Bruksela, dnia 10.10.2024

COM(2024) 474 final

ZAŁĄCZNIK

do

SPRAWOZDANIA KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

dotyczącego wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności


Załącznik II: Kwalifikowalność działań w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności – data rozpoczęcia kwalifikowalnych działań

Na wczesnych etapach kryzysu związanego z COVID-19 państwa członkowskie indywidualnie i wspólnie wdrożyły szereg działań mających na celu ochronę obywateli i przedsiębiorstw, a także ułatwienie zarządzania kryzysem i przyszłymi kryzysami. Chociaż takie środki wiązały się niekiedy z wysokimi kosztami budżetowymi, miały one kluczowe znaczenie dla ochrony spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, gdyż łagodziły społeczne i gospodarcze skutki kryzysu, a także pomagały zarówno poszczególnym państwom członkowskim, jak i całej Unii przetrwać kryzys. Szybkie działania Komisji, państw członkowskich, Parlamentu Europejskiego i Rady mające na celu zaproponowanie i uzgodnienie NextGenerationEU, w szczególności Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), ustabilizowały zarówno oczekiwania rynkowe, jak i społeczne. Między początkiem kryzysu a rozpoczęciem wdrażania RRF pojawiła się jednak luka czasowa.

Aby wesprzeć działania, które w przeciwnym razie mogłyby zostać wstrzymane z powodu dużego obciążenia budżetowego, jakie kryzys stanowił dla państw członkowskich, a także aby przyspieszyć reakcję polityczną na kryzys związany z COVID-19, Parlament Europejski i Rada wprowadziły w rozporządzeniu w sprawie RRF klauzulę „stosowania z mocą wsteczną”. Celem klauzuli było wsparcie wczesnej reakcji politycznej państw członkowskich. Ponadto, na podstawie doświadczeń z niedawnego kryzysu w Europie, zamierzano zapewnić, aby państwa członkowskie nie zatrzymywały ani nie ograniczały inwestycji w kontekście poważnego kryzysu gospodarczego i społecznego spowodowanego pandemią, aby nie pogłębić dodatkowo recesji gospodarczej. Art. 17 ust. 2 rozporządzenia w sprawie RRF stanowi zatem, że jedynie „działania rozpoczęte od dnia 1 lutego 2020 r. są kwalifikowalne, pod warunkiem że spełniają wymogi określone w niniejszym rozporządzeniu”. Podobny przepis o tej samej logice dodano podczas zmiany rozporządzenia w sprawie RRF w celu dodania rozdziałów REPowerEU (działania zawarte w rozdziale REPowerEU „są jednak kwalifikowalne wyłącznie, jeżeli rozpoczęły się w okresie od dnia 1 lutego 2022 r.”). Kluczową kwestią dla państw członkowskich i Komisji przy opracowywaniu i ocenie planów odbudowy i zwiększania odporności było zatem ustalenie, kiedy dane działanie uznaje się za rozpoczęte.

Działanie rozpoczyna się od wdrożenia w terenie.

W rozporządzeniu w sprawie RRF nie zdefiniowano dokładnie pojęcia „rozpoczęcia”, lecz przedstawiono wskazówki co do jego znaczenia. W szczególności, ponieważ państwa członkowskie muszą przedłożyć szacunkowe łączne koszty działań, które muszą „rozpocząć” po 1 lutego 2020 r., uzasadnione jest stwierdzenie, że wszystkie koszty powinny wystąpić w ujęciu statystycznym po tej dacie.

W ujęciu statystycznym wydatki i aktywa rejestruje się dopiero w momencie rozpoczęcia realizacji projektu. Zgodnie z europejskim systemem rachunków narodowych i regionalnych (ESA 2010) 1 rachunkowość publiczna prowadzona jest na zasadzie memoriałowej, co oznacza, że transakcje rejestruje się w momencie, w którym wartość ekonomiczna jest tworzona, przekształcana, wymieniana, przenoszona lub wygasa. Wartość ekonomiczna zaczyna być tworzona dopiero po rozpoczęciu wdrażania danego działania w terenie. Podejście to zapewnia, że działalność gospodarcza jest dokładnie odzwierciedlona w okresie, w którym faktycznie występuje. Metoda ta różni się od rachunkowości kasowej, w ramach której transakcje rejestruje się w momencie otrzymania lub zapłaty środków pieniężnych, co zazwyczaj ma miejsce po zakończeniu transakcji i wystawieniu rachunku.

Skupienie się na faktycznym wdrożeniu działania, gdy rzeczywiście pojawiają się koszty, znajduje dodatkowe uzasadnienie w fakcie, że podpisanie umowy nie zawsze oznacza faktyczne rozpoczęcie realizacji działania. Działania w ramach inwestycji publicznych są zazwyczaj poprzedzone wieloma etapami planowania, budżetowania, udzielania zamówień i przygotowań. Etapy przygotowawcze obejmują negocjacje oraz podpisanie jednej lub większej liczby umów. Porozumienia umowne zazwyczaj zawierają klauzule regulujące warunki, takie jak precedens, wypowiedzenie umowy i odstąpienie od umowy, naruszenie zobowiązań i działanie siły wyższej. Takie klauzule mogą uniemożliwiać prowadzenie prac, a nawet ich rozpoczęcie, przy czym należy zauważyć, że mają one szczególne znaczenie w przypadku globalnej pandemii. Podpisanie porozumień umownych nie jest zatem równoznaczne z rozpoczęciem działania. Taka interpretacja byłaby sprzeczna z intencją współprawodawców i logiką interwencji w ramach RRF, ponieważ skutkowałaby wykluczeniem szeregu działań, w przypadku których państwa członkowskie postanowiły nie odraczać ani nie rozwiązywać umów, lecz rozpocząć ich realizację i skorzystać ze wsparcia z RRF.

W związku z tym, zgodnie z powyższymi zasadami statystycznymi i prawnymi, rozpoczęcie działania zostało zinterpretowane jako początek wdrażania działania w terenie. Interpretacja ta zapewnia spójność z logiką i zasadami rozporządzenia w sprawie RRF oraz z opartym na wynikach charakterem RRF. Wdrażanie działania można uznać za rozpoczęte, gdy zaczyna powstawać wartość ekonomiczna.

Wytyczne Komisji są zgodne z zasadami rozporządzenia

Komisja przedstawiła państwom członkowskim wytyczne dotyczące interpretacji i stosowania klauzuli stosowania z mocą wsteczną. Zgodnie z zasadami ustanowionymi w rozporządzeniu przez współprawodawców, z ESA 2010 i z opartym na wynikach charakterem instrumentu Komisja wydała w lutym 2021 r. 2 wytyczne dla państw członkowskich, w których określiła, że działania mogą być wspierane „tylko w zakresie, w jakim ich wdrażanie (w związku z którym ponoszone są koszty) rozpoczęło się dopiero w dniu 1 lutego 2020 r. lub po tej dacie”.

Ponadto w wytycznych przedstawionych przez służby Komisji krajowym organom wdrażającym RRF w odpowiedzi na zadane przez te organy pytania doprecyzowano, jak interpretować „rozpoczęcie” działania: „Projekty, których przygotowanie i etapy wstępne (w tym zamówienia) rozpoczęto przed dniem 1 lutego 2020 r., można uznać za kwalifikujące się do finansowania z RRF wyłącznie w odniesieniu do jasno określonych etapów lub podprojektów, które są realizowane po dniu 1 lutego 2020 r. i w przypadku których całość kosztów jest rejestrowana (w kategoriach europejskiego systemu rachunków narodowych (ESA 2010) po dniu 1 lutego 2020 r.”

Komisja stosuje te wytyczne w celu zapewnienia spójności

W swojej ocenie planów i kwalifikowalności działań zgodnie z art. 17 ust. 2 Komisja sprawdza zatem dwa kluczowe kryteria w celu zapewnienia zgodności z powyższymi zasadami.

1)Czy wdrażanie proponowanego działania rozpoczęło się dopiero w dniu 1 lutego lub po tej dacie? oraz

2)Czy koszty poniesione w związku z tym wdrażaniem powstały dopiero w dniu 1 lutego lub po tej dacie? W szczególności, czy całość kosztów jest zarejestrowana po dniu 1 lutego 2020 r. (w kategoriach europejskiego systemu rachunków narodowych (ESA 2010))?

Poniższe przykłady ilustrują, w jaki sposób Komisja sprawdza te dwa kluczowe kryteria:

Przykład nr 1:

·Państwo członkowskie podpisuje umowę na roboty budowlane dotyczące nowej linii kolejowej łączącej dwa miasta regionalne, dzięki czemu w grudniu 2019 r. powstanie dodatkowa zdolność przewozowa w transporcie kolejowym.

·Z wyciągów z dziennika budowy podpisanego przez wykonawcę oraz z pierwszej faktury wystawionej przez wykonawcę wynika, że faktyczne prace na placu budowy rozpoczęły się w marcu 2020 r.

·Komisja uważa zatem, że (i) jasno określony etap przygotowania, który nie jest częścią działania w ramach RRF (podpisanie umowy), rozpoczęto przed dniem 1 lutego 2020 r., natomiast (ii) jasno określony etap wdrażania, który jest częścią działania w ramach RRF (tj. faktyczne prace budowlane), rozpoczął się po dniu 1 lutego 2020 r. oraz że (iii) całość kosztów tego etapu wdrażania została zarejestrowana w ESA 2010 po dniu 1 lutego 2020 r.

Przykład nr 2:

·W grudniu 2019 r. państwo członkowskie wystawia zamówienia na zakup sprzętu informatycznego.

·Dokument transportu lub dostawy, który poświadcza przekazanie towarów od sprzedawcy do podmiotu nabywającego, datowany jest na marzec 2020 r.

·Komisja uważa zatem, że (i) jasno określony etap udzielania zamówienia (który nie jest częścią działania w ramach RRF) (zlecenia zakupu) rozpoczęto przed dniem 1 lutego 2020 r., natomiast (ii) jasno określony etap wdrażania, który jest częścią działania w ramach RRF (tj. dostawa, instalacja i uruchomienie), rozpoczął się po dniu 1 lutego 2020 r. oraz że (iii) całość kosztów tego etapu została rejestrowana w ESA 2010 po dniu 1 lutego 2020 r. 

Przykład nr 3:

·Państwo członkowskie zwraca się o wsparcie z RRF na elektryfikację linii kolejowej między dwoma dużymi miastami w ramach projektu modernizacji przyjętego w 2019 r., dotyczącego dłuższego odcinka kolei niż ten, o którym mowa w RRP.

·Umowa na elektryfikację całej linii kolejowej została podpisana z wykonawcą w grudniu 2019 r.

·Prace na torze kolejowym między obydwoma miastami rozpoczynają się w kwietniu 2022 r., co potwierdzają informacje zawarte w dokumentacji projektowej przewidzianej w umowie.

·Komisja uznaje zatem, że (i) jasno określony etap udzielania zamówień, który nie jest częścią działania w ramach RRF (zlecenia zakupu), rozpoczęto przed dniem 1 lutego 2020 r., natomiast (ii) jasno określony podprojekt realizacji, który jest częścią działania w ramach RRF, rozpoczął się po dniu 1 lutego 2020 r. oraz (iii) całość kosztów tego etapu została rejestrowana w ESA 2010 po dniu 1 lutego 2020 r. 

(1)

Europejski system rachunków narodowych i regionalnych (ESA 2010) jest unijnym systemem rachunków narodowych zgodnym z międzynarodowymi wytycznymi dotyczącymi rachunków narodowych. Państwa członkowskie UE są zobowiązane do przestrzegania tych makroekonomicznych ram statystycznych przy tworzeniu rachunków narodowych.

(2)

  https://commission.europa.eu/publications/guidance-member-states-recovery-and-resilience-plans-part-1_pl .