<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.10-->
  <head>
    <title>2023-02-202302C116202103490-00-TRA-DOC-NL-CONCL-C-0349-21-202207513-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="0" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ContentBits"/>
    <meta content="Commission Use" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Name"/>
    <meta content="nl-NL" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="19/07/2023 10:04:03" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="nl" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="CNC" name="TypeDoc"/>
    <meta content="2qu8gFxc1+Xg7K/yMa703Snnxrm03HQxx6wI2bNtq3rVqSPWGbcBGp1rNr1Cr9ShzAkyB3mMbxxbe/GpbxZqsuxXTe+uubG1YHjrmsi5B42ymh7DSUEmN/kDncWBdhURxZQSAwkqeTYPpU628YsLR3yHth9DGM6p4pEtD/L0Ubs=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="mertzvi" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="true" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Enabled"/>
    <meta content="25bbb792-58e4-4f9c-9dae-40c5000e553b" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ActionId"/>
    <meta content="0349" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2021" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="NL" name="Langue"/>
    <meta content="mertzvi" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="b24c8b06-522c-46fe-9080-70926f8dddb1" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SiteId"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="CNC_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 04/08/2022 13:58:15" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="2022-11-03T14:34:59Z" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SetDate"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="c3f39418cb79426ebcb97bda596313da" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0349" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
    <meta content="Privileged" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Method"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId25" style="first"/>
      <div id="rId21" style="even">Conclusie van adv.-gen. Collins – Zaak C‑349/21</div>
      <div id="rId22" style="default">HYA e.a. (Gronden voor het verlenen van een machtiging tot het aftappen van telefoongesprekken)</div>
    </div>
    <p class="C36Centre" id="para-1" title="page-1">
      CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-2" title="page-1">
      A. M. COLLINS
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-3" title="page-1">
      van 13 oktober 2022  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">1</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C38Centregrasgrandespacement" id="para-4" title="page-1">
      Zaak C‑349/21
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-5" title="page-1">
      HYA,
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-6" title="page-1">
      IP,
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-7" title="page-1">
      DD,
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-8" title="page-1">
      ZI,
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-9" title="page-1">
      SS
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-10" title="page-1">
      andere partij in de procedure:
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-11" title="page-1">
      Spetsializirana prokuratura
    </p>
    <p class="C39Centreespacement" id="para-12" title="page-1">
      [verzoek van de Spetsializiran nakazatelen sad (bijzondere strafrechter, Bulgarije) om een prejudiciële beslissing]
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-13" title="page-1">
      „Prejudiciële verwijzing – Verwerking van persoonsgegevens en bescherming van de persoonlijke levenssfeer – Richtlijn 2002/58/EG – Artikel 5, lid 1, en artikel 15, lid 1 – Vertrouwelijk karakter van elektronische communicatie – Rechterlijke beslissing waarbij machtiging wordt verleend tot het aftappen van telefoongesprekken van personen die worden verdacht van het plegen van een ernstig strafbaar feit – Sjabloon of standaardformulier – Motivering – Onrechtmatige controle – Toelaatbaarheid van bewijsmateriaal dat onrechtmatig is verkregen – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 7 en artikel 47”
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-14" title="page-1">
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">I.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Inleiding</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met dit verzoek om een prejudiciële beslissing wenst de Spetsializiran nakazatelen sad (bijzondere strafrechter, Bulgarije) te vernemen of een praktijk op grond waarvan machtigingen tot het gebruik van geheime controlemaatregelen met het oog op het onderscheppen, opnemen en opslaan van telefoongesprekken tussen verdachten (hierna: „aftappen van telefoongesprekken”) worden verleend in de vorm van een vooraf in algemene bewoordingen opgestelde tekst zonder geïndividualiseerde motivering, verenigbaar is met artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58/EG (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-2" href="#t-2">2</a>
</span>), gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, en overweging 11 ervan. Voorts wenst hij te vernemen of het ontbreken van een geïndividualiseerde motivering in dergelijke machtigingen kan worden verholpen door een nieuwe beoordeling achteraf door de feitenrechter, en, zo niet, of bewijzen waarvan is vastgesteld dat zij in strijd met die bepalingen zijn verkregen, als bewijs toelaatbaar zijn.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">II.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Toepasselijke bepalingen</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">A.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Unierecht</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Overweging 2 van richtlijn 2002/58 luidt als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-20" title="page-4">
      „Deze richtlijn strekt tot eerbiediging van de grondrechten en beginselen die tot uitdrukking zijn gebracht in met name het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie [(hierna: ‚Handvest’)]. In het bijzonder strekt deze richtlijn tot volledige eerbiediging van de in de artikelen 7 en 8 bedoelde rechten van het Handvest […].”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Overweging 11 van richtlijn 2002/58 luidt als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-22" title="page-5">
      „Deze richtlijn is evenmin [als] richtlijn 95/46/EG (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-3" href="#t-3">3</a>
</span>) van toepassing op vraagstukken met betrekking tot de bescherming van fundamentele rechten en vrijheden in verband met niet onder het gemeenschapsrecht vallende activiteiten. Zij verandert bijgevolg niets aan het bestaande evenwicht tussen het recht van personen op persoonlijke levenssfeer en de mogelijkheid voor de lidstaten om de in artikel 15, lid 1, van deze richtlijn bedoelde maatregelen te nemen, die nodig zijn voor de bescherming van de openbare veiligheid, defensie, staatsveiligheid (met inbegrip van het economisch welzijn van de staat wanneer de activiteit verband houdt met de staatsveiligheid) en de wetshandhaving op strafrechtelijk gebied. Bijgevolg doet deze richtlijn geen afbreuk aan de mogelijkheid voor de lidstaten om wettelijk toegestane interceptie van elektronische communicatie uit te voeren of andere maatregelen vast te stellen, wanneer dat voor één van voornoemde doeleinden noodzakelijk is, mits zij daarbij het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden [(hierna: ‚EVRM’)], zoals geïnterpreteerd in de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens [(hierna: ‚EHRM’)], in acht nemen. Zulke maatregelen dienen passend te zijn voor, en strikt evenredig met, het beoogde doel en noodzakelijk in een democratische samenleving en moeten adequate waarborgen bevatten overeenkomstig het [EVRM].”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 5 van richtlijn 2002/58, met als opschrift „Vertrouwelijk karakter van de communicatie”, bepaalt in lid 1:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-24" title="page-5">
      „De lidstaten garanderen via nationale wetgeving het vertrouwelijke karakter van de communicatie en de daarmee verband houdende verkeersgegevens via openbare communicatienetwerken en via openbare elektronischecommunicatiediensten. Zij verbieden met name het afluisteren, aftappen, opslaan of anderszins onderscheppen of controleren van de communicatie en de daarmee verband houdende verkeersgegevens door anderen dan de gebruikers, indien de betrokken gebruikers daarin niet hebben toegestemd, tenzij dat bij wet is toegestaan overeenkomstig artikel 15, lid 1. Dit lid laat de technische opslag die nodig is voor het overbrengen van informatie onverlet, onverminderd het vertrouwelijkheidsbeginsel.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 15, met als opschrift „Toepassing van een aantal bepalingen van richtlijn [95/46]”, bepaalt in lid 1:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-26" title="page-5">
      „De lidstaten kunnen wettelijke maatregelen treffen ter beperking van de reikwijdte van de in de artikelen 5 en 6, artikel 8, leden 1, 2, 3 en 4, en artikel 9 van deze richtlijn bedoelde rechten en plichten, indien dat in een democratische samenleving noodzakelijk, redelijk en proportioneel is ter waarborging van de nationale, d.w.z. de staatsveiligheid, de landsverdediging, de openbare veiligheid, of het voorkomen, onderzoeken, opsporen en vervolgen van strafbare feiten of van onbevoegd gebruik van het elektronische-communicatiesysteem als bedoeld in artikel 13, lid 1, van richtlijn [95/46]. Daartoe kunnen de lidstaten o.a. wetgevingsmaatregelen treffen om gegevens gedurende een beperkte periode te bewaren om de redenen die in dit lid worden genoemd. Alle in dit lid bedoelde maatregelen dienen in overeenstemming te zijn met de algemene beginselen van het gemeenschapsrecht, met inbegrip van de beginselen als bedoeld in artikel 6, leden 1 en 2, [VEU].”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">B.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bulgaars recht</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 121, lid 4, van de Bulgaarse grondwet bepaalt dat „gerechtelijke handelingen […] met redenen [moeten] zijn omkleed”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 34 van de Nakazatelno-protsesualen kodeks (wetboek van strafvordering; hierna: „NPK”) (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-4" href="#t-4">4</a>
</span>) bepaalt dat „elke handeling van de rechter […] een motivering [moet] bevatten […]”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 172 NPK is als volgt verwoord:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-31" title="page-6">
      „(1) De autoriteiten die belast zijn met het vooronderzoek kunnen gebruikmaken van bijzondere opsporingsmethoden – elektronische en technische apparatuur […], die dienen om de activiteiten van de gecontroleerde personen te documenteren, […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-32" title="page-6">
      (2) Bijzondere opsporingsmethoden worden gebruikt wanneer dat noodzakelijk is voor het onderzoek naar ernstige, opzettelijk gepleegde strafbare feiten […], wanneer de vaststelling van de omstandigheden in kwestie op geen enkele andere wijze mogelijk is, of buitengewoon moeilijk is.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 173, lid 1, NPK bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-34" title="page-6">
      „Teneinde in het vooronderzoek gebruik te kunnen maken van bijzondere opsporingsmethoden, dient de toezichthoudende officier van justitie bij de rechter een schriftelijk, met redenen omkleed verzoek in. […]
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 174 NPK bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-36" title="page-6">
      „[…]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-37" title="page-6">
      (3) Machtigingen tot het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden in procedures die onder de bevoegdheid van de Spetsializiran nakazatelen sad vallen, worden vooraf door de president ervan verleend […].
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-38" title="page-6">
      (4) De in de leden 2 en 3 bedoelde autoriteit beslist bij met redenen omklede beschikking […].”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 3, lid 1, van de Zakon za spetsialnite razuznavatelni sredstva (wet inzake bijzondere opsporingsmethoden; hierna: „ZSRS”) (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-5" href="#t-5">5</a>
</span>) bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-40" title="page-6">
      „Bijzondere opsporingsmethoden worden gebruikt wanneer dat noodzakelijk is om ernstige, opzettelijk gepleegde strafbare feiten te voorkomen en op te sporen […], wanneer het verzamelen van de benodigde informatie op geen enkele andere wijze mogelijk is, of buitengewoon moeilijk is.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 12, lid 1, punt 1, ZSRS bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-42" title="page-7">
      „Bijzondere opsporingsmethoden worden gebruikt ten aanzien van personen over wie er informatie en voldoende ernstige aanwijzingen zijn om aan te nemen dat zij opzettelijk een of meerdere van de in artikel 3, lid 1, genoemde ernstige strafbare feiten voorbereiden, plegen of gepleegd hebben.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 13, lid 1, ZSRS preciseert welke autoriteiten en diensten kunnen verzoeken om bijzondere opsporingsmethoden in te zetten en om de informatie en het bewijsmateriaal die met deze methoden zijn verkregen, te gebruiken.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 14, lid 1, punt 7, ZSRS luidt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-45" title="page-7">
      „Om bijzondere opsporingsmethoden te kunnen gebruiken is een met redenen omkleed schriftelijk verzoek vereist van het betrokken administratieve hoofd van de in artikel 13, lid 1, bedoelde autoriteiten, of van de toezichthoudende officier van justitie, of, in voorkomend geval, van de autoriteit als bedoeld in artikel 13, lid 3, en in het geval van het directoraat als bedoeld in artikel 13, lid 1, punt 7, van de directeur ervan, waarin […] de redenen worden vermeld waarom de benodigde informatie niet op een andere wijze kan worden verkregen, of een beschrijving van de buitengewone moeilijkheden waarmee de verkrijging ervan gepaard gaat.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 15, lid 1, ZSRS bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-47" title="page-7">
      „De hoofden van de in artikel 13, lid 1, bedoelde autoriteiten of de toezichthoudende officier van justitie, en, in het geval van het in artikel 13, lid 1, punt 7, bedoelde directoraat, de voorzitter van de Commissie voor de bestrijding van corruptie en voor de inbeslagneming van wederrechtelijk verkregen vermogensbestanddelen, dienen het verzoek in bij de presidenten van de Sofiyski gradski sad [(rechter voor de stad Sofia, Bulgarije)], de betrokken regionale of militaire rechtbanken, de Spetsializiran nakazatelen sad, of bij een door hen gemachtigde vicepresident, waarbij deze binnen 48 uur een schriftelijke machtiging tot het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden verlenen of het betreffende verzoek afwijzen, en daarbij hun beslissingen motiveren.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">III.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Hoofdgeding en prejudiciële vragen</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De Spetsializirana prokuratura (bijzonder openbaar ministerie, Bulgarije) heeft strafvervolging ingesteld tegen vijf personen wegens hun vermeende deelneming aan een criminele organisatie die onderdanen van derde landen hielp om illegaal het Bulgaarse grondgebied binnen te komen; die personen werden er tevens van beschuldigd, steekpenningen te hebben betaald of aangenomen. Deze handelingen vormen naar Bulgaars recht „ernstige strafbare feiten”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Op 10 april 2017, tijdens de vooronderzoeksfase van de procedure, verzocht de officier van justitie om ten aanzien van een van de verdachten, IP, bijzondere opsporingsmethoden te mogen gebruiken, waaronder het aftappen van telefoongesprekken.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verzoek besloeg meer dan acht bladzijden. De eerste bladzijde en de voettekst op de bladzijden 2 tot en met 8 zijn voorzien van een referentienummer. Het verzoek begint met een beschrijving van de voorgenomen operationele maatregelen. Het duidt de persoon aan die aan de maatregelen zou moeten worden onderworpen door zijn naam, identificatienummer, adres, functie en werkplaats te vermelden. Het bevat het mobiele telefoonnummer en andere gegevens van de prepaidkaart die wordt gebruikt door de persoon die aan de controle moet worden onderworpen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verzoek bevat gronden die het gebruik van de controlemaatregelen rechtvaardigen. In de eerste alinea van dit onderdeel wordt onder verwijzing naar de relevante artikelen van de NPK en de aard van het strafbare feit vastgesteld om welk vooronderzoek en welk strafbaar feit het gaat. De tweede alinea noemt getuigenverklaringen die de Spetsializirana prokuratura heeft verkregen over de criminele activiteit, de structuur ervan en de rol van de deelnemers. De derde alinea bevat andere getuigenverklaringen waarin uitvoerig wordt uiteengezet hoe de criminele organisatie te werk ging en wat de rol van de betrokkene was. Die alinea omvat ook een beschrijving van de wijze waarop de betrokkene met anderen in de criminele organisatie heeft gecommuniceerd, waarbij een mobiel telefoonnummer is vermeld dat daartoe is gebruikt en dat overeenkomt met het in de eerste alinea van het verzoek vermelde telefoonnummer. Dit onderdeel wordt afgesloten met de constatering dat de getuigenverklaringen de conclusie rechtvaardigen dat in Bulgarije een criminele organisatie actief is.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In het verzoek wordt toegelicht waarom de gevraagde maatregelen noodzakelijk worden geacht en wordt uiteengezet welke acties reeds zijn ondernomen om vast te stellen welke personen betrokken zijn bij de criminele organisatie. Daarna wordt uitvoerig uitgelegd waarom de activiteiten van de betrokkene inbreuk maken op verschillende bepalingen van nationaal recht en Unierecht.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de volgende alinea van het verzoek wordt uiteengezet waarom niet op enige andere wijze voldoende bewijs voor een veroordeling kan worden verkregen. In het bijzonder wordt gesteld dat de betrokken personen een gesloten organisatie vormen en dat het moeilijk is om bewijs te vergaren over hun bijeenkomsten. In de laatste alinea van het verzoek zijn de gegevens vermeld van de bevoegde functionaris die in kennis moet worden gesteld van de uitkomst van de voorgestelde controle.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De president van de Spetsializiran nakazatelen sad heeft nog diezelfde dag machtiging verleend tot het onderscheppen van telefoongesprekken, het opnemen ervan en het opslaan van de opnamen met het oog op strafvervolging. In de beschikking zijn de naam en de functie vermeld van de persoon die de machtiging tot de maatregelen heeft verleend. Verklaard wordt dat de autoriteit die het verzoek heeft ingediend, binnen de grenzen van haar bevoegdheden heeft gehandeld en dat er voldoende aanwijzingen zijn dat een strafbaar feit is gepleegd als bedoeld in artikel 172, lid 2, NPK of artikel 3, lid 1, ZSRS, dat onder de bevoegdheid van de Spetsializiran nakazatelen sad valt. In de beschikking wordt verklaard dat is voldaan aan de vereisten van de artikelen 4, 12 en 21 ZSRS, of van artikel 175, lid 2, NPK. Zij verleent machtiging tot het gebruik van de vermelde controlemethoden ten aanzien van de persoon die wordt genoemd in het verzoek met een referentienummer dat overeenkomt met het referentienummer op de eerste bladzijde en in de voettekst van de bladzijden 2 tot en met 8 van het verzoek. De machtiging is ondertekend, voorzien van het zegel van de rechtbank en gedateerd 10 april 2017. Op de eerste bladzijde van het verzoek tot machtiging staan dezelfde handtekening, hetzelfde zegel en dezelfde datum.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Soortgelijke verzoeken zijn ingediend ten aanzien van andere personen tegen wie onderzoeken zijn ingesteld in verband met hun betrokkenheid bij dezelfde criminele organisatie. De motiveringen van de president van de Spetsializiran nakazatelen sad lijken identiek te zijn, behoudens dat de machtiging telkens naar een ander verzoek lijkt te verwijzen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens de verwijzende rechter omvat de vooraf in algemene bewoordingen opgestelde tekst van de machtigingen de diverse scenario’s waarin rechtmatig machtiging tot geheime controle kan worden verleend. Het is gangbare praktijk dat een machtiging geen geïndividualiseerde motivering bevat voor de afgifte ervan. De verwijzende rechter betwijfelt derhalve of de machtigingen naar behoren zijn gemotiveerd.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Als gevolg van de controlemaatregelen waarvoor machtiging was verleend zijn bepaalde telefoongesprekken van de verdachten opgenomen en opgeslagen. De verwijzende rechter erkent dat deze gesprekken relevant zijn om de aan de verdachten ten laste gelegde feiten aan te tonen, maar vraagt zich af of zij toelaatbaar zijn indien de machtigingen onrechtmatig worden geacht. Hij heeft derhalve de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-59" title="page-9">
      „1) Is een praktijk van nationale rechterlijke instanties in strafprocedures op grond waarvan de rechter bij het verlenen van een machtiging tot het onderscheppen, opnemen en opslaan van telefoongesprekken van verdachten gebruikmaakt van een vooraf opgestelde tekst in algemene bewoordingen, waarin zonder enige individualisering enkel wordt gesteld dat de wettelijke bepalingen in acht zijn genomen, verenigbaar met artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, en overweging 11 ervan?
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-60" title="page-9">
      2) Zo nee, is het dan in strijd met het Unierecht dat het nationale recht aldus wordt uitgelegd dat informatie die is verkregen als gevolg van een dergelijke machtiging, kan worden gebruikt om de tenlastelegging te bewijzen?”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">IP, DD, de Tsjechische Republiek, Ierland en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Ter terechtzitting van 6 juli 2022 hebben Ierland en de Commissie pleidooi gehouden en vragen van het Hof beantwoord.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met betrekking tot de eerste vraag zijn IP en DD van mening dat de machtigingen onrechtmatig zijn omdat ze geen geïndividualiseerde motivering bevatten. Bijgevolg is hun recht op een persoonlijke levenssfeer onvoldoende beschermd tegen willekeurige inmenging. Zij stellen ook dat zij niet in staat zijn om de machtigingen op doeltreffende wijze aan te vechten, hetgeen een schending van hun rechten uit hoofde van artikel 47 van het Handvest vormt. De Tsjechische Republiek, Ierland en de Commissie stellen dat het naast elkaar lezen van het verzoek en de machtiging kan volstaan om de verdachten in staat te stellen, doeltreffend in rechte op te komen tegen de machtigingen met het oog op de uitsluiting van het bewijs dat op basis daarvan is verkregen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met betrekking tot de tweede vraag voeren IP en DD aan dat het onrechtmatig verkregen bewijs ontoelaatbaar is. Daarnaast stelt DD zich op het standpunt dat het voor de feitenrechter niet mogelijk is om de rechtmatigheid van de machtigingen achteraf te beoordelen. Ierland stelt dat de toelaatbaarheid van bewijs een procedurele aangelegenheid is die niet door het Unierecht wordt geregeld en tot de uitsluitende bevoegdheid van de lidstaten behoort. De Commissie is het eens met Ierland, met dien verstande dat volgens de rechtspraak van het Hof bewijsmateriaal dat betrekking heeft op een technisch gebied waarvan de rechters geen kennis hebben en dat een doorslaggevende invloed kan hebben op de beoordeling van de feiten, in alle omstandigheden moet worden uitgesloten.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">IV.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Beantwoording van de prejudiciële vragen</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">A.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Eerste vraag</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De verwijzende rechter wenst te vernemen of een rechterlijke machtiging tot het aftappen van telefoongesprekken verenigbaar is met artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, en overweging 11 ervan, als zij de vorm aanneemt van een vooraf in algemene bewoordingen opgestelde tekst waarin wordt gesteld dat de wettelijke bepalingen inzake controle van de communicatie in acht zijn genomen, maar waarin geen geïndividualiseerde motivering wordt verstrekt.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Toepasselijkheid van richtlijn 2002/58</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens artikel 1, lid 3, van richtlijn 2002/58, zoals uitgelegd in de rechtspraak van het Hof, valt elke verwerking van persoonsgegevens door aanbieders van elektronischecommunicatiediensten binnen de werkingssfeer van die richtlijn, inclusief de verwerking die het gevolg is van verplichtingen die de overheid aan die aanbieders oplegt. Slechts wanneer lidstaten rechtstreeks maatregelen toepassen die inbreuk maken op het beginsel van de vertrouwelijkheid van elektronische communicatie, zonder dat zij verplichtingen opleggen aan aanbieders van elektronischecommunicatiediensten, wordt de bescherming van gegevens niet beheerst door richtlijn 2002/58, maar door nationaal recht, behoudens de toepassing van richtlijn (EU) 2016/680 (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-6" href="#t-6">6</a>
</span>), wat betekent dat die nationale maatregelen met name in overeenstemming moeten zijn met het nationale constitutionele recht en met het EVRM (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-7" href="#t-7">7</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit de verwijzingsbeslissing blijkt niet, en de ter terechtzitting aanwezige partijen hebben niet kunnen bevestigen, of de in casu aan de orde zijnde controlemaatregelen zijn uitgevoerd door aanbieders van elektronischecommunicatiediensten. De identiteit van de instantie die de controlemaatregelen heeft uitgevoerd, moet door de nationale rechter worden vastgesteld.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Voor de beantwoording van de vragen ga ik ervan uit dat de maatregelen zijn uitgevoerd door aanbieders van elektronischecommunicatiediensten en dat de maatregelen derhalve binnen de werkingssfeer van richtlijn 2002/58 vallen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-8" href="#t-8">8</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Een tweede vraagstuk vloeit voort uit het feit dat artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58 het de lidstaten toestaat om „wettelijke maatregelen [te] treffen ter beperking van de reikwijdte van de in […] [artikel] 5 […] bedoelde rechten en plichten”. De twijfels van de verwijzende rechter hebben niet zozeer betrekking op de nationale wettelijke maatregelen waarbij artikel 15, lid 1, in nationaal recht is omgezet, maar veeleer op de wijze waarop de rechterlijke macht uitvoering aan deze maatregelen geeft. Valt de eerste vraag, gelet op deze twijfels, buiten de werkingssfeer van artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58? Volgens mij niet. De nationale regeling bepaalt dat machtigingen in de vorm van een met redenen omklede beschikking moeten worden vastgesteld. Uit de stukken waarover dit Hof beschikt, blijkt dat in de machtigingen een verklaring is opgenomen dat aan de wettelijke vereisten is voldaan. De vraag rijst of die motivering volstaat, aangezien de beschikkingen de vorm hebben van een vooraf opgestelde tekst zonder geïndividualiseerde motivering. De twijfels van de verwijzende rechter hebben dus betrekking op de uitlegging van het Unierecht in het licht van de toepasselijke nationale regels en rechtspraktijk.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Beoordeling</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 5, lid 1, en artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58, in onderlinge samenhang gelezen, verplichten de lidstaten in wezen tot het verbieden van het afluisteren, aftappen, opslaan of anderszins onderscheppen of controleren van de communicatie indien de betrokken gebruikers daarin niet hebben toegestemd, tenzij dat noodzakelijk, redelijk en proportioneel is om strafbare feiten te voorkomen, te onderzoeken, op te sporen en te vervolgen. Dergelijke maatregelen dienen in overeenstemming te zijn met de algemene beginselen van het Unierecht, met inbegrip van het evenredigheidsbeginsel en de beginselen als bedoeld in artikel 6, leden 1 en 2, VEU.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Overeenkomstig artikel 6, lid 1, VEU erkent de Unie de rechten, vrijheden en beginselen die zijn vastgesteld in het Handvest. Overeenkomstig artikel 51, lid 1, van het Handvest zijn de bepalingen ervan gericht tot de lidstaten wanneer zij het Unierecht ten uitvoer brengen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verlenen van een machtiging tot het aftappen van telefoongesprekken vormt een inmenging in de door artikel 7 van het Handvest gewaarborgde rechten van de verdachten. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-9" href="#t-9">9</a>
</span>) Volgens artikel 52, lid 1, van het Handvest is een dergelijke inmenging slechts toelaatbaar indien zij bij wet is gesteld en indien zij, met inachtneming van de wezenlijke inhoud van die rechten en het evenredigheidsbeginsel, noodzakelijk is en daadwerkelijk beantwoordt aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het doeltreffendheidsbeginsel is een algemeen beginsel van Unierecht volgens hetwelk de toepassing van het Unierecht niet onmogelijk of uiterst moeilijk mag worden gemaakt. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-10" href="#t-10">10</a>
</span>) Het omvat het recht op daadwerkelijke rechterlijke toetsing. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-11" href="#t-11">11</a>
</span>) Bovendien bepaalt artikel 47, eerste alinea, van het Handvest dat eenieder wiens door het Unierecht gewaarborgde rechten en vrijheden zijn geschonden, recht heeft op een doeltreffende voorziening in rechte, met inachtneming van de in dat artikel gestelde voorwaarden. Wanneer, zoals in casu, de machtiging is verleend zonder de persoon te horen die aan de controlemaatregelen werd onderworpen, is artikel 47, eerste alinea, van het Handvest, betreffende daadwerkelijke rechterlijke toetsing, relevant, en niet de tweede alinea betreffende het recht op een eerlijk proces.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit vaste rechtspraak volgt dat de doeltreffendheid van het door artikel 47 van het Handvest gewaarborgde recht op daadwerkelijke rechterlijke toetsing vereist dat de belanghebbende kennis kan nemen van de gronden van het tegen hem genomen besluit, hetzij door lezing van dat besluit zelf, hetzij doordat de redenen hem op zijn verzoek worden meegedeeld, teneinde die belanghebbende de mogelijkheid te bieden zijn rechten onder zo goed mogelijke omstandigheden te verdedigen en met volledige kennis van zaken te beslissen of hij zich tot een bevoegde rechter wendt met het verzoek om de rechtmatigheid van dat besluit te toetsen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-12" href="#t-12">12</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De omvang van de motiveringsplicht kan verschillen naargelang de aard van de aangevochten beslissing. Deze plicht moet worden onderzocht in het licht van de procedure in haar geheel beschouwd en van alle relevante omstandigheden, om na te gaan of de betrokkenen tegen die beslissing zinvol en effectief beroep kunnen instellen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-13" href="#t-13">13</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In casu bestaan de machtigingen uit een vooraf in algemene bewoordingen opgestelde tekst waarin slechts bepaalde elementen zijn geïndividualiseerd, zoals referentienummers, datums, de aan de controlemaatregelen te onderwerpen persoon, en de omvang en duur van de maatregelen. De verdachten kunnen aan de hand van dit document dus niet nagaan waarom de rechter die de machtiging heeft verleend, van oordeel was dat was voldaan aan de wettelijke vereisten voor het toestaan van het aftappen van telefoongesprekken. Deze personen zijn bijgevolg niet in staat om hun rechten onder zo goed mogelijke omstandigheden te verdedigen en met volledige kennis van zaken te beslissen of zij er baat bij hebben om zich tot de bevoegde rechter te wenden met het verzoek de rechtmatigheid van deze machtigingen te toetsen teneinde de betrokken bewijzen ontoelaatbaar te laten verklaren.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het recht op een daadwerkelijke rechterlijke toetsing vereist echter niet noodzakelijkerwijs dat de rechter die de machtiging heeft verleend, in zijn eigen bewoordingen in dat document uiteenzet waarom hij van oordeel is dat aan de voorwaarden voor verlening van de machtiging is voldaan. Het volstaat dat de motivering voor de verlening van de machtiging op een betrouwbare wijze kan worden vastgesteld. Indien het verzoek tot machtiging een duidelijke uiteenzetting bevat van de redenen waarom de verzoekende autoriteit of functionaris van mening is dat machtiging tot de controlemaatregelen dient te worden verleend, mag worden aangenomen dat de in het verzoek vermelde redenen de rechter hebben overtuigd om de machtiging te verlenen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-14" href="#t-14">14</a>
</span>) Dit geldt temeer daar het verzoek en eventuele bewijsstukken in dit soort procedures de enige grondslag vormen voor de verlening of weigering van de machtiging.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de punten 18 tot en met 22 van deze conclusie is uiteengezet dat de referentie- en identificatienummers die voorkomen in de machtigingen erop wijzen dat elke machtiging betrekking heeft op een afzonderlijk verzoek ten aanzien van een specifieke persoon en een specifiek telefoonnummer. De verzoeken zijn gestructureerd opgebouwd en uitvoerig geformuleerd. De juridische criteria die de rechter voor de verlening van de machtiging moet toepassen, zijn vrij eenvoudig. Mits de verdachte tijdig een afschrift kan verkrijgen van het verzoek dat tot het verlenen van de machtiging heeft geleid (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-15" href="#t-15">15</a>
</span>), zal hij waarschijnlijk in staat zijn kennis te nemen van de redenen waarom de machtiging is verleend en met kennis van zaken kunnen beslissen of hij deze al dan niet aanvecht. Het staat dan aan de nationale rechter om per geval en rekening houdend met alle relevante omstandigheden te bepalen of het recht op een doeltreffende voorziening in rechte, dat de verdachten aan artikel 47, eerste alinea, van het Handvest ontlenen, werd gewaarborgd.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 52, lid 3, van het Handvest beoogt de samenhang te waarborgen tussen de in dat document neergelegde rechten en de overeenkomstige door het EVRM gewaarborgde rechten, zonder afbreuk te doen aan de autonomie van het Unierecht. Tegen deze achtergrond was ter terechtzitting de vraag aan de orde of de in het vorige punt van deze conclusie beschreven benadering in strijd is met het recente arrest van het EHRM in de zaak Ekimdzhiev (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-16" href="#t-16">16</a>
</span>), waarin die rechterlijke instantie juridische waarborgen tegen willekeur en misbruik heeft getoetst met betrekking tot geheime controle, bewaring van en toegang tot communicatiegegevens in het kader van de praktijk van de Spetsializiran nakazatelen sad in de jaren 2015 tot en met 2019.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het EHRM heeft geoordeeld dat de overgrote meerderheid van de verleende controlemachtigingen niet naar behoren was gemotiveerd. Het heeft niettemin opgemerkt dat enkel op basis van het motiveringsgebrek niet automatisch kon worden geconcludeerd dat de rechters de verzoeken tot controlemachtigingen niet naar behoren hadden onderzocht, hoewel het vanwege een aantal factoren ernstige twijfels daarover had. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-17" href="#t-17">17</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Voor de onderhavige zaak volstaat de opmerking dat het arrest van het EHRM in de zaak Ekimdzhiev weliswaar aanleiding geeft tot grote bezorgdheid over bepaalde aspecten van de rechterlijke machtiging tot geheime controle in Bulgarije, maar de mogelijkheid openlaat dat voor deze controle machtiging is verleend in omstandigheden waarin de rechter die deze heeft verleend, naar behoren heeft geoordeeld dat de controlemaatregel werkelijk noodzakelijk, passend en evenredig was. Hoe dan ook moet een verdachte die aan een controle op basis van een machtiging is onderworpen, in staat zijn kennis te nemen van de redenen waarom die machtiging is verleend en met kennis van zaken kunnen beslissen of hij deze al dan niet aanvecht. Het staat aan de nationale rechter om in elk concreet geval te beoordelen of een dergelijk beroep gegrond is.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ik geef het Hof derhalve in overweging de eerste vraag te beantwoorden als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-86" title="page-15">
      „Artikel 47 van het Handvest en artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, en overweging 11 ervan, verzetten zich niet tegen een praktijk op grond waarvan machtiging wordt verleend tot het onderscheppen, opnemen en opslaan van telefoongesprekken van verdachten door gebruik te maken van een vooraf in algemene bewoordingen opgestelde tekst waarin wordt gesteld dat de wettelijke bepalingen in acht zijn genomen, maar dienaangaande geen geïndividualiseerde motivering wordt gegeven, mits de verdachte die aan de controle is onderworpen de redenen voor de verlening van de machtiging op een betrouwbare wijze kan vaststellen en doeltreffend daartegen kan opkomen door de machtiging en het verzoek tot die machtiging naast elkaar te lezen.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">B.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tweede vraag</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Aangezien het aan de verwijzende rechter staat om de rechtmatigheid van de machtiging te beoordelen, dient de tweede vraag te worden beantwoord.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De tweede vraag is gebaseerd op twee veronderstellingen. De eerste is dat belastend bewijsmateriaal is verkregen door middel van een geheime controle op basis van een machtiging die onrechtmatig was omdat zij niet naar behoren was gemotiveerd. De tweede is dat de verdachte die aan deze controle is onderworpen, niet doeltreffend kan opkomen tegen de rechtsgrondslag op basis waarvan de machtiging tot deze controle is verleend.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de verwijzingsbeslissing wordt de vraag opgeworpen of een onrechtmatigheid in de machtiging, bestaande in een ontoereikende motivering, door de feitenrechter kan worden verholpen. Hoewel niet geheel duidelijk is op welke wijze een dergelijke toetsing achteraf moet worden uitgevoerd en wat de gevolgen ervan zijn, en er twijfel bestaat over de vraag of de feitenrechter bevoegd is om een dergelijke onrechtmatigheid te verhelpen, lijkt het, teneinde de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven, opportuun om deze kwestie te onderzoeken.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De Commissie heeft opgemerkt dat bij de tweede vraag rekening moet worden gehouden met de wijze waarop onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal van invloed kan zijn op het eerlijke verloop van het strafproces in zijn geheel. De verwijzingsbeslissing gaat niet op deze kwestie in. De verwijzende rechter verstrekt evenmin informatie over de toepasselijke nationale procedureregels, met name hoe dergelijk bewijsmateriaal in de bij hem aanhangige procedure zou worden behandeld. De door de Commissie aan de orde gestelde kwestie blijkt dus volstrekt hypothetisch te zijn, zodat het Hof zich er in het kader van deze verwijzing niet over hoeft uit te spreken.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Kan een onregelmatigheid in de motivering van een machtiging worden verholpen door een nieuwe beoordeling achteraf?</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Deze vraag kan worden beantwoord aan de hand van de rechtspraak van het Hof inzake de algemene bewaring van gegevens en de toegang daartoe. Het nationale recht moet bepalen onder welke voorwaarden aanbieders van elektronischecommunicatiediensten de bevoegde nationale autoriteiten toegang tot gegevens moeten verlenen. Het dient duidelijke en nauwkeurige regels te bevatten over de reikwijdte en de toepassing van de daartoe vastgestelde maatregelen en het moet voorzien in minimumwaarborgen, zodat personen van wie de persoonsgegevens aan de orde zijn, over voldoende waarborgen beschikken dat die gegevens doeltreffend zullen worden beschermd tegen het risico van misbruik. De inmenging moet tot het strikt noodzakelijke worden beperkt. Met het oog op de bestrijding van criminaliteit kan alleen toegang worden verleend tot de gegevens van personen die ervan worden verdacht een ernstig strafbaar feit te beramen, te plegen of te hebben gepleegd, of op enigerlei wijze bij een dergelijk strafbaar feit betrokken te zijn. Om te waarborgen dat deze voorwaarden in de praktijk ten volle in acht worden genomen, is het van wezenlijk belang dat dergelijke toegang slechts wordt verleend na een voorafgaande toetsing, door een rechterlijke instantie of door een onafhankelijke bestuurlijke entiteit, van een met redenen omkleed verzoek, dat door de bevoegde autoriteiten is ingediend in het kader van nationale procedures ter voorkoming, opsporing of vervolging van strafbare feiten. Die toetsing moet altijd prospectief zijn, behalve in naar behoren gemotiveerde urgente gevallen, in welke zij kort daarna dient plaats te vinden. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-18" href="#t-18">18</a>
</span>) Anders zouden de rechten van de verdachte en van andere als gevolg van de maatregelen geraakte personen reeds ernstig zijn geschonden tegen de tijd dat de rechtmatigheid van de controlemaatregelen achteraf is beoordeeld. Het ontbreken van een toetsing door een onafhankelijke autoriteit kan dus niet worden verholpen door achteraf een nieuwe beoordeling te verrichten.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Hieruit volgt dat alleen een voorafgaande beoordeling kan waarborgen dat niet onnodig verplichtingen worden opgelegd aan aanbieders van elektronischecommunicatiediensten, dat de inmenging in de in het Handvest neergelegde grondrechten niet willekeurig is en dat aan de voorwaarden van artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58 is voldaan. Dit strookt met de benadering van het EHRM in zijn arrest in de zaak Dragojević (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-19" href="#t-19">19</a>
</span>), waarin het EHRM een praktijk heeft afgewezen volgens welke de Kroatische rechterlijke instanties achteraf toetsten of machtigingen tot controle rechtmatig waren op het moment dat ze werden verleend.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Toelaatbaarheid van onrechtmatig verkregen bewijs</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 6 EVRM waarborgt het recht op een eerlijk proces, maar bevat geen regels over de toelaatbaarheid van bewijzen als zodanig; dit laatste valt hoofdzakelijk onder het nationale recht. Het EHRM beschouwt het evenmin als zijn taak om vast te stellen of onrechtmatig verkregen bewijs toelaatbaar is. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-20" href="#t-20">20</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens vaste rechtspraak is het bij gebreke van een Unieregelgeving ter zake een aangelegenheid van de interne rechtsorde van elke lidstaat om de procedureregels vast te stellen voor vorderingen die ertoe strekken de rechten die de justitiabelen aan de rechtstreekse werking van het Unierecht ontlenen, te beschermen, mits die regels niet ongunstiger zijn dan die welke voor soortgelijke vorderingen krachtens nationaal recht gelden (gelijkwaardigheidsbeginsel) en de uitoefening van die rechten in de praktijk niet onmogelijk of uiterst moeilijk maken (doeltreffendheidsbeginsel). (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-21" href="#t-21">21</a>
</span>) Dergelijke regels moeten ook de grondrechten eerbiedigen, alsmede het legaliteitsbeginsel en het rechtsstaatbeginsel, die fundamentele waarden van de Europese Unie zijn. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-22" href="#t-22">22</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens het gelijkwaardigheidsbeginsel staat het aan de nationale rechter bij wie een strafrechtelijke procedure aanhangig is op basis van informatie of bewijzen die in strijd met de uit richtlijn 2002/58 voortvloeiende vereisten zijn verkregen, om vast te stellen of het nationale recht of de nationale praktijk minder gunstige regels bevat voor de toelaatbaarheid en het gebruik van dat materiaal dan de regels inzake de toelaatbaarheid en het gebruik van informatie en bewijzen die zijn verkregen in strijd met het nationale recht.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met betrekking tot het doeltreffendheidsbeginsel dient te worden opgemerkt dat nationale regels inzake de toelaatbaarheid en het gebruik van informatie en bewijzen tot doel hebben om in overeenstemming met de in die regels gemaakte keuzen te voorkomen dat onrechtmatig verkregen informatie en bewijzen ongerechtvaardigd nadeel toebrengen aan de berechting van een persoon die ervan wordt verdacht strafbare feiten te hebben gepleegd. Dat doel kan naar nationaal recht niet alleen worden bereikt door middel van een verbod op het gebruik van dergelijke informatie en bewijzen in de rechtszaak, maar ook door nationale regels en praktijken met betrekking tot de beoordeling en de weging van dergelijk materiaal, of door bij het opleggen van de sanctie de vraag in aanmerking te nemen of dat materiaal onrechtmatig is verkregen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-23" href="#t-23">23</a>
</span>) Het doeltreffendheidsbeginsel heeft het Hof er niettemin toe gebracht een regel te formuleren die de verplichte uitsluiting van bewijzen in bepaalde welomschreven omstandigheden voorschrijft. Wanneer een partij niet in de gelegenheid is om doeltreffend commentaar te leveren op bewijsmateriaal dat betrekking heeft op een technisch gebied waarvan de aangezochte rechters geen kennis hebben en dat een doorslaggevende invloed kan hebben op de beoordeling van de feiten, moet dat bewijsmateriaal worden uitgesloten. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-24" href="#t-24">24</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met zijn tweede vraag lijkt de verwijzende rechter deze benadering in twijfel te trekken. Het is derhalve nuttig om de relevante rechtspraak te onderzoeken.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de zaak Mantovanelli bestond het betwiste bewijs uit een medisch deskundigenrapport dat was opgesteld op basis van laboratoriumanalyses, gesprekken van de deskundige met getuigen en bepaalde documenten. De heer en mevrouw Mantovanelli mochten de gesprekken niet bijwonen en kregen evenmin inzage in de documenten, maar zij hebben het rapport wel mogen betwisten nadat het aan de rechter was voorgelegd. Het EHRM was er niet van overtuigd dat deze procedure de heer en mevrouw Mantovanelli een reële mogelijkheid had geboden om daadwerkelijk commentaar op het deskundigenrapport te leveren. De vraag die de deskundige diende te beantwoorden, was precies de vraag die de rechter moest beoordelen, namelijk of uit de feiten bleek dat het medisch personeel van een ziekenhuis nalatig was geweest bij de toediening van een bepaald farmaceutisch product aan een patiënt. Het bewijs had dus betrekking op een technisch gebied waarvan de rechter geen kennis had. Hoewel de rechter juridisch gezien niet gebonden was door de bevindingen van de deskundige, waren deze waarschijnlijk van doorslaggevende invloed op zijn beoordeling van de feiten. Aangezien het verzoek van de heer en mevrouw Mantovanelli om een nieuw deskundigenrapport in te dienen zowel in eerste aanleg als in beroep werd afgewezen, hadden zij vóór de indiening van het deskundigenrapport slechts doeltreffend hun standpunt kunnen uiteenzetten door deel te nemen aan de gesprekken met het medisch personeel en door opmerkingen in te dienen over de relevante documenten. Het EHRM kwam aldus tot de slotsom dat de gerechtelijke procedure, in haar geheel beschouwd, oneerlijk was verlopen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-25" href="#t-25">25</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de zaak Steffensen ging het om monsters van een levensmiddel die waren genomen om ze in een laboratorium te analyseren. Het resultaat van die analyse vormde de grondslag voor het besluit van de administratieve autoriteiten dat het product niet aan de ervoor geldende wettelijke normen voldeed. Krachtens de relevante richtlijn had de fabrikant de mogelijkheid moeten hebben om een tegenexpertise te verkrijgen ter betwisting van die eerste analyse. De fabrikant was niet van de monsterneming op de hoogte gesteld en had dus geen monsters van hetzelfde product kunnen nemen. Het Hof haalt de zaak Mantovanelli aan en merkt op dat het toezicht dat het EHRM krachtens artikel 6, lid 1, EVRM uitoefent op het eerlijke verloop van het proces, betrekking heeft op de procedure in haar geheel, inclusief de manier van bewijsvoering. Het Hof oordeelde dat het aan de nationale rechter stond om na te gaan of het in die procedure aan de orde zijnde bewijs betrekking had op een technisch gebied waarvan de rechter geen kennis had en of het een doorslaggevende invloed kon hebben op zijn beoordeling van de feiten. Indien deze twee elementen vaststonden, diende de nationale rechter na te gaan of Steffensen over een werkelijke mogelijkheid beschikte om doeltreffend commentaar te leveren op dit bewijs. Zo niet, diende de nationale rechter het bewijs uit te sluiten om een schending van het beginsel van hoor en wederhoor en van het recht op een eerlijk proces te voorkomen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-26" href="#t-26">26</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">60.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dat de verdediging in de gelegenheid wordt gesteld om doeltreffend commentaar te leveren op bewijzen, maakt deel uit van het beginsel van hoor en wederhoor, dat een essentieel element is van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-27" href="#t-27">27</a>
</span>) en artikel 6, lid 1, EVRM (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-28" href="#t-28">28</a>
</span>) beschermde recht op een eerlijk proces. In de zaken Mantovanelli en Steffensen wilden beide rechters vermijden dat de zaak werd beslist op grond van bewijzen die betrekking hadden op een technisch gebied waarvan de rechter geen kennis had en die de verdediging onmogelijk kon betwisten. Een dergelijke procedure zou de partij die zich op dit bewijs beroept een onbillijk voordeel verschaffen en aldus inbreuk maken op het recht van de wederpartij op een eerlijk proces.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">61.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het bewijsmateriaal dat in de procedure voor de verwijzende rechter aan de orde is, verschilt van dat wat in de zaken Mantovanelli en Steffensen is onderzocht. Het bestaat in opnamen van telefoongesprekken van de verdachten over de gecontroleerde activiteiten. Die bewijzen kunnen weliswaar een doorslaggevende invloed hebben op de beoordeling van de feiten door de rechter, maar het valt moeilijk in te zien hoe zij betrekking zouden kunnen hebben op een technisch gebied waarvan de rechter geen kennis heeft. In elk geval zijn de feiten in de zaken Mantovanelli en Steffensen slechts nuttige voorbeelden van de toepassing van beginselen die nationale rechters in aanmerking kunnen nemen wanneer zij uitspraak doen in een strafprocedure.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">62.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Daarnaast moet worden opgemerkt dat in het belang van de rechtsbedeling de juiste aanpak in de zaak Mantovanelli zou zijn geweest, de heer en mevrouw Mantovanelli in de gelegenheid te stellen deel te nemen aan het proces dat heeft geleid tot de opstelling van het deskundigenrapport of hun toestemming te verlenen om het deskundigenrapport in te dienen waartoe zij zelf opdracht hadden gegeven. Voor personen die zich in een situatie als die van Steffensen bevinden, zou de juiste oplossing erin hebben bestaan, de mogelijkheid te bieden een tegenexpertise voor te leggen. De uitsluiting van bewijsmateriaal is slechts relevant geworden omdat er – ten onrechte – geen andere, geschiktere procedurele mechanismen waren. Het is aan de nationale rechter om te beoordelen of de verdachten tijdens hun proces over dergelijke mogelijkheden kunnen beschikken.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">63.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging, de tweede vraag te beantwoorden als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-107" title="page-21">
      „Artikel 47 van het Handvest en artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, en overweging 11 ervan, moeten aldus worden uitgelegd dat een nationale rechter:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">die vaststelt dat bewijzen onrechtmatig zijn verkregen op basis van een machtiging die niet naar behoren was gemotiveerd, die onregelmatigheid niet kan verhelpen door toe te staan dat achteraf een motivering voor die machtiging wordt aangevoerd, behalve in naar behoren gemotiveerde urgente gevallen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">moet bepalen of in strijd met deze bepalingen verkregen bewijs toelaatbaar is overeenkomstig zijn nationale recht, op zodanige wijze dat, ten eerste, de algemene Unierechtelijke beginselen, met name de beginselen van evenredigheid, gelijkwaardigheid en doeltreffendheid, en, ten tweede, het in artikel 47 van het Handvest en in artikel 6, lid 1, EVRM neergelegde recht op een eerlijk proces, met inbegrip van het beginsel van hoor en wederhoor, in acht worden genomen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">bewijs dat in strijd met deze bepalingen is verkregen, moet uitsluiten wanneer een partij in de bij hem aanhangige procedure niet in de gelegenheid is om doeltreffend commentaar op dat bewijs te leveren, het bewijs betrekking heeft op een technisch gebied waarvan de rechter geen kennis heeft en dat bewijs een doorslaggevende invloed kan hebben op feitelijke vaststellingen in de betrokken strafprocedure.”</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">V.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Conclusie</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">64.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ik geef het Hof derhalve in overweging, de vragen van de Spetsializiran nakazatelen sad te beantwoorden als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-113" title="page-21">
      „1) Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie), gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, en overweging 11 ervan,
    </p>
    <p class="C10Marge1" id="para-114" title="page-21">
      moeten aldus worden uitgelegd dat:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">zij zich niet verzetten tegen een praktijk op grond waarvan machtiging wordt verleend tot het onderscheppen, opnemen en opslaan van telefoongesprekken van verdachten door gebruik te maken van een vooraf in algemene bewoordingen opgestelde tekst waarin wordt gesteld dat de wettelijke bepalingen in acht zijn genomen, maar dienaangaande geen geïndividualiseerde motivering wordt gegeven, mits de verdachte die aan de controle is onderworpen de redenen voor de verlening van de machtiging op een betrouwbare wijze kan vaststellen en doeltreffend daartegen kan opkomen door de machtiging en het verzoek tot die machtiging naast elkaar te lezen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-116" title="page-22">
      2) Artikel 47 van het Handvest en artikel 15, lid 1, van richtlijn 2002/58, gelezen in samenhang met artikel 5, lid 1, en overweging 11 ervan,
    </p>
    <p class="C10Marge1" id="para-117" title="page-22">
      moeten aldus worden uitgelegd dat:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">nationale rechters die vaststellen dat bewijzen onrechtmatig zijn verkregen op basis van een machtiging die niet naar behoren was gemotiveerd, die onregelmatigheid niet kunnen verhelpen door toe te staan dat achteraf een motivering voor die machtiging wordt aangevoerd, behalve in naar behoren gemotiveerde urgente gevallen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">nationale rechters moeten bepalen of in strijd met deze bepalingen verkregen bewijs toelaatbaar is overeenkomstig hun nationale recht, op zodanig wijze dat, ten eerste, de algemene Unierechtelijke beginselen, met name de beginselen van evenredigheid, gelijkwaardigheid en doeltreffendheid, en, ten tweede, het in artikel 47 van het Handvest en in artikel 6, lid 1 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden neergelegde recht op een eerlijk proces, met inbegrip van het beginsel van hoor en wederhoor, in acht worden genomen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">nationale rechters bewijs dat in strijd met deze bepalingen is verkregen, moeten uitsluiten wanneer een partij in de bij hen aanhangige procedure niet in de gelegenheid is om doeltreffend commentaar op dat bewijs te leveren, het bewijs betrekking heeft op een technisch gebied waarvan de rechters geen kennis hebben en dat bewijs een doorslaggevende invloed kan hebben op feitelijke vaststellingen in de betrokken strafprocedure.”</p>
</td>
</tr>
</table>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">1</a>
</span>) Oorspronkelijke taal: Engels.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-2" href="#c-2">2</a>
</span>) Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie) (PB 2002, L 201, blz. 37).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-3" href="#c-3">3</a>
</span>) Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PB 1995, L 281, blz. 1), ingetrokken en vervangen bij verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1), zoals gewijzigd.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-4" href="#c-4">4</a>
</span>) DV nr. 86 van 28 oktober 2005 (laatste versie: DV nr. 16 van 23 februari 2021).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-5" href="#c-5">5</a>
</span>) DV nr. 95 van 21 oktober 1997 (laatste versie: DV nr. 69 van 4 augustus 2020).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-6" href="#c-6">6</a>
</span>) Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad (PB 2016, L 119, blz. 89).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-7" href="#c-7">7</a>
</span>) Arrest van 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791, punt 103).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-8" href="#c-8">8</a>
</span>) Zie bijvoorbeeld arresten van 21 december 2016, Tele2 Sverige en Watson e.a. (C‑203/15 en C‑698/15, EU:C:2016:970); 2 oktober 2018, Ministerio Fiscal (C‑207/16, EU:C:2018:788); 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791), en 2 maart 2021, Prokuratuur (Voorwaarden voor toegang tot gegevens met betrekking tot elektronische communicatie) (C‑746/18, EU:C:2021:152).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-9" href="#c-9">9</a>
</span>) Arrest van 17 januari 2019, Dzivev e.a. (C‑310/16, EU:C:2019:30, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-10" href="#c-10">10</a>
</span>) Arrest van 14 december 1995, Van Schijndel en Van Veen, (C‑430/93 en C‑431/93, EU:C:1995:441, punt 19).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-11" href="#c-11">11</a>
</span>) Zie voor een bespreking van het samenspel tussen het doeltreffendheidsbeginsel en artikel 47 van het Handvest bijvoorbeeld conclusie van advocaat-generaal Bobek in de zaak Banger (C‑89/17, EU:C:2018:225, punten 99‑101 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-12" href="#c-12">12</a>
</span>) Zie in die zin arresten van 6 september 2012, Trade Agency (C‑619/10, EU:C:2012:531, punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak); 4 juni 2013, ZZ (C‑300/11, EU:C:2013:363, punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak); 23 oktober 2014, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑302/13, EU:C:2014:2319, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 24 november 2020, minister van Buitenlandse Zaken (C‑225/19 en C‑226/19, EU:C:2020:951, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-13" href="#c-13">13</a>
</span>) Zie in die zin arresten van 6 september 2012, Trade Agency (C‑619/10, EU:C:2012:531, punt 60 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 23 oktober 2014, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑302/13, EU:C:2014:2319, punten 51‑53 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-14" href="#c-14">14</a>
</span>) Zie in die zin conclusie van advocaat-generaal Kokott in de zaak Trade Agency (C‑619/10, EU:C:2012:247, punt 89).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-15" href="#c-15">15</a>
</span>) Mits bedrijfsgeheimen en persoonlijke of gevoelige informatie onleesbaar worden gemaakt.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-16" href="#c-16">16</a>
</span>) EHRM, 11 januari 2022, Ekimdzhiev e.a. tegen Bulgarije (CE:ECHR:2022:0111JUD007007812.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-17" href="#c-17">17</a>
</span>) EHRM, 11 januari 2022, Ekimdzhiev e.a. tegen Bulgarije (CE:ECHR:2022:0111JUD007007812, §§ 313‑321).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-18" href="#c-18">18</a>
</span>) Arresten van 21 december 2016, Tele2 Sverige en Watson e.a. (C‑203/15 en C‑698/15, EU:C:2016:970, punt 120 en aldaar aangehaalde rechtspraak); 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791, punt 189 en aldaar aangehaalde rechtspraak); 2 maart 2021, Prokuratuur (Voorwaarden voor toegang tot gegevens met betrekking tot elektronische communicatie) (C‑746/18, EU:C:2021/152, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 5 april 2022, Commissioner of An Garda Síochána e.a. (C‑140/20, EU:C:2022:258, punten 110 en 112 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-19" href="#c-19">19</a>
</span>) EHRM, 15 januari 2015, Dragojević tegen Kroatië, (CE:ECHR:2015:0115JUD006895511, §§ 127 en 128 en aldaar aangehaalde rechtspraak.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-20" href="#c-20">20</a>
</span>) EHRM, 12 mei 2000, Khan tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2000:0512JUD003539497, § 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 10 maart 2009, Bykov tegen Rusland (CE:ECHR:2009:0310JUD000437802, §§ 88 en 89 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-21" href="#c-21">21</a>
</span>) Arresten van 20 september 2001, Courage en Crehan (C‑453/99, EU:C:2001:465, punt 29 en aldaar aangehaalde rechtspraak); 24 september 2002, Grundig Italiana (C‑255/00, EU:C:2002:525, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791, punt 223 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-22" href="#c-22">22</a>
</span>) Arresten van 10 april 2003, Steffensen (C‑276/01, EU:C:2003:228, punt 69 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „zaak Steffensen”), en 17 januari 2019, Dzivev e.a. (C‑310/16, EU:C:2019:30, punt 34).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-23" href="#c-23">23</a>
</span>) Arresten van 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791, punt 225), en 2 maart 2021, Prokuratuur (Voorwaarden voor toegang tot gegevens met betrekking tot elektronische communicatie) (C‑746/18, EU:C:2021:152, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-24" href="#c-24">24</a>
</span>) Deze regel vindt zijn oorsprong in de rechtspraak van het EHRM over het recht op een eerlijk proces krachtens artikel 6, lid 1, EVRM, in het bijzonder de bescherming van het beginsel van hoor en wederhoor; zie EHRM, 18 maart 1997, Mantovanelli tegen Frankrijk (CE:ECHR:1997:0318JUD002149793; hierna: „zaak Mantovanelli”), waarnaar wordt verwezen in het arrest van 10 april 2003, Steffensen (C‑276/01, EU:C:2003:228, punt 78), en ook in de rechtspraak van het Hof met betrekking tot de algemene bewaring van verkeers‑ en locatiegegevens [arresten van 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791, punten 226 en 227), en 2 maart 2021, Prokuratuur (Voorwaarden voor toegang tot gegevens met betrekking tot elektronische communicatie) (C‑746/18, EU:C:2021:152, punt 44)].</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-25" href="#c-25">25</a>
</span>) EHRM, 18 maart 1997, Mantovanelli tegen Frankrijk (CE:ECHR:1997:0318JUD002149793, § 36).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-26" href="#c-26">26</a>
</span>) C‑276/01, EU:C:2003:228, punten 76, 78 en 79. Voor alle duidelijkheid, deze regel bevat drie cumulatieve voorwaarden. Wanneer aan al deze drie voorwaarden is voldaan, moet het bewijs worden uitgesloten. Hieruit volgt echter niet dat een rechter bewijs moet toelaten wanneer niet aan al deze drie voorwaarden is voldaan. Ten slotte is de regel van toepassing ongeacht of het betrokken bewijs op rechtmatige dan wel onrechtmatige wijze is verkregen.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-27" href="#c-27">27</a>
</span>) Arresten van 14 februari 2008, Varec (C‑450/06, EU:C:2008:91, punt 47); 4 juni 2013, ZZ (C‑300/11, EU:C:2013:363, punt 55), en 2 maart 2021, Prokuratuur (Voorwaarden voor toegang tot gegevens met betrekking tot elektronische communicatie) (C‑746/18, EU:C:2021:152, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-28" href="#c-28">28</a>
</span>) Toelichtingen bij het Handvest van de grondrechten (PB 2007, C 303, blz. 17).</p>
</body>
</html>
