<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><JUDGMENT xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.55-20141201.xd"><BIB.JUDGMENT><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C‑42/15</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62015CJ0042</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:842">EU:C:2016:842</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>16</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>16</PAGE.TOTAL><AUTHOR>CJ</AUTHOR></BIB.JUDGMENT><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P>WYROK Z DNIA <DATE ISO="20161109">9.11.2016</DATE> R. – SPRAWA C‑42/15</P><P>HOME CREDIT SLOVAKIA</P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Wyrok Trybunału</HT> (trzecia izba)</P><P>z dnia <DATE ISO="20161109">9 listopada 2016 r.</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="STAR" NOTE.ID="E0001"><P>Język postępowania: słowacki.</P></NOTE></P></TI></TITLE><INDEX><KEYWORD>Odesłanie prejudycjalne</KEYWORD><KEYWORD>Dyrektywa 2008/48/WE</KEYWORD><KEYWORD>Ochrona konsumentów</KEYWORD><KEYWORD>Kredyt konsumencki</KEYWORD><KEYWORD>Artykuł 1, art. 3 lit. m), art. 10 ust. 1 i 2, art. 22 ust. 1 i art. 23</KEYWORD><KEYWORD>Wykładnia wyrażeń <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0001" ID="QS0001"/>w formie papierowej<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/> i <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0002" ID="QS0002"/>na innym trwałym nośniku<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/></KEYWORD><KEYWORD>Umowa odnosząca się do innego dokumentu</KEYWORD><KEYWORD>Wymóg zachowania <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0003" ID="QS0003"/>formy pisemnej<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/> zgodnie z prawem krajowym</KEYWORD><KEYWORD>Wskazanie wymaganych informacji w drodze odesłania do obiektywnych parametrów</KEYWORD><KEYWORD>Elementy, jakie należy wskazać w umowie o kredyt na czas określony</KEYWORD><KEYWORD>Skutki braku wymaganych informacji</KEYWORD><KEYWORD>Proporcjonalność</KEYWORD></INDEX><JUDGMENT.INIT><P>W sprawie C‑42/15</P><P>mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Okresný súd Dunajská Streda (sąd rejonowy w Dunajskiej Stredzie, Słowacja) postanowieniem z dnia <DATE ISO="20141219">19 grudnia 2014 r.</DATE>, które wpłynęło do Trybunału w dniu <DATE ISO="20150202">2 lutego 2015 r.</DATE>, w postępowaniu:</P></JUDGMENT.INIT><PARTIES><PLAINTIFS><P><HT TYPE="BOLD">Home Credit Slovakia a.s.</HT></P></PLAINTIFS><AGAINST>przeciwko</AGAINST><DEFENDANTS><P><HT TYPE="BOLD">Klárze Bíróovej,</HT></P></DEFENDANTS></PARTIES><PREAMBLE><PREAMBLE.INIT><P>TRYBUNAŁ (trzecia izba),</P><P>w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, M. Vilaras, J. Malenovský, M. Safjan (sprawozdawca) i D. Šváby, sędziowie,</P><P>rzecznik generalny: E. Sharpston,</P><P>sekretarz: M. Aleksejev, administrator,</P></PREAMBLE.INIT><GR.VISA><VISA>uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu <DATE ISO="20160224">24 lutego 2016 r.</DATE>,</VISA></GR.VISA><GR.CONSID><CONSID><P>rozważywszy uwagi przedstawione:</P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>w imieniu rządu słowackiego przez B. Ricziovą, działającą w charakterze pełnomocnika,</P></ITEM><ITEM><P>w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz J. Kemper, działających w charakterze pełnomocników,</P></ITEM><ITEM><P>w imieniu Komisji Europejskiej przez G. Goddin oraz A. Tokára, działających w charakterze pełnomocników,</P></ITEM></LIST></CONSID></GR.CONSID><?PAGE NO="2"?><GR.VISA><VISA>po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu <DATE ISO="20160609">9 czerwca 2016 r.</DATE>,</VISA></GR.VISA><PREAMBLE.FINAL>wydaje następujący</PREAMBLE.FINAL></PREAMBLE><CONTENTS.JUDGMENT><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Wyrok</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1</NO.P><TXT>Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1, art. 3 lit. m), art. 10 ust. 1 i 2, art. 22 ust. 1 oraz art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia <DATE ISO="20080423">23 kwietnia 2008 r.</DATE> w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="133" PAGE.FIRST="66" DATE.PUB="2008">Dz.U. 2008, L 133, s. 66</REF.DOC.OJ>; sprostowania: <REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="207" PAGE.FIRST="14" DATE.PUB="2009">Dz.U. 2009, L 207, s. 14</REF.DOC.OJ>; <REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="199" PAGE.FIRST="40" DATE.PUB="2010">Dz.U. 2010, L 199, s. 40</REF.DOC.OJ>; <REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="234" PAGE.FIRST="46" DATE.PUB="2011">Dz.U. 2011, L 234, s. 46</REF.DOC.OJ>; <REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="036" PAGE.FIRST="15" DATE.PUB="2015">Dz.U. 2015, L 36, s. 15</REF.DOC.OJ>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2</NO.P><TXT>Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Home Credit Slovakia a.s. a Klárą Bíróovą w przedmiocie żądania zapłaty kwot należnych w ramach kredytu udzielonego przez tę spółkę Klárze Bíróovej, z którego spłatą ona zalegała.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Ramy prawne</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Prawo Unii</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3</NO.P><TXT>Motywy 7, 9, 10, 19, 30, 31 i 47 dyrektywy 2008/48 mają następujące brzmienie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><CONSID><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0004" ID="QS0004"/>(7)</NO.P><TXT>W celu ułatwienia powstawania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich należy ustanowić zharmonizowane wspólnotowe ramy w wielu kluczowych obszarach […].</TXT></NP></CONSID><P>[…]</P><CONSID><NP><NO.P>(9)</NO.P><TXT>Pełna harmonizacja jest niezbędna do zapewnienia wszystkim konsumentom we Wspólnocie wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów i stworzenia prawdziwego rynku wewnętrznego. Dlatego państwa członkowskie nie powinny mieć możliwości utrzymywania ani wprowadzania przepisów krajowych innych niż ustanowione w niniejszej dyrektywie. Ograniczenia te jednak powinny mieć zastosowanie wyłącznie w zakresie, w jakim przepisy zostały zharmonizowane w niniejszej dyrektywie. Tam, gdzie przepisy nie zostały zharmonizowane, państwa członkowskie powinny mieć swobodę utrzymywania i wprowadzania przepisów krajowych […].</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(10)</NO.P><TXT>Definicje zawarte w niniejszej dyrektywie określają zakres harmonizacji. Obowiązki państw członkowskich związane z wprowadzaniem w życie przepisów niniejszej dyrektywy powinny zatem być ograniczone do takiego zakresu, jaki wyznaczają te definicje […].</TXT></NP></CONSID><P>[…]</P><CONSID><NP><NO.P>(19)</NO.P><TXT>W celu umożliwienia konsumentom podejmowania decyzji przy pełnej znajomości faktów powinni oni przed zawarciem umowy o kredyt otrzymać odpowiednie informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz swoich zobowiązań, które konsument może zabrać ze sobą i je rozważyć […].</TXT></NP></CONSID><P>[…]</P><?PAGE NO="3"?><CONSID><NP><NO.P>(30)</NO.P><TXT>Niniejsza dyrektywa nie reguluje kwestii związanych z ważnością umów o kredyt. Państwa członkowskie mogą zatem w tej dziedzinie utrzymywać lub wprowadzać przepisy krajowe zgodne z prawem wspólnotowym. Państwa członkowskie mogą określić reżim prawny dotyczący oferty zawarcia umowy o kredyt, a w szczególności ustalić, w którym momencie ma ona być złożona, jak również okres, w którym wiąże ona kredytodawcę. Jeżeli oferta taka jest składana łącznie z przekazaniem informacji przed zawarciem umowy przewidzianych niniejszą dyrektywą, powinna ona zostać przedstawiona konsumentowi – podobnie jak wszelkie dodatkowe informacje, jakich kredytodawca chciałby mu udzielić – w osobnym dokumencie, który może być załączony do standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego.</TXT></NP></CONSID><CONSID><NP><NO.P>(31)</NO.P><TXT>W celu umożliwienia konsumentom poznania swoich praw i obowiązków wynikających z umowy o kredyt powinna ona zawierać wszelkie niezbędne informacje podane w sposób jasny i zwięzły.</TXT></NP></CONSID><P>[…]</P><CONSID><NP><NO.P>(47)</NO.P><TXT>Państwa członkowskie powinny ustanowić przepisy dotyczące sankcji stosowanych w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i zapewnić ich wdrożenie. Wybór sankcji pozostaje w gestii państw członkowskich, lecz przewidziane sankcje powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/>.</TXT></NP></CONSID></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4</NO.P><TXT>Zgodnie z art. 1 tej dyrektywy, zatytułowanym <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0005" ID="QS0005"/>Przedmiot<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0006" ID="QS0006"/>Celem niniejszej dyrektywy jest harmonizacja niektórych aspektów przepisów ustawowych, wykonawczych i procedur administracyjnych państw członkowskich dotyczących umów o kredyt konsumencki<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5</NO.P><TXT>Artykuł 3 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0007" ID="QS0007"/>Definicje<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>, stanowi w lit. m):</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0008" ID="QS0008"/>Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:</P><P>[…]</P><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>m)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0009" ID="QS0009"/>trwały nośnik<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="00AB" ID="QE0009"/> oznacza urządzenie umożliwiające konsumentowi przechowywanie informacji kierowanych do niego osobiście w sposób, który daje mu do nich dostęp w przyszłości przez okres odpowiedni do celów, jakim te informacje służą, i który pozwala na odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6</NO.P><TXT>Artykuł 10 tej dyrektywy, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0010" ID="QS0010"/>Informacje zamieszczane w umowach o kredyt<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>, stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="010.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0011" ID="QS0011"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Umowy o kredyt sporządza się w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku.</ALINEA><ALINEA>Wszystkie umawiające się strony otrzymują egzemplarz umowy o kredyt. Niniejszy artykuł pozostaje bez uszczerbku dla wszelkich przepisów krajowych dotyczących ważności umów o kredyt, które są zgodne z prawem wspólnotowym.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="010.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA><P>W umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły określa się:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>rodzaj kredytu;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>dane identyfikacyjne i adresy umawiających się stron, a także, w stosownych przypadkach, dane identyfikacyjne [i adres] pośrednika kredytowego;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>okres obowiązywania umowy o kredyt;</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="4"?><ITEM><NP><NO.P>d)</NO.P><TXT>całkowitą kwotę kredytu oraz warunki dokonywania wypłat;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>e)</NO.P><TXT>w przypadku kredytu w formie odroczonej płatności za określony towar lub usługę lub w przypadku umowy o kredyt wiązany – towar lub usługę i ich cenę gotówkową;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>f)</NO.P><TXT>stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy oraz, jeśli są dostępne, wszelkie indeksy lub stopy referencyjne mające zastosowane do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania kredytu. Jeżeli w różnych okolicznościach stosuje się różne stopy oprocentowania kredytu, wyżej wymienione informacje dotyczące wszystkich stosowanych stóp;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>g)</NO.P><TXT>rzeczywistą roczną stopę oprocentowania i całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta, obliczone w chwili zawierania umowy o kredyt; podawane są wszystkie założenia przyjęte do obliczenia tej stopy;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>h)</NO.P><TXT>kwotę, liczbę i częstotliwość płatności, jakich ma dokonać konsument, oraz, w stosownych przypadkach, kolejność, w jakiej płatności będą zaliczane na poczet spłaty różnych należnych sald, dla których stosuje się różne stopy oprocentowania kredytu;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>i)</NO.P><TXT>w przypadku gdy ma miejsce spłata kapitału w ramach umowy o kredyt na czas określony, prawo konsumenta do otrzymywania, na wniosek i bez opłat, w każdym czasie przez cały okres obowiązywania umowy o kredyt, zestawienia w formie tabeli spłat.</TXT><P>Tabela spłat wskazuje należne płatności oraz okresy i warunki zapłaty takich kwot; poszczególne spłaty przedstawione są w tabeli w rozbiciu na mniejsze elementy w celu uwidocznienia spłaty kapitału, odsetek wyliczonych na podstawie stopy oprocentowania kredytu i, w stosownych przypadkach, kosztów dodatkowych; w przypadku gdy stopa oprocentowania nie jest stała lub gdy koszty dodatkowe mogą ulegać zmianie na mocy umowy o kredyt, tabela spłat zawiera jasne i zwięzłe wskazanie, że dane liczbowe zawarte w tabeli zachowują ważność wyłącznie do następnej zmiany stopy oprocentowania kredytu lub dodatkowych kosztów, zgodnie z umową o kredyt;</P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>j)</NO.P><TXT>w przypadku gdy opłaty i odsetki są płacone bez spłaty kapitału, zestawienie wskazujące okresy i warunki płatności odsetek i towarzyszących im stałych lub jednorazowych opłat;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>k)</NO.P><TXT>w stosownych przypadkach, opłaty za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których zapisywane są transakcje płatności, jak i wypłaty, chyba że otwarcie takiego rachunku nie jest obowiązkowe, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych, zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, oraz wszelkie inne opłaty powstałe w związku z umową o kredyt oraz warunki, na jakich opłaty te mogą ulegać zmianie;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>l)</NO.P><TXT>stopę oprocentowania mającą zastosowanie do opóźnionych płatności obowiązującą w chwili zawarcia umowy o kredyt oraz ustalenia dotyczące jej zmian, a także, w stosownych przypadkach, opłaty z tytułu zaległości w spłacie;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>m)</NO.P><TXT>ostrzeżenie o konsekwencjach braku płatności;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>n)</NO.P><TXT>w stosownych przypadkach, wzmiankę o konieczności poniesienia kosztów notarialnych;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>o)</NO.P><TXT>ewentualne wymagane zabezpieczenia i ubezpieczenia;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>p)</NO.P><TXT>istnienie prawa do odstąpienia lub brak takiego prawa, okres, w którym można z niego skorzystać, oraz inne warunki korzystania z niego, w tym informację o obowiązku spłaty przez konsumenta wypłaconego kapitału oraz odsetek zgodnie z art. 14 ust. 3 lit. b), a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym;</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="5"?><ITEM><NP><NO.P>q)</NO.P><TXT>informacje na temat praw wynikających z art. 15, a także warunki korzystania z tych praw;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>r)</NO.P><TXT>prawo do przedterminowej spłaty oraz procedurę przedterminowej spłaty, a także, w stosownych przypadkach, informację dotyczącą prawa kredytodawcy do otrzymania rekompensaty i sposobu jej ustalania;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>s)</NO.P><TXT>procedurę mającą zastosowanie przy korzystaniu z prawa do rozwiązania umowy o kredyt;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>t)</NO.P><TXT>informację, czy konsument może skorzystać z pozasądowego mechanizmu reklamacyjnego i odwoławczego, a jeżeli tak – sposoby dostępu do niego;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>u)</NO.P><TXT>w stosownych przypadkach, inne warunki umowy;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>v)</NO.P><TXT>w stosownych przypadkach, nazwę i adres właściwego organu nadzorczego.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="010.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>W przypadku gdy zastosowanie ma ust. 2 lit. i), kredytodawca w każdym czasie udostępnia konsumentowi bezpłatnie oraz przez cały okres obowiązywania umowy o kredyt zestawienie w formie tabeli spłat.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="010.004"><NO.PARAG>4.</NO.PARAG><ALINEA>W przypadku umowy o kredyt, zgodnie z którą płatności dokonywane przez konsumenta nie są natychmiast odpowiednio zaliczane na poczet spłaty całkowitej kwoty kredytu, ale są wykorzystywane do zgromadzenia kapitału przez okresy i na warunkach określonych w umowie o kredyt lub w umowie dodatkowej, informacje wymagane na mocy ust. 2 zawierają jasne i zwięzłe stwierdzenie, że taka umowa o kredyt nie przewiduje gwarancji spłaty całkowitej kwoty wypłat cząstkowych kredytu dokonanych na podstawie tej umowy, chyba że taka gwarancja jest udzielana.</ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7</NO.P><TXT>Artykuł 14 dyrektywy 2008/48, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0012" ID="QS0012"/>Prawo do odstąpienia od umowy<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/>, przewiduje w ust. 1:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0013" ID="QS0013"/>Konsumentowi przysługuje prawo do odstąpienia od umowy o kredyt bez podania przyczyny w terminie czternastu dni kalendarzowych.</P><P>Okres, w którym możliwe jest odstąpienie od umowy, rozpoczyna się:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>w dniu zawarcia umowy o kredyt; lub</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>w dniu, w którym konsument otrzymał warunki umowy oraz informacje zgodnie z art. 10, jeżeli dzień ten przypada po dniu, o którym mowa w lit. a) niniejszego akapitu<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8</NO.P><TXT>Artykuł 22 tej dyrektywy, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0014" ID="QS0014"/>Harmonizacja i bezwzględnie wiążący charakter niniejszej dyrektywy<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/>, ma następujące brzmienie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="022.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0015" ID="QS0015"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>W zakresie, w jakim niniejsza dyrektywa zawiera zharmonizowane przepisy, państwa członkowskie nie mogą utrzymywać w swoim prawie krajowym ani wprowadzać do niego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w niniejszej dyrektywie.</ALINEA></PARAG><P>[…]</P><PARAG IDENTIFIER="022.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>Państwa członkowskie zapewniają ponadto, by przepisy, które przyjmują w celu wykonania niniejszej dyrektywy, nie mogły być obchodzone poprzez sposób formułowania umów, w szczególności poprzez włączenie wypłat lub umów o kredyt objętych zakresem zastosowania niniejszej dyrektywy do umów o kredyt, które z uwagi na swój charakter lub cel mogłyby stwarzać możliwości uniknięcia stosowania jej przepisów.</ALINEA><?PAGE NO="6"?><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9</NO.P><TXT>Artykuł 23 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0016" ID="QS0016"/>Sankcje<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/>, stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0017" ID="QS0017"/>Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10</NO.P><TXT>Załącznik II do dyrektywy 2008/48, dotyczący <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0018" ID="QS0018"/>Standardow[ego] europejski[ego] arkusz[a] informacyjn[ego] dotycząc[ego] kredytu konsumenckiego<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/>, zawiera w pkt 2, zatytułowanym <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0019" ID="QS0019"/>Opis głównych cech produktu kredytowego<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/>, pozycję nazwaną <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0020" ID="QS0020"/>Raty oraz, w odpowiednich przypadkach, kolejność, w jakiej będą one zaliczane na poczet spłaty<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/>. Pozycji tej odpowiada następujący opis:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0021" ID="QS0021"/>Będzie Pani/Pan musiała/musiał dokonać spłaty na następujących warunkach:</P><P>[Kwota, liczba i częstotliwość płatności, jakich ma dokonać konsument]</P><P>Odsetki lub opłaty będą podlegać spłacie w następujący sposób:<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/>.</P></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Prawo słowackie</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11</NO.P><TXT>Zákon č. 129/2010 Z. z. o spotrebiteľských úveroch a o iných úveroch a pôžičkách pre spotrebiteľov a o zmene a doplnení niektorých zákonov (ustawa nr 129/2010 o kredycie konsumenckim oraz innych kredytach i pożyczkach konsumenckich i w sprawie zmiany niektórych ustaw), w brzmieniu mającym zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym (zwana dalej <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0022" ID="QS0022"/>ustawą nr 129/2010<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/>), ma na celu transpozycję dyrektywy 2008/48 do prawa słowackiego.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12</NO.P><TXT>Zgodnie z § 9 tej ustawy:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="009.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0023" ID="QS0023"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Umowa kredytu konsumenckiego wymaga zachowania formy pisemnej. Każda strona umowy otrzymuje co najmniej jeden egzemplarz umowy w formie dokumentowej lub na innym trwałym nośniku, który jest dostępny konsumentowi.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="009.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA><P>Oprócz ogólnych uwag wymienionych w kodeksie cywilnym […] umowa kredytu konsumenckiego powinna zawierać następujące elementy:</P><P>[…]</P><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>k)</NO.P><TXT>kwotę, liczbę i częstotliwość płatności, a także odsetki i dodatkowe opłaty oraz w stosownych przypadkach kolejność, w jakiej płatności będą zaliczane na poczet spłaty różnych należnych sald, dla których stosuje się różne stopy oprocentowania kredytu;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>l)</NO.P><TXT>w wypadku gdy ma miejsce spłata kapitału na podstawie umowy kredytu konsumenckiego na czas określony – prawo konsumenta do złożenia, bez opłat i w każdym czasie przez cały okres obowiązywania umowy o kredyt, wniosku o zestawienie w formie tabeli spłat, określonej w ust. 5.</TXT></NP></ITEM></LIST></P><P>[…]<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/>.</P></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13</NO.P><TXT>Paragraf 11 ust. 1 wspomnianej ustawy stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0024" ID="QS0024"/>Udzielony kredyt konsumencki uważa się za nieoprocentowany i bezpłatny, jeżeli:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>umowa kredytu konsumenckiego nie ma formy pisemnej określonej w § 9 ust. 1 i nie zawiera elementów wymaganych w § 9 ust. 2 lit. a)–k), r) i y) oraz w § 10 ust. 1;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>w umowie kredytu konsumenckiego nie wskazano prawidłowo rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania na niekorzyść konsumenta<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14</NO.P><TXT>Paragraf 40 Občiansky zákonník (kodeksu cywilnego) stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="040.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0025" ID="QS0025"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Czynność prawna jest nieważna, jeżeli nie została sporządzona w formie wymaganej ustawą lub wynikającej z umowy stron.</ALINEA></PARAG><P>[…]</P><PARAG IDENTIFIER="040.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>Każda czynność prawna sporządzona w formie pisemnej jest ważna, jeżeli została podpisana przez osobę, która sporządziła czynność. W sytuacji gdy szereg osób uczestniczy w sporządzeniu czynności, podpis wszystkich uczestników niekoniecznie musi widnieć na tym samym dokumencie, chyba że przepis prawny stanowi inaczej. Podpis może być zastąpiony środkami elektronicznymi w wypadkach, w których jest to przyjęte.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="040.004"><NO.PARAG>4.</NO.PARAG><ALINEA>Wymóg formy pisemnej jest spełniony, jeżeli czynność prawna jest dokonana za pomocą teleksu, telegramu lub przy wykorzystaniu środków elektronicznych pozwalających na zmaterializowanie treści czynności prawnej i wskazanie tożsamości osoby, która dokonała czynności. Wymóg formy pisemnej jest zawsze spełniony, jeżeli czynność prawna dokonana przy wykorzystaniu środków elektronicznych jest opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym.</ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15</NO.P><TXT>Paragraf 64 ust. 2 kodeksu cywilnego stanowi:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0026" ID="QS0026"/>Do zawarcia umowy w formie pisemnej wystarczy złożenie pisemnej oferty i jej pisemne przyjęcie […]<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="201D" ID="QE0026"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16</NO.P><TXT>Paragraf 273 Obchodný zákonník (kodeksu handlowego) ma następujące brzmienie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="273.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0027" ID="QS0027"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Część postanowień umowy można określić w drodze odesłania do ogólnych warunków umowy opracowanych przez organizacje zawodowe lub interesów albo do innych warunków handlowych, które są znane stronom zawierającym umowę lub zostały załączone do oferty.</ALINEA></PARAG><P>[…]</P><PARAG IDENTIFIER="273.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>W celu zawarcia umowy można skorzystać z wzorca umowy stosowanego w praktyce handlowej<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="201D" ID="QE0027"/>.</ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Postępowanie główne i pytania prejudycjalne</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17</NO.P><TXT>W dniu <DATE ISO="20110629">29 czerwca 2011 r.</DATE> Home Credit Slovakia, w charakterze kredytodawcy, zawarł z K. Bíróovą, kredytobiorcą, umowę kredytu sporządzoną na podstawie standardowego formularza zawierającego pola wypełnione w dniu udzielenia kredytu.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="8"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18</NO.P><TXT>Z odesłania prejudycjalnego wynika, że pola te zawierały informacje dotyczące w szczególności danych osobowych kredytobiorcy oraz jego zatrudnienia, w tym jego dochodu. Ponadto zostały wskazane dane dotyczące samego kredytu oraz udostępnienia środków finansowych, a mianowicie w szczególności całkowita kwota kredytu, całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta, kwota rat miesięcznych, liczba rat miesięcznych i terminy wymagalności poszczególnych rat kredytu, stopa oprocentowania kredytu, a także termin spłaty kredytu w całości, a mianowicie 36 miesięcy od dnia jego udzielenia. Ponieważ szacowana rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła pomiędzy 35 a 37,5%, jej dokładna wysokość powinna zostać wskazana po udzieleniu kredytu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19</NO.P><TXT>Ponieważ całkowita kwota spornego kredytu wynosiła 700 EUR, całkowita kwota do zapłaty przez kredytobiorcę została ustalona w umowie na <FT TYPE="DECIMAL">1087,56</FT> EUR.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20</NO.P><TXT>Ponadto umowa ta przewidywała, że dokument zatytułowany <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0028" ID="QS0028"/>Warunki umowy o kredyt spółki Home Credit Slovakia, a.s. – Pożyczka pieniężna<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="201D" ID="QE0028"/> (zwane dalej <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0029" ID="QS0029"/>ogólnymi warunkami umowy<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="201D" ID="QE0029"/>) stanowił jej integralną część.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21</NO.P><TXT>Tak sporządzona umowa kredytu została podpisana przez Home Credit Slovakia i K. Bíróovą. Zgodnie z tą umową K. Bíróová potwierdziła podpisem, że otrzymała ogólne warunki umowy, że zapoznała się z nimi, że postanowienia zawarte w tych ogólnych warunkach były zrozumiałe i wystarczająco precyzyjne i że wyraziła zgodę na związanie się wspomnianymi ogólnymi warunkami.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22</NO.P><TXT>Same ogólne warunki umowy nie zostały podpisane przez strony umowy kredytu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23</NO.P><TXT>Zgodnie z tymi ogólnymi warunkami kredytobiorca mógł zażądać od kredytodawcy udostępnienia – bez opłaty i w dowolnym czasie przez cały okres obowiązywania umowy kredytu – zestawienia w formie tabeli spłat, w którym wskazane są należne płatności oraz zasady i warunki zapłaty tych kwot, włącznie z rozbiciem każdej raty na spłatę kapitału, odsetek i ewentualnie dodatkowych opłat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24</NO.P><TXT>Niemniej jednak we wspomnianych ogólnych warunkach umowy nie wskazano szczegółowo proporcji, w jakich każda rata miesięczna wpłacona przez kredytobiorcę z tytułu spłaty kredytu będzie przeznaczona z jednej strony na zapłatę odsetek i opłat, a z drugiej strony na spłatę kapitału.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25</NO.P><TXT>Po zapłaceniu dwóch rat miesięcznych K. Bíróová przestała spłacać przyznany kredyt. W konsekwencji Home Credit Slovakia zażądał przedterminowej spłaty całości kredytu i wezwał K. Bíróovą do spłaty kapitału, odsetek za zwłokę i kar za opóźnienie zgodnie z umową o kredyt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26</NO.P><TXT>Nie otrzymawszy żądanej płatności, Home Credit Slovakia wniósł do sądu odsyłającego powództwo o zapłatę wierzytelności. W tym względzie, ponieważ sąd ten wyraża wątpliwości co do ważności umowy o kredyt w zakresie, w jakim jej ogólne warunki umowy nie zostały podpisane przez strony, sąd ów uważa, że rozstrzygnięcie sporu jest uzależnione od wykładni dyrektywy 2008/48.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27</NO.P><TXT>W tych okolicznościach Okresný súd Dunajská Streda (sąd rejonowy w Dunajskiej Stredzie, Słowacja) postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0030" ID="QS0030"/>1)</NO.P><TXT>Czy pojęcia <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0031" ID="QS0031"/>formy papierowej<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="00AB" ID="QE0031"/> i <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0032" ID="QS0032"/>innego trwałego nośnika<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="00AB" ID="QE0032"/>, o których mowa w art. 10 ust. 1 w związku z art. 3 lit. m) dyrektywy 2008/48, należy interpretować w ten sposób, że obejmują nie tylko tekst (fizycznego, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0033" ID="QS0033"/>hard copy<QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="00AB" ID="QE0033"/>) dokumentu podpisany przez strony umowy, który zawiera elementy (informacje) wymagane w art. 10 ust. 2 lit. a)–v) tej dyrektywy, ale także jakikolwiek inny dokument, do którego wspomniany tekst odsyła, a który zgodnie z prawem krajowym stanowi integralną część porozumienia umownego (na przykład sporządzony przez kredytodawcę dokument zawierający <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0034" ID="QS0034"/>ogólne warunki umowy<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="00AB" ID="QE0034"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0035" ID="QS0035"/>warunki kredytu<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="201D" ID="QE0035"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0036" ID="QS0036"/>zestawienie kosztów<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="00AB" ID="QE0036"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0037" ID="QS0037"/>harmonogram płatności rozłożonych na raty<QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="00AB" ID="QE0037"/>), nawet jeżeli taki dokument sam w sobie nie spełnia wymogu <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0038" ID="QS0038"/>formy pisemnej<QUOT.END REF.START="QS0038" CODE="00AB" ID="QE0038"/> zgodnie z prawem krajowym (na przykład z tego względu, że nie jest podpisany przez strony umowy)?</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="9"?><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>W świetle odpowiedzi na pytanie pierwsze:</TXT><P>Czy art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2008/48 w związku z jej art. 1, zgodnie z którym dyrektywa ma na celu pełną harmonizację w tej dziedzinie, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu lub praktyce, które wymagają, by wszystkie elementy umowy przewidziane w art. 10 ust. 2 lit. a)–v) były zawarte w jednym dokumencie spełniającym wymóg <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0039" ID="QS0039"/>formy pisemnej<QUOT.END REF.START="QS0039" CODE="00AB" ID="QE0039"/> zgodnie z prawem danego państwa członkowskiego (to jest zasadniczo w dokumencie podpisanym przez strony umowy), oraz nie przyznają pełnych skutków prawnych umowie o kredyt konsumencki jedynie z tego powodu, że część wspomnianych elementów nie jest zawarta w takim podpisanym dokumencie, nawet w wypadku gdy takie elementy (lub ich część) są zawarte w odrębnym dokumencie (zawierającym na przykład <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0040" ID="QS0040"/>ogólne warunki umowy<QUOT.END REF.START="QS0040" CODE="00AB" ID="QE0040"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0041" ID="QS0041"/>warunki kredytu<QUOT.END REF.START="QS0041" CODE="00AB" ID="QE0041"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0042" ID="QS0042"/>zestawienie kosztów<QUOT.END REF.START="QS0042" CODE="00AB" ID="QE0042"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0043" ID="QS0043"/>harmonogram płatności rozłożonych na raty<QUOT.END REF.START="QS0043" CODE="00AB" ID="QE0043"/>, sporządzonym przez kredytodawcę), zważywszy, iż: sama pisemna umowa odsyła do tego dokumentu, są spełnione przewidziane w prawie krajowym warunki włączenia takiego dokumentu jako części umowy oraz tym samym zawarta umowa o kredyt konsumencki spełnia jako całość wymóg sporządzenia porozumienia na <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0044" ID="QS0044"/>innym trwałym nośniku<QUOT.END REF.START="QS0044" CODE="00AB" ID="QE0044"/> zgodnie z art. 10 ust. 1 dyrektywy?</P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>3)</NO.P><TXT>Czy art. 10 ust. 2 lit. h) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że dane wymagane tym przepisem (konkretnie: <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0045" ID="QS0045"/>częstotliwość płatności<QUOT.END REF.START="QS0045" CODE="00AB" ID="QE0045"/>):</TXT><P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>powinny być określone w warunkach danej konkretnej umowy [zasadniczo ze wskazaniem konkretnych dat (dzień, miesiąc, rok) wymagalności poszczególnych rat] czy</P></ITEM><ITEM><P>jest wystarczające, by umowa zawierała ogólne odesłanie do obiektywnie możliwych do zidentyfikowania parametrów, z których można wywieść takie dane (na przykład zawierając warunek <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0046" ID="QS0046"/>miesięczne raty są należne najpóźniej do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego<QUOT.END REF.START="QS0046" CODE="00AB" ID="QE0046"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0047" ID="QS0047"/>pierwsza rata jest należna w terminie jednego miesiąca od dnia podpisania umowy, a każda kolejna rata jest zawsze należna w terminie jednego miesiąca od dnia płatności poprzedniej raty<QUOT.END REF.START="QS0047" CODE="00AB" ID="QE0047"/> lub inne podobne sformułowania)?</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>4)</NO.P><TXT>Jeśli wykładnia dokonana w pytaniu trzecim tiret drugie jest prawidłowa: czy art. 10 ust. 2 lit. h) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że dane wymagane na podstawie takiego przepisu (w szczególności <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0048" ID="QS0048"/>częstotliwość płatności<QUOT.END REF.START="QS0048" CODE="00AB" ID="QE0048"/>) mogą być zawarte także w odrębnym dokumencie, do którego odsyła umowa spełniająca wymóg formy pisemnej (zgodnie z art. 10 ust. 1 dyrektywy), ale który nie musi sam w sobie koniecznie spełniać takiego wymogu (to jest zasadniczo nie musi być podpisany przez strony umowy; na przykład może chodzić o sporządzony przez kredytodawcę dokument zawierający <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0049" ID="QS0049"/>ogólne warunki umowy<QUOT.END REF.START="QS0049" CODE="00AB" ID="QE0049"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0050" ID="QS0050"/>warunki kredytu<QUOT.END REF.START="QS0050" CODE="00AB" ID="QE0050"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0051" ID="QS0051"/>zestawienie kosztów<QUOT.END REF.START="QS0051" CODE="00AB" ID="QE0051"/>, <QUOT.START CODE="00BB" REF.END="QE0052" ID="QS0052"/>harmonogram płatności rozłożonych na raty<QUOT.END REF.START="QS0052" CODE="00AB" ID="QE0052"/>)?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>5)</NO.P><TXT>Czy art. 10 ust. 2 lit. i) w związku z [art. 10 ust. 2] lit. h) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że:</TXT><P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>umowa o kredyt na czas określony, w której spłata/amortyzacja kapitału następuje w ramach poszczególnych rat, nie musi koniecznie zawierać w momencie zawierania umowy dokładnego wskazania, jaka część każdej raty będzie przeznaczona na spłatę kapitału, a jaka część na zapłatę bieżących odsetek i opłat (to jest harmonogram płatności rozłożonych na raty/tabela spłat nie stanowi koniecznie integralnej części umowy), ale takie dane mogą być wskazane w harmonogramie płatności rozłożonych na raty/tabeli spłat, którą kredytodawca przedstawia dłużnikowi na jego wniosek, czy też w ten sposób, że</P></ITEM><ITEM><P>art. 10 ust. 2 lit. h) tej dyrektywy zapewnia dłużnikowi dodatkowe prawo żądania zestawienia w formie tabeli spłat w odniesieniu do konkretnie wskazanego dnia w okresie obowiązywania umowy o kredyt, niemniej jednak takie prawo nie zwalnia stron umowy z obowiązku ujęcia już<?PAGE NO="10"?> w samej umowie poszczególnych planowanych rat w rozbiciu na (należne na podstawie umowy o kredyt w okresie jej obowiązywania) spłatę kapitału i spłatę bieżących odsetek oraz opłat, w sposób zindywidualizowany dla konkretnej rozpatrywanej umowy?</P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>6)</NO.P><TXT>Jeśli wykładnia dokonana w pytaniu piątym tiret pierwsze jest prawidłowa: czy takie pytanie objęte jest zakresem pełnej harmonizacji realizowanej dyrektywą 2008/48, skutkiem czego państwo członkowskie zgodnie z art. 22 ust. 1 tej dyrektywy nie może wymagać, by umowa o kredyt zawierała dokładne wskazanie, jaka część każdej raty będzie przeznaczona na spłatę kapitału, a jaka na zapłatę bieżących odsetek i opłat (to jest, by harmonogram płatności rozłożonych na raty/tabela spłat stanowiły integralną część umowy)?</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>7)</NO.P><TXT>Czy art. 1 dyrektywy 2008/48, zgodnie z którym dyrektywa ta realizuje pełną harmonizację w tej dziedzinie, lub art. 23 tej dyrektywy, zgodnie z którym sankcje powinny być proporcjonalne, należy interpretować w ten sposób, że wspomniana dyrektywa stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym brak większości wymaganych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 elementów umowy o kredyt skutkuje tym, iż przyznany kredyt uważa się za [nieoprocentowany] i bezpłatny, efektem czego dłużnik jest zobowiązany do spłaty [na rzecz] kredytodawcy tylko kapitału otrzymanego na podstawie umowy?<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="201D" ID="QE0030"/>.</TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">W przedmiocie pytań prejudycjalnych</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28</NO.P><TXT>Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2008/48 w związku z art. 3 lit. m) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że w pierwszej kolejności wszystkie elementy umowy o kredyt, o których mowa w art. 10 ust. 2 wspomnianej dyrektywy, powinny być zawarte w jednym dokumencie, że w drugiej kolejności umowa o kredyt sporządzona w formie papierowej powinna zostać podpisana przez strony i że w trzeciej kolejności ten wymóg podpisu ma zastosowanie do wszystkich elementów takiej umowy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29</NO.P><TXT>W tym względzie należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2008/48 umowy o kredyt sporządza się w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30</NO.P><TXT>Nic we wspomnianej dyrektywie nie wskazuje jednak, że umowy o kredyt, o których mowa w tym przepisie, powinny zostać sporządzone w jednym dokumencie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31</NO.P><TXT>Jak wynika z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 w związku z motywem 31 tej dyrektywy, wymóg wskazania w umowie o kredyt sporządzonej w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku w sposób jasny i zwięzły elementów określonych w tym przepisie jest niezbędny w celu umożliwienia konsumentom poznania ich praw i obowiązków.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32</NO.P><TXT>Wymóg ten przyczynia się do realizacji celu zamierzonego przez dyrektywę 2008/48, który polega na ustanowieniu w odniesieniu do kredytu konsumenckiego pełnej i bezwzględnie wiążącej harmonizacji w pewnych kluczowych obszarach, uznanej za niezbędną do zapewnienia wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów oraz ułatwienia powstania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich (zob. podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160421">21 kwietnia 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Radlinger i Radlingerová</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑377/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:283">EU:C:2016:283</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0061">61</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33</NO.P><TXT>O ile w świetle tego celu wszystkie elementy określone w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 niekoniecznie muszą być ujęte w jednym dokumencie, o tyle należy zauważyć, że ze względu na art. 10 ust. 1 wszystkie elementy, które zostały wymienione w art. 10 ust. 2, powinny być utrwalone w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku i stanowić integralną część umowy o kredyt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34</NO.P><TXT>Ze względu na to, że elementy określone w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 powinny być wskazane w sposób jasny i zwięzły, konieczne jest, jak zauważyła zasadniczo rzecznik generalna w pkt 52 opinii, by umowa o kredyt zawierała jasne i precyzyjne odesłania do innych dokumentów w formie papierowej lub do innych trwałych nośników zawierających te elementy, faktycznie przekazanych konsumentowi przed zawarciem umowy w sposób umożliwiający mu rzeczywiste poznanie wszystkich praw i obowiązków.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35</NO.P><TXT>Odnosząc się w szczególności do definicji <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0053" ID="QS0053"/>trwałego nośnika<QUOT.END REF.START="QS0053" CODE="201D" ID="QE0053"/> zawartej w art. 3 lit. m) dyrektywy 2008/48, Trybunał orzekł bowiem, że nośnik ten powinien gwarantować, by konsument w sposób analogiczny do formy papierowej posiadał dane informacje w celu umożliwienia mu w razie potrzeby powołania się na przysługujące mu prawa. W tym względzie istotna z punktu widzenia konsumenta jest możliwość przechowywania informacji, które zostały mu osobiście przekazane, gwarancja braku zmian w ich treści, a także ich dostępność w odpowiednim okresie oraz możliwość ich odtworzenia w niezmienionej postaci [zob. podobnie, w odniesieniu do dyrektywy 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="19970520">20 maja 1997 r.</DATE> w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="144" PAGE.FIRST="19" DATE.PUB="1997">Dz.U. 1997, L 144, s. 19</REF.DOC.OJ> – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 3, s. 319), wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20120705">5 lipca 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>Content Services</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑49/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:419">EU:C:2012:419</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR>–<REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>].</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36</NO.P><TXT>W drugiej kolejności w odniesieniu do kwestii, czy umowa o kredyt sporządzona w formie papierowej powinna być podpisana przez strony na zasadach określonych w prawie danego państwa członkowskiego, należy zaznaczyć, że art. 10 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2008/48 nie zawiera żadnego odesłania do prawa krajowego i że określone w tym przepisie pojęcia <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0054" ID="QS0054"/>formy papierowej<QUOT.END REF.START="QS0054" CODE="201D" ID="QE0054"/> i <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0055" ID="QS0055"/>trwałego nośnika<QUOT.END REF.START="QS0055" CODE="201D" ID="QE0055"/> mają zatem zakres autonomiczny. Wykładnia tych pojęć nie może zostać ustalona w oparciu o przepisy krajowe dotyczące tego, w jakiej formie powinny być sporządzone umowy o kredyt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37</NO.P><TXT>O ile pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0056" ID="QS0056"/>formy papierowej<QUOT.END REF.START="QS0056" CODE="201D" ID="QE0056"/> nie jest określone w tej dyrektywie, o tyle dyrektywa ta stanowi w art. 3 lit. m), że <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0057" ID="QS0057"/>trwały nośnik<QUOT.END REF.START="QS0057" CODE="201D" ID="QE0057"/> oznacza urządzenie umożliwiające konsumentowi przechowywanie informacji kierowanych do niego osobiście w sposób, który daje mu do nich dostęp w przyszłości przez okres odpowiedni do celów, jakim te informacje służą, i który pozwala na odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38</NO.P><TXT>Z samego brzmienia art. 10 ust. 1 dyrektywy 2008/48 wynika, że pojęcie <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0058" ID="QS0058"/>formy papierowej<QUOT.END REF.START="QS0058" CODE="201D" ID="QE0058"/> odnosi się do nośnika, na którym umowa o kredyt jest sporządzona, bez konieczności złożenia podpisu na takim nośniku. Jednakże sąd odsyłający zmierza konkretnie do ustalenia, czy dyrektywa ta stoi na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie wprowadziło taki wymóg w uregulowaniu krajowym.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39</NO.P><TXT>W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2008/48 artykuł ten pozostaje bez uszczerbku dla wszelkich przepisów krajowych dotyczących ważności umów o kredyt, które są zgodne z prawem Unii.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40</NO.P><TXT>Wymóg złożenia przez strony podpisu na umowie kredytu sporządzonej w formie papierowej, wprowadzony, jak wynika w szczególności z pkt 26 niniejszego wyroku, w prawie krajowym będącym przedmiotem postępowania głównego, jako przesłanka ważności umowy, wynika z przepisu krajowego dotyczącego ważności zawarcia umowy o kredyt w rozumieniu wspomnianego przepisu dyrektywy 2008/48.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="12"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41</NO.P><TXT>Ani dyrektywa 2008/48, która dotyczy ustanowienia w odniesieniu do kredytu konsumenckiego pełnej i bezwzględnie wiążącej harmonizacji w pewnych kluczowych obszarach, uznanej za niezbędną do zapewnienia wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów oraz ułatwienia powstania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich (zob. podobnie wyroki: z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140327">27 marca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>LCL Le Crédit Lyonnais</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑565/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:190">EU:C:2014:190</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20141218">18 grudnia 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>CA Consumer Finance</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑449/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2464">EU:C:2014:2464</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; a także z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160421">21 kwietnia 2016 r.</DATE>, <NAME.CASE>Radlinger i Radlingerová</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑377/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:283">EU:C:2016:283</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0061">61</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), ani prawo Unii w sposób ogólny nie stoją na przeszkodzie temu wymogowi.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42</NO.P><TXT>W trzeciej kolejności w odniesieniu do kwestii, czy rzeczony wymóg złożenia podpisu, wprowadzony w prawie krajowym, może znajdować zastosowanie do wszystkich elementów takich umów, należy zauważyć, że <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0059" ID="QS0059"/>umowa o kredyt<QUOT.END REF.START="QS0059" CODE="201D" ID="QE0059"/> w rozumieniu art. 3 lit. c) dyrektywy 2008/48, sporządzona zgodnie z art. 10 ust. 1 tej dyrektywy w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku, powinna zawierać wyrażone w sposób jasny i zwięzły elementy określone w art. 10 ust. 2 wspomnianej dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43</NO.P><TXT>W konsekwencji, jak wskazała rzecznik generalna w pkt 35 opinii, wszystkie te elementy należy obowiązkowo ująć w takiej umowie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44</NO.P><TXT>W tych okolicznościach, w wypadku gdy państwo członkowskie ustanawia w uregulowaniu krajowym, że wymóg złożenia podpisu ma zastosowanie do wszystkich elementów umowy, co powinien zbadać sąd odsyłający, ani dyrektywa 2008/48, ani prawo Unii w sposób ogólny nie stoją na przeszkodzie temu wymogowi.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45</NO.P><TXT>W świetle całości powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2008/48 w związku z art. 3 lit. m) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, iż:</TXT><P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P>umowa o kredyt niekoniecznie musi zostać sporządzona w jednym dokumencie, ale wszystkie elementy określone w art. 10 ust. 2 wspomnianej dyrektywy powinny zostać sporządzone w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku;</P></ITEM><ITEM><P>nie stoi on przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie ustanowiło w uregulowaniu krajowym z jednej strony, że umowa o kredyt objęta zakresem zastosowania dyrektywy 2008/48 i sporządzona w formie papierowej powinna być podpisana przez strony, oraz z drugiej strony, że ten wymóg złożenia podpisu ma zastosowanie do wszystkich elementów tej umowy określonych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy.</P></ITEM></LIST></P></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytań trzeciego i czwartego</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46</NO.P><TXT>Poprzez pytania trzecie i czwarte, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 10 ust. 2 lit. h) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że konieczne jest, by umowa o kredyt zawierała wskazanie każdej płatności, jakiej ma dokonać konsument, poprzez wskazanie konkretnej daty, czy też wystarczające w tym względzie jest ogólne wskazanie w tej umowie pozwalające na ustalenie dat tych płatności.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47</NO.P><TXT>W tym zakresie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. h) w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły określa się kwotę, liczbę i częstotliwość płatności, jakich ma dokonać konsument, oraz, w stosownych wypadkach, kolejność, w jakiej płatności będą zaliczane na poczet spłaty różnych należnych sald, dla których stosuje się różne stopy oprocentowania kredytu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48</NO.P><TXT>Jak wskazała rzecznik generalna w pkt 55 opinii, celem wspomnianego przepisu jest zagwarantowanie, by konsument był poinformowany o dacie, kiedy każda płatność, jakiej należy dokonać, jest wymagalna.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49</NO.P><TXT>W konsekwencji, w wypadku gdy warunki tej umowy pozwalają konsumentowi na ustalenie bez trudności i z pewnością dat tych płatności, cel ten jest urzeczywistniony.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50</NO.P><TXT>W tych okolicznościach na pytania trzecie i czwarte należy odpowiedzieć, że art. 10 ust. 2 lit. h) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie jest konieczne, by umowa o kredyt zawierała wskazanie poszczególnych terminów płatności, jakiej ma dokonać konsument, poprzez wskazanie konkretnej daty, o ile warunki tej umowy pozwalają owemu konsumentowi na ustalenie bez trudności i z pewnością dat tych płatności.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytań piątego i szóstego</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51</NO.P><TXT>Poprzez pytania piąte i szóste, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 10 ust. 2 lit. h) i i) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że umowa o kredyt na czas określony przewidująca spłatę kapitału w ramach następujących po sobie płatności powinna określać w formie tabeli spłat część każdej płatności przeznaczoną na spłatę tego kapitału, oraz, w wypadku udzielenia na to pytanie odpowiedzi przeczącej, czy w świetle art. 22 ust. 1 owej dyrektywy przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie wprowadziło taki obowiązek w swoim uregulowaniu krajowym.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52</NO.P><TXT>W celu udzielenia odpowiedzi na powyższe pytania należy zaznaczyć, że jak przypomniano w pkt 47 niniejszego wyroku, art. 10 ust. 2 lit. h) tej dyrektywy stanowi, iż umowa o kredyt powinna określać tylko kwotę, liczbę i częstotliwość płatności, jakich ma dokonać konsument, oraz, w stosownych przypadkach, kolejność, w jakiej płatności będą zaliczane na poczet spłaty różnych należnych sald, dla których stosuje się różne stopy oprocentowania kredytu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53</NO.P><TXT>Z art. 10 ust. 2 lit. i) i art. 10 ust. 3 wspomnianej dyrektywy wynika, że tylko na wniosek konsumenta złożony w dowolnym czasie przez cały okres obowiązywania umowy kredytodawca jest zobowiązany do przekazania konsumentowi bez opłat zestawienia w formie tabeli spłat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54</NO.P><TXT>Ze względu na jasne brzmienie powyższych przepisów należy stwierdzić, że dyrektywa 2008/48 nie wprowadza obowiązku ujęcia w umowie o kredyt takiego zestawienia w formie tabeli spłat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55</NO.P><TXT>Jeśli chodzi o uprawnienie państw członkowskich do wprowadzenia takiego obowiązku w ich uregulowaniach krajowych, należy pokreślić, że w odniesieniu do umów wchodzących w zakres stosowania dyrektywy 2008/48 państwa członkowskie nie mogą przyjąć w odniesieniu do stron umowy obowiązków nieprzewidzianych w tej dyrektywie, jeżeli zawiera ona zharmonizowane przepisy w kwestii, której obowiązki te dotyczą (zob. analogicznie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20120712">12 lipca 2012 r.</DATE>, <NAME.CASE>S.C. Volksbank România</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑602/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2012:443">EU:C:2012:443</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0063">63</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0064">64</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56</NO.P><TXT>Otóż należy stwierdzić, że art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 dokonuje takiej harmonizacji w odniesieniu do elementów, które należy obowiązkowo ująć w umowie o kredyt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57</NO.P><TXT>Co prawda zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. u) tej dyrektywy umowa o kredyt powinna określać w sposób jasny i zwięzły, w stosownych wypadkach, inne warunki umowy, jednakże celem tego przepisu jest wprowadzenie obowiązku ujęcia w umowie sporządzonej w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku wszelkich postanowień i wszelkich warunków, które zostały uzgodnione przez strony w ramach wiążącego je stosunku umownego dotyczącego kredytu.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58</NO.P><TXT>Wspomniany przepis nie może jednak być interpretowany jako pozwalający państwom członkowskim na wprowadzenie w ich uregulowaniach krajowych obowiązku ujęcia w umowie o kredyt elementów innych niż wskazane w art. 10 ust. 2 wspomnianej dyrektywy.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="14"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59</NO.P><TXT>Dlatego też na pytania piąte i szóste należy odpowiedzieć, że art. 10 ust. 2 lit. h) oraz i) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż umowa o kredyt na czas określony przewidująca spłatę kapitału w ramach następujących po sobie płatności nie musi określać w formie tabeli spłat, jaka część każdej płatności będzie przeznaczona na spłatę tego kapitału. Przepisy te w związku z art. 22 ust. 1 owej dyrektywy sprzeciwiają się temu, by państwo członkowskie wprowadziło taki obowiązek w uregulowaniu krajowym.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">W przedmiocie pytania siódmego</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60</NO.P><TXT>Poprzez pytanie siódme sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 23 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, iż w wypadku gdy umowa kredytu nie określa wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61</NO.P><TXT>W tym względzie na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 23 dyrektywy 2008/48 państwa członkowskie ustanawiają system sankcji mających zastosowanie w wypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62</NO.P><TXT>Jednakże z motywu 47 wspomnianej dyrektywy wynika, że o ile wybór rzeczonych sankcji pozostaje w gestii państw członkowskich, o tyle sankcje te powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (zob. podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140327">27 marca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>LCL Le Crédit Lyonnais</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑565/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:190">EU:C:2014:190</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63</NO.P><TXT>Trybunał orzekł już, że sankcje powinny być odpowiednio surowe w stosunku do wagi naruszeń, których dotyczą, zwłaszcza przy zapewnieniu rzeczywiście odstraszającego skutku i przy poszanowaniu ogólnej zasady proporcjonalności (zob. wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140327">27 marca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>LCL Le Crédit Lyonnais</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑565/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:190">EU:C:2014:190</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> i przytoczone tam orzecznictwo).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64</NO.P><TXT>W tym względzie w wyroku z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140327">27 marca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>LCL Le Crédit Lyonnais</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑565/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:190">EU:C:2014:190</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>), Trybunał zbadał już poszanowanie takich ograniczeń nałożonych na sankcje określone przez państwo członkowskie, w tej sprawie w odniesieniu do sankcji polegającej na w zasadzie całkowitym pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek w wypadku naruszenia przewidzianego w art. 8 dyrektywy 2008/48 obowiązku przeprowadzenia oceny zdolności kredytowej konsumenta przed zawarciem umowy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65</NO.P><TXT>Zważywszy na znaczenie celu ochrony konsumentów związanego z obowiązkiem przeprowadzenia przez kredytodawcę oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy, Trybunał orzekł, że gdyby sankcja polegająca na pozbawieniu odsetek została osłabiona, a nawet zniesiona, oznaczałoby to siłą rzeczy, iż nie ma ona rzeczywiście odstraszającego charakteru (zob. podobnie wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140327">27 marca 2014 r.</DATE>, <NAME.CASE>LCL Le Crédit Lyonnais</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑565/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:190">EU:C:2014:190</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0052">52</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66</NO.P><TXT>Jeśli chodzi o niewskazanie w umowie o kredyt niektórych informacji dotyczących warunków spłaty i kosztów związanych z tym kredytem, Trybunał orzekł także, iż zważywszy na realizowany przez dyrektywę Rady 87/102/EWG z dnia <DATE ISO="19861222">22 grudnia 1986 r.</DATE> w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących kredytu konsumenckiego (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="042" PAGE.FIRST="48" DATE.PUB="1987">Dz.U. 1987, L 42, s. 48</REF.DOC.OJ> – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 1, s. 326), zmienioną dyrektywą 98/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia <DATE ISO="19980216">16 lutego 1998 r.</DATE> (Dz.U.1998, L 101, s. 17 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 4, s. 36) (zwaną dalej <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0060" ID="QS0060"/>dyrektywą 87/102<QUOT.END REF.START="QS0060" CODE="201D" ID="QE0060"/>), cel ochrony konsumenta przed niesprawiedliwymi warunkami udzielenia kredytu oraz w celu umożliwienia kredytobiorcy zapoznania się w pełni z warunkami przyszłego wykonania zawartej umowy art. 4 dyrektywy 87/102<?PAGE NO="15"?> ustanawiał wymóg przedstawienia temu kredytobiorcy w momencie zawierania umowy wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na zakres tego zobowiązania (zob. wyrok z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150709">9 lipca 2015 r.</DATE>, <NAME.CASE>Bucura</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑348/14</NO.CASE>, niepublikowany, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:447">EU:C:2015:447</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67</NO.P><TXT>Zawarcie w badanej umowie kredytu konsumenckiego rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania zostało zatem uznane za niezmiernie istotne z punktu widzenia dyrektywy 87/102, w szczególności ponieważ umożliwia ona konsumentowi dokonanie oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania (zob. podobnie postanowienie z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101116">16 listopada 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Pohotovosť</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑76/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:685">EU:C:2010:685</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0070">70</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0071">71</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68</NO.P><TXT>Dyrektywa 87/102 została natomiast zinterpretowana w ten sposób, że pozwala ona sądowi krajowemu na zastosowanie z urzędu przepisów transponujących do prawa krajowego art. 4 tej dyrektywy i stanowiących, że brak zawarcia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania w umowie kredytu konsumenckiego skutkuje tym, iż kredyt ten jest uważany za nieoprocentowany i bezpłatny (zob. podobnie postanowienie z dnia <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101116">16 listopada 2010 r.</DATE>, <NAME.CASE>Pohotovosť</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑76/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:685">EU:C:2010:685</NO.ECLI>, pkt <REF.NP.ECR REF="NP0076">76</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69</NO.P><TXT>W świetle orzecznictwa wskazanego w pkt 63–68 niniejszego wyroku należy stwierdzić, że naruszenie przez kredytodawcę obowiązku mającego istotne znaczenie z punktu widzenia dyrektywy 2008/48 może być objęte, zgodnie z uregulowaniem krajowym, sankcją pozbawienia tego kredytodawcy prawa do odsetek i do kosztów.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70</NO.P><TXT>Takie istotne znaczenie ma obowiązek zawarcia w umowie o kredyt w szczególności elementów takich jak rzeczywista roczna stopa oprocentowania, o której mowa w art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy 2008/48, liczba i częstotliwość płatności, zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. h) tej dyrektywy, a także, w stosownych wypadkach, wzmianka o konieczności poniesienia kosztów notarialnych, ewentualne wymagane zabezpieczenia i ubezpieczenia, zgodnie z art. 10 ust. 2 lit. n) i o) wspomnianej dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71</NO.P><TXT>Ponieważ brak zawarcia w umowie o kredyt tych elementów może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny ciążącego na nim zobowiązania, ustanowiona w prawie krajowym sankcja pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów powinna zostać uznana za proporcjonalną w rozumieniu art. 23 dyrektywy 2008/48 i orzecznictwa wskazanego w pkt 63 niniejszego wyroku.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72</NO.P><TXT>Niemniej jednak nie można uznać za proporcjonalne stosowania, zgodnie z takim uregulowaniem krajowym, takiej sankcji, mającej poważne konsekwencje wobec kredytodawcy, w wypadku braku elementów, spośród tych określonych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, które ze względu na ich charakter nie mogą mieć wpływu na zdolność konsumenta do oceny ciążącego na nim zobowiązania, takich jak w szczególności nazwa i adres właściwego organu nadzorczego określonego w art. 10 ust. 2 lit. v) tej dyrektywy.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73</NO.P><TXT>W tych okolicznościach na pytanie siódme należy odpowiedzieć, że art. 23 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">W przedmiocie kosztów</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74</NO.P><TXT>Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="16"?><JURISDICTION><INTRO>Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:</INTRO><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">1)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Artykuł 10 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia <DATE ISO="20080423">23 kwietnia 2008 r.</DATE> w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG w związku z art. 3 lit. m) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że:</HT></TXT><P><LIST TYPE="DASH"><ITEM><P><HT TYPE="BOLD">umowa o kredyt niekoniecznie musi zostać sporządzona w jednym dokumencie, ale wszystkie elementy określone w art. 10 ust. 2 wspomnianej dyrektywy powinny zostać sporządzone w formie papierowej lub na innym trwałym nośniku;</HT></P></ITEM><ITEM><P><HT TYPE="BOLD">nie stoi on na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie ustanowiło w uregulowaniu krajowym z jednej strony, że umowa o kredyt objęta zakresem stosowania dyrektywy 2008/48 i sporządzona w formie papierowej powinna być podpisana przez strony, oraz z drugiej strony, że ten wymóg złożenia podpisu ma zastosowanie do wszystkich elementów tej umowy określonych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy.</HT></P></ITEM></LIST></P></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">2)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Artykuł 10 ust. 2 lit. h) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że nie jest konieczne, by umowa o kredyt zawierała wskazanie poszczególnych terminów płatności, jakiej ma dokonać konsument, poprzez wskazanie konkretnej daty, o ile warunki tej umowy pozwalają owemu konsumentowi na ustalenie bez trudności i z pewnością dat tych płatności.</HT></TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">3)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Artykuł 10 ust. 2 lit. h) oraz i) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że umowa o kredyt na czas określony przewidująca spłatę kapitału w ramach następujących po sobie płatności nie musi określać w formie tabeli spłat, jaka część każdej płatności będzie przeznaczona na spłatę tego kapitału. Przepisy te w związku z art. 22 ust. 1 owej dyrektywy sprzeciwiają się temu, by państwo członkowskie wprowadziło taki obowiązek w uregulowaniu krajowym.</HT></TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">4)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Artykuł 23 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może podważyć możliwość dokonania przez konsumenta oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania.</HT></TXT></NP></ITEM></LIST></JURISDICTION></CONTENTS.JUDGMENT><SIGNATURE.CASE><SIGNATORY><P>Podpisy</P></SIGNATORY></SIGNATURE.CASE></JUDGMENT>