Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

A. RANTOS

van 22 oktober 2026 (1)

Zaak C‑153/25

Acea Produzione SpA,

Andromeda PV Srl,

Breva Wind Srl,

Calabria Solar Srl,

ERG Eolica Adriatica Srl,

ERG Eolica Faeto Srl,

Erg Eolica Ginestra Srl,

ERG Solar Piemonte 3 Srl,

ISAB Energy Solare Srl,

Esso Italiana Srl,

Engie Italia SpA,

Engie Global Markets,

Meltemi Energia Srl,

Tamoil Italia SpA,

Engycalor Energia Calore Srl,

Energie SpA,

B&G Servizi Rete ed Extrarete Srl,

SOM SpA

in tegenwoordigheid van:

Presidente del Consiglio dei Ministri,

Olimpia Srl a socio unico [eenmanszaak],

Verona service

[verzoek van de Corte costituzionale (grondwettelijk hof, Italië) om een prejudiciële beslissing]

„ Prejudiciële verwijzing – Interne markt voor elektriciteit – Verordening (EU) 2022/1854 – Noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen – Artikelen 1, 2 en 14 – Tijdelijke solidariteitsbijdrage – Gelijkwaardige nationale maatregelen – Vaststelling van een nationale maatregel met een ruimere personele werkingssfeer dan die van de tijdelijke solidariteitsbijdrage – Toepassing met name op entiteiten die reeds aan een inkomstenplafonneringsmaatregel zijn onderworpen – Handhaving van een nationale maatregel die niet als een gelijkwaardige nationale maatregel kan worden beschouwd ”






I.      Inleiding

1.        Bij verordening (EU) 2022/1854(2) was een noodinterventie vastgesteld om de hoge energieprijzen, die met name het gevolg waren van de oorlog in Oekraïne, aan te pakken door middel van uitzonderlijke, gerichte en in de tijd beperkte maatregelen. Daartoe voorzag artikel 14 in de invoering van een tijdelijke solidariteitsbijdrage die van toepassing was op bepaalde energiebedrijven, tenzij de lidstaten „gelijkwaardige nationale maatregelen” hadden vastgesteld.

2.        Tegen deze achtergrond zijn verschillende vragen over de grondwettigheid van een nationale maatregel tot instelling van een heffing voor energiebedrijven voorgelegd aan de Corte costituzionale (grondwettelijk hof, Italië), die twijfel koestert over de uitlegging van de artikelen 1, 2 en 14 van verordening 2022/1854, gelezen in het licht van verschillende overwegingen daarvan.(3) Meer bepaald wenst deze rechter in wezen te vernemen of die bepalingen zich ertegen verzetten dat een lidstaat uit hoofde van een „gelijkwaardige nationale maatregel” in de zin van artikel 14 van die verordening een heffing instelt waarvan de personele werkingssfeer ruimer is dan die van de in die verordening bedoelde tijdelijke solidariteitsbijdrage.

3.        Het onderhavige prejudiciële verzoek, dat aansluit bij een reeks recente zaken die aan het Hof zijn voorgelegd(4), waaronder de zaken Varo Energy Belgium e.a. (C‑358/24) en Vermilion Energy Ireland e.a. (C‑533/24), waarin ik vandaag eveneens conclusie neem(5), biedt het Hof de gelegenheid om zijn rechtspraak inzake de uitlegging van verordening 2022/1854 – die is opgevat als een uitzonderlijk en tijdelijk instrument in de context van een ongekende energiecrisis – verder uit te werken, en, in het bijzonder, om zich uit te spreken over de nog niet eerder behandelde vraag op basis van welke criteria een nationale maatregel kan worden aangemerkt als een „gelijkwaardige nationale maatregel” in de zin van artikel 14 van die verordening.

II.    Toepasselijke bepalingen

A.      Unierecht

4.        De overwegingen 6 tot en met 12, 14, 15, 40, 41, 45, 46, 50, 51, 55, 57, 63 en 64 van verordening 2022/1854 luidden:

„(6)      Daarom is een snelle en gecoördineerde respons op Unieniveau nodig. De vaststelling van een noodinterventie zou het tijdelijk mogelijk maken om het risico te beperken dat de elektriciteitsprijzen en de kosten van elektriciteit voor eindafnemers een nog minder duurzaam niveau bereiken en dat de lidstaten ongecoördineerde nationale maatregelen nemen die de voorzieningszekerheid op het niveau van de Unie in gevaar kunnen brengen en een extra last kunnen vormen voor de industrie en de consumenten in de Unie. [...]

(7)      De huidige verstoringen van de gasvoorziening, de verminderde beschikbaarheid van bepaalde elektriciteitscentrales en de daaruit voortvloeiende gevolgen voor de gas- en elektriciteitsprijzen vormen een ernstige moeilijkheid voor de levering van gas- en elektriciteitsproducten in de zin van artikel 122, lid 1, [VWEU]. [...]

(8)      De verstoring van de energiemarkt door een van de belangrijkste marktspelers die de gasvoorziening kunstmatig heeft verminderd in het kader van de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, en de hybride oorlog die aldus wordt gevoerd, hebben geleid tot een crisissituatie die noopt tot de vaststelling van een reeks dringende, tijdelijke en uitzonderlijke economische maatregelen om de ondraaglijke gevolgen voor consumenten en bedrijven aan te pakken. [...]

(9)      Een eensgezinde en goed gecoördineerde respons in de hele Unie is nodig om de sterke stijging van de elektriciteitsprijzen en de gevolgen daarvan voor huishoudens en industrie aan te pakken. Ongecoördineerde nationale maatregelen kunnen de werking van de interne energiemarkt aantasten, de voorzieningszekerheid in gevaar brengen en leiden tot verdere prijsstijgingen in de lidstaten die het zwaarst door de crisis zijn getroffen. Het waarborgen van de integriteit van de interne elektriciteitsmarkt is daarom van cruciaal belang om de noodzakelijke solidariteit tussen de lidstaten te behouden en te versterken.

(10)      Hoewel sommige lidstaten mogelijk meer worden blootgesteld aan de gevolgen van een verstoring van de Russische gasvoorziening en de daaruit voortvloeiende prijsstijgingen, kunnen alle lidstaten bijdragen tot het beperken van de economische schade die door een dergelijke verstoring wordt veroorzaakt door passende maatregelen te nemen ter vermindering van de vraag. [...]

(11)      Ongecoördineerde plafonds op marktinkomsten uit elektriciteit die wordt geproduceerd door generatoren met lagere marginale kosten, zoals hernieuwbare energiebronnen, kernenergie en bruinkool (‚inframarginale generatoren’), kunnen leiden tot aanzienlijke verstoringen tussen de generatoren in de Unie, aangezien de generatoren in de hele Unie concurreren op een gekoppelde elektriciteitsmarkt. Een toezegging om voor de hele Unie een gezamenlijk plafond op het surplus aan marktinkomsten van inframarginale generatoren vast te stellen, moet het mogelijk maken dergelijke verstoringen te voorkomen. [...]

(12)      Gelet op de extreme stijging van de detailhandelsprijzen voor gas en elektriciteit zijn staats- en overheidsmaatregelen ter bescherming van de verbruikers van bijzonder belang. Het effect van de gasleveringstekorten op de elektriciteitsprijzen alsook de mogelijkheid om steunmaatregelen uit de staatsbegroting te financieren, verschillen echter van lidstaat tot lidstaat. Indien slechts enkele lidstaten die over voldoende middelen beschikken, afnemers en leveranciers kunnen beschermen, zou dit tot ernstige verstoringen in de interne markt leiden. Een uniforme verplichting om de surplussen aan inkomsten door te berekenen aan de verbruikers zou alle lidstaten in staat stellen hun consumenten te beschermen. [...]

[...]

(14)      De solidariteitsbijdrage is een geschikt middel om het surplus aan winsten aan te pakken in geval van onvoorziene omstandigheden. Deze winsten komen niet overeen met enige gebruikelijke winst die Unie-ondernemingen of vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe olie, aardgas, kolen en raffinage onder normale omstandigheden zouden of hadden kunnen verwachten indien de onvoorspelbare gebeurtenissen op de energiemarkten niet zouden hebben plaatsgevonden. Daarom is de invoering van een solidariteitsbijdrage een gezamenlijke en gecoördineerde maatregel die, in een geest van solidariteit, de nationale autoriteiten in staat stelt extra opbrengsten te genereren om financiële steun te verlenen aan huishoudens en bedrijven die zwaar worden getroffen door de scherpe stijging van de energieprijzen en tegelijkertijd een gelijk speelveld in de hele Unie te waarborgen. Deze bijdrage moet worden toegepast naast de reguliere vennootschapsbelasting die door elke lidstaat op de betrokken ondernemingen wordt geheven.

(15)      Om de samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen op energiegebied te waarborgen, moeten de in deze verordening vastgestelde maatregelen fungeren als een pakket met onderling afhankelijke maatregelen die elkaar versterken. Alle lidstaten moeten de consumenten op een gerichte manier kunnen ondersteunen door middel van surplussen aan inkomsten die voortvloeien uit het plafond op marktinkomsten [...] en door middel van de opbrengsten uit een solidariteitsbijdrage die wordt opgelegd aan Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die actief zijn in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage. [...]

[...]

(40)      Aangezien de productiemix en de kostenstructuur van elektriciteitsproductie-installaties sterk verschillen van lidstaat tot lidstaat, moeten de lidstaten de mogelijkheid hebben om onder specifieke omstandigheden nationale crisismaatregelen in te voeren, dan wel deze te handhaven.

(41)      De lidstaten moeten met name de mogelijkheid behouden om de inkomsten van de producenten waarop het [...] plafond op marktinkomsten van toepassing is, verder te beperken en zij moeten een specifiek plafond kunnen vaststellen op de marktinkomsten uit de verkoop van elektriciteit uit steenkool, waarvan de prijs aanzienlijk lager kan zijn dan de prijs van elektriciteit uit marginale technologieën in sommige lidstaten. Met het oog op de rechtszekerheid moet het de lidstaten ook worden toegestaan nationale crisismaatregelen te handhaven of in te voeren die de marktinkomsten beperken van andere producenten dan die waarvoor het Uniebrede plafond op marktinkomsten geldt.

[...]

(45)      De commerciële en handelspraktijken en het regelgevingskader in de elektriciteitssector verschillen aanzienlijk van die in de sector fossiele brandstoffen. Aangezien het plafond op marktinkomsten bedoeld is om het marktresultaat te simuleren dat producenten hadden kunnen verwachten indien de mondiale toeleveringsketens normaal hadden gefunctioneerd zonder de verstoringen van de gasvoorziening sinds februari 2022, is het noodzakelijk dat de maatregel betreffende elektriciteitsproducenten van toepassing is op de inkomsten uit de opwekking van elektriciteit. Aangezien de tijdelijke solidariteitsbijdrage gericht is op de winstgevendheid van Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage, die aanzienlijk is toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren, is het anderzijds noodzakelijk dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage wordt toegepast op hun winsten.

(46)      De lidstaten moeten ervoor zorgen dat het surplus aan inkomsten dat voortvloeit uit de toepassing van het plafond op marktinkomsten op het gebied van elektriciteit, wordt doorgegeven aan de eindafnemers van elektriciteit om de gevolgen van uitzonderlijk hoge elektriciteitsprijzen te beperken. [...]

[...]

(50)      Zonder hun kostenstructuur aanzienlijk te veranderen en hun investeringen te verhogen, hebben Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die ten minste 75 % van de omzet met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage genereren, hun winsten sterk zien stijgen als gevolg van de plotselinge en onvoorspelbare omstandigheden van de aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, een verminderde energievoorziening en een stijgende vraag als gevolg van recordtemperaturen.

(51)      De tijdelijke solidariteitsbijdrage zal fungeren als een herverdelingsmaatregel om ervoor te zorgen dat de betrokken ondernemingen die als gevolg van de onverwachte omstandigheden een surplus aan winsten hebben behaald, naar verhouding bijdragen tot de verbetering van de energiecrisis op de interne markt.

[...]

(55)      De lidstaten moeten de nodige maatregelen nemen om de volledige toepassing van de bij deze verordening vastgestelde solidariteitsbijdrage te waarborgen en moeten zorgen voor de nodige aanpassingen in hun nationaal recht, met name om de tijdige inning van de solidariteitsbijdrage te waarborgen, [...].

[...]

(57)      Het gebruik van de opbrengsten voor die doeleinden weerspiegelt het uitzonderlijke en tijdelijke karakter van de solidariteitsbijdrage als een maatregel die tot doel heeft de schadelijke gevolgen van de energiecrisis voor huishoudens en bedrijven in de hele Unie te beperken en te verzachten, ter bescherming van de interne markt en ter voorkoming van het risico van verdere versnippering. De scherpe stijging van de energieprijzen heeft gevolgen voor alle lidstaten. [...]

[...]

(63)      De lidstaten moeten de bij deze verordening vastgestelde solidariteitsbijdrage op hun respectieve grondgebied toepassen, tenzij zij gelijkwaardige nationale maatregelen hebben vastgesteld. De doelstelling van de nationale maatregel wordt geacht vergelijkbaar te zijn met de algemene doelstelling van de solidariteitsbijdrage die in deze verordening is vastgesteld, indien deze erin bestaat bij te dragen tot de betaalbaarheid van energie. Een nationale maatregel moet worden geacht aan vergelijkbare regels te zijn onderworpen als de solidariteitsbijdrage indien deze betrekking heeft op activiteiten van de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage, een grondslag vaststelt, in een tarief voorziet en ervoor zorgt dat de opbrengsten van de nationale maatregel [worden gebruikt] voor doeleinden die vergelijkbaar zijn met die van de solidariteitsbijdrage.

(64)      [...] De toepassing van de solidariteitsbijdrage over het volledige boekjaar moet het mogelijk maken de surplussen aan winsten voor de betrokken periode te gebruiken, in het algemeen belang van een verzachting van de gevolgen van de energiecrisis, terwijl de betrokken ondernemingen een passende mate van winstgevendheid wordt gelaten.”

5.        Artikel 1 („Onderwerp en toepassingsgebied”) van deze verordening bepaalde:

„Bij deze verordening wordt een noodinterventie vastgesteld om de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten door middel van uitzonderlijke, gerichte en in de tijd beperkte maatregelen. Die maatregelen zijn erop gericht het elektriciteitsverbruik te verminderen, een plafond te introduceren op de marktinkomsten die bepaalde producenten ontvangen uit de opwekking van elektriciteit en deze op gerichte wijze onder de eindafnemers van elektriciteit te herverdelen, de lidstaten in staat te stellen van overheidswege in te grijpen in de prijsstelling voor de levering van elektriciteit aan huishoudens en kmo’s, en regels vast te stellen voor een verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage van EU-ondernemingen en vaste inrichtingen die actief zijn in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage om bij te dragen tot de betaalbaarheid van energie voor huishoudens en bedrijven.”

6.        Artikel 2 („Definities”) van die verordening bepaalde in de punten 17 tot en met 19 en 21:

„Voor de toepassing van deze verordening [...] zijn ook de volgende definities van toepassing:

[...]

17)      ‚Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage’: Unie-ondernemingen of vaste inrichtingen waarvan de omzet voor ten minste 75 % gekoppeld is aan de winning, ontginning, raffinage van aardolie en/of de vervaardiging van cokesovenproducten, als bedoeld in verordening (EG) nr. 1893/2006 van het Europees Parlement en de Raad[(6)];

18)      ‚surplus aan winsten’: belastbare winsten, zoals bepaald volgens de nationale belastingregels in het boekjaar 2022 en/of het boekjaar 2023 en gedurende de volle duur daarvan, uit activiteiten van Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage die meer dan 20 % hoger liggen dan het gemiddelde van de belastbare winst in de vier boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2018;

19)      ‚solidariteitsbijdrage’: een tijdelijke maatregel die tot doel heeft het surplus aan winsten van Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage aan te pakken teneinde de uitzonderlijke prijsontwikkelingen op de energiemarkten voor lidstaten, consumenten en bedrijven te verzachten;

[...]

21)      ‚vastgestelde gelijkwaardige nationale maatregel’: een wettelijke of bestuursrechtelijke maatregel die uiterlijk op 31 december 2022 door een lidstaat is vastgesteld en bekendgemaakt en die bijdraagt tot de betaalbaarheid van energie.”

7.        In artikel 6 („Verplicht plafond op marktinkomsten”) van verordening 2022/1854 was in lid 1 het volgende bepaald:

„De marktinkomsten van producenten die elektriciteit opwekken uit de in artikel 7, lid 1, bedoelde bronnen worden geplafonneerd op maximaal 180 EUR per MWh geproduceerde elektriciteit.”

8.        Artikel 7 („Toepassing van het plafond op marktinkomsten van elektriciteitsproducenten”) van die verordening voorzag in lid 1 in het volgende:

„Het in artikel 6 vastgestelde plafond op marktinkomsten is van toepassing op de marktinkomsten uit de verkoop van elektriciteit die wordt opgewekt uit de volgende bronnen:

a)      windenergie;

b)      zonne-energie (zowel thermische als fotovoltaïsche zonne-energie);

c)      geothermische energie;

d)      waterkracht zonder reservoir;

e)      biomassabrandstoffen (vaste of gasvormige biomassabrandstoffen), met uitzondering van biomethaan;

f)      afvalstoffen;

g)      kernenergie;

h)      bruinkool;

i)      ruwe aardolieproducten;

j)      turf.”

9.        Artikel 8 („Nationale crisismaatregelen”), van deze verordening luidde als volgt:

„1.      De lidstaten kunnen:

a)      maatregelen handhaven of invoeren die de marktinkomsten van de producenten die elektriciteit opwekken uit de in artikel 7, lid 1, genoemde bronnen [...] verder beperken [...];

[...]

c)      nationale maatregelen handhaven of invoeren om de marktinkomsten van producenten die elektriciteit opwekken uit andere dan de in artikel 7, lid 1, genoemde bronnen te beperken;

[...]

2.      De in lid 1 bedoelde maatregelen, overeenkomstig deze verordening:

a)      zijn evenredig en niet-discriminerend;

b)      ondermijnen investeringssignalen niet;

c)      zorgen ervoor dat de investerings- en exploitatiekosten worden gedekt;

d)      hebben geen verstorende werking op de groothandelsmarkt voor elektriciteit en hebben in het bijzonder geen gevolgen voor de rangorde van in te zetten capaciteit (‚merit order’) en de prijsvorming op de groothandelsmarkt;

e)      zijn verenigbaar met het Unierecht.”

10.      Hoofdstuk III („Maatregelen met betrekking tot de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage”) van deze verordening omvatte de artikelen 14 tot en met 18. In artikel 14 („Ondersteuning van eindafnemers van energie door middel van een tijdelijke solidariteitsbijdrage”) was het volgende vastgesteld:

„1.      Op het surplus aan winsten uit activiteiten door Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage wordt een verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage geheven, tenzij de lidstaten gelijkwaardige nationale maatregelen hebben vastgesteld.

2.      De lidstaten zorgen ervoor dat de vastgestelde gelijkwaardige nationale maatregelen vergelijkbare doelstellingen hebben en worden onderworpen aan vergelijkbare regels als de tijdelijke solidariteitsbijdrage uit hoofde van deze verordening, en even hoge of hogere opbrengsten genereren dan de geschatte opbrengsten uit de solidariteitsbijdrage.

3.      De lidstaten dienen vóór 31 december 2022 de maatregelen vast te stellen en bekend te maken voor de uitvoering van de in lid 1 bedoelde verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage.”

11.      Artikel 15 („Grondslag voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage”) van verordening 2022/1854 bepaalde:

„De tijdelijke solidariteitsbijdrage voor EU-ondernemingen en vaste inrichtingen die activiteiten verrichten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage, inclusief ondernemingen die hoofdzakelijk voor belastingdoeleinden deel uitmaken van een geconsolideerde groep, wordt berekend op de belastbare winst, zoals bepaald volgens de nationale belastingregels, in het boekjaar 2022 en/of het boekjaar 2023 en voor de volledige duur daarvan, boven een toename van 20 % van het gemiddelde van de belastbare winst, zoals bepaald volgens de nationale belastingregels, in de vier boekjaren die aanvangen op of na 1 januari 2018. Indien het gemiddelde van de belastbare winst in die vier boekjaren negatief is, bedraagt de gemiddelde belastbare winst voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage nul.”

12.      Artikel 16 („Percentage voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage”) van deze verordening schreef voor:

„1.      Het percentage voor de berekening van de tijdelijke solidariteitsbijdrage bedraagt ten minste 33 % van de in artikel 15 bedoelde grondslag.

2.      De tijdelijke solidariteitsbijdrage komt bovenop de reguliere belastingen en heffingen die op grond van het nationale recht van een lidstaat van toepassing zijn.”

13.      Artikel 17 („Aanwending van de opbrengsten van de tijdelijke solidariteitsbijdrage”) van deze verordening bepaalde in lid 1:

„De lidstaten gebruiken de opbrengsten van de tijdelijke solidariteitsbijdrage met voldoende snel effect voor de volgende doeleinden:

a)      gerichte financiële steunmaatregelen voor eindafnemers van energie, en met name kwetsbare huishoudens, om de gevolgen van de hoge energieprijzen te verzachten;

[...]”

14.      In artikel 18 („Tijdelijke aard van de solidariteitsbijdrage”) van verordening 2022/1854 was vastgesteld:

„De door de lidstaten overeenkomstig deze verordening opgelegde solidariteitsbijdrage is van tijdelijke aard. Zij is uitsluitend van toepassing op het surplus aan winsten dat is gegenereerd in de in artikel 15 bedoelde boekjaren.”

B.      Italiaans recht

15.      Artikel 1, leden 30, 115 en 116, van legge n. 197 – Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2023 e bilancio pluriennale per il triennio 2023‑2025 (wet nr. 197 betreffende de geraamde staatsbegroting voor het begrotingsjaar 2023 en de meerjarenbegroting voor de driejarige periode 2023‑2025) van 29 december 2022(7) (hierna: „wet nr. 197”) luidde als volgt:

„30.      Krachtens verordening [2022/1854] wordt van 1 december 2022 tot en met 30 juni 2023 een plafond toegepast op marktinkomsten die elektriciteitsproducenten via een vergoedingsmechanisme in één richting verkrijgen uit in het net ingevoerde elektriciteit door:

a)      installaties die gebruikmaken van hernieuwbare bronnen die niet vallen binnen de werkingssfeer van artikel 15 bis van decreto-legge
n. 4 – Misure urgenti in materia di sostegno alle imprese e agli operatori economici, di lavoro, salute e servizi territoriali, connesse all’emergenza da COVID-19, nonché per il contenimento degli effetti degli aumenti dei prezzi nel settore elettrico (wetsbesluit nr. 4 inzake dringende maatregelen ter ondersteuning van ondernemingen en marktdeelnemers, arbeid, gezondheidszorg en lokale diensten, in de context van de COVID‑19-crisis, en ter beperking van de gevolgen van de prijsstijgingen in de elektriciteitssector) van 27 januari 2022[(8)], omgezet met wijzigingen door wet nr. 25 van 28 maart 2022;

b)      installaties die gebruikmaken van de in artikel 7, lid 1, van verordening [2022/1854] bedoelde niet-hernieuwbare bronnen.

[...]

115.      Om de gevolgen van de stijging van de prijzen en tarieven in de energiesector voor bedrijven en consumenten te temperen, wordt voor het jaar 2023 een overeenkomstig lid 116 vast te stellen tijdelijke solidariteitsbijdrage ingesteld, die wordt opgelegd aan entiteiten die zich op het grondgebied van de Staat, met het oog op de latere wederverkoop van de goederen, bezighouden met de productie van elektriciteit, entiteiten die zich bezighouden met de productie van methaangas of de winning van aardgas, entiteiten die elektriciteit, methaangas en aardgas doorverkopen en entiteiten die zich bezighouden met de productie en distributie van en handel in aardolieproducten. De bijdrage is eveneens verschuldigd door entiteiten die, met het oog op de latere wederverkoop, elektriciteit, aardgas of methaangas of aardolieproducten definitief invoeren of die goederen vanuit andere lidstaten van de Europese Unie op het grondgebied van de Staat binnenbrengen. De bijdrage is niet verschuldigd door entiteiten die zich bezighouden met de organisatie en exploitatie van platforms voor de uitwisseling van elektriciteit, gas, milieucertificaten en brandstoffen, en door kleine en micro-ondernemingen die zich bezighouden met detailhandel in brandstof voor motorvoertuigen [...]. De bijdrage is verschuldigd indien ten minste 75 % van de inkomsten in het belastingtijdvak voorafgaand aan het op 1 januari 2023 lopende tijdvak afkomstig is uit de bovengenoemde activiteiten.

116.      De buitengewone bijdrage wordt berekend door een percentage van 50 % toe te passen op het bedrag van het aandeel van de totale inkomsten dat is vastgesteld voor de vennootschapsbelasting en dat betrekking heeft op het belastingtijdvak voorafgaand aan het per 1 januari 2023 lopende belastingtijdvak, en dat ten minste 10 % hoger ligt dan het gemiddelde van de totale inkomsten, zoals vastgesteld voor de vennootschapsbelasting, die zijn ontvangen gedurende de vier belastingtijdvakken voorafgaand aan het per 1 januari 2022 lopende belastingtijdvak; indien de gemiddelde totale inkomsten negatief zijn, wordt een waarde van nul gehanteerd. In elk geval mag het bedrag van de buitengewone bijdrage niet hoger zijn dan 25 % van de waarde van de nettoactiva aan het einde van het belastingtijdvak dat voorafgaat aan het per 1 januari 2022 lopende belastingtijdvak.”

III. Hoofdgedingen, prejudiciële vraag en procedure bij het Hof

16.      In het kader van negen beroepen die bij Italiaanse rechterlijke instanties(9) zijn ingesteld, hebben deze instanties aan de Corte costituzionale(10), de verwijzende rechter, verschillende vragen voorgelegd over de grondwettigheid van enkele bepalingen van wet nr. 197 tot instelling van een heffing voor energiebedrijven (hierna: „in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel”), waarbij zij hebben aangegeven dat deze bepalingen mogelijk de Italiaanse grondwet schenden, aangezien zij in strijd zijn met verordening 2022/1854. De Corte costituzionale heeft besloten deze verschillende beroepen te voegen en gezamenlijk te behandelen, aangezien deze beroepen betrekking hadden op dezelfde nationale bepalingen en grotendeels overlappende vraagstukken betroffen.

17.      In deze omstandigheden dient de verwijzende rechter zich met name uit te spreken over de vraag of artikel 1, lid 115, van wet nr. 197 in strijd is met de Italiaanse grondwet, voor zover het de tijdelijke solidariteitsbijdrage voor het jaar 2023 ook oplegt aan andere entiteiten dan die welke waarop verordening 2022/1854 is gericht, namelijk Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die „in wezen het grootste deel van hun activiteiten verrichten in de sectoren winning en raffinage”.

18.      Deze rechter herinnert eraan dat bij artikel 1, lid 115, van deze wet een gelijkwaardige nationale maatregel in de zin van artikel 14 van verordening 2022/1854 is ingevoerd, die niet alleen is opgelegd aan entiteiten met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage, dat wil zeggen de zogeheten upstream-exploitanten in de keten van de productie en distributie van uit koolwaterstoffen verkregen producten, maar ook aan de zogeheten downstream-exploitanten, dat wil zeggen entiteiten die actief zijn in de laatste fase van deze keten en die zich bezighouden met de marketing en distributie van de eindproducten en de daaruit opgewekte elektriciteit.

19.      Meer bepaald rijst de vraag of de bepalingen van verordening 2022/1854 zich ertegen verzetten dat de kring van entiteiten waarop de tijdelijke solidariteitsbijdrage van toepassing is, zich op grond van artikel 1, lid 115, van deze wet uitstrekt tot, enerzijds, elektriciteitsproducenten, waaronder inframarginale generatoren, alsmede handelaren, importeurs en entiteiten die deze energie vanuit andere lidstaten van de Unie op het grondgebied van de Staat binnenbrengen, en, anderzijds, distributeurs van en handelaren in aardolieproducten, methaan en aardgas, alsmede importeurs en entiteiten die deze goederen vanuit andere lidstaten van de Unie op het nationale grondgebied binnenbrengen. Wat betreft de elektriciteitsproducenten die reeds onder het mechanisme voor de vaststelling van plafonds op inkomsten vallen, verduidelijkt de verwijzende rechter dat die producenten slechts in de maand december 2022 tegelijkertijd ook aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage onderworpen waren. Derhalve moet worden nagegaan of de bepalingen van verordening 2022/1854 zich verzetten tegen de uitbreiding van de personele werkingssfeer van de gelijkwaardige nationale maatregel die is ingevoerd bij artikel 1, lid 115, van deze wet.

20.      In dit verband wijst de verwijzende rechter op de bewoordingen van verordening 2022/1854, volgens welke de tijdelijke solidariteitsbijdrage uitsluitend van toepassing is op Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage als bedoeld in artikel 1 en artikel 2, punt 17, van deze verordening, terwijl voor inframarginale energiebedrijven een mechanisme voor de vaststelling van plafonds op inkomsten als bedoeld in artikel 1 en artikel 2, punten 5 en 9, van deze verordening wordt ingesteld.

21.      De verwijzende rechter merkt tevens op dat meerdere overwegingen van verordening 2022/1854(11) lijken te bevestigen dat tussen de maatregelen een onderscheid op basis van de categorieën entiteiten wordt gemaakt, wat wordt gerechtvaardigd door de verschillen in commerciële en handelspraktijken en de regelgevingskaders die eigen zijn aan de betrokken sectoren. Voorts wordt in overweging 63 van deze verordening verduidelijkt dat de gelijkwaardigheid van eventuele nationale maatregelen uitsluitend van toepassing moet zijn op activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage. Bovendien wordt in sommige overwegingen van deze verordening herhaaldelijk benadrukt dat er op het niveau van de Unie een gezamenlijke en gecoördineerde maatregel nodig is om de integriteit en de goede werking van de onderling verbonden interne markt voor energie te waarborgen, aanzienlijke concurrentieverstoringen te voorkomen en een gelijk speelveld voor de marktdeelnemers te garanderen.(12)

22.      Gelet op deze factoren is de verwijzende rechter van oordeel dat het vereiste van uniformiteit van de bij verordening 2022/1854 ingestelde regeling van essentieel belang is om versnippering van de interne markt te voorkomen, en dat deze verordening de lidstaten bijgevolg geen speelruimte laat om de personele werkingssfeer van nationale maatregelen die gelijkwaardig zijn aan de solidariteitsbijdrage, uit te breiden. Deze verordening maakt het in elk geval niet mogelijk om deze bijdrage uit te breiden tot de entiteiten die reeds onder deze verordening vallen met het oog op de toepassing van het plafond op de inkomsten, hetgeen kan duiden op een volledige of gedeeltelijke onverenigbaarheid met de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel, die de kring van betrokken entiteiten uitbreidt.

23.      Niettemin kunnen verschillende factoren erop wijzen dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel verenigbaar is met het Unierecht.

24.      In dit verband herinnert de verwijzende rechter eraan dat verordening 2022/1854 haar rechtsgrondslag vindt in artikel 122, lid 1, VWEU, dat de Uniewetgever niet de bevoegdheid verleent om harmonisatiemaatregelen vast te stellen. Het beroep op deze rechtsgrondslag, in plaats van artikel 115 of artikel 194, lid 3, VWEU, die eenparigheid van stemmen binnen de Raad vereisen, bevestigt, ten eerste, dat deze verordening uitsluitend bedoeld is om, in een geest van solidariteit tussen de lidstaten, een economische noodsituatie het hoofd te bieden, zonder de nationale wetgevingen te harmoniseren, en, ten tweede, dat zij de algemene bevoegdheid van de lidstaten op het gebied van directe belastingen handhaaft. In dit licht lijkt deze verordening, hoewel zij tegemoetkomt aan de noodzaak van een dringende en gecoördineerde respons van de Unie, er niet aan in de weg te staan dat de lidstaten maatregelen kunnen vaststellen die tevens een fiscaal karakter hebben. Daartoe voorziet deze verordening in de mogelijkheid om aanvullende „nationale crisismaatregelen” te handhaven of in te voeren die zowel op inframarginale generatoren van toepassing zijn als op andere entiteiten in de energieketen dan die welke onder deze verordening vallen.

25.      Hieruit volgt dat verordening 2022/1854 verband houdt met de toepassing van het solidariteitsbeginsel waarop de Unie overeenkomstig de artikelen 2 en 3 VEU is gegrondvest. De verordening heeft meer bepaald tot doel bedrijven en huishoudens te beschermen die aan de energiecrisis zijn blootgesteld. Anders dan andere wetgevingshandelingen inzake de energiemarkt, die uitsluitend gericht zijn tot de instellingen van de Unie en de lidstaten, breidt deze verordening haar werkingssfeer uit tot particuliere ondernemingen, burgers en consumenten teneinde in een logica van herverdeling en door middel van het door energiebedrijven gerealiseerde surplus aan winsten bij te dragen aan de financiering van de begrotingen van de lidstaten, met name die waarvan de begrotingsruimte het meest beperkt is.(13)

26.      In deze context is de verwijzende rechter in de eerste plaats van oordeel dat de noodzaak om te zorgen voor een uitzonderlijke coördinatie van de interventies in de energieketen teneinde elke verstoring van de interne markt te voorkomen, voor zover deze relevant is, moet worden afgewogen tegen het solidariteitsbeginsel en de andere doelstellingen van algemeen belang van de Unie die in verordening 2022/1854 zelf op de voorgrond worden geplaatst, zoals de bescherming van consumenten, bedrijven en huishoudens, en de economische stabiliteit van de overheidsfinanciën van de lidstaten en van de eurozone als geheel.

27.      In de tweede plaats is deze rechter van oordeel dat de specifieke kenmerken van de nationale energiecontext niet buiten beschouwing mogen worden gelaten. In dit verband wijst de verwijzende rechter er ten eerste op dat Italië een van de lidstaten is die in hun energiemix het meest afhankelijk zijn van aardgas, dat in 2022 goed was voor 48,6 %. Deze rechter wijst erop dat de prijsstijgingen voor aardgas – dat 37,6 % van de bruto beschikbare energie uitmaakte – en voor elektriciteit voor eindconsumenten in dat jaar tot de hoogste geregistreerde stijgingen in Europa behoorden, en dit ondanks de nationale steunmaatregelen voor bedrijven en huishoudens.(14) Ten tweede verklaart de verwijzende rechter dat de winning van aardolie en kolen in 2022 in Italië geen bijzonder belang had.(15) Door te kiezen voor een ruimere werkingssfeer komen er dus middelen vrij die toereikend worden geacht om de beschermingsmaatregelen voor bedrijven en huishoudens te financieren die op Unieniveau noodzakelijk worden geacht om het hoofd te bieden aan de uitzonderlijke crisissituatie.(16)

28.      Bijgevolg is de keuze om de gelijkwaardige nationale maatregel uit te breiden naar andere entiteiten die tijdens de energiecrisis eveneens een aan de conjunctuur gerelateerd surplus aan winsten hebben behaald, gerechtvaardigd gezien de specifieke kenmerken van de nationale energiecontext, en sluit deze keuze aan bij de doelstelling van verordening 2022/1854, namelijk de financiering mogelijk maken van nationale maatregelen om de betaalbaarheid van energie te waarborgen. Gezien de nationale economische en energiecontext kan de uitbreiding van de kring van entiteiten die door de nationale wetgever worden beoogd tot entiteiten die een aan de conjunctuur gerelateerd surplus aan winsten hebben behaald, derhalve worden beschouwd als een gelijkwaardige nationale maatregel of, in elk geval, als een uiting van de algemene bevoegdheid van de lidstaten op het gebied van directe belastingen, die is uitgeoefend met inachtneming van het solidariteitsbeginsel en de doelstellingen van deze verordening.

29.      Derhalve heeft de Corte costituzionale de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

„Verzetten de artikelen 1, 2 en 14 van [verordening 2022/1854], mede gelezen in het licht van de relevante overwegingen (met name de overwegingen 6 tot en met 12, 14, 15, 40, 41, 45, 46, 50, 51 en 63), zich tegen de vaststelling van een aan de solidariteitsbijdrage gelijkwaardige nationale regeling als die van artikel 1, leden 115 tot en met 119, van [wet nr. 197], voor zover die maatregel ook wordt opgelegd aan elektriciteitsproducenten en -handelaren, alsmede aan distributeurs van en handelaren in aardolieproducten, handelaren in methaangas en aardgas, en aan degenen die elektriciteit, aardgas, methaangas of aardolieproducten importeren of die goederen vanuit andere lidstaten van de Europese Unie op het grondgebied van de Staat binnenbrengen, indien zij in 2022 aan de conjunctuur gerelateerde uitzonderlijke winsten hebben behaald?”

30.      Enkele verzoekende partijen in het hoofdgeding(17), Olimpia en Verona Service, de Italiaanse, de Belgische en de Spaanse regering, alsmede de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen bij het Hof ingediend. Die partijen, evenals de Finse regering, hebben tevens mondelinge opmerkingen gemaakt ter gemeenschappelijke terechtzitting van 9 juni 2026 in de onderhavige zaak en de zaken Varo Energy Belgium e.a. (C‑358/24) en Vermilion Energy Ireland e.a.
(C‑533/24).

IV.    Analyse

A.      Ontvankelijkheid van de prejudiciële vraag

31.      Vóór het onderzoek van de enige prejudiciële vraag dient uitspraak te worden gedaan over de door de Spaanse regering opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid. Deze regering voert met name aan dat het antwoord van het Hof niet noodzakelijk is voor de beslechting van de gedingen die bij de verwijzende rechter aanhangig zijn, aangezien het geen invloed zou hebben op de geldigheid van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel, daar de betrokken lidstaat in elk geval bevoegd is om dergelijke fiscale maatregelen vast te stellen, zodat het verzoek om een prejudiciële beslissing als niet-ontvankelijk moet worden verklaard.

32.      In dit verband moet eraan worden herinnerd dat het volgens vaste rechtspraak van het Hof in het kader van de in artikel 267 VWEU geregelde samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties uitsluitend een zaak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt, te beoordelen. Wanneer de gestelde vragen betrekking hebben op de uitlegging of de geldigheid van een Unierechtelijke regel, is het Hof derhalve in beginsel verplicht om daarop te antwoorden.(18) Bijgevolg geldt voor vragen over het Unierecht een vermoeden van relevantie. Het Hof kan slechts weigeren op een door een nationale rechterlijke instantie gestelde prejudiciële vraag te antwoorden, wanneer de door de verwijzende rechter gevraagde uitlegging of toetsing van de geldigheid van een regel van Unierecht kennelijk geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen.(19)

33.      Opgemerkt zij echter dat de verzoekende partijen in het hoofdgeding in casu betwisten dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel verenigbaar is met verordening 2022/1854. De uitlegging van deze verordening, waar de verwijzende rechter om verzoekt, kan derhalve niet worden geacht irrelevant te zijn voor het voorwerp van de geschillen in het hoofdgeding.

34.      Overigens merk ik op dat de Spaanse regering ervan uitgaat dat verordening 2022/1854 niet in de weg staat aan een nationale maatregel die door een lidstaat is vastgesteld ter uitvoering van de bepalingen van hoofdstuk III van die verordening, louter op grond dat deze maatregel niet aan alle voorwaarden voldoet om te worden aangemerkt als „tijdelijke solidariteitsbijdrage” of een „gelijkwaardige nationale maatregel” in de zin van artikel 14 daarvan. Dit uitgangspunt hangt echter zelf af van de uitlegging van de desbetreffende bepalingen van deze verordening tot instelling van deze bijdrage en komt erop neer dat wordt vooruitgelopen op het antwoord dat dient te worden gegeven op de aan het Hof voorgelegde prejudiciële vraag.

35.      Gezien deze omstandigheden moet worden geconstateerd dat de voorgelegde vraag betrekking heeft op de uitlegging van het Unierecht en dat een antwoord daarop noodzakelijk lijkt opdat de verwijzende rechter zijn beslissing kan nemen. Bijgevolg ben ik van mening dat de prejudiciële vraag ontvankelijk moet worden verklaard.

B.      Ten gronde

36.      Met zijn enige vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 1, 2 en 14 van verordening 2022/1854, gelezen in het licht van de overwegingen 6 tot en met 12, 14, 15, 40, 41, 45, 46, 50, 51 en 63 van deze verordening, aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling waarbij, als gelijkwaardige nationale maatregel, een tijdelijke solidariteitsbijdrage wordt opgelegd niet alleen aan de in artikel 14, lid 1, van deze verordening bedoelde Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen, maar ook aan andere entiteiten.(20)

37.      Meteen zij opgemerkt dat deze kwestie in wezen twee verschillende vraagstukken omvat. Het eerste vraagstuk draait om de vraag of de in de hoofdzaak aan de orde zijnde nationale regeling kan worden aangemerkt als een „gelijkwaardige nationale maatregel” in de zin van artikel 14 van verordening 2022/1854, ook al worden andere dan de in lid 1 van dat artikel bedoelde entiteiten aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage onderworpen. Het tweede vraagstuk betreft de consequenties die uit deze uitbreiding van de personele werkingssfeer van de bijdrage moeten worden getrokken en heeft met name tot doel na te gaan of deze verordening eraan in de weg staat dat een dergelijke maatregel wordt vastgesteld.(21)

38.      Wat het eerste vraagstuk betreft, wil ik eraan herinneren dat de kwalificatie van de in de hoofdzaak aan de orde zijnde maatregel als een „gelijkwaardige nationale maatregel” in de zin van artikel 14 van de verordening en met name de vraag of deze maatregel daarmee verenigbaar is, onder de beoordelingsbevoegdheid van de verwijzende rechter valt, die als enige bevoegd is om het nationale recht uit te leggen. Het Hof blijft niettemin bevoegd om hem de nodige uitleggingsgegevens met betrekking tot het Unierecht te verschaffen die als richtsnoer voor die beoordeling in aanmerking kunnen worden genomen.

39.      Voorst wil ik erop wijzen dat de tijdelijke solidariteitsbijdrage een van de uitzonderlijke maatregelen is die bij verordening 2022/1854 in het kader van de energiecrisis zijn ingevoerd om de lidstaten in staat te stellen extra opbrengsten te genereren om steun te verlenen aan huishoudens en bedrijven die zwaar worden getroffen door de scherpe stijging van de energieprijzen.(22) Net als de maatregel tot plafonnering van de marktinkomsten van elektriciteitsproducenten die gebruikmaken van bepaalde energiebronnen(23), is deze bijdrage gericht op de uitzonderlijke winsten die als gevolg van de bijzondere conjuncturele omstandigheden van de energiecrisis zijn behaald en die niet zouden zijn gerealiseerd indien de onvoorspelbare gebeurtenissen op de energiemarkten niet zouden hebben plaatsgevonden.(24)

40.      Wat artikel 14 van verordening 2022/1854 betreft, wil ik er meer bepaald op wijzen dat op grond van deze bepaling een verplichte tijdelijke solidariteitsbijdrage wordt geheven op het surplus aan winsten van Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage.

41.      Overeenkomstig artikel 14, lid 2, van deze verordening kunnen de lidstaten in de plaats van deze bijdrage „gelijkwaardige nationale maatregelen” vaststellen. Volgens de bewoordingen van deze bepaling moeten deze maatregelen vergelijkbare doelstellingen hebben als de tijdelijke solidariteitsbijdrage en moeten de betrokken entiteiten worden onderworpen aan vergelijkbare regels als deze bijdrage, teneinde een opbrengst te genereren die even hoog is als de geschatte opbrengsten uit die bijdrage, zonder echter uit te sluiten dat hogere opbrengsten kunnen worden gegenereerd.(25)

42.      Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de verwijzende rechter, wat betreft de voorwaarden waaraan een nationale maatregel moet voldoen om als „gelijkwaardige nationale maatregel” te worden aangemerkt, alleen twijfels koestert ten aanzien van de voorwaarde met betrekking tot de toepassing van vergelijkbare regels als de tijdelijke solidariteitsbijdrage. De verwijzende rechter wenst met name te vernemen of het feit dat de personele werkingssfeer van de nationale maatregel, vanuit sectoraal oogpunt, ruimer is dan die van deze bijdrage, volstaat om uit te sluiten dat een dergelijke maatregel aan vergelijkbare regels onderworpen is en bijgevolg als een „gelijkwaardige nationale maatregel” kan worden aangemerkt.

43.      Om deze vraag te beantwoorden, moet eerst de werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage worden afgebakend. Daartoe moet worden onderzocht of de reeks sectoren als bedoeld in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 uitputtend van aard is en, bijgevolg, of de werkingssfeer van een gelijkwaardige nationale maatregel moet overeenstemmen met die van deze bijdrage.

44.      Wat betreft de personele werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, bepalen artikel 14, lid 1, en artikel 15 van verordening 2022/1854 dat deze bijdrage van toepassing is op Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die activiteiten verrichten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage. Deze sectoren worden overigens herhaaldelijk genoemd in deze verordening, met name in artikel 2, punten 17, 18 en 19, waarin respectievelijk de volgende begrippen worden gedefinieerd: „Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen met activiteiten in de [sectoren] ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage”, „surplus aan winsten” en „solidariteitsbijdrage”.

45.      Uit de bewoordingen van deze bepalingen blijkt dus dat de Uniewetgever de werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage heeft willen beperken, zodat deze niet kan worden uitgebreid tot andere sectoren dan de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage.

46.      Deze uitlegging wordt bovendien bevestigd door zowel de voornaamste doelstelling van verordening 2022/1854, namelijk de herverdeling van een deel van het door bepaalde entiteiten behaalde surplus aan winsten ten gunste van de consumenten teneinde de energiecrisis te verbeteren(26), als de bijzondere context die tot de vaststelling ervan heeft geleid en die werd gekenmerkt door de noodzaak om op Unieniveau gezamenlijke en gecoördineerde maatregelen te nemen om het hoofd te bieden aan de uitzonderlijke omstandigheden op de energiemarkt(27).

47.      Uit het voorgaande volgt dat de werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, wat de betrokken bedrijfssectoren betreft, zich niet verder mag uitstrekken dan de in artikel 14, lid 1, van deze verordening afgebakende werkingssfeer.

48.      Mijns inziens geldt hetzelfde voor gelijkwaardige nationale maatregelen die de lidstaten op grond van artikel 14, lid 2, van die verordening kunnen vaststellen.

49.      Het is waar dat, anders dan in artikel 14, lid 1, van die verordening is vastgesteld, in lid 2 niet uitdrukkelijk wordt vermeld op welke sectoren de gelijkwaardige nationale maatregelen van toepassing moeten zijn. Volgens dat lid moeten deze maatregelen de betrokken entiteiten onderwerpen aan „vergelijkbare regels als de tijdelijke solidariteitsbijdrage uit hoofde van deze verordening”. In overweging 63 van verordening 2022/1854 wordt gepreciseerd dat een gelijkwaardige nationale maatregel moet worden geacht aan vergelijkbare regels te zijn onderworpen als de tijdelijke solidariteitsbijdrage indien deze betrekking heeft op activiteiten van de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage.

50.      Uit de bewoordingen van de relevante bepalingen van verordening 2022/1854, die in de voorgaande punten van deze conclusie zijn aangehaald, blijkt dus dat de „gelijkwaardige nationale maatregelen”, als bedoeld in artikel 14, lid 2, van deze verordening, maatregelen omvatten die qua vorm of technische modaliteiten niet noodzakelijk identiek zijn aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage(28), maar het mogelijk maken een resultaat te bereiken dat vergelijkbaar is met het door de Uniewetgever nagestreefde resultaat.(29) Hoewel de lidstaten bij de uitvoering van deze verordening, evenals bij de vaststelling van dergelijke maatregelen, over een aanzienlijke beoordelingsmarge beschikken, mag deze marge echter niet tot gevolg hebben dat de keuze van de Uniewetgever om de personele werkingssfeer van de in artikel 14 van die verordening bedoelde maatregelen te beperken tot de uitdrukkelijk in die bepaling bedoelde sectoren, ter discussie wordt gesteld.(30)

51.      Een uitlegging van het begrip „gelijkwaardige nationale maatregel” die de lidstaten in staat stelt zelf de personele werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage af te bakenen en aldus ook andere dan de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde sectoren aan deze bijdrage te onderwerpen, zou naar mijn mening de nuttige werking van deze bepaling in gevaar brengen en afbreuk doen aan de doelstelling om een minimale coördinatie van de maatregelen te waarborgen die de lidstaten in het kader van de energiecrisis hebben genomen.

52.      Die uitlegging zou immers leiden tot een situatie waarin de lidstaten die de tijdelijke solidariteitsbijdrage rechtstreeks toepassen, gebonden blijven aan de personele werkingssfeer en de overige parameters zoals vastgesteld in artikel 14, lid 1, van deze verordening, terwijl de lidstaten die ervoor hebben gekozen een gelijkwaardige nationale maatregel vast te stellen, over een aanzienlijk grotere beoordelingsmarge beschikken, waardoor zij met name kunnen bepalen op welke sectoren deze maatregel van toepassing is. Dit verschil zou moeilijk te rijmen vallen met de logica van artikel 14, lid 2, van de verordening, dat niet tot doel heeft om de lidstaten de mogelijkheid te laten af te wijken van het door de Uniewetgever vastgestelde geharmoniseerde kader, maar slechts om hun toe te staan de tijdelijke solidariteitsbijdrage te vervangen door een nationale maatregel met gelijkwaardige gevolgen.(31) Ik ben dan ook van mening dat een dergelijke uitlegging zowel de tijdelijke solidariteitsbijdrage – die in de verordening is bedoeld als instrument om de energiecrisis het hoofd te bieden – als de keuze van de Uniewetgever met betrekking tot de sectoren waarop deze bijdrage van toepassing moet zijn, in grote mate van hun betekenis zou beroven. Dit zou er bovendien toe leiden dat het in artikel 14, lid 2, van verordening 2022/1854 gestelde vereiste dat nationale maatregelen „gelijkwaardig” zijn aan die bijdrage, wordt uitgehold.(32)

53.      Uit het voorgaande volgt dat de werkingssfeer ratione personae van een nationale maatregel, wil deze als „gelijkwaardig” in de zin van artikel 14, lid 2, van deze verordening kunnen worden aangemerkt, in beginsel moet overeenkomen met die van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, zoals gedefinieerd in die bepaling, en dus dezelfde sectoren moet bestrijken als die welke in artikel 14, lid 1, van de verordening worden genoemd.

54.      Om de hieronder uiteengezette redenen, en anders dan verzoeksters in het hoofdgeding aanvoeren, ben ik echter van mening dat het enkele feit dat een nationale maatregel een ruimere personele werkingssfeer heeft dan die welke in artikel 14, lid 1, van deze verordening is afgebakend – in die zin dat deze maatregel niet alleen ondernemingen uit de in die bepaling bedoelde sectoren, maar ook in andere sectoren werkzame ondernemingen aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage onderwerpt –, niet volstaat om uit te sluiten dat deze maatregel als een „gelijkwaardige nationale maatregel” in de zin van artikel 14, lid 2, van verordening 2022/1854 kan worden gekwalificeerd, voor zover deze maatregel van toepassing is op de in artikel 14, lid 1, van deze verordening bedoelde sectoren, noch om vast te stellen dat deze maatregel onverenigbaar is met deze verordening.(33)

55.      Om te beginnen wijs ik erop dat hoofdstuk III van verordening 2022/1854, waarin artikel 14 is opgenomen, uitsluitend voorziet in de invoering van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, zonder dat het de lidstaten wordt verboden om de personele werkingssfeer van deze bijdrage uit te breiden tot entiteiten die actief zijn in andere economische sectoren dan die waarop deze bepaling betrekking heeft. Overigens stel ik vast dat geen enkele andere bepaling van deze verordening een belemmering lijkt te vormen voor een uitbreiding die verder gaat dan de in artikel 14 genoemde sectoren.(34) Deze slotsom wordt ook bevestigd door verschillende bepalingen van de verordening op grond waarvan de lidstaten bijkomende maatregelen kunnen vaststellen, parallel aan of ter aanvulling van de verschillende mechanismen waarin deze verordening voorziet.(35)

56.      Opgemerkt zij dat, gezien de rechtsgrondslag waarop verordening 2022/1854 is vastgesteld, namelijk artikel 122, lid 1, VWEU, deze verordening niet tot doel heeft om een uitputtende harmonisatie op het gebied van belastingen tot stand te brengen, noch om permanente mechanismen op de energiemarkt in te voeren. Bij de verordening worden daarentegen uitzonderlijke, gerichte en in de tijd beperkte maatregelen ingevoerd, die bedoeld zijn om het hoofd te bieden aan een bijzondere conjuncturele situatie.(36) De verordening heeft dan ook tot doel om de interventies van de lidstaten in het kader van de energiecrisis te coördineren door een minimale basis van gemeenschappelijke regels te creëren. Aangezien de Uniewetgever niet beoogde de fiscale aspecten van de energiemarkt noch de aspecten met betrekking tot de goede werking van de interne markt van de Unie uitputtend te regelen(37), behouden de lidstaten hun bevoegdheid, met name op het gebied van belastingen, voor situaties die niet binnen de werkingssfeer van deze verordening vallen.(38) Hieruit volgt dat zij in beginsel de vrijheid behouden om zich te laten inspireren door het Unierecht om situaties te regelen die buiten de werkingssfeer daarvan vallen en om regels of begrippen die aan dat recht zijn ontleend, uit te breiden tot louter interne situaties.

57.      Wat betreft het eerste vraagstuk dat de verwijzende rechter in zijn prejudiciële vraag aan de orde heeft gesteld, namelijk of een nationale maatregel niet langer „gelijkwaardig” is op de enkele grond dat deze ook van toepassing is op andere sectoren dan de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 bedoelde sectoren, ben ik van mening dat hierop ontkennend moet worden geantwoord, mits deze maatregel voor de sectoren die binnen de werkingssfeer van deze bepaling vallen, voldoet aan de daarin gestelde eisen.

58.      Zodra ondernemingen uit de in artikel 14 van de verordening bedoelde sectoren aan een nationale maatregel zijn onderworpen en deze maatregel een resultaat waarborgt dat gelijkwaardig is aan het door die bepaling nagestreefde resultaat, kan het feit dat deze maatregel ook op andere sectoren van toepassing is, op zichzelf geen afbreuk doen aan het gelijkwaardige karakter van de maatregel. Met andere woorden, de gelijkwaardigheid van een dergelijke maatregel moet uitsluitend worden beoordeeld in het licht van de sectoren die binnen de werkingssfeer van artikel 14 van de verordening vallen. De uitbreiding van de werkingssfeer ratione personae tot sectoren die niet onder deze bepaling vallen, heeft dus geen invloed op deze beoordeling, mits volledig aan de in dat artikel gestelde vereisten is voldaan.

59.      In dezelfde lijn kan de keuze van de Italiaanse wetgever om in één en dezelfde wetgevingshandeling enerzijds een tijdelijke solidariteitsbijdrage op te nemen die voldoet aan de vereisten van artikel 14 van verordening 2022/1854, en anderzijds een uitbreiding van deze bijdrage tot ondernemingen in sectoren die niet onder deze bepaling vallen, op grond dat die ondernemingen eveneens een surplus aan winsten hebben behaald, op zich niet uitsluiten dat deze maatregel wordt aangemerkt als een „gelijkwaardige nationale maatregel” in de zin van artikel 14, lid 2, van de verordening.(39) In dit verband wijs ik erop dat artikel 14 van de verordening de lidstaten ertoe verplicht om ofwel de in de verordening bedoelde tijdelijke solidariteitsbijdrage, ofwel een gelijkwaardige nationale maatregel in te voeren, zonder echter de vorm voor te schrijven van het wetgevingsinstrument waarmee deze verplichting dient te worden nagekomen. Het staat dus in beginsel aan elke lidstaat om de meest geschikte wijze te bepalen om aan de uit deze verordening voortvloeiende vereisten te voldoen – met inbegrip van de keuze van de rechtsinstrumenten waarmee de toepassing ervan in de interne rechtsorde kan worden gewaarborgd – mits het door verordening 2022/1854 vastgestelde kader wordt nageleefd en de nuttige werking ervan wordt gewaarborgd.

60.      Volgens mij vereist artikel 14, lid 2, van deze verordening niet dat de nationale maatregel in al zijn onderdelen gelijkwaardig is, maar alleen met betrekking tot de sectoren die binnen de personele werkingssfeer van de bij die verordening ingestelde tijdelijke solidariteitsbijdrage vallen. Ook al strekt de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel zich tevens tot andere sectoren uit, in casu staat echter vast dat deze maatregel, voor zover deze van toepassing is op de in deze verordening bedoelde sectoren(40), niet afwijkt van daarin vastgestelde regels. De Italiaanse wetgever kan dan ook niet worden verweten dat hij een nationale maatregel heeft vastgesteld die niet voldoet aan de vereisten van verordening 2022/1854.

61.      Thans moet vervolgens worden ingegaan op het tweede vraagstuk dat de verwijzende rechter in zijn prejudiciële vraag aan de orde heeft gesteld, namelijk welke consequenties er moeten worden getrokken uit de uitbreiding van de personele werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage, met name wat betreft de verenigbaarheid van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale maatregel met verordening 2022/1854.

62.      Om de redenen die in de volgende punten van deze conclusie worden uiteengezet, ben ik van mening dat het feit dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel niet in zijn geheel als een „gelijkwaardige nationale maatregel” kan worden aangemerkt(41), daar de kring van entiteiten waarop die maatregel van toepassing is, is uitgebreid tot buiten de in artikel 14 van die verordening bedoelde sectoren, op zichzelf niet van dien aard is dat de verenigbaarheid ervan met die verordening ter discussie komt te staan.

63.      Aangezien ondernemingen die actief zijn in de in artikel 14 van de verordening bedoelde sectoren binnen de werkingssfeer van de nationale maatregel vallen – zoals ik in punt 60 van deze conclusie heb aangegeven – en deze maatregel een resultaat oplevert dat gelijkwaardig is aan het resultaat dat met die bepaling wordt beoogd, kan de Italiaanse wetgever niet worden verweten dat hij geen correcte uitvoering heeft gegeven aan de uit verordening 2022/1854 voortvloeiende verplichting om een gelijkwaardige nationale maatregel in te voeren.

64.      Opgemerkt zij overigens dat het niet onredelijk lijkt dat een lidstaat, bij het opstellen van een gelijkwaardige nationale maatregel, rekening houdt met de specifieke kenmerken van zijn nationale markt, met name de sectoren die daar daadwerkelijk vertegenwoordigd zijn, om de werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage vast te stellen.(42) Wanneer dus een van de in artikel 14 van verordening 2022/1854 bedoelde sectoren niet op de nationale markt aanwezig is of daar slechts een marginale rol speelt, zoals in casu lijkt te gelden voor de winning van aardolie of kolen in Italië(43), is het niet uitgesloten dat de betrokken lidstaat de doeltreffendheid van de maatregel tracht te waarborgen door deze uit te breiden tot aanverwante sectoren die eveneens een surplus aan winsten hebben behaald als gevolg van de plotselinge en onvoorziene omstandigheden in verband met de energiecrisis.(44) Een dergelijke uitbreiding lijkt des te meer gerechtvaardigd wanneer hierdoor inkomsten kunnen worden gegenereerd die vergelijkbaar zijn met, of zelfs hoger liggen dan, de inkomsten die zouden zijn voortgevloeid uit de strikte toepassing van artikel 14 van de verordening, teneinde bij te dragen aan de financiering van steunmaatregelen voor huishoudens en bedrijven.(45)

65.      Ik wil echter benadrukken dat, hoewel de lidstaten in het kader van de toepassing van verordening 2022/1854 over een ruime beoordelingsmarge beschikken wat betreft de specifieke maatregelen die zij kunnen vaststellen en zij hun bevoegdheden op het gebied van belastingen behouden, de uitoefening daarvan ondergeschikt blijft aan de naleving van het Unierecht.(46) Deze beoordelingsmarge kan hun dan ook niet in staat stellen de draagwijdte van deze verordening ter discussie te stellen, noch de doeltreffendheid van het daarin vastgestelde mechanisme voor de tijdelijke solidariteitsbijdrage in het gedrang te brengen, noch, meer in het algemeen, maatregelen te nemen die onverenigbaar zijn met het Unierecht. Hoewel de lidstaten met name de vrijheid behouden om situaties te regelen die buiten de werkingssfeer van het Unierecht vallen, mogen zij deze bevoegdheid niet uitoefenen op een wijze die de daadwerkelijke toepassing van het bij deze verordening vastgestelde mechanisme in het gedrang brengt of de vereisten daarvan omzeilt.

66.      Dit gezegd zijnde moet worden vastgesteld dat de verwijzingsbeslissing geen enkele aanwijzing bevat op basis waarvan kan worden aangenomen dat de uitbreiding van de werkingssfeer van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel in casu tot gevolg zou hebben dat de daadwerkelijke toepassing van verordening 2022/1854 in het gedrang komt of dat de vereisten daarvan worden omzeild.

67.      Wat ten slotte de specifieke situatie betreft van de elektriciteitsproducenten die reeds onderworpen zijn aan de inkomstenplafonneringsmaatregel(47), merk ik op dat verordening 2022/1854 niet uitdrukkelijk verbiedt dat de bij de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel ingevoerde tijdelijke bijdrage wordt toegepast op ondernemingen in de elektriciteitssector die ook onderworpen zijn aan de in artikel 6 van deze verordening vastgestelde inkomstenplafonneringsmaatregel. Integendeel, artikel 8 van deze verordening, dat ziet op „nationale crisismaatregelen”, bepaalt in lid 1, onder a), duidelijk dat de lidstaten maatregelen kunnen handhaven of invoeren die de marktinkomsten van de producenten die elektriciteit opwekken uit de in artikel 7, lid 1, van de verordening genoemde bronnen verder beperken, voor zover de voorwaarden van artikel 8, lid 2, van deze verordening in acht worden genomen.(48) Het is evenwel aan de verwijzende rechter om na te gaan of in casu aan die voorwaarden is voldaan.(49)

68.      Gezien het voorgaande ben ik van mening dat op de prejudiciële vraag moet worden geantwoord dat de artikelen 1, 2 en 14 van verordening 2022/1854, gelezen in het licht van de overwegingen 6 tot en met 12, 14, 15, 40, 41, 45, 46, 50, 51 en 63 daarvan, aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen de vaststelling van een aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage gelijkwaardige nationale maatregel, die niet alleen van toepassing is op de in artikel 2, punt 17, van deze verordening bedoelde Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die aan deze bijdrage zijn onderworpen overeenkomstig artikel 14, lid 1, van deze verordening, maar ook de werkingssfeer ervan uitbreidt tot andere categorieën marktdeelnemers, mits deze uitbreiding geen afbreuk doet aan het gelijkwaardige karakter van deze maatregel ten aanzien van de ondernemingen die binnen de werkingssfeer van die bepaling vallen en, wat de in artikel 14, lid 1, van die verordening bedoelde Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen betreft, deze maatregel voldoet aan de vereisten die in de verordening zijn vastgesteld voor de kwalificatie als „gelijkwaardige nationale maatregel”.

V.      Conclusie

69.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vraag van de Corte costituzionale te beantwoorden als volgt:

„De artikelen 1, 2 en 14 van verordening (EU) 2022/1854 van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen, gelezen in samenhang met de overwegingen 6 tot en met 12, 14, 15, 40, 41, 45, 46, 50, 51 en 63 ervan,

moeten aldus worden uitgelegd dat:

zij zich niet verzetten tegen de vaststelling van een aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage gelijkwaardige nationale maatregel, die niet alleen van toepassing is op de in artikel 2, punt 17, van deze verordening bedoelde Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die aan deze bijdrage zijn onderworpen overeenkomstig artikel 14, lid 1, van deze verordening, maar ook de werkingssfeer ervan uitbreidt tot andere categorieën marktdeelnemers, mits deze uitbreiding geen afbreuk doet aan het gelijkwaardige karakter van deze maatregel ten aanzien van de ondernemingen die binnen de werkingssfeer van die bepaling vallen en, wat de in artikel 14, lid 1, van die verordening bedoelde Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen betreft, deze maatregel voldoet aan de vereisten die in de verordening zijn vastgesteld voor de kwalificatie als ‚gelijkwaardige nationale maatregel’.”


1      Oorspronkelijke taal: Frans.


2      Verordening van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie in verband met de hoge energieprijzen (PB 2022, L 261 I, blz. 1).


3      De verwijzende rechter haalt met name de overwegingen 6 tot en met 12, 14, 15, 40, 41, 45, 46, 50, 51 en 63 van verordening 2022/1854 aan.


4      Zie in dit verband de arresten van 18 december 2025, Electrabel e.a. (C‑633/23, EU:C:2025:991), en 22 januari 2026, Secab (C‑423/23, EU:C:2026:32), zaken waarin ik de conclusie heb opgesteld. Zie tevens mijn conclusie in de zaken Axpo Energy Romania en PPC Renewables Romania (C‑251/24 en C‑392/24, EU:C:2026:521), alsook in de zaak 2Valorise Ham e.a. (C‑467/24, EU:C:2026:608). Verordening 2022/1854 maakt bovendien het voorwerp uit van verschillende beroepen tot nietigverklaring die thans aanhangig zijn bij het Gerecht. Zie in dat verband de zaken Electrawinds Shabla South/Raad (T‑759/22), Vermilion Energy Netherlands e.a./Raad (T‑775/22), Vermilion Exploration and Production Ireland en Vermilion Energy Ireland/Raad (T‑795/22), ExxonMobil Producing Netherlands en Mobil Erdgas Erdöl/Raad (T‑802/22), en Petrogas E&P Netherlands/Raad (T‑803/22).


5      In deze twee zaken worden deels dezelfde of soortgelijke vragen opgeworpen als die welke in casu aan de orde zijn, met name wat betreft de bepalingen van verordening 2022/1854 inzake de tijdelijke solidariteitsbijdrage en gelijkwaardige nationale maatregelen.


6      Verordening van 20 december 2006 tot vaststelling van de statistische classificatie van economische activiteiten NACE Rev. 2 en tot wijziging van verordening (EEG) nr. 3037/90 en enkele EG-verordeningen op specifieke statistische gebieden (PB 2006, L 393, blz. 1).


7      Gewoon supplement bij GURI nr. 303 van 29 december 2022.


8      GURI nr. 21 van 27 januari 2022.


9      Te weten, de Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (bestuursrechter in eerste aanleg Latium, Italië), de Corte di giustizia tributaria di primo grado di Messina (belastingrechter in eerste aanleg Messina, Italië) en de Corte di giustizia tributaria di primo grado di Trieste (belastingrechter in eerste aanleg Triëst, Italië).


10      De vennootschappen Acea Produzione SpA, Andromeda PV Srl, Breva Wind Srl, Calabria Solar Srl, ERG Eolica Adriatica Srl, ERG Eolica Faeto Srl, Erg Eolica Ginestra Srl, ERG Solar Piemonte 3 Srl, ISAB Energy Solare Srl, Esso Italiana Srl, Engie Italia SpA, Engie Global Markets, Meltemi Energia Srl, Tamoil Italia SpA, Engycalor Energia Calore Srl, Energie SpA, B&G Servizi Rete ed Extrarete Srl en SOM SpA hebben zich partij gesteld in de procedure voor deze rechter. De vennootschappen Olimpia Srl a socio unico en Verona Service Srl, evenals de Presidente del Consiglio dei ministri (voorzitter van de ministerraad, Italië), hebben bij deze rechter een memorie in interventie ingediend.


11      De verwijzende rechter verwijst met name naar de overwegingen 11, 13 tot en met 15, 50 tot en met 59, alsmede 64 en 65 van verordening 2022/1854.


12      De verwijzende rechter verwijst met name naar de overwegingen 6 tot en met 11, 14 en 15 van verordening 2022/1854.


13      De verwijzende rechter verwijst met name naar de overwegingen 6, 11, 12, 14, 46, 50 en 51 van verordening 2022/1854.


14      Ter illustratie verwijst de verwijzende rechter naar het rapport van juli 2023 van het ministerie van Milieu en Energiezekerheid over de nationale energiesituatie in 2022. Hieruit blijkt dat het verschil tussen de door bedrijven in Italië betaalde prijzen en de gemiddelde prijzen in de Unie voor elektriciteit is gestegen van 114,2 procentpunten in 2020 tot 145,8 in 2022 en voor aardgas van 86 procentpunten in 2021 tot 115 in 2022. In het rapport wordt ook opgemerkt dat Italiaanse huishoudens voor elektriciteit en aardgas respectievelijk 125,9 en 115 procentpunten meer betaalden dan het Uniegemiddelde. Ten slotte hebben bedrijven in 2022 ten opzichte van 2021 72,8 % meer betaald voor elektriciteit en 163,6 % meer voor aardgas, terwijl ook de brandstofprijzen sterk zijn gestegen.


15      De verwijzende rechter merkt in dit verband op dat deze activiteiten volgens de Gestore dei servizi energetici (GSE) (beheerder van energiediensten, Italië) respectievelijk slechts 1,16 % en 8,34 % van de nationale energiemix uitmaakten.


16      Zoals uit de verwijzingsbeslissing blijkt, liggen de inkomsten die zouden zijn gegenereerd op basis van een werkingssfeer die identiek is aan die van verordening 2022/1854, ongeveer de helft lager dan de inkomsten die voortvloeien uit de door de nationale wetgever vastgestelde maatregel.


17      Te weten, Acea Produzione, Andromeda PV, Esso Italiana, Engie Italia, Tamoil Italia, Engycalor Energia Calore, Energie, B&G Servizi Rete ed Extrarete en SOM.


18      Zie arrest van 11 juni 2026, Centro Petroli Roma (C‑386/24, EU:C:2026:471, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


19      Zie arrest van 11 juni 2026, Centro Petroli Roma (C‑386/24, EU:C:2026:471, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


20      Zoals in punt 18 van deze conclusie is opgemerkt, blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat de Italiaanse wetgever de werkingssfeer van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel verder heeft uitgebreid dan de in artikel 14 van verordening 2022/1854 bedoelde entiteiten, door daarin ook producenten, handelaren en importeurs in de elektriciteitssector op te nemen, alsmede downstream-exploitanten die zich bezighouden met de distributie van aardolie en aardgas, zoals handelaren, importeurs en distributeurs in die sector.


21      In dit verband zij opgemerkt dat, anders dan in de zaak Varo Energy Belgium e.a. (C‑358/24), waarin het Grondwettelijk Hof (België) in het kader van zijn tweede prejudiciële vraag peilt naar de uitlegging van artikel 14 van verordening 2022/1854 teneinde de verenigbaarheid van de door de Belgische wetgever vastgestelde gelijkwaardige nationale maatregel in haar geheel te beoordelen, zowel wat betreft de personele werkingssfeer ervan als wat betreft de gekozen berekeningsmethode, de onderhavige zaak slechts beperkt is tot de vraag naar de personele werkingssfeer van de gelijkwaardige nationale maatregel die door de Italiaanse wetgever is ingevoerd krachtens artikel 14, lid 2, van deze verordening. Zie mijn conclusie in de zaak Varo Energy Belgium e.a. (C‑358/24, punten 60‑98).


22      Zie overwegingen 13 en 14 van verordening 2022/1854.


23      De inkomstenplafonneringsmaatregel waarin artikel 7 van verordening 2022/1854 voorziet, heeft reeds geleid tot de arresten van 18 december 2025, Electrabel e.a. (C‑633/23, EU:C:2025:991), en 22 januari 2026, Secab (C‑423/23, EU:C:2026:32), evenals tot de zaak 2Valorise Ham e.a. (C‑467/24, EU:C:2026:608), waarin ik onlangs conclusie heb genomen.


24      Zie overweging 51 van verordening 2022/1854.


25      In dit verband moet worden verduidelijkt dat artikel 2, punt 21, van verordening 2022/1854 een „gelijkwaardige nationale maatregel” definieert als een wettelijke of bestuursrechtelijke maatregel die uiterlijk op 31 december 2022 door een lidstaat is vastgesteld en bekendgemaakt en die bijdraagt tot de betaalbaarheid van energie.


26      Zie overweging 51 van verordening 2022/1854.


27      Zie overwegingen 6, 9 en 14 van verordening 2022/1854.


28      Artikel 14, lid 2, van verordening 2022/1854 schrijft immers niet voor dat de gelijkwaardige nationale maatregel identiek moet zijn aan de tijdelijke solidariteitsbijdrage.


29      Dit geldt ook voor het bedrag aan inkomsten dat de lidstaten via een dergelijke maatregel moeten genereren.


30      Zekerheidshalve wijs ik erop dat het begrip „gelijkwaardige nationale maatregel” in het Unierecht niet op uniforme wijze wordt gebruikt. Al naargelang het betrokken gebied maakt de Uniewetgever gebruik van soortgelijke bewoordingen, zoals „gelijkwaardige maatregelen”, „gelijkwaardige technische maatregelen” of „gelijkwaardige regelingen met dezelfde gevolgen”. Zie, ter illustratie, richtlijn 2010/31/EU van het Europees Parlement en de Raad van 19 mei 2010 betreffende de energieprestatie van gebouwen (PB 2010, L 153, blz. 13), met name de artikelen 14 en 15; richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 inzake industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging) (PB 2010, L 334, blz. 17), met name de artikelen 14 en 15; richtlijn (EU) 2023/1791 van het Europees Parlement en de Raad van 13 september 2023 betreffende energie-efficiëntie en tot wijziging van verordening (EU) 2023/955 (PB 2023, L 231, blz. 1), met name artikel 6, alsmede verordening (EU) 2024/1747 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024 tot wijziging van de verordeningen (EU) 2019/942 en (EU) 2019/943 wat betreft het Verbeteren van de opzet van de elektriciteitsmarkt van de Unie (PB 2024, L 2024/1747), met name de artikelen 9 en 19 quinquies. Deze verschillende formuleringen hebben met elkaar gemeen dat zij verwijzen naar een gelijkwaardigheidsbeoordeling die in wezen is gebaseerd op de gevolgen of resultaten van de nationale maatregel of het alternatieve mechanisme, zonder in algemene zin te definiëren welke intrinsieke kenmerken een dergelijke maatregel of een dergelijk mechanisme moet vertonen om als „gelijkwaardig” te worden aangemerkt. Aan artikel 14 van verordening 2022/1854 ligt naar mijn mening een aanzienlijk andere logica ten grondslag. Het laat de lidstaten weliswaar een ruime beoordelingsmarge bij de keuze van het uitvoeringsinstrument. Toch schrijft het een reeks precieze voorwaarden voor ten aanzien van het gebruik van een gelijkwaardige nationale maatregel. Bijgevolg kan de door deze bepaling vereiste gelijkwaardigheidsbeoordeling niet worden afgezwakt tot een louter functionele beoordeling die, ondanks het belang ervan, uitsluitend is gebaseerd op de nagestreefde doelstelling of op de gevolgen van de nationale maatregel. Deze uitlegging vindt overigens steun in de terminologie die in verordening 2022/1854 zelf wordt gebruikt. In de verordening wordt namelijk een onderscheid gemaakt tussen de in artikel 14 bedoelde „gelijkwaardige nationale maatregelen” en de eenvoudige „nationale maatregelen”. Laatstgenoemd begrip wordt in algemene zin gebruikt om de verschillende maatregelen aan te duiden die de lidstaten in het kader van de energiecrisis kunnen nemen, zonder dat er bijzondere voorwaarden aan de inhoud ervan worden verbonden. Dit geldt met name voor de „nationale maatregelen” in de zin van artikel 8, lid 1, van deze verordening, die de daarin vastgestelde mechanismen kunnen aanvullen of naast deze mechanismen kunnen bestaan, zonder dat zij ten doel hebben deze te vervangen.


31      De mogelijkheid om gebruik te maken van een gelijkwaardige nationale maatregel, is immers alleen bedoeld als alternatief waarmee de lidstaten de doelstellingen van de tijdelijke solidariteitsbijdrage kunnen nastreven. Aangezien er echter geen uitdrukkelijke aanwijzingen in die zin zijn, mag deze mogelijkheid niet aldus worden uitgelegd dat zij de lidstaten toestaat af te wijken van de essentiële aspecten van het door de Uniewetgever vastgestelde kader.


32      Afgezien van het risico dat er concurrentieverstoringen op de interne markt ontstaan doordat bepaalde producenten ten koste van andere worden bevoordeeld – een risico dat de Uniewetgever juist heeft willen voorkomen, zoals met name blijkt uit overweging 11 van verordening 2022/1854 –, zou een dergelijke uitlegging ook afbreuk doen aan de doelstelling van minimale coördinatie die met deze verordening wordt nagestreefd. Die doelstelling berust namelijk op de vaststelling, op Unieniveau, van een gemeenschappelijke minimale basis van sectoren die moeten worden onderworpen aan een tijdelijke solidariteitsbijdrage, die bedoeld is om het hoofd te bieden aan de uitzonderlijke omstandigheden die de energiemarkt hebben getroffen. Indien wordt toegestaan dat de lidstaten van deze basis afwijken wanneer zij ervoor kiezen een „gelijkwaardige” nationale maatregel vast te stellen, zou dit erop neerkomen dat aan lidstaten die gebruikmaken van de in artikel 14, lid 2, van de verordening opgenomen mogelijkheid een voordeel wordt verleend ten opzichte van de lidstaten die de tijdelijke solidariteitsbijdrage rechtstreeks toepassen, terwijl deze mogelijkheid uitsluitend tot doel heeft een functionele gelijkwaardigheid tussen beide mechanismen te waarborgen.


33      Hoewel de vraag of de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 vermelde reeks sectoren uitputtend van aard is, in de schriftelijke opmerkingen van partijen tot uiteenlopende standpunten heeft geleid en ook tijdens de mondelinge behandeling is besproken, ben ik van mening dat deze vraag op zichzelf niet doorslaggevend is voor de beslechting van de onderhavige zaak.


34      In dit verband merk ik op dat overweging 63 van verordening 2022/1854 niet uitsluit dat ook andere sectoren dan de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage aan een gelijkwaardige nationale maatregel kunnen worden onderworpen. Hetzelfde geldt voor de overwegingen 6 tot en met 11, 14 en 15 van deze verordening, die de verwijzende rechter in zijn prejudiciële vraag aanhaalt en waarin de noodzaak van een gezamenlijke en gecoördineerde inspanning op het niveau van de Unie wordt benadrukt, evenals de daaruit voortvloeiende verplichtingen voor de lidstaten.


35      Zie met betrekking tot de inkomstenplafonneringsmaatregel bij wijze van illustratie artikel 8, lid 1, onder a) en c), van verordening 2022/1854 waarin is bepaald dat de lidstaten maatregelen kunnen handhaven of invoeren die de marktinkomsten van de producenten die elektriciteit opwekken uit de in artikel 7, lid 1, van die verordening genoemde bronnen, verder beperken.


36      In dit verband herinner ik eraan dat artikel 122, lid 1, VWEU de Raad de bevoegdheid verleent om „de voor de economische situatie passende maatregelen [vast te stellen]” indien zich bij de voorziening van bepaalde producten, in het bijzonder op energiegebied, ernstige moeilijkheden voordoen.


37      Dergelijke wetgevingsmaatregelen zouden namelijk onder andere rechtsgrondslagen vallen, zoals artikel 115 en artikel 194, lid 3, VWEU. Zo zijn richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van richtlijn 2012/27/EU (PB 2019, L 158, blz. 125), alsook verordening (EU) 2019/943 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende de interne markt voor elektriciteit (PB 2019, L 158, blz. 54), die tot doel hebben een algemeen kader vast te stellen voor de algehele werking van de elektriciteitsmarkt, vastgesteld op grond van artikel 194 VWEU betreffende het energiebeleid van de Unie.


38      Opgemerkt zij overigens dat, zelfs voor de sectoren die binnen de werkingssfeer van de tijdelijke solidariteitsbijdrage vallen, in overweging 14 van verordening 2022/1854 wordt verduidelijkt dat deze bijdrage moet worden toegepast „naast de reguliere vennootschapsbelasting die door elke lidstaat op de betrokken ondernemingen wordt geheven”.


39      In casu zou het, naar mijn mening, van overdreven formalisme betuigen om van de nationale wetgever te verlangen dat hij twee afzonderlijke wetgevingsinstrumenten vaststelt die gericht zijn op, ten eerste, ondernemingen die binnen de in artikel 14, lid 1, van verordening 2022/1854 genoemde sectoren vallen en, ten tweede, ondernemingen die daar niet binnen vallen, teneinde ervoor te zorgen dat deze maatregelen verenigbaar zijn met deze verordening.


40      Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de Italiaanse tijdelijke solidariteitsbijdrage juist tot doel heeft de gevolgen van de stijging van de prijzen en tarieven in de energiesector voor bedrijven en consumenten te temperen, zoals blijkt uit artikel 1, lid 115, van wet nr. 197. Evenmin wordt betwist dat deze nationale bepaling betrekking heeft op activiteiten in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage, zoals vereist in artikel 14 van verordening 2022/1854. Ten slotte worden in artikel 1, lid 116, van deze wet een belastingbasis en een hoogte van de bijdrage vastgesteld die vergelijkbaar zijn met die waarin de bij deze verordening ingevoerde tijdelijke solidariteitsbijdrage voorziet.


41      Zoals in de punten 57 tot en met 60 van deze conclusie is opgemerkt, kan de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel immers als „gelijkwaardige nationale maatregel” worden aangemerkt uitsluitend voor wat betreft de toepassing van de solidariteitsbijdrage op ondernemingen die actief zijn in de in artikel 14 van verordening 2022/1854 bedoelde sectoren.


42      Uit het eerste verslag van de Commissie aan de Raad betreffende de tijdelijke solidariteitsbijdrage en de vastgestelde gelijkwaardige maatregelen blijkt bovendien dat binnen de groep van acht lidstaten die een gelijkwaardige nationale maatregel hebben vastgesteld, er zes de werkingssfeer daarvan hebben uitgebreid tot andere economische sectoren dan die bedoeld in artikel 14 van verordening 2022/1854, zoals de banksector (in Tsjechië), de sector levensmiddelen en detailhandel (in Portugal), alsook de verkoop van aardolieproducten en andere activiteiten in de energiesector (in België, Tsjechië, Estland en Hongarije). De Italiaanse wetgever heeft op zijn beurt een reeds bestaande nationale maatregel vastgesteld in het belastingjaar 2022, alvorens deze voor het belastingjaar 2023 aan te passen om rekening te houden met de vereisten van deze verordening. Zo hebben verschillende lidstaten, net als Italië, eveneens het surplus aan winsten van ondernemingen die actief zijn in andere sectoren dan die welke uitdrukkelijk in artikel 14 van de verordening zijn bedoeld, aan een bijdrage onderworpen.  Zie in dit verband het verslag van de Commissie aan de Raad van 30 november 2023, getiteld „Verslag over hoofdstuk III van [verordening 2022/1854]. Solidariteitsbijdrage en vastgestelde gelijkwaardige nationale maatregelen: een stand van zaken” [COM(2023) 768 final], met name blz. 7.


43      Zie punt 27 van deze conclusie.


44      Volgens overweging 63 van verordening 2022/1854 wordt de doelstelling van de gelijkwaardige nationale maatregel geacht vergelijkbaar te zijn met de algemene doelstelling van de tijdelijke solidariteitsbijdrage die in deze verordening is vastgesteld, indien deze erin bestaat bij te dragen tot „de betaalbaarheid van energie” voor consumenten. In casu lijkt dit echter wel degelijk het doel te zijn van de uitbreiding van de werkingssfeer van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel tot het surplus aan winsten dat is behaald door ondernemingen die actief zijn in de elektriciteitsproductie of door andere entiteiten in de energiesector, en niet alleen door ondernemingen die actief zijn in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage.


45      Zoals uit de verwijzingsbeslissing blijkt, lijkt de in het hoofdgeding aan de orde zijnde maatregel meer inkomsten te genereren dan het geval zou zijn geweest bij toepassing van de tijdelijke solidariteitsbijdrage waarin verordening 2022/1854 voorziet, indien deze uitsluitend beperkt was gebleven tot het surplus aan winsten dat is behaald door Unie-ondernemingen en vaste inrichtingen die in Italië activiteiten uitoefenen in de sectoren ruwe aardolie, aardgas, kolen en raffinage.


46      Zie arrest van 22 december 2022, Airbnb Ireland en Airbnb Payments UK
(C‑83/21, EU:C:2022:1018, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


47      Zie punt 19 van deze conclusie. Zoals uit de verwijzingsbeslissing blijkt, is bovendien alleen in de maand december 2022 aan deze producenten tegelijkertijd de tijdelijke solidariteitsbijdrage en de inkomstenplafonneringsmaatregel opgelegd.


48      In dit verband wil ik eraan herinneren dat artikel 8, lid 2, van verordening 2022/1854 tot doel heeft een kader te scheppen voor de beoordelingsmarge waarover de lidstaten beschikken bij de uitvoering van het mechanisme voor de vaststelling van plafonds op inkomsten. Deze bepaling beoogt met name te waarborgen dat wanneer een lidstaat ervoor kiest nationale maatregelen in te voeren of te handhaven die de marktinkomsten verder beperken, het gekozen plafond niet willekeurig wordt vastgesteld en dat de grondbeginselen van het energierecht van de Unie worden gewaarborgd. Zie in dit verband mijn conclusie in de zaak 2Valorise Ham e.a. (C‑467/24, EU:C:2026:608, punten 86 en 123).


49      In dit verband merk ik op dat de verwijzingsbeslissing geen aanwijzingen bevat op basis waarvan kan worden aangenomen dat de in de hoofdzaak aan de orde zijnde maatregel niet zou voldoen aan de voorwaarden van artikel 8, lid 2, van verordening 2022/1854. Voorts wijs ik erop dat de eerbiediging van die voorwaarden moet worden beoordeeld in het licht van de concrete omstandigheden van het geval en niet het voorwerp mag zijn van een abstracte beoordeling. Het is bijgevolg aan de verwijzende rechter om na te gaan of in het hoofdgeding daadwerkelijk aan die voorwaarden is voldaan. Daartoe moet hij met name onderzoeken of de combinatie van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale maatregel met het op de betrokken producenten toepasselijke mechanisme voor de vaststelling van plafonds op inkomsten op een zodanig niveau is vastgesteld dat zij hun exploitatiekosten konden dekken en terugverdienen en voorts dat een mate van winstgevendheid kon worden gewaarborgd die voldeed aan de verwachtingen van een redelijke investeerder, zodat eventuele nadelige gevolgen voor de investeringen werden voorkomen. Zie in dit verband mijn conclusie in de zaak 2Valorise Ham e.a. (C‑467/24, EU:C:2026:608, punt 87).