Verzoeker betoogt dat hij nooit heeft geweigerd de dienst te hervatten: integendeel, hij heeft uitdrukkelijk en herhaaldelijk doen blijken van zijn vaste en uitgesproken voornemen om naar de Commissie terug te keren, terwijl de Commissie van haar kant bijna twee jaar lang (1 januari 1974 — 1 oktober 1975) heeft verzuimd dat te doen waartoe zij verplicht was, namelijk hem de mogelijkheid bieden te worden herplaatst in een ambt van zijn categorie en rang. Zijn houding tegenover de twee aanbiedingen die hem tenslotte op 1 oktober 1975 en 16 september 1976 zijn gedaan, kan volstrekt niet worden uitgelegd als een weigering in de zin van artikel 40; hij heeft immers telkens het aangeboden ambt uitdrukkelijk geaccepteerd en is alleen maar verhinderd geweest het werk te hei-vatten binnen de termijnen die verweersters administratie hem wenste te stellen.

Daardoor heeft de Commissie in tweeërlei opzicht artikel 40, lid 4, sub d, van het Statuut geschonden: in de eerste plaats door hem twee jaar lang niet op de hoogte te stellen van de eerste vacature die voor hem geschikt had kunnen zijn, en in de tweede plaats door de ontslagprocedure in te leiden zonder dat verzoeker de aangeboden posten had geweigerd.

In het ambtenarenrecht van de Lid-Staten die het ontslag ambtshalve kennen, is het volgens verzoeker vaste rechtspraak dat het administratieve gezag in dergelijke gevallen niet met een algemene motivering kan volstaan, doch zijn besluit dient te baseren op wettelijk erkende gronden die uit het besluit zelf of uit het administratief dossier kenbaar moeten zijn (Belgische Raad van State, 10 oktober 1978, nr. 19.177, Wastiels, R.v.S., 1978, blz. 1011). Gezien de uitdrukkelijke verklaring van verzoeker, dat hij de aangeboden posten accepteerde, had verweerster, alvorens aan te nemen dat er sprake was van een weigering, zich moeten afvragen wat de waarde was van verzoekers excuses, en niet meteen maar moeten beslissen dat de aangevoerde redenen onjuist of ongegrond waren. Verzoeker verwijst te dezen naar het arrest van de Belgische Raad van State van 20 oktober 1966 (nr. 12.035, Bracke, R.v.S., 1966, blz. 838).

In het bestreden besluit evenwel wordt zelfs geen gewag gemaakt van een door verzoeker aangevoerde reden, en a fortiori wordt de geldigheid ervan niet onderzocht.

Voorts doet verzoeker een beroep op een reeks Belgische en Italiaanse arresten, volgens welke de administratie verplicht is om, alvorens een zo zwaarwegend besluit als ontslag ambtshalve te nemen, na te gaan of het te laat komen (of de ongeoorloofde afwezigheid) al dan niet gerechtvaardigd is (Belgische Raad van State, 26 mei 1976, nr. 17.674, d'Otreppe de Bouvette, R.v.S., 1976, blz. 531; Italiaanse Consiglio di Stato, IVa Sezione, 20 mei 1960, nr. 503; 5 mei 1965, nr. 404; 28 september 1967, nr. 427; 23 november 1973, nr. 493; VP Sezione, 18 mei 1955, nr. 363; 26 oktober 1971, nr. 795; 23 november 1973, nr. 493).

Verzoeker meent geldige redenen te hebben gehad om niet te voldoen aan de verlangens van de Commissie met betrekking tot de datum van werkhervatting, zodat verweerster zijn houding ten onrechte als weigering heeft uitgelegd.

Door verzoeker ambtshalve ontslag te verlenen zonder het bewijs te leveren dat hij de aangeboden posten had geweigerd, heeft verweerster haar bevoegdheid voor een ander doel gebruikt dan waarvoor zij was verleend. In feite heeft zij verzoeker ontslagen zonder de procedures en de rechtsvoorschriften in acht te nemen die voor een dergelijke maatregel uit de aard der zaak hebben te gelden.

Het moge juist zijn dat de Commissie na 1 januari 1974, toen het verlof om redenen van persoonlijke aard was verstreken, verplicht was verzoeker bij de eerste gelegenheid te herplaatsen in een met zijn rang overeenkomend ambt — mits hij de geschiktheid daartoe bezat —, maar men dient er rekening mee te houden dat er tussen 1 januari 1974 en 1 oktober 1975 geen vacatures zijn geweest bij de afdeling Individuele rechten en voorrechten van het directoraat Personeelszaken, terwijl de instelling er destijds naar streefde, ambtenaren met verlof om redenen van persoonlijke aard bij voorkeur bij hun oorspronkelijke dienst te herplaatsen. Verweerster vestigt er de aandacht op dat verzoeker zelf in dat opzicht weinig haast aan de dag heeft gelegd. Maar hoe dan ook, het geschil heeft geen betrekking op de houding van de Commissie in die periode, doch uitsluitend op de vraag of zij verzoeker ambtshalve had mogen ontslaan wegens diens houding op het tijdstip toen hem posten waren aangeboden.

Ofschoon verzoeker de twee aangeboden posten niet formeel heeft geweigerd, waren de voorwaarden die hij voor wat de datum van werkhervatting betreft, aan zijn aanvaarding ervan verbond, van dusdanige aard, dat zijn herplaatsing in het aangeboden ambt, gelet op de objectieve eisen van de dienst, onmogelijk werd terwijl anderzijds de oorspronkelijk voorziene en op zich al redelijke termijnen reeds waren verlengd in verband met de door verzoeker aangevoerde persoonlijke omstandigheden.

Dienaangaande merkt verweerster vooreerst op, dat de poging om het ontslag ambtshalve in de zin van artikel 40, lid 4, sub d, te doen voorkomen als een tuchtmaatregel, van de hand moet worden gewezen. Bij ontslag ambtshalve maakt het tot aanstelling bevoegde gezag enkel gebruik van de hem ten dienste staande mogelijkheid om de door de benoeming van de ambtenaar ontstane rechtsverhouding te verbreken wanneer die ambtenaar aan het einde van het verlof om redenen van persoonlijke aard tot twee maal toe een met het oog op zijn herplaatsing aangeboden ambt weigert.

De constatering van die tweevoudige weigering vormt voldoende rechtvaardiging voor de ontslagmaatregel en het gebruik van die mogelijkheid is ten behoeve van de ambtenaar met procedurele waarborgen omgeven. Daaruit volgt dat het beroep van verzoeker op nationale wettelijke regelingen en rechtspraak moet worden afgewezen, want ofschoon de maatregel van ontslag ambtshalve in het ambtenarenrecht van de meeste Lid-Staten bekend is, wordt hij in het Europese ambtenarenrecht door het Statuut beheerst, zodat verwijzing naar een in de Lid-Staten erkend algemeen rechtsbeginsel niet terzake is. Bovendien wordt niet betwist dat verzoeker de in het Statuut voorziene procedurele waarborgen heeft genoten.

Met betrekking tot verzoekers kritiek op het feit dat de Commissie zijn houding als een weigering zou hebben opgevat, antwoordt verweerster dat deze interpretatie geenszins misplaatst, doch integendeel volstrekt gerechtvaardigd was. De herplaatsing van ambtenaren na het einde van het verlof om redenen van persoonlijke aard is niet enkel in het belang van de ambtenaar zelf, maar ook, ja vooral, in het belang van de dienst. Het verlof om redenen van persoonlijke aard is een uitzonderingsmaatregel van beperkte duur, en de normale situatie van een ambtenaar is die van actieve dienst. Het is derhalve het administratieve gezag dat, afhankelijk van de behoeften van de dienst, bepaalt wanneer de ambtenaar zijn werkzaamheden zal hetvatten, en de ambtenaar kan dit niet afhankelijk stellen van zijn persoonlijke wensen. Met deze wensen behoeft slechts rekening te worden gehouden voor zover zij met de vereisten van de dienst te verenigen zijn.

Wat het eerste tewerkstellingsaanbod betreft, meent verweerster, verzoeker in elk geval een redelijke termijn te hebben gelaten, die bovendien verscheidene malen is verlengd.

Met betrekking tot het tweede aanbod, voert verweerster met name aan dat verzoeker heeft nagelaten een verklaring te geven omtrent de onvoorziene omstandigheden die hem hadden verhinderd het werk op de afgesproken datum te hetvatten. Pas in het verzoekschrift aan het Hof heeft hij voor het eerst gewag gemaakt van een plotselinge verslechtering van de gezondheidstoestand van zijn moeder, zonder evenwel een doktersverklaring daaromtrent over te leggen.

Verweerster wijst de beschuldiging van misbruik van bevoegdheid ten stelligste af. Zij betoogt dat zij, naar uit het voorgaande blijkt, artikel 40, lid 4, sub d, van het Statuut juist heeft toegepast.

Vooreerst merkt hij op, dat niets de Commissie belet de betrokkene even een berichtje te sturen wanneer als gevolg van het streven de ambtenaar in zijn oorspronkelijke dienst te herplaatsen, die herplaatsing zoals in casu bijna twee jaar op zich laat wachten. Overigens is die handelwijze onverenigbaar met artikel 40, lid 4, sub d, dat voorschrijft dat de ambtenaar bij de eerste vacature moet worden herplaatst; de Commissie mag zich voor het ontslagbesluit dan ook niet beroepen op deze onregelmatige herplaatsingsprocedure.

Anderzijds is het niet juist dat de bij de twee tewerkstellingsaanbiedingen gestelde termijn waarbinnen verzoeker het werk diende te hervatten, redelijk was en in beide gevallen telkens aanzienlijk was verlengd. Met name bij het tweede aanbod is het misleidend om van een redelijke termijn en een aanzienlijke verlenging te spreken, wanneer de Commissie verzoeker slechts een termijn van een week heeft toegestaan, namelijk de tijd tussen het onderhoud met het hoofd van de afdeling Individuele rechten en voorrechten op 22 november 1976 en de 1 e december 1976.

Volgens verzoeker is het betoog van de Commissie inzonderheid onlogisch waar het om de pretense tweede weigering gaat. Nadat verzoeker telegrafisch had laten weten dat hij op 1 december 1976 niet in Brussel aanwezig kon zijn, heeft de directeur-generaal hem in zijn brief van 9 december het verwijt gemaakt dat hij geen geldige redenen voor zijn afwezigheid had opgegeven, en hem meegedeeld dat de herplaatsingsprocedure moest worden geacht te zijn afgesloten nu hij ten tweeden male een aangeboden post had geweigerd. Dit kon voor verzoeker eventueel de verplichting meebrengen zijn afwezigheid te rechtvaardigen, maar het mocht niet leiden tot de conclusie dat de aangeboden post was geweigerd, terwijl hij toch uitdrukkelijk was aanvaard. Als verzoeker daarna geen verklaring heeft gegeven, dan is dat omdat hij ervan overtuigd was dat de Commissie, naar uit de brief van 9 december 1976 blijkt, reeds tot een definitieve conclusie op dit punt was gekomen door zijn vermeend onregelmatige afwezigheid uit te leggen als een tweede weigering.

Hij heeft er toen de voorkeur aan gegeven, het ontslagsbesluit van de Commissie af te wachten om vervolgens de gegrondheid daarvan aan te vechten.

Gezien de beknoptheid van de statuutsbepalingen inzake ontslag ambtshalve, meent verzoeker dat het niet ondienstig is aansluiting te zoeken bij de rechtsstelsels van de Lid-Staten. Alvorens een zo zwaarwegend besluit als ontslag ambtshalve te nemen, had het administratieve gezag dienen na te gaan of er soms rechtvaardigingsgronden voor verzoekers afwezigheid bestonden. Na de ontvangst van zijn telegram van 30 november 1976 had de Commissie moeten vragen op welke gronden hij zijn afwezigheid kon rechtvaardigen, en hem daartoe een termijn voor antwoord moeten stellen. De Commissie dient bij de niet-contentieuze administratieve procedure bepaalde beginselen in acht te nemen, die, zonder afbreuk te doen aan het belang van de dienst, evenmin aan de rechten van de belanghebbenden te kort doen.

Volgens verzoeker blijkt uit zijn opmerkingen dat verweerster de bepalingen van artikel 40, lid 4, sub d, van het Statuut niet juist heeft toegepast en dat zij mitsdien niet gerechtigd was de procedure voort te zetten met een besluit tot ontslag ambtshalve. Bijgevolg heeft zij de haar bij artikel 40, lid 4, sub d, verleende bevoegdheid gebruikt met de bedoeling verzoekers aanstelling door een ontslagmaatregel te beëindigen.

Na te hebben verwezen naar haar eerdere uiteenzetting met betrekking tot het tijdsverloop tussen het einde van verzoekers verlof om redenen van persoonlijke aard en het eerste tewerkstellingsaanbod, merkt verweerster op dat een ambtenaar wiens verlof om redenen van persoonlijke aard verstreken is, erop bedacht moet zijn dat hij elk ogenblik een aanbod tot herplaatsing kan krijgen. Verweerster geeft toe dat zij verzoeker een willekeurig ambt in zijn rang had kunnen aanbieden in plaats van te wachten op een mogelijkheid tot herplaatsing in zijn oorspronkelijke dienst, maar deze handelwijze, die voornamelijk in het belang van de ambtenaar zelf is, heeft anders dan verzoeker stelt, niet tot gevolg dat het verdere verloop van de herplaatsingsprocedure in strijd met de voorschriften zou zijn.

Met betrekking tot verzoekers afwachtende houding tussen de twee verzoeken om herplaatsing, stelt verweerster dat artikel 40, lid 4, sub d, van het Statuut de betrokken ambtenaar weliswaar niet tot medewerking verplicht, maar dat niettemin verzoekers stilzwijgen tussen 1 oktober 1973 (de datum van zijn eerste herplaatsingsverzoek) en 1 december 1974 (de datum van het tweede verzoek) alsmede zijn stilzwijgen tussen laatstgenoemde datum en het eerste tewerkstellingsaanbod van 1 oktober 1975, een gebrek aan normale waakzaamheid aan zijn kant onthult (arrest van 1 juli 1976, zaak 58/75, Sergy, Jurispr. 1976, blz. 1139). Verzoekers gebrek aan belangstelling voor de omstreeks 30 mededelingen van vacature betreffende posten in zijn loopbaan, die hij tussen 21 juli 1976 en 6 september 1976 ontving, wijst er eveneens op dat hij weinig haast had om te worden herplaatst, evenals trouwens de achtereenvolgende verzoeken om termijnverlenging en het algemene en wisselende karakter van de daartoe aangevoerde redenen van persoonlijke en familiale aard.

Wat de termijn betreft die verzoeker bij het tweede tewerkstellingsaanbod heeft gesteld, wijst de Commissie erop dat dat aanbod op 16 september 1976 is gedaan, zodat verzoeker alle tijd had om zijn zaken te regelen met het oog op zijn herplaatsing.

Uit de brief van 24 november 1976, waarin de strekking van zijn onderhoud met het hoofd van de afdeling Individuele rechten en voorrechten werd bevestigd, blijkt bovendien duidelijk dat voor wat zijn herplaatsing per 1 december 1979 — zonder mogelijkheid van termijnverlenging — betreft, onvoorziene omstandigheden of overmacht, waardoor hij verhinderd zou zijn het werk te hervatten, geenszins werden uitgesloten. Uitgesloten werd enkel de mogelijkheid om bij ontbreken van een nieuw feit de termijn te verlengen, nu verzoeker zich met genoemde datum akkoord had verklaard. Verweerster ontdekt dus geen tegenspraak tussen de brief van 24 november 1976 en die van 9 december 1976. Bovendien spreekt deze laatste brief van het ontbreken van geldige redenen, hetgeen logischerwijs voor verzoeker aanleiding had moeten zijn een verklaring te geven voor zijn niet verschijnen en de nodige bewijsstukken over te leggen. In casu heeft hij er echter liever het zwijgen toe gedaan.

Gezien de eigenaardigheden van het recht der Lid-Staten terzake, welke zij toelicht met een vergelijkend onderzoek van het Franse en het Italiaanse ambtenarenrecht, betwist verweerster dat er een aan de Lid-Staten gemeen, algemeen rechtsbeginsel zou bestaan, inhoudende dat zijzelf het initiatief had moeten nemen om zich ervan te vergewissen dat verzoeker geen geldige reden voor zijn afwezigheid had.

Verweerster is integendeel van mening dat zij blijk heeft gegeven van het ruimst mogelijke begrip voor verzoeker en diens persoonlijke omstandigheden, in het bijzonder bij het tweede tewerkstellingsaanbod. Nadat zij ermee had ingestemd dat de aanvankelijke datum van herplaatsing werd verschoven van 3 november naar 1 december 1976, en nadat verzoeker met deze datum akkoord was gegaan en was gewaarschuwd dat elk verder uitstel was uitgesloten — behoudens behoorlijk aangetoonde onvoorziene omstandigheden of overmacht —, volstond verzoeker ermee, daags voor de overeengekomen datum van herplaatsing een telegram te zenden waarin hij laconiek melding maakte van — niet nader aangeduide — onvoorziene omstandigheden die zijn vertrek verhinderden, en zonder ook achteraf een verklaring te geven.

In deze omstandigheden kan men toch moeilijk in ernst staande houden dat het verweerster was die het initiatief had moeten nemen om verzoeker te vragen naar de redenen waarom hij op 1 december 1976 of de daaropvolgende dagen niet op het werk was verschenen, en de juistheid en geldigheid van die redenen te controleren.

Verweerster beklemtoont nogmaals dat verzoeker enkel stelt dat er misbruik van bevoegdheid is geweest, maar daarvoor niet het minste bewijs aanvoert.