Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
T. ĆAPETA
van 10 september 2026 (1)
Zaken C‑38/25 P, C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P
Europese Commissie
tegen
Aloe Vera of Europe BV (C‑38/25 P)
Aboca SpA Soc. agr.,
Coswell SpA,
Associação portuguesa de suplementos alimentares (Apard) (C‑48/25 P)
Ortis SA (C‑54/25 P)
Syndicat national des compléments alimentaires (Synadiet),
Asociación Española de Fabricantes de Preparados alimenticios especiales, dietéticos y plantas medicinales (Afepadi),
Be-Sup ASBL,
Fitoform SAS,
Laboratoires Diététique et Santé SASU,
Laboratoires Forte Pharma S.A.M.,
Laboratoires Ilapharm SAS,
Laboratoires Ineldea SAS,
Laboratoires Juva Santé SASU,
Laboratoire Pionneau SAS,
Laboratoires Super Diet SASU,
Laboratoires Vitarmonyl SARL,
La Source SARLU,
Les Trois Chênes SA,
Naturenvie SAS,
Noria Distribution SAS,
Pharmanager Ingrédients SAS,
Plantex SASU,
Santé Verte SAS,
Thera-Sana SASU,
Vitamins SAS,
V.S. Vecteur Santé Laboratoires (C‑55/25 P)
„ Hogere voorziening – Consumentenbescherming – Verordening (EG) nr. 1925/2006 – Artikel 8 – Stoffen waarvoor een verbod of een beperking geldt, of die door de Unie worden onderzocht – Verordening (EU) 2021/468 – Verbod op ,bereidingen’ op basis van delen van plantensoorten die hydroxyantraceenderivaten bevatten – Voorwaarden voor de procedure om stoffen te verbieden, het gebruik ervan te beperken of ze door de Unie te laten onderzoeken ”
I. Inleiding
1. Wanneer een ingrediënt gepaard gaat met meer waarschuwingen dan dat het culinaire waarde heeft, is het nodig het recept te herzien.
2. Krachtens artikel 8 van verordening (EG) nr. 1925/2006 (hierna: „toevoegingsverordening”)(2) heeft de Commissie in essentie de taak om de redenen voor deze waarschuwingen vast te stellen en te bepalen of en in hoeverre de toevoeging van bepaalde stoffen en ingrediënten aan levensmiddelen moet worden gereguleerd en, indien nodig, verboden vanuit het oogpunt van de volksgezondheid.
3. De onderhavige hogere voorzieningen hebben betrekking op vier arresten van het Gerecht.(3) Daarin heeft die rechter verordening (EU) 2021/468 (hierna: „bestreden verordening”)(4) nietig verklaard voor zover daarbij de toevoeging van bepaalde stoffen en „bereidingen” op basis van plantensoorten, waaronder aloësoorten, die hydroxyantraceenderivaten (hierna: „HAD’s”) bevatten, werd verboden of werd onderzocht uit het oogpunt van de volksgezondheid.
4. De Europese Commissie heeft tegen deze arresten hogere voorziening ingesteld, waarbij zij in essentie aanvoerde dat het Gerecht de voorschriften voor en de procedure die ten grondslag ligt aan artikel 8 van de toevoegingsverordening onjuist heeft uitgelegd.
II. Toepasselijke bepalingen en feiten van de onderhavige hogere voorzieningen
A. Toevoegingsverordening
5. Een van de basisfuncties van levensmiddelen is de voedingsstoffen te verstrekken voor groei, ontwikkeling en behoud van een goede gezondheid. Daartoe moeten levensmiddelen veilig zijn. Bijgevolg heeft de Uniewetgever een uitgebreid corpus van Unieregelgeving ingevoerd inzake de voedings- en gezondheidswaarde van levensmiddelen, alsmede inzake de presentatie ervan en de daarvoor gemaakte reclame.(5)
6. Een onderdeel van dat kader is de toevoegingsverordening. In die verordening wordt verduidelijkt dat de toevoeging van nutriënten en andere ingrediënten aan levensmiddelen of het gebruik ervan bij de vervaardiging van levensmiddelen vrijwillig of verplicht wordt toegepast, en voor verschillende doeleinden.(6) Om die reden, en om het vrije verkeer van deze levensmiddelen op de interne markt te vergemakkelijken, beoogt die verordening uiteenlopende nationale regels met betrekking tot de toevoeging van vitaminen, mineralen en andere stoffen te harmoniseren.(7)
7. In de toevoegingsverordening wordt echter ook gestreefd naar een hoog niveau van bescherming van de gezondheid van de consument.(8) Daartoe beoogt zij te waarborgen dat de stoffen die aan levensmiddelen worden toegevoegd veilig zijn.(9)
8. In de toelichting bij de toevoegingsverordening wordt bijzondere nadruk gelegd op dit veiligheidsaspect wanneer „andere stoffen of ingrediënten dan vitaminen en mineralen” op „innoverende” wijze gebruikt worden. Het gebruik ervan geeft „meer en meer aanleiding tot bezorgdheid. Veelal ontbreken [...] voldoende wetenschappelijke gegevens om aan te tonen dat het gebruik van die stoffen in grote hoeveelheden, vaak veel meer dan met een normale voeding wordt binnengekregen, geen risico’s voor de gezondheid oplevert.”(10)
9. In dat verband wordt in de toevoegingsverordening verduidelijkt dat „[e]en normale, gevarieerde voeding [...] tal van ingrediënten [bevat] die elk weer tal van stoffen bevatten. De inname [daarvan] geeft geen aanleiding tot bezorgdheid en hoeft niet gereguleerd te worden.”(11) „Bij de vervaardiging van levensmiddelen kan een breed scala van nutriënten en andere ingrediënten worden gebruikt, waaronder vitaminen, mineralen met inbegrip van spoorelementen, aminozuren, essentiële vetzuren, vezels, en diverse planten- en kruidenextracten.”(12) „Een aantal andere stoffen dan vitaminen en mineralen, of ingrediënten die deze stoffen bevatten, worden [evenwel] aan levensmiddelen toegevoegd in de vorm van extracten of concentraten, en kunnen leiden tot een inname die aanzienlijk hoger ligt dan bij een adequate, gevarieerde voeding het geval zou zijn. Soms zijn er sterke twijfels omtrent de veiligheid van dergelijke toevoegingen en het nut ervan is niet altijd duidelijk; daarom moeten die toevoegingen gereguleerd worden. In dergelijke gevallen moet de bewijslast voor de veiligheid van die stoffen liggen bij de exploitanten van levensmiddelenbedrijven, die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van de producten die zij in de handel brengen.”(13)
10. Daartoe voorziet de verordening in twee afzonderlijke kaders.
11. Het eerste kader regelt de voorschriften, beperkingen en voorwaarden inzake de toevoeging van vitaminen en mineralen aan levensmiddelen. Het zit vervat in de artikelen 3 tot en met 7 van de toevoegingsverordening. In die bepalingen wordt een positieve lijst opgesomd van de soorten vitaminen en mineralen die aan levensmiddelen mogen worden toegevoegd en de vormen die deze vitaminen en mineralen mogen aannemen(14), alsmede bepaalde beperkingen(15) en voorschriften(16) voor de toevoeging ervan aan levensmiddelen.
12. Het tweede kader betreft de toevoeging van andere stoffen dan vitaminen en mineralen. Dit kader, dat is neergelegd in artikel 8 van de toevoegingsverordening, is van belang voor de onderhavige hogere voorzieningen.
13. In artikel 8, lid 1, van die verordening wordt verduidelijkt dat de procedure van dat artikel moet worden gevolgd „wanneer een andere stof dan vitaminen of mineralen, of een ingrediënt dat een dergelijke stof bevat, aan levensmiddelen wordt toegevoegd of bij de vervaardiging van levensmiddelen wordt gebruikt op zodanige wijze dat de inname [...] veel groter is dan onder normale omstandigheden bij een evenwichtige en gevarieerde voeding redelijkerwijs te verwachten is, en/of dat anderszins een potentieel risico voor de consument ontstaat”.(17)
14. Met andere woorden: in artikel 8, lid 1, is bepaald dat de daarin bedoelde procedure in drie situaties in gang wordt gezet: i) bij inname van levensmiddelen die met andere stoffen dan vitaminen en mineralen zijn verrijkt, die „veel groter is” dan onder normale omstandigheden te verwachten is; ii) wanneer een dergelijke inname plaatsvindt en de mogelijkheid bestaat dat de ingenomen hoeveelheid een potentieel voedselveiligheidsrisico met zich meebrengt voor de consument, of iii) wanneer, ongeacht de ingenomen hoeveelheid, de mogelijkheid bestaat dat de inname van die stof een potentieel voedselveiligheidsrisico vormt voor de consument.
15. Wanneer zich een van deze situaties voordoet, heeft de Commissie krachtens artikel 8, lid 2, van de toevoegingsverordening de bevoegdheid om de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) te verzoeken om een beoordeling „van de beschikbare informatie” over de toevoeging van die andere stoffen aan levensmiddelen of het gebruik ervan bij de vervaardiging van levensmiddelen en de stof indien nodig in bijlage III bij die verordening op te nemen. Die bijlage bestaat uit deel A („Verboden stoffen”), deel B („Aan beperkingen onderworpen stoffen”) en deel C („Stoffen die onder de [Unie] worden onderzocht). De voorschriften inzake opneming van de stof of het ingrediënt in bijlage III worden in artikel 8, lid 2, onder a) en b), van de verordening als volgt beschreven:
„a) indien een schadelijk effect op de gezondheid is vastgesteld, wordt die stof en/of het ingrediënt dat die stof bevat:
i) opgenomen in deel A van bijlage III en wordt de toevoeging ervan aan levensmiddelen en het gebruik ervan bij de vervaardiging van levensmiddelen verboden, of
ii) opgenomen in deel B van bijlage III en is de toevoeging ervan aan levensmiddelen en het gebruik ervan bij de vervaardiging van levensmiddelen slechts toegestaan onder de aldaar vermelde voorwaarden;
b) indien de mogelijkheid van schadelijke gevolgen voor de gezondheid is vastgesteld, maar hieromtrent nog wetenschappelijke onzekerheid bestaat, wordt de stof opgenomen in deel C van bijlage III.”
16. De Commissie kan de bovengenoemde procedure op eigen initiatief of op basis van informatie van de lidstaten inleiden.(18)
B. Feiten die ten grondslag liggen aan de bestreden verordening
17. De HAD’s vormen een categorie van chemische stoffen met een heterogene en verschillende structuur.(19) Zij worden op grote schaal gebruikt in voedingssupplementen en kruidengeneesmiddelen vanwege hun laxatieve werking.(20)
18. Volgens het Gerecht komen HAD’s van nature voor in verschillende plantensoorten, waaronder bepaalde aloësoorten en bepaalde groenten en fruit.(21)
19. In het geval van de aloësoorten(22) bevinden de HAD’s zich voornamelijk in de aloëlatex, de afscheiding die zich bevindt tussen het binnenblad, d.w.z. het heldere en centrale parenchymweefsel van het aloëblad, en de schil.(23)
20. Op 29 juni 2016 heeft de Commissie, op eigen initiatief en naar aanleiding van bezorgdheden van de lidstaten, de procedure van artikel 8 van de toevoegingsverordening ingeleid en heeft zij de EFSA verzocht om alle beschikbare informatie over de veiligheid van het gebruik van HAD’s in levensmiddelen te beoordelen. Zij heeft de EFSA ook verzocht een aanbeveling te doen over de dagelijkse inname van HAD’s die geen aanleiding geeft tot bezorgdheid over mogelijke schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de bevolking in het algemeen of in voorkomend geval voor specifieke kwetsbare groepen in de bevolking.(24)
21. Op 22 november 2017 heeft de EFSA het advies van de EFSA van 2017 met als opschrift „Safety of [HADs] for use in food” vastgesteld. Op basis van alle beschikbare gegevens was de EFSA van mening dat HAD’s „als genotoxisch en kankerverwekkend moeten worden beschouwd”(25) en dat zij „niet in staat [was] advies te verstrekken over een dagelijkse inname van levensmiddelen via [HAD’s] die geen aanleiding [gaf] tot bezorgdheid met betrekking tot schadelijke gevolgen voor de gezondheid”.(26)
22. Uit het dossier blijkt immers dat de EFSA van mening is dat zij niet in staat is een waarde voor een veilige dagelijkse inname van HAD’s vast te stellen aangezien er, zodra er bezorgdheid bestaat over de genotoxiciteit, geen niveau is waaronder blootstelling aan genotoxische stoffen als veilig kan worden beschouwd, want zelfs de laagste blootstelling vormt een risico.(27) Bijgevolg wordt „de vaststelling van gezondheidsgerelateerde richtwaarden niet passend geacht”.(28)
23. Gezien het advies van de EFSA heeft de Commissie de bestreden verordening op 18 maart 2021 vastgesteld.
24. Daarin zet de Commissie in het desbetreffende deel uiteen dat de „EFSA heeft vastgesteld dat de [HAD’s] aloë-emodine en emodine en de structureel verwante stof dantron in vitro genotoxisch zijn [gebleken]. Ook is aangetoond dat aloë-extracten in vitro genotoxisch zijn, waarschijnlijk als gevolg van [HAD’s] in het extract. Bovendien bleek aloë-emodine in vivo genotoxisch te zijn. Het extract van volledige aloëbladeren en de structurele analoge stof dantron bleken kankerverwekkend te zijn.”(29) De Commissie is dan ook tot de slotsom gekomen dat „[g]ezien de ernstige schadelijke gevolgen voor de gezondheid van het gebruik, in levensmiddelen, van aloë-emodine, emodine, dantron en aloë-extracten die [HAD’s] bevatten, en het feit dat het niet mogelijk is een dagelijkse inname van [HAD’s] vast te stellen die geen aanleiding geeft tot bezorgdheid voor de gezondheid van de mens, [...] die stoffen [moeten] worden verboden”.(30) Bovendien kan „het gebruik van Rheum, Cassia en Rhamnus en hun bereidingen in levensmiddelen schadelijke gevolgen voor de gezondheid hebben, maar [bestaat] er nog steeds wetenschappelijke onzekerheid [...] over de vraag of dergelijke bereidingen de in bijlage III, deel A, bij [de toevoegingsverordening] vermelde stoffen bevatten, [zodat die] stoffen door de Unie [moeten] worden onderzocht en [derhalve moeten] worden opgenomen in bijlage III, deel C,” bij die verordening.(31)
25. Dienovereenkomstig wordt bijlage III bij de toevoegingsverordening door de Commissie op grond van artikel 1, lid 1, van de bestreden verordening als volgt gewijzigd: in deel A worden de volgende stoffen en bereidingen toegevoegd, te weten „aloë-emodine en alle bereidingen waarin deze stof aanwezig is”, „emodine en alle bereidingen waarin deze stof aanwezig is”, „bereidingen van de bladeren van aloësoorten die [HAD’s] bevatten” en „dantron en alle bereidingen waarin deze stof aanwezig is”.
26. Evenzo voegt de Commissie op grond van artikel 1, lid 2, van de bestreden verordening aan deel C van de toevoegingsverordening het volgende toe: „bereidingen van de wortel of het rizoom van Rheum palmatum L., Rheum officinale Baillon en hybriden daarvan die [HAD’s] bevatten”, „bereidingen van de bladeren of vruchten van Cassia senna L. die [HAD’s] bevatten” en „bereidingen van de schors van Rhamnus frangula L. of Rhamnus purshiana DC. die [HAD’s] bevatten”.
C. Procedure bij het Gerecht
27. Tussen 10 april en 27 mei 2021 zijn beroepen tot nietigverklaring van de bestreden verordening ingesteld door Aloe Vera of Europe BV (in zaak T‑189/21), Ortis (in zaak T‑271/21), Syndicat national des compléments alimentaires (Synadiet) e.a. (in zaak T‑274/21), en Aboca, Coswell en Apard (in zaak T‑302/21), allen producenten of vertegenwoordigers van producenten die producten in de handel brengen met stoffen op basis van plantensoorten die HAD’s bevatten.
28. Op 13 november 2024 heeft het Gerecht de bestreden arresten gewezen, waarbij het de middelen van verzoeksters in eerste aanleg heeft toegewezen voor zover zij aanvoerden dat niet aan de voorschriften van artikel 8, leden 1 en 2, van de toevoegingsverordening is voldaan. Het heeft geen andere door deze partijen aangevoerde middelen onderzocht.
29. Met betrekking tot zijn arresten in de zaken T‑302/21, T‑271/21 en T‑274/21 heeft het Gerecht geoordeeld dat het op grond van artikel 8 van de toevoegingsverordening niet is toegestaan „bereidingen” op te nemen in de lijsten in de delen A en C van bijlage III bij die verordening.(32) Naast die vaststelling heeft het Gerecht met betrekking tot zijn arresten in de zaken T‑189/21, T‑302/21, T‑271/21 en T‑274/21 ook geoordeeld dat de Commissie ten onrechte had nagelaten een risicodrempel vast te stellen om de toevoeging aan levensmiddelen of het gebruik bij de vervaardiging van levensmiddelen van stoffen die HAD’s bevatten overeenkomstig artikel 8, leden 1 en 2, van de toevoegingsverordening te verbieden.(33)
30. Het Gerecht heeft de bestreden verordening, wat de desbetreffende delen betreft, derhalve nietig verklaard.
D. Procedure bij het Hof
31. Met haar vier hogere voorzieningen verzoekt de Commissie het Hof de bestreden arresten te vernietigen, elke zaak zelf af te doen en de verzoeken om hogere voorziening overeenkomstig artikel 61 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie te verwerpen, dan wel de zaken naar het Gerecht terug te verwijzen voor de beoordeling van de middelen waarover geen uitspraak is gedaan, en verzoeksters in eerste aanleg te verwijzen in de kosten of, indien de zaak naar het Gerecht wordt terugverwezen, de beslissing omtrent de kosten aan te houden.
32. De Commissie wordt bij dat beroep ondersteund door de EFSA, die in elk van de hogere voorzieningen tot interventie is toegelaten.(34)
33. Er is geen hoorzitting gehouden.
III. Analyse
34. Mijn conclusie is als volgt opgebouwd. Allereerst voer ik het argument aan dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat het op grond van artikel 8 van de toevoegingsverordening niet is toegestaan „bereidingen” van andere stoffen dan vitaminen en mineralen op te nemen in de lijsten van bijlage III bij die verordening (deel A). Vervolgens ga ik in op het argument dat de voorwaarden die ten grondslag liggen aan artikel 8, leden 1 en 2, van die verordening niet cumulatief mogen worden gelezen, wat betekent dat de Commissie een risicodrempel had moeten vaststellen voor de toevoeging aan levensmiddelen of het gebruik bij de vervaardiging van levensmiddelen van stoffen die HAD’s bevatten (deel B). Tot slot buig ik me in mijn analyse over het argument dat het arrest onvoldoende is gemotiveerd en dat het Gerecht de grenzen van zijn toetsingsbevoegdheid heeft overschreden (deel C).
A. Middel in hogere voorziening betreffende de opneming van „bereidingen” die andere stoffen dan vitaminen en mineralen bevatten in bijlage III bij de toevoegingsverordening
35. Met haar eerste middel in hogere voorziening in de zaken C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P betwist de Commissie het oordeel van het Gerecht dat het begrip „bereidingen” niet binnen de werkingssfeer van artikel 8 van de toevoegingsverordening valt. In zijn arresten in de zaken T‑302/21, T‑271/21 en T‑274/21 had die rechter geoordeeld dat artikel 8 van de toevoegingsverordening uitsluitend verwijst naar de begrippen „stoffen”, „ingrediënten” en „ingrediënten die [die] stof bevatten”. Zo merkte hij op dat op grond van artikel 8, lid 2, onder a), i), van de toevoegingsverordening alleen de toevoeging aan levensmiddelen en het gebruik bij de vervaardiging van levensmiddelen van een „stof” of „een ingrediënt dat die stof bevat” kan worden verboden door opneming in deel A van bijlage III bij die verordening. Het Gerecht heeft evenwel geoordeeld dat het begrip „bereidingen” een ruimere strekking heeft dan deze beide begrippen. Evenzo heeft het opgemerkt dat, aangezien in artikel 8, lid 2, onder b), van die verordening alleen wordt verwezen naar „stoffen” en niet naar „ingrediënten”, de strekking ervan beperkter dient te zijn dan artikel 8, lid 2, onder a), i), van die verordening. Bijgevolg kunnen alleen „stoffen” waarvoor de mogelijkheid van schadelijke gevolgen voor de gezondheid is vastgesteld, maar waarvoor nog onzekerheid bestaat, aan deel C van bijlage III worden toegevoegd. Op basis van die uitleggingen heeft het Gerecht geoordeeld dat het begrip „bereidingen” onder geen van beide begrippen „stoffen” of „ingrediënten” valt, dat het die begrippen niet kan vervangen, en dat de Commissie zich derhalve niet op die bepalingen kon baseren om de wijzigingen aan de delen A en C van die verordening vast te stellen op grond van artikel 1, leden 1 en 2, van de bestreden verordening.
36. De Commissie betwist die conclusie, met steun van de EFSA. Deze partijen voeren aan dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door tot de conclusie te komen dat het begrip „bereidingen” een ruimere strekking heeft dan artikel 8, lid 2, van de toevoegingsverordening, dat wil zeggen dat het niet onder het begrip „stoffen” of „ingrediënten” valt. De redenering van die rechter is niet in overeenstemming met de bewoordingen, de context en de doelstellingen van de procedure van artikel 8 en kan evenmin de doeltreffendheid van de verordening als geheel waarborgen.
37. Verweersters betwisten dat betoog en ondersteunen de redenering van het Gerecht.
38. Ik ben het eens met de Commissie en de EFSA.
39. Uit de bewoordingen van artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening blijkt dat met deze bepaling wordt beoogd de omstandigheden te omvatten waarin „een andere stof dan vitaminen of mineralen, of een ingrediënt dat een dergelijke stof bevat, aan levensmiddelen wordt toegevoegd of bij de vervaardiging [ervan] wordt gebruikt”.
40. Het is in de eerste plaats onder verwijzing naar een letterlijke lezing van die bepaling dat het Gerecht heeft geoordeeld dat de daarin neergelegde procedure niet van toepassing is op de toevoeging van „bereidingen” van stoffen die HAD’s bevatten.
41. Ik begrijp de frustratie van het Gerecht over die terminologie. De term „bereidingen” komt niet voor in artikel 8 van de toevoegingsverordening en wordt verder in die verordening evenmin gebruikt. Afhankelijk van de wijze waarop die term wordt uitgelegd, kan het gebruik ervan aldus worden gelezen dat het buiten de werkingssfeer van die verordening valt. De redenen waarom de Commissie het niettemin noodzakelijk achtte die terminologie in het dispositief van een uitvoeringsverordening te gebruiken en daardoor het risico te lopen dat de werkingssfeer van de beoogde verordening foutief wordt opgevat, wordt in het dossier van de zaak niet toegelicht.
42. De Commissie en de EFSA hebben in dat verband geen overtuigende uitleg gegeven. Zo is het feit dat de EFSA in richtsnoeren uit 2009(35), die geen verband houden met de onderhavige procedure, de term „bereidingen” in plaats van „stoffen” of „ingrediënten” gebruikt om een nadere nuance aan te brengen in haar analyses (wat haar volste recht is), zeker nuttig om te begrijpen in welke context deze term wordt gebruikt. Dit kan echter geen invloed uitoefenen op de reikwijdte van of de gebruikte terminologie in een hogere Unierechtelijke handeling.
43. Tegelijkertijd mag niet uit het oog worden verloren dat alle handelingen van de instellingen van de Unie een algemeen vermoeden van geldigheid genieten.(36) Dat betekent dat die handelingen voor zover mogelijk aldus moeten worden uitgelegd dat dit vermoeden wordt geëerbiedigd. Mijns inziens houdt dat ook in dat het loutere gebruik van een term in het dispositief van een uitvoeringshandeling die in de basishandeling verder niet wordt gebruikt, als zodanig dat vermoeden niet kan weerleggen.
44. Dit is met name het geval wanneer de Commissie en de EFSA, zoals in de onderhavige procedure, zowel voor het Gerecht als voor het Hof hebben aangevoerd dat het begrip „bereidingen”, zoals gebruikt in de bestreden verordening, aldus moet worden opgevat dat het alle producten omvat die als grondstoffen in een productieproces worden gebruikt en die de stof bevatten waarvoor schadelijke gevolgen zijn vastgesteld.
45. Met andere woorden, zowel de Commissie als de EFSA houden vol dat de bestreden verordening met het begrip „bereidingen” de indirecte toevoeging van een verboden stof aan levensmiddelen of de vervaardiging daarvan beoogde te bestrijken.
46. Volgens deze partijen staat de werkingssfeer of de doelstelling van artikel 8 van de toevoegingsverordening een dergelijke lezing niet in de weg. Zij beklemtonen dat bij de letterlijke lezing van die bepaling door het Gerecht niet alleen voorbij wordt gegaan aan andere letterlijke aspecten in die bepaling, zoals de uitdrukkingen „aan levensmiddelen wordt toegevoegd” en „bij de vervaardiging van levensmiddelen wordt gebruikt”, maar ook aan het feit dat het begrip „ingrediënten”, afhankelijk van de uitlegging ervan, de verschillende vormen van indirecte toevoeging aan levensmiddelen of het gebruik bij de vervaardiging van levensmiddelen van stoffen waarvan is vastgesteld dat zij schadelijke gevolgen hebben, kan omvatten.
47. Mijns inziens zou bij een uitlegging volgens welke het begrip „ingrediënten” wordt opgevat als de verschillende vormen en wijzen voor het indirect toevoegen van een schadelijke stof aan levensmiddelen, de functie van artikel 8 van de toevoegingsverordening namelijk het best worden gewaarborgd.
48. Zoals ik heb uiteengezet, heeft die verordening tot doel een kader vast te stellen voor de regulering van het „breed scala van nutriënten en andere ingrediënten” die „bij de vervaardiging van levensmiddelen kunnen worden gebruikt”(37), en waarvan de vrijwillige toevoeging aanleiding zou kunnen geven tot bezorgdheid over de gezondheid van de consument(38).
49. In artikel 8 van de toevoegingsverordening wordt dit gedaan met betrekking tot andere stoffen dan vitaminen en mineralen.(39)
50. Om dat doel te bereiken doet het er weinig toe of de stof zich in haar zuivere vorm bevindt dan wel het resultaat is van eerdere procedés die direct of indirect als „bereiding”/mengsel/ingrediënt moeten worden opgenomen, mits zij vrijwillig aan levensmiddelen wordt toegevoegd of bij de vervaardiging van levensmiddelen wordt gebruikt.
51. Zoals de EFSA toelicht, is wat van belang is namelijk dat een schadelijke stof wordt toegevoegd, ongeacht de wijze waarop die toevoeging plaatsvindt. Het slagen of mislukken van het in artikel 8 van die verordening bedoelde kader hangt immers af van de mate waarin de Commissie in staat is die toevoeging te reguleren met betrekking tot potentieel schadelijke stoffen.
52. Zo moet artikel 8 van de toevoegingsverordening de verschillende vormen die een dergelijke stof kan aannemen, alsook de uiteenlopende wijzen waarop deze stof aan levensmiddelen kan worden toegevoegd of bij de vervaardiging van levensmiddelen kan worden gebruikt, kunnen bestrijken.
53. Een andere uitlegging, zoals de door het Gerecht gegeven uitlegging, zou kunnen leiden tot een situatie waarin de Commissie in feite de directe toevoeging van bijvoorbeeld aloë-emodine, emodine of dantron aan levensmiddelen kan regelen, maar niet de indirecte toevoeging ervan wanneer ze vooraf in een bereiding zijn opgenomen voordat ze aan levensmiddelen worden toegevoegd of bij de vervaardiging ervan worden gebruikt. Mijns inziens is dat niet logisch noch in overeenstemming met de doelstelling om de consument tegen schadelijke toevoegingen aan levensmiddelen te beschermen.
54. Bij een dergelijke uitlegging zou de term „ingrediënt”, zoals gebruikt in artikel 8 van de toevoegingsverordening, bovendien zijn nuttig effect binnen die bepaling verliezen.
55. Derhalve moet de procedure van artikel 8 van toepassing kunnen zijn op een stof, ongeacht of de stof direct aan levensmiddelen wordt toegevoegd of bij de vervaardiging ervan wordt gebruikt, of eerst met andere stoffen wordt samengevoegd voordat ze aan levensmiddelen wordt toegevoegd of bij de vervaardiging van levensmiddelen wordt gebruikt.
56. Dezelfde redenering moet ook gelden voor artikel 8, lid 2, onder b), van de toevoegingsverordening.
57. Zoals door verweersters en in de bestreden arresten wordt benadrukt, verwijst die bepaling alleen naar het begrip „stoffen” en niet naar het begrip „ingrediënten”. Op basis daarvan is aangevoerd dat het krachtens artikel 8, lid 2, onder b), van de toevoegingsverordening alleen is toegestaan dat stoffen die direct aan levensmiddelen worden toegevoegd of bij de vervaardiging van levensmiddelen worden gebruikt door de Unie worden onderzocht. Zoals ik reeds heb uiteengezet, zou het gezien de doelstelling die door het kader van artikel 8 van de toevoegingsverordening als geheel wordt nagestreefd, onlogisch zijn om dit proces aldus te beperken en de mogelijkheid uit te sluiten om de indirecte toevoeging van stoffen te onderzoeken waarvoor de mogelijkheid van schadelijke gevolgen voor de gezondheid is vastgesteld, maar er nog wetenschappelijke onzekerheid bestaat.
58. Een tegengestelde uitlegging houdt evenmin steek in de context van artikel 8 als zodanig: overeenkomstig de in lid 5 van dat artikel bedoelde urgentieprocedure kan de Commissie een „stof” overbrengen van deel C naar deel A of B van bijlage III. Om een dergelijke overbrenging om dwingende urgente redenen voor „ingrediënten” mogelijk te maken, moeten „ingrediënten” ook in deel C kunnen worden ondergebracht. Dit betekent dat artikel 8, lid 2, onder b), van die verordening aldus moet worden uitgelegd dat zij zich uitstrekt tot de opneming van „ingrediënten” in deel C van bijlage III. Derhalve en los van het feit dat het betoog van verweersters niet nieuw is(40), kan het de Commissie er in elk geval niet van weerhouden om de toevoeging aan levensmiddelen van stoffen die mogelijk schadelijk zijn voor de gezondheid van de mens, te regelen.
59. Toegepast op de omstandigheden van de onderhavige procedure betekent dit dat niets in de toevoegingsverordening zich ertegen verzet dat de begrippen „stoffen” en „ingrediënten” in artikel 8 van die verordening aldus worden uitgelegd dat zij verwijzen naar de indirecte toevoeging van andere stoffen dan vitaminen en mineralen aan levensmiddelen of naar het gebruik van die stoffen bij de vervaardiging van levensmiddelen als „bereidingen”. Bijgevolg heeft het Gerecht deze bepaling ten onrechte aldus uitgelegd dat zij zich niet uitstrekt tot een dergelijk scenario en heeft het de desbetreffende delen van de bestreden verordening onder meer op grond daarvan ten onrechte nietig verklaard.
60. Gelet op het bovenstaande geef ik het Hof in overweging het eerste middel in hogere voorziening van de Commissie in de zaken C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P gegrond te verklaren.
B. Middelen in hogere voorziening betreffende de voorwaarden die ten grondslag liggen aan artikel 8, leden 1 en 2, van de toevoegingsverordening
61. In de bestreden arresten heeft het Gerecht artikel 8, leden 1 en 2, van de toevoegingsverordening aldus uitgelegd dat hierin twee cumulatieve voorwaarden worden gesteld waaronder de Commissie de toevoeging aan levensmiddelen of het gebruik bij de vervaardiging van levensmiddelen van een stof of ingrediënt kan verbieden: ten eerste, dat de toevoeging ervan leidt tot een inname van de desbetreffende stof die veel groter is dan onder normale omstandigheden bij een evenwichtige en gevarieerde voeding redelijkerwijs te verwachten is, en/of dat anderszins een potentieel risico voor de consument ontstaat (artikel 8, lid 1), en ten tweede, dat een schadelijk effect op de gezondheid is vastgesteld (artikel 8, lid 2). Op basis daarvan en aangezien de Commissie geen drempelwaarde voor de hoeveelheid HAD’s in een evenwichtige en gevarieerde voeding heeft verstrekt, zoals vereist op grond van artikel 8, lid 1, van die verordening, heeft het Gerecht de desbetreffende delen van de bestreden verordening nietig verklaard.(41)
62. Met haar eerste middel in hogere voorziening in zaak C‑38/25 P en haar tweede middel in hogere voorziening in de zaken C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P betwist de Commissie die vaststellingen. Met steun van de EFSA voert zij in essentie aan dat alleen aan de voorwaarde inzake de vaststelling van een schadelijk effect op de gezondheid, als bedoeld in artikel 8, lid 2, onder a), van die verordening, moet worden voldaan om de toevoeging van een stof aan levensmiddelen of het gebruik ervan bij de vervaardiging van levensmiddelen, hetzij direct, hetzij door middel van ingrediënten die deze stof bevatten, te verbieden.(42)
63. Verweersters betwisten dat betoog en ondersteunen de redenering van het Gerecht.
64. Ik ben het eens met de Commissie en de EFSA.
65. Zoals uiteengezet in punt 14 van de onderhavige conclusie, worden in artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening drie risicoscenario’s beschreven waarbij de Commissie bevoegd is de procedure voor opneming van bepaalde stoffen en/of ingrediënten in bijlage III in te leiden: ten eerste, wanneer er sprake is van een inname die veel groter is dan bij een evenwichtige en gevarieerde voeding; ten tweede, wanneer er sprake is van een dergelijke inname en dit een potentieel risico voor de consument inhoudt, of ten derde, wanneer de toevoeging van de genoemde stoffen of ingrediënten, ongeacht de ingenomen hoeveelheid, een potentieel risico voor de consument inhoudt.
66. Deze voorwaarden gaan duidelijk vooraf aan en staan los van het besluitvormingsproces dat op grond van artikel 8, lid 2, van de toevoegingsverordening plaatsvindt om het aldus vastgestelde risico te regelen. Dat besluitvormingsproces is pas in gang gezet nadat de Commissie op eigen initiatief of op basis van door de lidstaten verstrekte informatie heeft vastgesteld dat een of meer van de in artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening bedoelde risico’s bestaan.
67. Het lijkt mij immers duidelijk dat artikel 8 van de toevoegingsverordening in twee afzonderlijke fasen is onderverdeeld: de fase waarin een risico wordt vastgesteld (overeenkomstig artikel 8, lid 1, van die verordening) en de fase waarin wordt beslist hoe dat risico zal worden beheerd (overeenkomstig artikel 8, lid 2).
68. Voor deze tweede fase, de risicobeheerfase, moet de Commissie een keuze maken uit de door de Uniewetgever vastgestelde beleidskeuzen met betrekking tot de wijze waarop met de stof of het ingrediënt in kwestie moet worden omgegaan.
69. In dat stadium zijn de scenario’s voor het vaststellen van de risico’s zoals bedoeld in artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening niet relevant.
70. Zoals in artikel 8, lid 2, immers is aangegeven, kan de Commissie de stof of het ingrediënt in dit stadium, afhankelijk van de beoordeling door de EFSA, in deel A opnemen en aldus het gebruik ervan zonder meer verbieden indien een schadelijk effect is vastgesteld [overeenkomstig artikel 8, lid 2, onder a), i)] of in deel B opnemen en de toevoeging ervan onder voorwaarden toestaan [overeenkomstig artikel 8, lid 2, onder a), ii)], of de stof of het ingrediënt in deel C opnemen, het gebruik ervan toestaan en aan controle onderwerpen indien een schadelijk effect is vastgesteld maar er nog wetenschappelijke onzekerheid bestaat [overeenkomstig artikel 8, lid 2, onder b)]. Met andere woorden, de Commissie moet beslissen welke specifieke maatregelen moeten worden genomen op basis van de wetenschappelijk vastgestelde waarschijnlijkheid dat schadelijke effecten zullen optreden.
71. In het kader van de onderhavige procedure begrijp ik dat de Commissie de procedure van artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening heeft ingeleid, louter op basis van het risico op inname van stoffen die HAD’s bevatten en die een risico voor de gezondheid van de consument vormen. Rekening houdend met de beoordeling door de EFSA, waarbij is vastgesteld dat er voor bepaalde stoffen dergelijke risico’s bestaan(43), heeft de Commissie vervolgens de beleidskeuze van artikel 8, lid 2, onder a), i), van de toevoegingsverordening gevolgd.
72. Zoals uit de tekst van die bepaling blijkt, moet de Commissie, indien zij een besluit neemt op grond van artikel 8, lid 2, onder a), i), de stof of het ingrediënt zonder meer verbieden en heeft zij dus geen discretionaire bevoegdheid om voor die specifieke stof een drempelwaarde voor verbruik vast te stellen (zelfs indien dat mogelijk is voor genotoxische stoffen)(44). Indien haar een dergelijke discretionaire bevoegdheid was toegekend, dan zou de Uniewetgever dat hebben aangegeven, zoals hij heeft gedaan in artikel 8, lid 2, onder a), ii)(45).
73. Bijgevolg is het duidelijk dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat artikel 8, lid 2, van de toevoegingsverordening moet worden gelezen in samenhang met artikel 8, lid 1, waaruit volgt dat de Commissie aan twee voorwaarden moet voldoen voordat zij een stof in bijlage III kan opnemen.
74. Anders dan verweersters opmerken, leidt de bovenstaande uitlegging er niet toe dat artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening zijn functie verliest. Mijns inziens halen die partijen de twee verschillende begrippen „risicobeoordeling” en „risicobeheer” door elkaar.
75. Risicobeoordeling, enerzijds, is een wetenschappelijk gefundeerd proces, bestaande uit vier stappen: gevareninventarisatie, gevarenkarakterisatie, blootstellingsschatting en risicokarakterisatie.(46) Dit proces omvat een ingewikkelde wetenschappelijke beoordeling van de veiligheid van een stof of een biologisch agens op basis van alle relevante wetenschappelijke en technische gegevens om nieuwe risico’s vast te stellen en te voorkomen. Op het niveau van de Unie en voor de toepassing van de toevoegingsverordening wordt deze taak door de EFSA verricht. Risicobeheer, anderzijds, is een „van risicobeoordeling te onderscheiden proces waarin de beleidsalternatieven in overleg met de belanghebbenden tegen elkaar worden afgewogen, rekening houdende met de risicobeoordeling en andere legitieme factoren, en, zo nodig, de passende preventie- en beheersingsmaatregelen worden gekozen”.(47) Pas wanneer de risicoanalyse is afgerond, zullen de bevoegde autoriteiten kunnen beslissen over passende maatregelen om het gewenste beschermingsniveau te bereiken.(48)
76. Zoals ik heb uiteengezet, kan artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening worden opgevat als een onderdeel van risicobeoordeling, terwijl in artikel 8, lid 2, duidelijk wordt uiteengezet welke mogelijkheden er zijn om een reeds door de EFSA vastgesteld, beoordeeld en gekarakteriseerd risico te beheren.(49) In de onderhavige zaak heeft de Commissie het door de EFSA vastgestelde risico beheerd door middel van de in artikel 8, lid 2, onder a), i), van de toevoegingsverordening bedoelde maatregel: de opneming van de desbetreffende stof op lijst A van bijlage III bij die verordening en het verbod van toevoeging aan levensmiddelen of van het gebruik ervan bij de vervaardiging van levensmiddelen. De toetsing van die beslissing door de Commissie is afhankelijk van de vaststelling dat een kennelijke beoordelingsfout is gemaakt.
77. Gelet op het bovenstaande geef ik het Hof in overweging het eerste middel in hogere voorziening van de Commissie in zaak C‑38/25 P en het tweede middel in hogere voorziening in de zaken C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P gegrond te verklaren.
C. Middelen in hogere voorziening betreffende de motiveringsplicht en de toetsingsbevoegdheid van het Gerecht
78. Met haar tweede middel in hogere voorziening in zaak C‑38/25 P en haar derde middel in hogere voorziening in de zaken C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P voert de Commissie met de steun van de EFSA aan dat het Gerecht aan zijn motiveringsplicht heeft verzaakt(50) en dat het zijn bevoegdheden inzake rechterlijke toetsing heeft overschreden(51).
79. Verweersters zijn van mening dat de argumenten van de Commissie niet-ontvankelijk zijn en dat het Gerecht in elk geval niet aan zijn motiveringsplicht heeft verzaakt, noch de grenzen van zijn bevoegdheid heeft overschreden door een intensiteit van toetsing te hanteren die verder gaat dan waartoe het bevoegd is.
80. Ik ben het met verweersters eens.
81. Wat het argument betreft dat het Gerecht aan zijn motiveringsplicht heeft verzaakt, zij eraan herinnerd dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen het bestaan van een motivering, zoals vereist op grond van artikel 296 VWEU, en de vraag naar de gegrondheid van die motivering. Alleen een argument met betrekking tot de aanwezigheid van een motivering kan onder artikel 296 VWEU worden gebracht.(52) Het is evenwel duidelijk dat de Commissie niet aanvoert dat de motivering voor de bestreden arresten ontbreekt. Zij uit in plaats daarvan kritiek op de inhoud van die motivering in kwestie. Aangezien dat soort argument niet onder artikel 296 VWEU kan worden gebracht, moet het betoog van de Commissie in zoverre niet-ontvankelijk worden verklaard.
82. Wat het argument betreft dat het Gerecht zijn bevoegdheid inzake rechterlijke toetsing heeft overschreden, is het ten eerste, en in tegenstelling tot wat de Commissie aanvoert, zo dat het Gerecht geen alomvattende toetsing heeft verricht van de feitelijke beoordeling van de Commissie met betrekking tot artikel 8 van de toevoegingsverordening en zijn toetsingsbevoegdheid met betrekking tot de wetenschappelijke beoordelingen dus niet heeft overschreden(53). Die rechter heeft veeleer de uitlegging van artikel 8, leden 1 en 2, van de toevoegingsverordening getoetst, waarbij hij, zoals reeds uiteengezet, deze bepalingen ten onrechte als zodanig heeft opgevat dat hierin cumulatieve voorwaarden worden vastgesteld. Aangezien de rechterlijke instanties van de Unie volledige bevoegdheid hebben om het recht uit te leggen, moet het argument van de Commissie in zoverre ongegrond worden verklaard. Ten tweede is het duidelijk, voor zover de Commissie van mening is dat het Gerecht zijn eigen motivering in de plaats heeft gesteld van die van de EFSA door te oordelen dat „noch uit het wetenschappelijk advies van 2017, noch uit enig element in het dossier, [blijkt] dat de bepalingen van de bestreden verordening zijn vastgesteld omdat de betrokken stoffen en bereidingen anderszins een potentieel risico voor de consument opleverden”(54), dat die vaststelling een feitelijke beoordeling vormt die beperkt blijft tot wat volgens het Gerecht in het dossier was opgenomen. Die verklaring vormt geen wetenschappelijke beoordeling. Doordat een feitelijke beoordeling door het Gerecht wordt betwist zonder dat de mogelijke onjuiste opvatting daarvan aan de orde wordt gesteld, moet ook dat argument niet-ontvankelijk worden verklaard.
83. Gelet op het bovenstaande geef ik het Hof in overweging het tweede middel in hogere voorziening van de Commissie in zaak C‑38/25 P en haar derde middel in hogere voorziening in de zaken C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P gedeeltelijk niet-ontvankelijk en gedeeltelijk ongegrond te verklaren.
IV. Gevolgen
84. Het eerste middel in hogere voorziening in zaak C‑38/25 P, en de eerste en tweede middelen in hogere voorziening in de zaken C‑48/25 P, C‑54/25 P en C‑55/25 P zijn gegrond. Bijgevolg moeten de bestreden arresten worden vernietigd. Aangezien het Gerecht echter niet alle in eerste aanleg aangevoerde middelen heeft beoordeeld, kan het Hof geen definitieve uitspraak doen en moet het de onderliggende zaken terugverwijzen naar het Gerecht(55).
V. Conclusie
85. Ik geef het Hof in overweging:
– de arresten van 13 november 2024, Aloe Vera of Europe/Commissie (T‑189/21, EU:T:2024:802); 13 november 2024, Aboca e.a./Commissie (T‑302/21, EU:T:2024:808); 13 november 2024, Ortis/Commissie (T‑271/21, EU:T:2024:804), en 13 november 2024, Synadiet e.a./Commissie (T‑274/21, EU:T:2024:806) te vernietigen;
– de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht voor de beoordeling van de resterende middelen, en
– de beslissing omtrent de kosten aan te houden.
1 Oorspronkelijke taal: Engels.
2 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 betreffende de toevoeging van vitaminen en mineralen en bepaalde andere stoffen aan levensmiddelen (PB 2006, L 404, blz. 26).
3 Arresten van 13 november 2024, Aloe Vera of Europe/Commissie (T‑189/21, EU:T:2024:802) (hierna: „arrest Aloe Vera of Europe”); 13 november 2024, Aboca e.a./Commissie (T‑302/21, EU:T:2024:808) (hierna: „arrest Aboca e.a.”); 13 november 2024, Ortis/Commissie (T‑271/21, EU:T:2024:804) (hierna: „arrest Ortis”), en 13 november 2024, Synadiet e.a./Commissie (T‑274/21, EU:T:2024:806) (hierna: „arrest Synadiet e.a.”) (hierna samen: „bestreden arresten”).
4 Verordening van de Commissie van 18 maart 2021 tot wijziging van bijlage III bij verordening (EG) nr. 1925/2006 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft botanische soorten die hydroxyantraceenderivaten bevatten (PB 2021, L 96, blz. 6).
5 Zie met name verordening (EG) nr. 1924/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen (PB 2006, L 404, blz. 9), en verordening (EU) nr. 1169/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten, tot wijziging van verordeningen (EG) nr. 1924/2006 en (EG) nr. 1925/2006 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 87/250/EEG van de Commissie, richtlijn 90/496/EEG van de Raad, richtlijn 1999/10/EG van de Commissie, richtlijn 2000/13/EG van het Europees Parlement en de Raad, richtlijnen 2002/67/EG en 2008/5/EG van de Commissie, en verordening (EG) nr. 608/2004 van de Commissie (PB 2011, L 304, blz. 18).
6 Zie de overwegingen 3 en 4 van de toevoegingsverordening. Zie ook het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toevoeging van vitaminen en mineralen en bepaalde andere stoffen aan levensmiddelen, COM(2003) 671 definitief (hierna: „voorstel voor een toevoegingsverordening”), blz. 3.
7 Zie in die zin de overwegingen 1, 2 en 22 en artikel 1, lid 1, van de toevoegingsverordening. Zie ook het voorstel voor een toevoegingsverordening, blz. 1.
8 Zie in die zin de overwegingen 14 en 22 en artikel 1, lid 1, van de toevoegingsverordening.
9 Zie overweging 12 van de toevoegingsverordening.
10 Zie het voorstel voor een toevoegingsverordening, punt 21.
11 Zie overweging 20 van de toevoegingsverordening.
12 Zie overweging 1 van de toevoegingsverordening.
13 Zie overweging 20 van de toevoegingsverordening. Zie ook overweging 2 van die verordening voor een soortgelijke formulering.
14 Zie artikel 3, lid 1, van de toevoegingsverordening, waarin is bepaald dat „uitsluitend de in bijlage I opgesomde vitaminen en mineralen in de in bijlage II opgesomde vormen [aan levensmiddelen mogen] worden toegevoegd, overeenkomstig de voorschriften van deze verordening”.
15 Zie artikel 4 van de toevoegingsverordening, waarin de categorieën producten worden beschreven waaraan vitaminen en mineralen niet mogen worden toegevoegd.
16 Zie artikel 6 van de toevoegingsverordening, waarin de voorwaarden zijn vastgesteld waaronder vitaminen en mineralen aan levensmiddelen mogen worden toegevoegd.
17 Zie artikel 8, lid 1, van de toevoegingsverordening (cursivering van mij). Een soortgelijke formulering wordt gebruikt in overweging 2 van die verordening.
18 Zie artikel 8, lid 2, van de toevoegingsverordening.
19 Zie in die zin arrest Aloe Vera of Europe, punt 4; arrest Aboca e.a., punt 5; arrest Ortis, punt 3, en arrest Synadiet e.a., punt 3.
20 Zie arrest Aloe Vera of Europe, punt 4; arrest Aboca e.a., punt 5; arrest Ortis, punt 3, en arrest Synadiet e.a., punt 3.
21 Zie arrest Aloe Vera of Europe, punt 4; arrest Aboca e.a., punt 5; arrest Ortis, punt 3, en arrest Synadiet e.a., punt 3.
22 In zijn arrest in de zaak Aloe Vera of Europe/Commissie, punt 3, licht het Gerecht toe dat „[a]loë vera een aloësoort [is] waarvan het blad uit drie lagen bestaat: 1) een dikke groene buitenste schil die de plant tegen weersinvloeden beschermt; 2) een tussenlaag die bestaat uit een geelachtige latex die hydroxyantraceenderivaten (hierna: ‚HAD’s’) bevat, en 3) een vochtige, transparante binnenste laag van gelatineachtige vloeistof die de voedingsstoffen van de plant bevat [...]”.
23 EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food, „Safety of hydroxyanthracene derivatives for use in food”, EFSA Journal, deel 16, nr. 1, 5090, 2018. Beschikbaar op: https://doi:10.2093/j.efsa.2018.5090 (hierna: „EFSA-advies van 2017”), blz. 19.
24 Zie in die zin arrest Aloe Vera of Europe, punt 5; arrest Aboca e.a., punt 6; arrest Ortis, punt 4, en arrest Synadiet e.a., punt 4.
25 Zie het EFSA-advies van 2017, blz. 1.
26 Zie het EFSA-advies van 2017, blz. 69.
27 Zie in die zin het Wetenschappelijk Comité van de EFSA, „Scientific opinion on genotoxicity testing strategies applicable to food and feed safety assessment”, EFSA Journal, deel 9, nr. 9, 2379, 2011. Beschikbaar op: https://doi:10.2903/j.efsa.2011.2379. Zie met name blz. 9, en punt 4.2 over blootstelling, blz. 23‑25.
28 Wetenschappelijk comité van de EFSA, „Clarification of some aspects related to genotoxicity assessment”, EFSA Journal, deel 15, nr. 12, 5113, 2017, blz. 1. Beschikbaar op: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2017.5113. Zie ook blz. 14 en 15 met betrekking tot de vaststelling van gezondheidsgerelateerde richtwaarden voor genotoxische stoffen.
29 Bestreden verordening, overweging 7.
30 Bestreden verordening, overweging 9.
31 Bestreden verordening, overweging 11.
32 Zie arrest Aboca e.a., punt 61; arrest Ortis, punt 65, en arrest Synadiet e.a., punt 57.
33 Zie in die zin arrest Aloe Vera of Europe, punten 66 en 67; arrest Aboca e.a., punten 90 en 91; arrest Ortis, punten 95 en 96, en arrest Synadiet e.a., punten 86 en 87.
34 Ook moet worden opgemerkt dat de Italiaanse Republiek een verzoek tot interventie aan de zijde van verweersters in zaak C‑48/25 P heeft ingediend. Aangezien dat verzoek echter is ingediend na het verstrijken van de in artikel 190, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof vastgestelde termijn, maar vóór de beslissing om tot de mondelinge behandeling over te gaan, heeft de president van het Hof bij beslissing van 23 mei 2025 deze partij evenwel toegestaan om haar opmerkingen tijdens een eventuele hoorzitting in te dienen, overeenkomstig artikel 194 van het Reglement voor de procesvoering
35 Wetenschappelijk comité van de EFSA, „Guidance on safety assessment of botanicals and botanical preparations intended for use as ingredients in food supplements”, EFSA Journal, deel 7, nr. 9, 1249, blz. 2. Beschikbaar op: https://doi:10.2093/j.efsa.2009.1249.
36 Zie onder meer arresten van 13 februari 1979, Granaria (101/78, EU:C:1979:38, punt 4), en 27 januari 2026, Commissie/Hongarije (Herindeling van cannabis) (C‑271/23, EU:C:2026:45, punt 124 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
37 Zie overweging 1 van de toevoegingsverordening.
38 Zie in die zin overweging 20 van de toevoegingsverordening. De Commissie is van mening dat de „onbedoelde” aanwezigheid van schadelijke stoffen in levensmiddelen wordt geregeld door verordening (EEG) nr. 315/93 van de Raad van 8 februari 1993 tot vaststelling van communautaire procedures inzake verontreinigingen in levensmiddelen (PB 1993, L 37, blz. 1), op grond waarvan de Commissie maximumgehalten voor verontreinigingen in levensmiddelen kan vaststellen.
39 Zoals ik in punt 11 van de onderhavige conclusie heb uiteengezet, heeft de andere procedure betrekking op de toevoeging van vitaminen en mineralen.
40 Zie in die zin het voorstel voor een toevoegingsverordening, waarin in punt 21 wordt opgemerkt dat „het gebruik [van bepaalde andere stoffen] en de vermelding op de etikettering [soms] vragen [kan] oproepen, bijvoorbeeld of zij als ingrediënt bij de vervaardiging van levensmiddelen zijn gebruikt dan wel als ‚toegevoegde’ stof moeten worden beschouwd. Ongeacht het antwoord op deze vraag is deze verordening een goede gelegenheid om het veilig gebruik van dergelijke stoffen/ingrediënten te regelen en ze zo nodig te verbieden.”
41 Zie in die zin arrest Aloe Vera of Europe, punten 51 en 59; arrest Aboca e.a., punten 75 en 83; arrest Ortis, punten 79 en 87, en arrest Synadiet e.a., punten 70 en 78.
42 Hoewel verweersters in de zaken C‑54/25 P en C‑55/25 P stellen dat dit middel in hogere voorziening niet-ontvankelijk is aangezien de Commissie het voor het eerst in hogere voorziening heeft aangevoerd, is het duidelijk dat de Commissie louter een uit de bestreden arresten voortvloeiend betoog heeft ontwikkeld met betrekking tot de aard van de voorwaarden die ten grondslag liggen aan artikel 8, leden 1 en 2, van de toevoegingsverordening. Derhalve kan dit betoog niet slagen; zie naar analogie arresten van 29 november 2007, Stadtwerke Schwäbisch Hall e.a./Commissie (C‑176/06 P, EU:C:2007:730, punt 17); en 10 april 2014, Commissie/Siemens Österreich e.a. en Siemens Transmission & Distribution e.a./Commissie (C‑231/11 P–C‑233/11 P, EU:C:2014:256, punten 101 en 102).
43 Namelijk de in punt 25 van de onderhavige conclusie genoemde stoffen.
44 Zoals ik in punt 22 van de onderhavige conclusie uiteenzet, is de EFSA van mening dat er gewoonweg geen niveau is waaronder de inname van genotoxische stoffen geen schadelijke effecten en risico’s voor de gezondheid van de mens met zich meebrengt. Zij is dan ook van mening dat zij geen drempelwaarde voor genotoxische stoffen kan vaststellen.
45 Er zij aan herinnerd dat de Commissie de stof of het ingrediënt dat de betrokken stof bevat overeenkomstig die bepaling in deel B van bijlage III moet opnemen en moet verduidelijken dat de toevoeging ervan aan levensmiddelen en het gebruik ervan bij de vervaardiging van levensmiddelen slechts onder bepaalde voorwaarden is toegestaan. Bij die bepaling wordt echter evenmin een verbruiksdrempel opgelegd waaronder de toevoeging van die stof geen aanleiding zou geven tot bezorgdheid voor de gezondheid van de mens, ook al voorzien de „aanvullende voorschriften” met betrekking tot vermeldingen in deel B van bijlage III voor de opgesomde stoffen in een dergelijke drempelwaarde. Zie bijvoorbeeld verordening (EU) 2022/2340 van de Commissie van 30 november 2022 tot wijziging van bijlage III bij verordening (EG) nr. 1925/2006 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft groenethee-extracten die (-)-epigallocatechine-3-gallaat bevatten (PB 2022, L 310, blz. 7).
46 Zie in die zin artikel 3, lid 11, van verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, tot oprichting van een Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor voedselveiligheidsaangelegenheden (PB 2002, L 31, blz. 1, waarin het begrip „risicobeoordeling” wordt gedefinieerd als een „wetenschappelijk gefundeerd proces, bestaande uit vier stappen”. Zie naar analogie ook mijn conclusie in de gevoegde zaken Frankrijk/Commissie en Commissie/CWS Powder Coatings e.a. (C‑71/23 P en C‑82/23 P, EU:C:2025:65, punten 75 en 76).
47 Zie artikel 3, lid 12, van verordening nr. 178/2002. Cursivering van mij.
48 Zie naar analogie ook de mededeling van de Commissie over het voorzorgsbeginsel, COM(2000) 1 definitief van 2 februari 2000, blz. 15, waarin wordt gesteld dat „[w]anneer besluitvormers zich bewust worden van de ernstige gevolgen waartoe een risico voor het milieu of de gezondheid van mensen, dieren en planten door het uitblijven van maatregelen kan leiden, dringt de vraag zich op welke voorzorgsmaatregelen daarvoor in aanmerking komen. Besluitvormers moeten via een gestructureerde aanpak het risico voor het milieu of de gezondheid zo volledig mogelijk evalueren om de meest in aanmerking komende maatregelen te kunnen kiezen.”
49 Zoals ik reeds heb uiteengezet in het kader van de indeling van een stof als gevaar voor de menselijke gezondheid, beschikt de Commissie bij de vaststelling van risicobeheermaatregelen over weinig beoordelingsvrijheid om verder te gaan dan de door de wetgever vastgestelde maatregelen. Zie mijn conclusie in de gevoegde zaken Frankrijk/Commissie en Commissie/CWS Powder Coatings e.a. (C‑71/23 P en C‑82/23 P, EU:C:2025:65, punt 78).
50 De Commissie voert dit argument aan met betrekking tot de verklaringen in de zaken Aloe Vera of Europe/Commissie, punten 58 en 60; Aboca e.a./Commissie, punten 82 en 84; Ortis/Commissie, punten 86 en 88, en Synadiet e.a./Commissie, punt 77 en 79.
51 De Commissie voert dit argument aan met betrekking tot de verklaringen in de zaken Aloe Vera of Europe/Commissie, punt 60; Aboca e.a./Commissie, punt 84; Ortis/Commissie, punt 88, en Synadiet e.a./Commissie, punt 79.
52 Zie in die zin arresten van 18 juni 2015, Ipatau/Raad (C‑535/14 P, EU:C:2015:407, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 10 september 2024, Commissie/Ierland e.a. (C‑465/20 P, EU:C:2024:724, punt 390 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
53 Zie bijvoorbeeld arrest van 1 augustus 2025, Frankrijk en Commissie/CWS Powder Coatings e.a. (C‑71/23 P en C‑82/23 P, EU:C:2025:601, punt 106 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
54 Zie punt 78 van de onderhavige conclusie.
55 Zie in die zin artikel 61 van het Statuut van het Hof van Justitie.