzijds en industriële veehouders en veefokkers anderzijds, doordat verband wordt gelegd tussen de veestapel en het gebruikte landbouwareaal, als een objectief, niet-discriminerend criterium kan worden bestempeld. In de voorafgaande overweging is het Hof immers uitgegaan van de onjuiste veronderstelling dat de agrarische veefokkers en veehouders hoofdzakelijk uit eigen bedrijf, dus van de exploitatie van de grond afkomstig voeder gebruiken. Slechts aan deze omstandigheid verbond het Hof het gevolg (mitsdien) dat het verband tussen de veehouderij en het gebruikte landbouwareaal een gerechtvaardigd criterium kan zijn.

Naar aanleiding van de overweging van het Hof dat hier een forfaitair criterium wordt gehanteerd, merkt verzoekster op dat ook bij een forfaitaire beoordelingsmethode haar uitsluiting van de revaluatieverevening in vergelijking met agrarische kalvermesters de grenzen van een toelaatbare schematische indeling (Typisierung) duidelijk overschrijdt. De kalvermesterij vormt immers een bijzondere en zelfstandige economische sector van groot belang (verzoekster schat de totale omzet in de Bondsrepubliek Duitsland over 1974 op ongeveer DM 600 miljoen), waarop een dergelijk criterium zeker niet kan worden toegepast, indien dit — zoals in casu — ertoe leidt dat een groep belastingplichtingen (namelijk de industriële mesters) daardoor in een aanzienlijk ongunstiger concurrentiepositie komen te verkeren dan een andere groep (de agrarische mesters).

Volgens verzoekster valt ook niet aan te nemen dat het Aufwertungsausgleichsgesetz een maatregel van dringende aard was. Men had tenminste kunnen verwachten dat de wetgever in 1974, dus 5 jaar na de inwerkingtreding van het Aufwertungsausgleichgesetz, een eind zou maken aan de ernstige discriminatie tussen de agrarische en de industriële kalvermesterij.

Een schematische indeling mag in geen geval ertoe leiden dat identieke gevallen in het belastingrecht en de steunregeling verschillend worden behandeld, alleen omdat in het ene geval de kalvermesterij wordt geleid door een landbouwexploitant, die daarnaast zijn grond bewerkt, en in het andere geval door een ondernemer, zoals verzoekster, die zich daarnaast bezighoudt met de produktie van diervoeders. Dergelijke onderscheidingscriteria hebben niets meer uitstaande met de kalvermesterij als zodanig of met het gebruik van voeder, zodat zij geen objectieve rechtvaardiging voor discriminatie bieden.

Verordening nr. 2464/69 had ten doel, door de daling van de landbouwprijzen veroorzaakte verliezen te compenseren. Wat de kalveren betreft zijn de agrarische en de industriële mesters gelijkelijk door deze verliezen getroffen. Het is veelbetekenend dat in 1974 het in verordening nr. 974/71 van de Raad voorziene stelsel van monetaire compenserende bedragen is ingevoerd. Dit stelsel berust op en monetaire compensatie die niet produktiegebonden is. De compensatie in verband met de revaluatie had daarom uiterlijk in 1974 ook ongeacht het produkt aan de kalvermesterij moeten worden toegekend, omdat het stelsel van monetaire compenserende bedragen, dat dezelfde oorzaken en doelstellingen heeft als de revaluatieverevening, een strikt neutrale compensatie biedt ten behoeve, respectievelijk ten laste van alle exportprodu kten.

Evenmin bestaan er andere redenen die kunnen rechtvaardigen dat de industriële kalvermesterij is uitgesloten van de revaluatieverevening. Met name genieten de industriële mesters ten opzichte van agrarische mesters geen structurele of sociale voordelen, waardoor hun uitsluiting van de steun zou kunnen worden gerechtvaardigd.

Verzoekster stelt daarom voor de vraag van het Finanzgericht Münster te beantwoorden als volgt:

Het Finanzamt Warendorf, verweerder in het hoofdgeding, is van mening dat niet alleen melksurrogaten de produktie van wit kalfsvlees mogelijk maken; hetzelfde resultaat kan ook worden verkregen door het gebruik van volle melk, dat in een later stadium eventueel kan worden aangevuld met krachtvoer. De agrarische producent is inderdaad in staat volle melk in eigen bedrijf te produceren, door een gedeelte van zijn grond als weidegrond voor melkvee te gebruiken. Wanneer hij over voldoende areaal beschikt heeft hij dus de mogelijkheid te kiezen tussen zelf geproduceerde of aangekochte voeders. Er bestaat dus geen enkele reden om af te wijken van het arrest van het Hof in zaak 139/77, nu in het kader van de onderhavige zaak geen nieuwe feiten naar voren zijn gekomen.

De Commissie acht het twijfelachtig of de verwijzende rechter, die zich reeds in zaak 139/77 tot het Hof heeft gewend, opnieuw een vraag kan voorleggen inzake het beweerde discriminatoire karakter van het in de Duitse regeling gemaakte onderscheid. Zij meent echter geen formele exceptie van niet-ontvankelijkheid tegen dit verzoek te moeten opwerpen, vooral omdat in het arrest van 13 juni 1978 slechts in het algemeen het onderscheid tussen agrarische respectievelijk industriële veehouders en veefokkers aan de orde is geweest en omdat het Hof niet afzonderlijk is ingegaan op de kalverfokkerij, aangezien de verwijzende rechter destijds geen vraag in die zin heeft gesteld. Bovendien heeft het Hof in een geval dat zeer wel met het onderhavige valt te vergelijken, beslist dat de nationale rechterlijke instanties zelf hebben te beoordelen of 's Hofs prejudiciële uitspraak hun voldoende klaarheid heeft verschaft, dan wel of het noodzakelijk is het Hof andermaal te adiëren (zaak nr. 29/68, Milch-, Fett- und Eierkontor/ Hauptzollamt Saarbrücken, Jurispr. 1969, blz. 178).

Met betrekking tot de inhoud van de prejudiciële vraag rijst volgens de Commissie de vraag of het Finanzgericht, gezien de bewoordingen van de verwijzingsbeschikking, niet ook een nieuw onderzoek wenst van de eerste prejudiciële vraag in zaak 139/77, betreffende het gemeenschapsrechtelijke begrip landbouwproducenten, waarop het Hof tot dusver geen definitief antwoord heeft gegeven. De Commissie meent echter het verzoek om een prejudiciële beslissing niet in deze zin te moeten uitleggen.

Ook de opmerking dat het beroep gegrond zou zijn wanneer het gemeenschapsrecht de Bondsrepubliek Duitsland zou hebben verboden industriële kalvermesters uit te sluiten van het genot van de in verordening nr. 2464/69 bedoelde steun, acht de Commissie niet zonder meer begrijpelijk. Volgens de rechtspraak van het Hof in de gevoegde zaken 124/76 en 20/77, SA Moulins et Huileries de Pont-à-Mousson, Jurispr. 1977, blz. 1813) brengt de onverenigbaarheid van een regeling met het communautaire gelijkheidsbeginsel niet per se mee dat alle van toepassing van deze regeling uitgesloten ondernemingen recht hebben op bedoelde steun. In dit geval dient de (communautaire of nationale) wetgever veeleer de consequenties te trekken uit de door het Hof vastgestelde onverenigbaarheid.

Volgens de Commissie moet de vraag van het Finanzgericht ook in haar huidige vorm zowel om juridische als om feitelijke redenen ontkennend worden beantwoord.

Zelfs indien men immers aanneemt (hetgeen de Commissie onjuist acht) dat de agrarische kalvermesters uitsluitend melksurrogaten van het door verzoekster geproduceerde soort gebruiken, dan nog is het verschil in behandeling tussen agrarische en industriële mesters op het gebied van de steun om objectieve redenen gerechtvaardigd. Weliswaar hebben beide groepen mesters op grond van de revaluatie dezelfde voordelen genoten, maar voor de agrarische mesters heeft de revaluatie aanzienlijke verliezen veroorzaakt bij de exploitatie van de grond en de melkproduktie. Bovendien kan de kalvermesterij niet als enige vergelijkingsgrondslag dienen. Het zou ontoelaatbaar zijn deze werkzaamheid uit het geheel der werkzaamheden van een landbouwbedrijf te lichten en vervolgens te vergelijken met de industriële kalvermesterij, die zonder landbouwareaal wordt bedreven.

De Commissie wijst op de noodzaak een snelle, onvermijdelijk schematische en algemeen geldende oplossing te vinden voor het vraagstuk van de door honderdduizenden landbouwproducenten tengevolge van de revaluatie van 1969 gederfde inkomsten. Door met het oog op de steunregeling het in het Duitse belastingrecht bestaande onderscheid tussen agrarische en industriële veefokkers (en niet slechts voor een bepaalde categorie dieren) aan te houden, heeft de Duitse wetgever een maatstaf gekozen aan de hand waarvan de steun wordt toegekend aan een categorie fokkers (de agrarische), welke grotendeels bestaat uit fokkers die ook hun eigen grond bewerken. Het zijn juist deze voortbrengselen van de grond die door de revaluatie in waarde zijn verminderd.

Afgezien daarvan verwerpt de Commissie ook de opvatting dat er geen verschil bestaat tussen de door de agrarische en door de industriële kalvermesters gebruikte fokmethoden.

Hierover moeten twee opmerkingen worden gemaakt. Enerzijds heeft noch de Commissie noch het Hof beweerd dat de argrarische fokkers voor het mesten van hun kalveren hoofdzakelijk hun eigen produkten gebruiken. De door verzoekster en het Finanzgericht gekritiseerde opmerkingen in het arrest van 13 juni 1978 hadden betrekking op agrarische veehouders in het algemeen. Anderzijds moet de vraag of er sprake is van discriminatie in het kader van de onderhavige zaak niet uitsluitend worden bezien vanuit het standpunt van de kalvermesterijen. Veeleer moet de situatie op de markt voor kalveren als geheel in ogenschouw worden genomen, dat wil zeggen er moet een vergelijking worden gemaakt tussen de fokmethoden voor alle op de Duitse markt aangeboden agrarische kalveren en de door de industriële mesterijen aangeboden dieren. Dusdoende kan men vaststellen dat de Duitse kalvermarkt het volgende beeld vertoont:

De op de Duitse markt voor kalfsvlees aangeboden dieren zijn lang niet alle afkomstig van gespecialiseerde mesterijen, al is het merendeel door agrarische en industriële mesterijen gefokt. Een vrij groot gedeelte van deze dieren komt echter van melkveebedrijven met een kleinere of grotere veestapel, die de kalveren van hun veestapel die niet voor de veefokkerij bestemd zijn tot de slacht op traditionele wijze mesten. Deze kleine, niet in de mesterij gespecialiseerde landbouwers nemen een aanzienlijk deel van de kalverproduktie voor hun rekening.

Terwijl de gespecialiseerde industriële mesterijen uitsluitend industrieel vervaardigde melksurrogaten voeren, gebruiken de agrarische mesters — en natuurlijk nog meer de gelegenheidsmesters —, hoofdzakelijk in eigen bedrijf geproduceerde melk. Zij gebruiken gedeeltelijk rechtstreeks van hun melkvee afkomstige volle melk en daarnaast ondermelk die zij na levering van hun volle melk terugkrijgen van de melkfabriek.

De Commissie beschikt tot haar spijt niet over nauwkeurige cijfers betreffende de respectievelijk gebruikte hoeveelheden voeders. Uit de beschikbare statistieken blijkt echter dat momenteel een derde van de voor de kalverfokkerij en -mesterij benodigde voeders uit volle melk en ondermelk bestaat en tweederde uit industrieel vervaardigde melksurrogaten. In ieder geval ware het onjuist te beweren dat de agrarische mesters evenals de industriële mesters uitsluitend melksurrogaten gebruiken. In de eerste plaats wordt namelijk ongeveer 5 % van de gehele melkproduktie in de Gemeenschap (d.w.z. jaarlijks ongeveer 5000000 ton) gebruikt voor het voederen van kalveren en in de tweede plaats kan op basis van de door de Commissie ontvangen verzoeken om steun voor het gebruik van ondermelk als veevoeder worden aangetoond dat in de Gemeenschap thans meer dan 2000000 ton ondermelk jaarlijks worden bestemd voor het voeren van kalveren (in 1968 precies 2336000 ton).

Ten aanzien van de steunbedragen voor vloeibare ondermelk bestemd voor diervoeder, die zijn toegekend op grond van artikel 10 van verordening nr. 804/68 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector melk en zuivelprodukten (PB L 148 van 1968, blz. 13), is tot 1978 geen onderscheid gemaakt tussen voeders voor kalveren en voor ander vee. Daarom is alleen bekend welke hoeveelheden in totaal zijn gebruikt als veevoeder. In het tijdvak van 1968 tot 1970 was dit voor de Gemeenschap van de Zes ongeveer 6000000 ton per jaar, doch van 1970 tot 1972 viel dit terug tot ongeveer 3500000 ton. In de Gemeenschap van de Negen is het gebruik van vloeibare ondermelk voor veevoeder in de jaren 1973 tot 1976 eerst teruggevallen van 5000000 ton tot 3000000 ton om in de beide volgende jaren weer te stijgen tot 3500000 — 4000000 ton. Hiervan werd in de Bondsrepubliek Duitsland 40 tot 45 % gebruikt. Daar de steun voor het gebruik van ondermelk als voeder voor varkens en kleinvee bij verordening nr. 2793/77 van de Commissie (PB L 321 van 1977, blz. 30) per 1 januari 1978 werd verhoogd, kan aan de hand van de verzoeken om steun aan de bevoegde interventiebureaus zeer nauwkeurig worden vastgesteld hoeveel vloeibare ondermelk jaarlijks in iedere Lid-Staat aan kalveren en hoeveel aan andere dieren wordt gevoerd. De totale hoeveelheid vloeibare ondermelk die in 1978 is gebruikt voor het voederen van dieren en waarvoor van gemeenschapswege subsidie is verleend, bedraagt 4069000 ton, waarvan 2326000 ton, dat wil zeggen bijna 60 %, voor kalveren.

Aangezien ook voordien het grootste deel van de voor diervoeder bestemde vloeibare ondermelk werd gebruikt voor het voeren van kalveren (anders was er immers geen enkele reden geweest om bij verordening nr. 2793/77 de steun voor het gebruik van vloeibare ondermelk als voeder van andere dieren dan kalveren aanzienlijk te verhogen), moet worden aangenomen dat ook gedurende de hier relevante periode 1969-1974 in de Gemeenschap ongeveer 2 tot 3 miljoen ton vloeibare ondermelk jaarlijks aan kalveren werden gevoerd. Het is zelfs waarschijnlijk dat de in deze jaren gebruikte hoeveelheden ondermelk aanzienlijk hoger waren dan thans. Uit de beschikbare statistieken blijkt namelijk dat de verhouding tussen het landbouwprodukt melk en de industrieel vervaardigde melksurrogaten, gebruikt bij de voeding van kalveren in de Bondsrepubliek, eerst omstreeks 1973 een aanzienlijke wijziging ten gunste van deze laatste begon te vertonen. Toen de betrokken verordeningen werden vastgesteld werd dus nog een veel groter aandeel van het natuurprodukt melk gebruikt dan de huidige verhouding eenderde/tweederde zou doen veronderstellen.

De Commissie concludeert uit bovenstaande overwegingen dat alleen het feit dat er verschillen bestaan tussen de voedermethoden en dat deze verschillen ontegenzeggelijk aanzienlijke hoeveelheden betreffen, beslissend is voor de uitsluiting van de industriële mesters van toekenning van compensatie in verband met de revaluatie in 1969.

Volledigheidshalve voegt de Commissie hieraan toe dat het onjuist ware te stellen dat alleen het gebruik van industrieel vervaardigde melksurrogaten de mogelijkheid biedt het — door het publiek zozeer begeerde — witte vlees te verkrijgen. Met melk gevoederde kalveren hebben ook wit vlees en dit is kwalitatief zelfs beter dan door het uitsluitend gebruik van surrogaten verkregen kalfsvlees.

De Commissie is daarom van mening dat de vraag in de tweede verwijzingsbeschikking van het Finanzgericht Munster als volgt moet worden beantwoord:

Ook wanneer rekening wordt gehouden met de bijzondere situatie op de Duitse kalverenmarkt, verbiedt noch het EEG-Verdrag noch artikel 1 van verordening nr. 2464/69 van de Raad noch de beschikking van de Raad van 21 januari 1974 de Bondsrepubliek Duitsland om de industriële kalvermesterijen uit te sluiten van de in verordening nr. 2464/69 bedoelde steun.

Ter terechtzitting van 4 oktober 1979 hebben verzoekster in het hoofdgeding, te deze vertegenwoordigd door D. Ehle, advocaat te Keulen, en de Commissie van de Europese Gemeenschappen, te deze vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur P. Karpenstein als gemachtigde, mondelinge opmerkingen gemaakt.

De advocaat-generaal heeft ter terechtzitting van 23 oktober 1979 conclusie genomen.