In ieder geval meent de Raad in een geval waarin er twee parallelle procedures aanhangig zijn gemaakt, onderscheidenlijk bij de administratieve rechter wegens overtreding van rechtsmacht en bij het Hof van Justitie krachtens artikel 215, zich met betrekking tot laatstgenoemde actie te moeten bedienen van de exceptie van niet-ontvankelijkheid of onbevoegdheid, en wel zulks om meer dan een reden: verzoeker kan zich tot de te dezen volledig bevoegde administratieve rechter wenden en zulk een vordering, tot betaling van restitutie strekkende, gaat vóór bij een aansprakelijkheidsactie, die misplaatst is zolang er nog tot betaling kan worden geageerd; bedoelde onbevoegdheid berust voorts op litispendentie: een geschil waarvan een en dezelfde geldsom de inzet vomt, wordt bij twee niet tot dezelfde rechtsorde behorende jurisdicties aanhangig gemaakt.

Voorts meent de Raad dat wie zich tegelijkertijd van een actie als voormeld voor de nationale rechter en een tegen de Gemeenschap gerichte aansprakelijksactie bedient, in deze laatste actie niet ontvankelijk moet worden verklaard; om de reeds genoemde redenen is er dan haars inziens alleen ruimte voor eerstgenoemde actie. Met betrekking tot de kwestie der litispendentie verwijst de Raad naar 's Hofs arrest van 14 juli 1967, gewezen in de gevoegde zaken 5, 7, 13 t/m 24/66, Kampffmeyer e. a. t. Commissie (Jurispr. blz. 318).

De Raad meent dat het Hof de door hem bepleite richting heeft ingeslagen in de zaken 96/71, R. en V. Haegeman t. Commissie (arrest van 25. 10. 1972, Jurispr. blz. 1005), 99/74, Grands Moulins des Antilles t. Commissie (arrest van 26. 11. 1975, Jurispr. blz. 1531) en met name in de zaak 46/75, IBC t. Commissie (arrest van 27. 1. 1976, Jurispr. blz. 65).

Een en ander geldt volgens de Raad ook voor gevallen waarin er door verzoekers een aanvullende vordering tot vergoeding van schaden en interesten wegens niet in de vordering begrepen handelsschade — waartegen die zelfde exceptie niet kan worden opgeworpen — is ingesteld: men kan een op zichzelf niet ontvankelijke, tot betaling strekkende actie niet ontvankelijk maken door er een vordering tot betaling van commerciële schaden en interesten aan te verbinden.

De Raad erkent in de zaken 64 en 113/76 niet tijdig de exceptie van niet-ontvankelijkheid te hebben opgeworpen. Dat doet evenwel aan 's Raads overwegingen als zodanig niet af.

Voorts zijn verzoekers van mening dat in een geding waarin een publiekrechtelijk lichaam door een particulier op grond van een hem toekomend vorderingsrecht wordt aangesproken, een actie tot nietigverklaring hetzelfde effect sorteert als een action de pleine contentieux; evenals de overheid zelf kan de rechter alleen een betaling gelasten wanneer daartoe een wettelijke of contractuele grondslag aanwezig is. Met name in casu is zulks bij gebreke van een communautair voorschrift dat zodanige betaling op haar plaats zou doen zijn, het geval. In zijn arrest van 19 oktober 1977 heeft het Hof zelf uitgesproken dat men — bij gebreke van verordenende voorschriften die aan de betaling ten grondslag kunnen worden gelegd — met onrechtmatigverklaring alleen niet gebaat is.

Verzoekers herinneren eraan dat de Gemeenschap in de procedure voor de nationale instanties geen partij is, zodat noch de nationale rechter noch de Conseil d'État bij de behandeling van een recours de plein contentieux een betaling van restituties kan gelasten, immers zulk een beslissing zou aan de communautaire instellingen en aan het EOGFL niet kunnen worden tegengeworpen. ONIC is slechts een betalingskantoor, waarover de relaties tussen het EOGFL en de tot ontvangst van restituties gerechtigden lopen. Het gaat dus niet aan ONIC te veroordelen tot betaling van een te haren laste blijvende restitutie, laat staan tot betaling van schaden en interesten wegens een aan ONIC niet toe te rekenen onrechtmatigheid.

Verzoekers concluderen dat alleen een aansprakelijkheidsactie krachtens artikel 215 van het Verdrag tot het gewenste resultaat kan leiden.

Voorts behoort het beginsel dat de mogelijkheid van beroep in geval van een parallelle procedure uitsluit, volgens verzoekers thuis in het commune recht en kan het in casu niet worden ingeroepen, aangezien er te dien aanzien in de artikelen 178 en 215 ten deze geen restricties zijn te vinden. Bovendien kent het Franse bestuursrecht zo min als het bestuursrecht der voornaamste Lid-Staten de rechtsfiguur van niet-ontvankelijkheid op grond van een parallel lopend beroep, een aangelegenheid betreffende waarvan de geadieerde rechter in volle omvang kan kennisnemen.

Verzoekers constateren dat de Raad, die voor de toekomst de keus had tussen meerdere mogelijkheden om met betrekking tot de beide produkten opnieuw voor een gelijke behandeling te zorgen, in zijn verordeningen nrs. 1125 en 1127/78, in de lijn van het vóór 1 augustus 1975 gevoerde beleid, heeft geopteerd voor toekenning voor een even hoge restitutie voor gritz en zetmeel. Maar voor het verleden zat er, gezien het feit dat de zetmeelfabrikanten restituties hadden ontvangen die onmogelijk konden worden teruggevorderd, in ieder geval niets anders op dan dezelfde restituties alsnog ook aan de maïsindustrieën te betalen.

Verzoekers menen dan ook te mogen stellen dat eerbiediging van het gelijkheidsbeginsel ertoe had moeten leiden dat hun over het gehele tijdvak 1 augustus 1975-19 oktober 1977 even hoge produktierestituties waren uitgekeerd als er over dezelfde periode aan de zetmeelindustrie waren betaald; dat hun die restituties werden onthouden, betekent dat hun rechtstreeks en met zekerheid een schade werd toegevoegd, waarvoor zij vergoeding mogen verlangen.

Verzoekers betogen dat ONIC gedurende het omstreden tijdvak voorzichtigheidshalve de aangiften betreffende de hoeveelheden voor brouwerijgritz verwerkte maïs is blijven registreren, zodat de grondslagen ter berekening van dit bijzondere schade-element gemakkelijk kunnen worden achterhaald, te meer waar als onbetwist vaststaat dat de maïs-industrieën, na de in 1975 genomen maatregelen, de gederfde winst niet in hun verkoopprijzen hebben doorberekend, omdat de brouwers vanwege de bevriezing der bierprijzen van een verhoging der maïsprijzen niet wilden weten.

Verzoekers in de zaken 64 en 113/76 zouden bovendien schade hebben geleden door een aanzienlijke teruggang van hun verkopen, veroorzaakt doordat de meeste brouwerijen zich — voor al hun benodigdheden of een gedeelte daarvan — tot de zetmeelindustrie wendden. Verzoekers hebben brieven van hun afnemers overgelegd, waaruit van het oorzakelijk verband tussen die omschakeling en de intrekking der restituties blijkt. Bij een begroting van dit schade-element dient huns inziens te worden uitgegaan van de vermindering van het tonnage dat zij na de intrekking der restituties tot gries en griesmeel hebben verwerkt. In de tweede plaats konden de wel gerealiseerde verkopen slechts tot stand komen door prijsconcessies die hun zelf op geldelijke verliezen zijn komen te staan, omdat zij zich jegens hun afnemers hadden moeten verbinden de geclaimde restituties aan hen uit te betalen. Verzoekers voegen hieraan toe, dat een groot deel van hun afnemers zich van hen heeft afgewend, hetgeen hun wederom ernstig handelsnadeel heeft berokkend.

Een ander element van de schade, door verzoekster in de zaak 167/78 in het litigieuze tijdvak geleden, moet worden toegeschreven aan de verhoging van de maïsprijs, waar — mede in verband met de. intrekking der restitutie — geen gelijkwaardige verhoging van de aan brouwerijen berekende verkoopprijzen tegenover stond. Een en ander leidde ertoe dat de vóór 1975 steeds positieve bedrijfsresultaten, in 1976, 1977 en de eerste maanden van 1978 ernstig deficitair zijn geweest. Het verlies, over de beide jaren 1976 en 1977 geleden, noopte verzoeker in 1977 tot een verlaging van zijn algemene kosten — door inkrimping van zijn personeel — over te gaan, waaraan voor verzoeker weer bijkomende kosten waren verbonden. Ondanks die maatregelen heeft verzoeker in mei 1978 zijn commerciële activiteiten moeten staken; dit leidde tot nieuwe ontslagen — én uitkeringsverplichtingen —. Een laatste schade-element is daarin gelegen, dat verzoekster sedert mei 1978 overminderd voor haar vaste lasten moest opkomen, zonder de mogelijkheid daarvoor compensatie te vinden in de bedrijfsresultaten, immers de produktie was stilgelegd.

Verzoekster in de zaak 27/79 acht zich voorts benadeeld doordat zij haar fabriek te Valenciennes eind januari 1976 heeft moeten sluiten. Vooral in Noord-Frankrijk, waar de enige belangrijke Franse zetmeelindustrieën zijn gevestigd, deed zich de concurrentie van dat produkt gevoelen. Nog voordat de intrekking van de restitutie voor gritz een feit werd, heeft dit tot een teruggang van de bedrijvigheid der regionale maïsindustrieën geleid. Zodra de intrekking der restitutie bekend werd, schakelden de brouwers terstond over op zetmeel, terwijl zij bovendien in de bevriezing van hun eigen prijzen aanleiding vonden zich tegen iedere kostprijsverhoging te verzetten. Tegelijkertijd stegen de gritzprijzen met ongeveer 15 %, zulks ten gevolge van een ongeveer even sterke stijging van de drempelprijs voor maïs. De totale ontvangsten per 100 kg kwamen derhalve beneden de produktiekosten te liggen, en de situatie werd nog verergerd door een aanzienlijke teruggang der verkopen, waardoor de vaste exploitatiekosten relatief stegen.

Voor verzoekster in de zaak 45/79 zou de stijging van de maïsprijs, die niet in de verkoopprijzen van gritz kon worden doorberekend, mede in verband met de intrekking der restitutie bijzonder ernstige gevolgen hebben gehad: na in 1965 te zijn opgericht, zou zij een nieuwe fabriek hebben laten bouwen, welke bouw tot belangrijke investeringen en aflossingen leidde. Daarbij komt de ineenstorting van genoemde verkoopprijzen, die zich eerst in Noord-Frankrijk, maar al heel gauw in de hele — sterk geconcentreerde — brouwerijsector deed gevoelen.

Verzoekster voegt hieraan toe, dat de halvering der restitutie medio maart 1975 in de aan die datum voorafgaande periode gritz erg gevraagd deed zijn, zodat er per 31 maart 1975 door de afnemers aanzienlijke voorraden waren opgeslagen. Dientengevolge hebben verzoekster in de maand april in het geheel geen bestellingen van brouwerijen bereikt, waardoor de fabriek kwam stil te liggen. Een zelfde verschijnsel deed zich voor op 31 juli. Door deze turbulente gang van zaken kwam het tot — kostbare — leegloop in de arbeidssector, terwijl zij de volgende maand voor haar personeel geen werk meer had, hetgeen in de bedrijfsresultaten over 1975 in een verlies aan liquide middelen tot uitdrukking kwam. Verzoekster heeft in september 1976 heer jaarstukken overgelegd. Ofschoon tot règlement judiciaire toegelaten, werd haar bij gebreke van uitzichten op verbetering der situatie geen toestemming tot voortzetting van haar bedrijfsuitoefening verleend. Het gehele personeel werd ontslagen — tegen betaling van de desbetreffende uitkeringen —. En de exploitatieverliezen over de eerste acht maanden van 1976 en de kosten, met de overlegging der jaarstukken verband houdende, resulteerden in een ernstige teruggang der liquide middelen. Blijkens de balans 1977 hebben vooral de kosten, aan het gerechtelijk beheer van het bedrijfsvermogen verbonden, en de — doorlopende — vaste kosten in dat jaar tot een verdere aantasting van die middelen geleid.

Voor de Franse markt vindt deze vaststelling steun in de volgende cijfers:

In Frankrijk verbruikte (maïs)gritz:

1971197219731974197519761977 (7 maanden)80728 t86350 t102853 t106963 t109467 t117130 t74545 t

Volgens de Raad treedt in de Franse brouwerijen sedert 1971 de tendens aan de dag in toenemende mate van onverwerkte granen gebruik te maken:

197119721973197419751976gem. per hl bier gebr. hoeveelheid gritz3,85 kg4,23 kg4,53 kg4,84 kg4,83 kg4,77 kggem. gebr. gr/hl gritz0,80 kg0,85 kg0,91 kg0,97 kg0,96 kg0,94 kg

Voorts wijst de Raad erop dat de bierproduktie in Frankrijk sedert 1973 in betrekkelijk geringe mate is gestegen:

1971197219731974197519761977geprod. hl20956233203950092266402022097834226601232458507723539864geprod. gr/h100799480100343444112640179109163300112847412123908788117228522

De Raad wijst er vervolgens op dat gritz 14,7 % van de totale kostprijs van een hectoliter bier uitmaakt. De Franse maïs-industrie heeft een deel van de winstderving, die voor haar uit de intrekking van de restitutie is voortgevloeid, verdisconteerd in de prijzen, die zij de brouwerijen voor haar gritz berekende. De Raad heeft een desbetreffende tabel overgelegd, waarop in Franse frank is aangegeven hoeveel de brouwerijen gemiddeld per 100 kg gritz c.q. maïszetmeel hadden te betalen — met een berekening van de prijs per graad/hl —. Die gemiddelde prijzen zijn berekend aan de hand van gegevens betreffende een aantal gritzfabrieken in het noorden van Frankrijk.

GritzZetmeelberekende prijzenprijzen FF/gr/hl (uitgaande van 29,3 gr/hl/t)berekende prijzenprijzen FF/gr/hl (uitgaande van 34 gr/hl/t)1974:1e kwartaalFF51,52e kwartaalFF533e kwartaalFF654e kwartaalFF71975:1e kwartaalFF802e kwartaalFF973e kwartaalFF1164e kwartaalFF116(3,95)FF 100(2,94)1976:1e kwartaalFF116,52e kwartaalFF101,53e kwartaalFF1064e kwartaalFF109(3,72)FF 132(3,88)1977:1e kwartaalFF1082e kwartaalFF1103e kwartaalFF1134e kwartaalFF117(3,99)FF 115(3,38)1978:1e kwartaalFF1082e kwartaalFF1133e kwartaalFF1184e kwartaalFF122(4,16)FF 132(3,88)

De Raad verbindt aan die cijfers de volgende conclusies:

tussen 1974 en 1978 zijn de prijzen van gritz tengevolge van de stijging van de richtprijs en de drempelprijs over de gehele linie in belangrijke mate gestegen;

De Raad is zich ervan bewust dat aan de tabel slechts een betrekkelijke waarde mag worden toegekend, maar meent er niettemin een algemene tendens bij de Franse gritzproducenten aan te mogen aflezen.

De Raad betoogt vervolgens dat, terwijl de prijzen, voor aan brouwerijen verkochte gritz berekend, stegen, de kostprijs van bier een veel minder sterke stijging te zien gaf. Volgens de Raad hebben de brouwerijen dus indirect de gevolgen van de intrekking der restitutie te dragen gekregen, terwijl de gritzproducenten de gevolgen van die intrekking — althans ten dele — in de prijzen, bij hun verkopen aan brouwerijen berekend, hebben verdisconteerd.

De Raad herinnert eraan dat de producenten in Noord-Frankrijk zich in een bijzondere situatie bevinden: de twee enige fabrikanten van maïszetmeel zijn juist daar gevestigd. Niettemin gebruiken de brouwers in dat gebied volgens de Raad bij voorkeur gritz, waarvan het verbruik dat van maïszetmeel verre te boven gaat. De Raad wijst voorts op andere factoren, waardoor de gritzmarkt in Noord-Frankrijk wordt gekenmerkt: de installaties der maïsfabrieken zijn er meestal vrij oud en de produktiviteit dier bedrijven is meestal geringer dan die van de elders gelegen fabrieken; de bierproduktie in Noord-Frankrijk is sinds enige jaren licht achteruitgaande; de produktie in de Elzas neemt toe ten koste van die in het noorden; de gritzproducenten in het noorden zien zich bij de verkoop van hun produkten in de Elzas, vooral om redenen met het vervoer verband houdende, voor problemen gesteld.

De Raad bespreekt vervolgens de situatie in een aantal Franse gritzfabrieken. De Raad wijst erop dat verzoekster in de zaak 28/79 in 1975 te Pringy een fabriek heeft geopend en dat verzoeksters verkopen aan brouwerijen blijkens de maandelijkse opgaven aan het ONIC van 18173700 kg over het seizoen 1975/1976 tot 22225290 kg over het seizoen 1976/1977 zijn opgelopen.

De Raad releveert voorts dat verzoekster in de zaak 27/79 haar fabriek te Valenciennes per ultimo februari 1976 heeft gesloten. Uit verzoeksters cijfers blijkt dat de produktie er in de maand augustus 1975 267010 kg en in december 1975 666570 kg bedroeg. Door de sluiting van de fabriek te Valenciennes is volgens de Raad de produktie van de te Straatsburg gelegen fabriek van verzoekster in de zaak 27/79, de grootste Franse gritzfabriek, sterk gestegen: bedroeg zij in de beste maand van het laatste kwartaal van 1975 (september) 1066945 kg, in de beste maand van het eerste kwartaal van 1976 (maart) lag zij op 2539751 kg. De reeds vóór 1975 overwogen sluiting van de fabriek te Valenciennes moest volgens de Raad worden toegeschreven aan verzoeksters wens haar produktie te reorganiseren en slechts haar beste — en in ieder geval meest produktieve — fabriek in bedrijf te houden. Overigens zou volgens de Raad uit de cijfers blijken, dat verzoekster haar positie, wat de gritzproduktie betreft, terdege weet te handhaven: januari 1976: 1382810 kg, juni 1976: 3669693 kg, juni 1977: 2966503 kg.

De Raad wijst er voorts op dat de produktie van verzoekster in de zaak 45/79 van augustus 1975 (23000 kg) tot december 1975 (429000 kg) zeer duidelijk is gestegen en dat de eerste maand van 1976 goede resultaten te zien gaf: 864000 kg in januari, een in die sector, conjunctureel gezien, gunstige maand; 785000 kg in juni; de volgende maanden gaven een daling te zien, maar de herfst is voor de bierfabricage een ongunstig seizoen.

De Raad voegt hieraan toe dat in verzoeksters memorie de ware redenen van haar moeilijkheden om de hoek komen kijken: sinds jaren zag zij zich, vooral door belangrijke invsteringen, voor financiële problemen gesteld.

De thans gesloten fabriek van verzoekster in de zaak 167/78 was al lang een der oudste bedrijven. De Raad herinnert eraan dat er voor de fabricage van een ton gritz normaliter 1,80 ton maïs nodig is; de fabriek te Pont-à-Mousson had meer maïs nodig en het ONIC vond aanleiding om, met het oog op de betaling der restituties, de rendements-coëfficiënt wederom op 1,80 te stellen. Het bedrijf is voorts in de jaren zeventig niet tot de nodige modernisering van haar installaties te Pont-à-Mousson overgegaan. Ook zouden er in de jaren 1975/1976 op het niveau der directie ernstige problemen zijn gerezen.

De Raad wijst erop dat verzoekster in de zaak 113/76, die de bedrijven van verzoeksters in de zaken 167/78 en 45/79 heeft opgekocht, haar produktie van ten naaste bij 4200000 kg in het seizoen 1975/1976 tot omstreeks 11550000 kg in het seizoen 1977/1978 heeft zien oplopen.

De Raad komt tot de slotsom, dat er met betrekking tot de produktie van gritz voor bierbrouwerijen niet van een crisis kan worden gesproken, omdat de produktie globaal op peil blijft; ondernemingen met een betrekkelijk geringe produktie zijn niet opgewassen tegen de steeds heviger concurrentie in de laatste zes jaren en tegen de mededinging der Duitse maïsindustrieën; sommige bedrijven hadden of hebben te maken met vóór 1975 ontstane bijzondere moeilijkheden, verband houdende met een minder goede aanpassing aan de markt, met de veroudering hunner installaties en met het feit dat hun produktie, vergeleken met die van efficiëntere bedrijven, als ontoereikend moet worden aangemerkt.

De Raad laat zich vervolgens uit over de situatie op de gritzmarkt in Duitsland en de Benelux-landen. Hij herinnert eraan dat de Bondsrepubliek, waar het gebruik van gritz voor bierbrouwerijen — ten behoeve van de nationale markt — verboden is, in de Gemeenschap voor gritz nochtans het grootste producenten- en exporteurenland is: sedert 1974 zijn de Duitse gritzexporten vrij sterk gestegen:

1974197519761977135923 t141754 t175437 t191296 t

Volgens de Raad hebben de Duitse ondernemingen meestal moderne fabrieken met een hoge produktiviteit. Meestal fabriceren zij ook niet uitsluitend gritz; voorts zijn zij in geografisch opzicht gunstig gelegen, langs de Rijn, waardoor zij zonder hoge transportkosten tal van gebieden van de Gemeenschap kunnen bereiken.

De gritzexporten van de Bondsrepubliek gaan vooral naar de Franse markt: van7197 ton in 1972 zijn zij opgelopen tot 21370 ton in 1977; van 1972 (7197 ton) tot 1974 (14294 ton) zijn zij verdubbeld.

Voorts heeft de Raad het Hof cijfers overgelegd betreffende de gritzexporten van de Benelux-landen:

1974197519761977Nederland6760 t7806 t17166 t16835 tBelgië/Luxemburg14598 t8016 t21995 t28141 t

De Raad wijst erop dat deze cijfers in overwegende mate exporten naar de andere Lid-Staat betreffen. Uit die cijfers blijkt dat de intrekking der restitutie op de Nederlandse en op de Belgisch-Luxemburgse markt de handel niet werkelijk in moeilijkheden heeft gebracht. In februari 1976 is er binnen de Benelux een gritz producerende onderneming opgericht, waar in de laatste zes maanden van het seizoen 1975/1976 8600 ton werd geproduceerd. Vervolgens heeft zij haar produktie tot ruim 26000 ton in 1976/1977 opgevoerd. De Raad leidt hieruit af, dat de Franse gritzproducenten sinds een aantal jaren een steeds levendiger concurrentie van de zijde der Duitse producenten ondervinden, en die concurrentie zou een van de voornaamste oorzaken der moeilijkheden opleveren. Alleen vrij grote Franse ondernemingen met een gewaarborgde produktiviteit konden aan de concurrentie het hoofd bieden. De Raad wijst er tenslotte op dat de fabrikanten van de beide belangrijkste Duitse gritzexporteurs, dat wil zeggen verzoekers in de zaken 241 en 242/78, aan het Mainkanaal respectievelijk aan de Rijn zijn gevestigd. Hun marktpositie is dus, mede tengevolge van de benardheid van het vervoer tussen het Franse noorden en de Elzas, beter dan die van de Noordfranse producenten.

De Raad concludeert dat de intrekking der restitutie in het tijdvak 1 augustus 1975 — 19 oktober 1977 in feite voor de gezamenlijke maïsindustrieën in de Gemeenschap niet tot werkelijk nadeel heeft geleid. Die intrekking is niet de onmiddelijke oorzaak geweest van de moeilijkheden waarvoor een beperkt aantal Franse producenten zich in de loop van de laatste jaren geplaatst heeft gezien. De Raad voegt hieraan toe, dat de winstderving der maïsindustrieën, indien daarvan al sprake geweest is, uiteindelijk door de verbruikers werd gedragen en niet de kenmerken vertoont van een schade waarvoor de Gemeenschap volgens 's Hofs arrest van 25 mei 1978, gewezen in de gevoegde zaken 83 en 94/76, 4, 15 en 40/77, HNL e. a. t. Raad en Commissie (Jurispr. blz. 1209) heeft op te komen. Volgens de Raad is een reële vaststelling van een dergelijke schade niet mogelijk: het gaat om de gezamenlijke gritzproducenten in de Gemeenschap, die in verhouding tot de zetmeelindustrie niet werkelijk werden benadeeld; globaal zijn sedert 1975 hun produktie en hun omzetten gestegen en van een kwantificeerbare omschakeling der verbruikers — van gritz naar maïszetmeel — is geen sprake geweest.

De Raad wijst er tenslotte op dat, indien bewezen zou zijn dat de toename van de Franse gritzimporten te wijten was aan het nadeel dat via de compenserende bedragen aan Franse gritz, met Duitse gritz vergeleken, zou zijn berokkend, er van een causaal verband tussen de intrekking der restituties en de geleden verliezen geen sprake meer zou zijn.

Huns inziens mag de vergoeding der restitutie niet van eventuele schommelingen van hun produktie- en verkoopcijfers afhankelijk worden gesteld. De aan het recht der Lid-Staten gemeenschappelijke algemene beginselen in artikel 215 van het Verdrag bedoeld, stellen schadevergoedingsaanspraken afhankelijk van een onrechtmatig handelen der instelling, van geleden schade en van causaliteit tussen die beide factoren.

Verzoekers menen dat het nemen van discriminerende maatregelen een onrechtmatige daad oplevert; de Raad kan niet volhouden zich naar 's Hofs arrest van 19 oktober 1977 te hebben gedragen.

Ook de schade kan niet worden ontkend: zou het gelijkheidsbeginsel zijn geëerbiedigd, dan waren verzoekers in aanmerking gekomen voor even hoge restituties als voor zetmeel zijn uitgekeerd. Verzoekers herinneren eraan dat . het er op grond van de in artikel 215 genoemde algemene beginselen voor moet worden gehouden, dat de schade ten volle moet worden vergoed, om het even of zij in een verlies stricto sensu (damnum emergens) bestaat dan wel in gederfde winst (lucrum cessans). Ook zou de maïsindustrie in bedoeld tijdvak deficitair zijn geweest, hetgeen zelfs zou hebben gegolden voor ondernemingen waar, hetzij door van elders toegevloeid kapitaal of realisatie van activa, hetzij door in andere bedrijfstakken behaalde winst, van expansie of een renderende bedrijfsuitoefening sprake was.

Verzoekers releveren tenslotte dat ook het causaal verband niet kan worden ge loochend; enkel en alleen door de genomen maatregelen hebben zij de restituties niet kunnen toucheren.

Zij voegen hieraan toe dat de door de Raad ingeroepen statistieken hoogstens van belang zijn voor diegenen hunner die behalve vergoeding wegens de niet-toekenning der restituties ook een vergoeding van verdere handelsschaden claimen.

Met betrekking tot hun positie op de gritzmarkt merken verzoekers op dat, indien het geldelijk belang van de brouwer voor zijn keus bepalend is en het gebruik van brouwerijgritz in Frankrijk ondanks de intrekking der restitutie constant is gebleven, de enige verklaring voor zulk een stabiliteit moet worden gezocht in de omvang der offers die de maïsverwerkende industrieën zich hebben opgelegd om, in afwachting van de wederinvoering der restitutie, hun klantenkring te behouden of uit te breiden. Verzoekers zullen zich dus niet begeven in een betwisting van de cijfers, vermeld op de tabel betreffende het totale gritzverbruik die door de Raad werd overgelegd, ook al komt de Union des semouliers de maïs in zijn statistieken tot veelszins andere resultaten.

Verzoekers betwisten de cijfers van de Raad betreffende de prijzen van de door brouwerijen aangekochte gritz; ook al zouden zij juist zijn, dan zou daarmede nog niets worden bewezen: een aantal factoren tezamen kon een prijsontwikkeling verklaren zonder dat de intrekking der restitutie geacht mag worden zich daarin af te spiegelen; van het tweede op het derde kwartaal 1975 gaven de gritz prijzen niet een veel sterker stijgende tendens te zien dan van het eerste op het tweede kwartaal, ondanks het feit dat de restitutie was gehandhaafd; in de stijging van de gritzprijzen tussen het eerste kwartaal van 1974 en het derde kwartaal van 1975 komen derhalve slechts de gestegen bevoorradings- en fabricagekosten tot uitdrukking; de ontwikkeling van de zetmeelprijzen in die zelfde periode zou dit stellig hebben bevestigd. Uit de cijfers van de Raad blijkt dat de gritzprijzen met ingang van het tweede kwartaal 1976 een neergaande ontwikkeling vertoonden, terwijl de zetmeelprijs sterk steeg; naast elkander gelegd, schijnen zij er wel degelijk op te wijzen dat de maïsindustrieën zich, om hun afzetmarkten te behouden, genoodzaakt hebben gezien hun prijzen te verlagen, terwijl de zetmeelfabrikanten hun winstmarge konden vergroten; ook blijkt uit deze cijfers dat de gritzprijs na de wederinvoering van de restitutie betrekkelijk stabiel is gebleven: de maïsverwerkende industrieën hadden de intrekking der restituties niet op hun kopers afgewenteld en konden dus ook de wederinvoering der restituties niet aan hun afnemers ten goede doen komen.

Verzoekers voegen hieraan toe dat de zetmeelfabrikanten in het omstreden tijdvak wellicht meer op een hogere winst per eenheid dan op een vergroting van hun afzetten aan brouwerijen bedacht zijn geweest; dat zou verklaren dat alleen de maïsindustrieën in Noord-Frankrijk werkelijk ernstig van de concurrentie van zetmeel te lijden hebben gehad.

Verzoekers bespreken vervolgens de voor de positie der Franse gritzproducenten kenmerkende regionale aspecten. Inderdaad zijn enkele brouwers in het noorden op zetmeel overgestapt. Het blijkt uit enkele door verzoekers overgelegde brieven van bierbrouwers. Het is niet waar dat de bierproduktie in Noord-Frankrijk een dalende tendens vertoont; ingetreden veranderingen houden verband met het feit dat een groot aantal kleine brouwerijen is verdwenen. Het vervoer tussen de Rijnstreek en het noorden is vrij kostbaar, maar in de ene richting niet duurder dan in de andere. Men kan niet in ernst beweren dat de plaats van vestiging de maïsindustrie in het noorden in moeilijkheden heeft gebracht, regionaal zijn de brouwerijen er nog steeds van groot belang en het vervoer naar de Parijse regio is onverminderd goedkoop.

Verzoekster in de zaak 27/79 betwist tenslotte dat zij nog vóór de intrekking van de produktierestitutie tot sluiting van haar fabriek te Valenciennes zou zijn overgegaan. Ook heeft zij geen afnemers naar een andere fabriek kunnen overhevelen, omdat het vervoer van gritz van Noord-Frankrijk naar de Elzas te kostbaar is.

Verzoekster in de zaak 45/79 verklaart dat haar bedrijfsopzet, ofschoon bescheiden, omdat het om een betrekkelijk jonge onderneming gaat, normaal is te noemen en dat het niet als een beleidsfout van haar directie is aan te merken dat zij ten tijde van een zonder meer expanderende gritzmarkt, met behulp van normale kredieten een nieuwe, moderne onderneming heeft opgericht. Vóór 1975 heeft de vennootschap zich niet voor financiële moeilijkheden geplaatst gezien, maar zij beschikte niet over voldoende reserves om haar produkten gedurende bijna drie jaren tegen verlies te kunnen verkopen. Zij is voorts een van de drie Franse ondernemingen waar alleen maïs wordt vermalen.

Verzoekster in de zaak 167/78 wijst erop dat haar fabrieksinstallaties niet zodanig waren verouderd dat zij — bij een niet vervalste mededinging — niet tot een rendabele exploitatie in staat zou zijn gebleven. Haar rentabiliteit was met niet meer dan 2 % gedaald en die verliespost had zij onder normale mededingingsverhoudingen zeer wel kunnen opvangen. Tot in 1975 behaalde zij een aanzienlijk exploitatieoverschot, terwijl er met ingang van 1976 zeer ernstige exploitatieverliezen werden geleden. Tot in 1973 was haar balans positief, over 1974 leed zij een klein verlies, dat in 1975 twee maal zo groot werd, terwijl er over de beide volgende jaren buitengewoon zware verliezen werden geleden. Maar bij elkander opgeteld, waren die verliezen geringer dan het bedrag dat haar aan restituties in totaal werd onthouden.

Volgens verzoekster in de zaak 113/76 vergist de Raad zich, wanneer zij meent dat het opkopen van de bedrijven van verzoeksters in de zaken 167/78 en 45/79 op een zekere welvaart zou wijzen. Het overschot dat haar balans over 1976 vertoont, hield verband met de ontvangst van een grote onteigeningsuitkering en met de overboeking van de winst over eerdere boekjaren; de algemene exploitatiebalans geeft evenwel een verlies van 367000 frank te zien. In het boekjaar 1976 kwam het exploitatieverlies op meer dan 1 miljoen franken te liggen — bij een comptabel verlies van ruim 869000 franken —.

Verzoekers betogen voorts dat de Duitse gritzexporten maar voor een zeer klein gedeelte naar de Franse markt gaan. Nog in 1974 maakten zij maar ongeveer 10 % van de totale Duitse exporten uit. Sindsdien is het Franse marktaandeel in de Duitse exporten gedaald en in de omstreden periode is de druk van de Duitse maïsindustrie op de Franse brouwerijmarkt niet merkbaar gestegen. Van elders is er in dat tijdvak nooit meer dan 3500 ton per jaar geïmporteerd.

Verzoekers wijzen er tenslotte op, dat de compenserende bedragen slechts problemen kunnen doen rijzen in het kader van de concurrentie tussen de Franse en Duitse maïsindustrieën, terwijl hiervoor werd aangetoond dat, waar de Franse importen van Duitse gritz tussen 1970 en 1974 aanzienlijk zijn gestegen, de toestand zich vervolgens heeft gestabiliseerd.

De Raad heeft voorts betoogd dat de Franse brouwerijen in 1970 ongeveer 15000 ton maïszetmeel hebben verwerkt en in 1978 slechts 9000 ton. Hij wijst erop dat er jaarlijks gemiddeld 110000 ton gritz wordt verbruikt. De concurrentie tussen beide produkten is dan ook volgens de Raad van theoretische aard en schijnt bij de intrekking der restitutie bij wijze van uitzondering alleen een rol gespeeld te hebben bij twee of drie Noordfranse, in de nabijheid der beide Franse zetmeelfabrieken gelegen brouwerijen.

Anderzijds schijnt de restitutie als prijscomponent van veel minder belang te zijn dan wijziging van de prijzen der ingrediënten.

Bij optelling van de cijfers voor de gemiddelde jaarlijkse gritzproduktie der onderscheiden verzoeksters in 1975/1976 en 1977/1978 komt de Raad op 7004 ton voor 1975/1976 en 7232 ton voor 1977/1978.

De Raad erkent dat men offers moet brengen om geen klanten te verliezen, maar meent dat die offers niet zo ver behoeven te gaan dat men zijn leveringen verdrievoudigt — waardoor ook het deficit drie maal zo groot wordt —.

De Raad meent zich naar 's Hofs arrest van 19 oktober 1977 te hebben gedragen door de restituties te herstellen met ingang van de dag van 's Hofs arrest, doch wil niet geacht worden daarmede de noodzaak van een even hoge restitutie te hebben erkend, met name niet voor het tijdvak 1975/1977. 's Hofs uitspraak kwam er volgens de Raad op neer dat hij, na beide produkten gedurende lange periode op voet van gelijkheid te hebben behandeld, aan die behandeling geen einde mocht maken zonder dat zulks door objectieve omstandigheden werd gerechtvaardigd. Dat beide produkten naar hun aard op voet van gelijkheid moesten worden behandeld, heeft het Hof niet gezegd.

De Raad herinnert eraan dat het Hof in zijn arrest in de zaak Kampffmeyer (zaken 5, 7 en 13-24/66) slechts onder zeer stringente voorwaarden van een vergoeding van lucrum cessans heeft willen weten.

De Raad wijst er voorts op dat de stelling dat er tussen de intrekking der restitutie en de schade geen causaal verband bestaat, aan alle verzoekers — en voor al hun vorderingen — kan worden tegengeworpen, nu zij de sluitende bewijslevering ener verwevenheid tussen de door hen gestelde schaden en 's Raads optreden — in de zin van 's Hofs arrest van 15 juni 1976, gewezen in de zaak 74/74, CNTA t. Commissie (Jurispr. blz. 797) — niet hebben beproefd.

Of sommige verzoekers de door hen gestelde nadere schaden hebben geleden, is volgens de Raad een feitelijke kwestie. Zulke schaden vloeien niet uit de intrekking der restitutie, doch uit andere feiten voort: de plaats van vestiging van sommige maïsindustrieën, die ze gevoeliger maakt voor de mededinging van maïszetmeelfabrieken, gevestigd in de nabijheid van de tot hun cliëntele behorende brouwerijen dan wel van andere, Franse of buitenlandse maïsindustrieën, die wat de transportkosten betreft, in het voordeel zijn bij de betrokken verzoekers, alsook de verouderde fabrieksinstallaties van sommige maïsindustrieën, die hun concurrentie-positie minder sterk maakt.