<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.10-->
  <head>
    <title>2023-06-202306C108202200490-00-TRA-DOC-EL-CONCL-C-0049-22-202300863-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="0" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ContentBits"/>
    <meta content="Commission Use" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Name"/>
    <meta content="el-GR" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="7/06/2023 12:18:37" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="el" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="CNC" name="TypeDoc"/>
    <meta content="l5wCRjProAfxyyRjCyDGxM+a02g8ICOdl4QcVO4nCgN7QwZbRgj8U4I5/NjczaPoEE+DoIFfPDJoQC/D7qhazFA1HBhgdBvnG2xRB5zKKqCc5d19BFwytxpgaqsgq4qF/rRLorbOACEvs/KnSU46tMcyPP2YoBwJdfHXmn/kbdc=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="stka" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="true" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Enabled"/>
    <meta content="3dd8f996-fe97-49a8-b14a-ec68bdd79dad" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_ActionId"/>
    <meta content="0049" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2022" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="EL" name="Langue"/>
    <meta content="stka" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="b24c8b06-522c-46fe-9080-70926f8dddb1" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SiteId"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="CNC_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 21/02/2023 14:46:07" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="2023-03-06T11:57:35Z" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_SetDate"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="3d3a5219be124850ad938239f4a7b5da" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0049" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
    <meta content="Standard" name="MSIP_Label_6bd9ddd1-4d20-43f6-abfa-fc3c07406f94_Method"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId25" style="first"/>
      <div id="rId21" style="even">Προτάσεις Αιμιλίου – Υπόθεση C‑49/22</div>
      <div id="rId22" style="default">Austrian Airlines (Πτήση επαναπατρισμού)</div>
    </div>
    <p class="C36Centre" id="para-1" title="page-1">
      ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-2" title="page-1">
      ΝΙΚΟΛΑ ΑΙΜΙΛΙΟΥ
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-3" title="page-1">
      της 2ας Μαρτίου 2023  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">1</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C38Centregrasgrandespacement" id="para-4" title="page-1">
      Υπόθεση C‑49/22
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-5" title="page-1">
      Austrian Airlines AG
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-6" title="page-1">
      κατά
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-7" title="page-1">
      TW
    </p>
    <p class="C39Centreespacement" id="para-8" title="page-1">
      [Αίτηση του Landesgericht Korneuburg (πρωτοδικείου Korneuburg, Αυστρία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-9" title="page-1">
      «Προδικαστική παραπομπή – Αεροπορικές μεταφορές – Δικαιώματα των επιβατών – Κανονισμός (ΕΚ) 261/2004 – Άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ – Άρθρο 8, παράγραφος 1 – Άρθρο 9 – Ματαίωση πτήσης – Πανδημία της νόσου COVID‑19 – Πτήση επαναπατρισμού που διοργανώνεται από κράτος μέλος – Προξενικά καθήκοντα – Πτήση που εκτελείται από την ίδια αεροπορική εταιρία και κατά την ίδια ώρα με την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης της ματαιωθείσας πτήσης – Υποχρέωση συμμετοχής του επιβάτη στις δαπάνες της πτήσης επαναπατρισμού – Έννοια της “μεταφοράς με άλλη πτήση υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς” – Δικαίωμα επιστροφής χρημάτων – Υποχρέωση φροντίδας – Οδηγία (ΕΕ) 2015/2302 – Οργανωμένα ταξίδια – Άρθρο 14, παράγραφος 1 – Μείωση της τιμής»
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-10" title="page-1">
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">I.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εισαγωγή</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι επιπτώσεις που είχε και, σε κάποιο βαθμό, εξακολουθεί να έχει η πανδημία COVID‑19 στην καθημερινότητα των ιδιωτών και των επιχειρήσεων δύσκολα μπορούν να παραβλεφθούν. Μεταξύ άλλων, εκτιμάται ότι η πανδημία προκάλεσε μια από τις μεγαλύτερες, μετά τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930, παγκόσμιες υφέσεις, η οποία οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπους στη φτώχεια και εκατομμύρια επιχειρήσεις στη χρεοκοπία  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-2" href="#t-2">2</a>
</span>). Μεταξύ των κλάδων που επλήγησαν σφοδρότατα συγκαταλέγονται οι αερομεταφορές και ο τουρισμός  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-3" href="#t-3">3</a>
</span>). Όσον αφορά τον τομέα των αερομεταφορών, η αιφνίδια και άνευ προηγουμένου μείωση της ζήτησης εκ μέρους των επιβατών, οι απαγορεύσεις της εναέριας κυκλοφορίας και οι απαγορεύσεις πτήσεων  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-4" href="#t-4">4</a>
</span>) –σε συνδυασμό με τα μέτρα απαγόρευσης της κυκλοφορίας που ελήφθησαν από πολλές χώρες– είχαν ως επακόλουθο την ολική ή μερική διακοπή της λειτουργίας της πλειονότητας των αεροπορικών εταιριών, αναγκάζοντας ορισμένες εξ αυτών να καθηλώσουν στο έδαφος τους στόλους τους στο σύνολό τους και άλλες να λειτουργούν με ελάχιστο προσωπικό υπό καθεστώς αυστηρής εκ περιτροπής εργασίας  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-5" href="#t-5">5</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η νομοθεσία μας, ωστόσο, σπάνια καταρτίζεται και σχεδιάζεται για τη ρύθμιση τέτοιου είδους εξαιρετικών και σχεδόν ασύλληπτων περιστάσεων. Ως εκ τούτου, θα αποτελούσε ενδεχομένως πρόκληση για τους δικαστές και τους δικηγόρους να εντάξουν ασυνήθιστες καταστάσεις δυνάμενες να ανακύψουν υπό αυτές τις έκτακτες περιστάσεις στα μάλλον συνήθη σενάρια που καλύπτει η νομοθεσία μας. Εκ πρώτης όψεως, η υπό κρίση υπόθεση φαίνεται να αποτελεί μια τέτοια περίπτωση: το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει εάν μια πτήση επαναπατρισμού που εκτελείται στο πλαίσιο ασκήσεως κρατικής εξουσίας πρέπει να θεωρείται ως «μεταφορά [στον τελικό προορισμό με άλλη πτήση] υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς» η οποία, σε περίπτωση ματαίωσης της αρχικής πτήσης, βαρύνει τον αερομεταφορέα κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού για τα δικαιώματα των επιβατών [κανονισμός (ΕΚ) 261/2004]  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-6" href="#t-6">6</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, σχετικά σαφής: όχι, μια πτήση επαναπατρισμού δεν μπορεί να θεωρείται ως μεταφορά με άλλη πτήση για τον σκοπό του κανονισμού 261/2004. Εντούτοις, τούτο δεν σημαίνει ότι στερούνται της δυνατότητας προστασίας των δικαιωμάτων τους τα θιγόμενα φυσικά πρόσωπα στην υπόθεση της κύριας δίκης, τα οποία παραθέριζαν στον Μαυρίκιο όταν ματαιώθηκε η πτήση της επιστροφής τους λόγω της έξαρσης της νόσου COVID‑19, με συνέπεια να πρέπει να επιβιβαστούν στην πτήση επαναπατρισμού που διοργανώθηκε από το κράτος μέλος της ιθαγένειάς τους και να οφείλουν να καταβάλουν ορισμένο ποσό συμμετοχής στις δαπάνες.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πράγματι, εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι είναι δυνατό να εφαρμοστούν άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης (και του εθνικού δικαίου, κατά περίπτωση) στα επίμαχα πραγματικά περιστατικά, παρά τα ασυνήθιστα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης κατάστασης, και να επιτευχθεί ένα ορθό και ισορροπημένο αποτέλεσμα χωρίς να απαιτείται καινοφανής ερμηνεία του δικαίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">II.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το νομικό πλαίσιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">Α.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 5, 12, 13, 16, και 20 του κανονισμού 261/2004 έχουν ως εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-19" title="page-4">
      «(1) Η ανάληψη δράσης από την Κοινότητα στο πεδίο των αερομεταφορών θα πρέπει να αποβλέπει, μεταξύ άλλων, στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας του επιβατικού κοινού. Θα πρέπει εξάλλου να ληφθούν πλήρως υπόψη οι απαιτήσεις προστασίας των καταναλωτών.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-20" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-21" title="page-4">
      (5) Καθόσον εξασθενεί η διάκριση μεταξύ τακτικών και έκτακτων αεροπορικών δρομολογίων, η προστασία των επιβατών θα πρέπει να ισχύει όχι μόνον για τις τακτικές πτήσεις αλλά και για τις έκτακτες, περιλαμβανομένων και εκείνων που αποτελούν μέρος οργανωμένων ταξιδιών.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-22" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-23" title="page-5">
      (12) Θα πρέπει επίσης να μειωθεί η ταλαιπωρία και η αναστάτωση των επιβατών που προκαλείται από την ματαίωση πτήσεων. Για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να απαιτηθεί από τους αερομεταφορείς να ενημερώνουν τους επιβάτες για τη ματαίωση πριν από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και επιπλέον να τους προσφέρουν μια εύλογη μεταφορά με άλλη πτήση, ώστε οι επιβάτες να μπορούν να προβούν σε άλλες διευθετήσεις. Διαφορετικά οι αερομεταφορείς θα πρέπει να αποζημιώνουν τους επιβάτες, εξαιρουμένων των έκτακτων περιστάσεων ματαίωσης που δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν ακόμη και αν είχαν ληφθεί όλα τα εύλογα μέτρα.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-24" title="page-5">
      (13) Οι επιβάτες των ματαιούμενων πτήσεων θα πρέπει να είναι σε θέση είτε να τους επιστρέφεται το αντίτιμο του εισιτηρίου τους είτε να μεταφέρονται με άλλη πτήση υπό ικανοποιητικές συνθήκες και θα πρέπει να δέχονται κατάλληλη φροντίδα κατά την αναμονή τους για επόμενη πτήση.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-25" title="page-5">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-26" title="page-5">
      (16) Ο παρών κανονισμός δεν θα πρέπει να έχει εφαρμογή στις περιπτώσεις όπου ένα οργανωμένο ταξίδι ματαιώνεται για λόγους άλλους από τη ματαίωση της πτήσης.
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-27" title="page-5">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-28" title="page-5">
      (20) Οι επιβάτες θα πρέπει να ενημερώνονται πλήρως για τα δικαιώματά τους σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης, ώστε να μπορούν να τα ασκούν πραγματικά.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 5 του κανονισμού 261/2004, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ματαίωση», ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-30" title="page-5">
      «1. Σε περίπτωση ματαίωσης μιας πτήσης, οι επιβάτες δικαιούνται:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-31" title="page-5">
      α) βοήθεια από τον πραγματικό αερομεταφορέα σύμφωνα με το άρθρο 8, και
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-32" title="page-5">
      β) βοήθεια από τον πραγματικό αερομεταφορέα σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο α) και παράγραφος 2, καθώς και βοήθεια σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχεία β) και γ) σε περίπτωση μεταφοράς με άλλη πτήση, όταν ο ευλόγως αναμενόμενος χρόνος αναχωρήσεως της νέας πτήσης είναι τουλάχιστον η επόμενη μέρα από τον χρόνο αναχωρήσεως που είχε ορισθεί για την ματαιωθείσα πτήση, και
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-33" title="page-5">
      γ) αποζημίωση από τον πραγματικό αερομεταφορέα σύμφωνα με το άρθρο 7, εκτός αν:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-34" title="page-5">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-35" title="page-6">
      2. Όταν γνωστοποιείται στους επιβάτες η ματαίωση, τους δίνονται εξηγήσεις σχετικά με δυνατή εναλλακτική μεταφορά.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-36" title="page-6">
      3. Ο πραγματικός αερομεταφορέας δεν υποχρεούται να πληρώσει αποζημίωση σύμφωνα με το άρθρο 7 αν μπορεί να αποδείξει ότι η ματαίωση έχει προκληθεί από έκτακτες περιστάσεις οι οποίες δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν ακόμη και αν είχαν ληφθεί όλα τα εύλογα μέτρα.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-37" title="page-6">
      […]»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 8 του κανονισμού 261/2004, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα επιστροφής χρημάτων ή μεταφοράς με άλλη πτήση», προβλέπει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-39" title="page-6">
      «1. Όταν γίνεται παραπομπή στο παρόν άρθρο, παρέχεται στον επιβάτη η δυνατότητα να επιλέξει:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-40" title="page-6">
      α) – την εντός επτά ημερών επιστροφή, με τους τρόπους που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 3, του πλήρους αντιτίμου του εισιτηρίου του, στην τιμή που το αγόρασε, για το μέρος ή τα μέρη του ταξιδιού που δεν πραγματοποιήθηκαν […] καθώς επίσης, αν συντρέχει η περίπτωση:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-41" title="page-6">
      – πτήση επιστροφής στο αρχικό σημείο αναχώρησής του το νωρίτερο δυνατόν·
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-42" title="page-6">
      β) τη μεταφορά του με την ενωρίτερη δυνατή πτήση, υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς, στον τελικό του προορισμό, ή
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-43" title="page-6">
      γ) τη μεταφορά του, υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς, στον τελικό του προορισμό άλλη ημέρα που τον εξυπηρετεί εφόσον υπάρχει διαθεσιμότητα θέσεων.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-44" title="page-6">
      2. Η παράγραφος 1 στοιχείο α) εφαρμόζεται και στους επιβάτες η πτήση των οποίων αποτελεί μέρος οργανωμένου ταξιδιού, εκτός καθ’ όσον αφορά το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων, όταν γεννάται δυνάμει της οδηγίας 90/314/ΕΟΚ [του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1990, για τα οργανωμένα ταξίδια και τις οργανωμένες διακοπές και περιηγήσεις (ΕΕ 1990, L 158, σ. 59)].
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-45" title="page-6">
      […]»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2302 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς, η οποία τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 και την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και καταργεί την οδηγία 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-7" href="#t-7">7</a>
</span>) ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-47" title="page-7">
      «Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι ο ταξιδιώτης δικαιούται κατάλληλη μείωση της τιμής για οποιαδήποτε περίοδο έλλειψης συμμόρφωσης, εκτός εάν ο διοργανωτής αποδείξει ότι η έλλειψη συμμόρφωσης καταλογίζεται στον ταξιδιώτη.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">Β.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αυστριακό δίκαιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 3, παράγραφος 2, του Bundesgesetz über die Wahrnehmung konsularischer Aufgaben (Konsulargesetz)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-8" href="#t-8">8</a>
</span>) (ομοσπονδιακού νόμου για την άσκηση προξενικών καθηκόντων) ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-50" title="page-7">
      «Προξενική προστασία συνιστά το μέρος εκείνο των προξενικών καθηκόντων που περιλαμβάνει τη συνδρομή σε περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει ανάγκη νομικής προστασίας και σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η προστασία αυτή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες περιπτώσεις συνδρομής:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-51" title="page-7">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-52" title="page-7">
      5. βοήθεια και επαναπατρισμός όταν υφίσταται έκτακτη ανάγκη.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">III.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου και τα προδικαστικά ερωτήματα</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ο TW –ενάγων της κύριας δίκης– και η σύζυγός του είχαν επιβεβαιωμένες κρατήσεις θέσεων για την πτήση OS17, στις 7 Μαρτίου 2020, με αναχώρηση από τη Βιέννη (Αυστρία) και προορισμό τον Μαυρίκιο, και για την πτήση OS18, στις 20 Μαρτίου 2020, με αναχώρηση από τον Μαυρίκιο και προορισμό τη Βιέννη. Αμφότερες οι πτήσεις επρόκειτο να εκτελεστούν από την Austrian Airlines και αποτελούσαν μέρος οργανωμένου ταξιδιού.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ενώ η πρώτη πτήση πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με το πρόγραμμα, η Austrian Airlines ματαίωσε την πτήση της επιστροφής λόγω της υφιστάμενης υγειονομικής κατάστασης και των μέτρων που είχε λάβει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Αυστρίας για την αντιμετώπισή της. Μολονότι διέθετε τα στοιχεία επικοινωνίας των επιβατών, η Austrian Airlines δεν ήρθε σε επαφή μαζί τους για να τους ενημερώσει σχετικά με τη ματαίωση της πτήσης επιστροφής και για τα δικαιώματά τους βάσει του κανονισμού 261/2004.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στις 19 Μαρτίου 2020 ο ταξιδιωτικός πράκτορας κάλεσε τους επιβάτες για να τους ενημερώσει σχετικά με τη ματαίωση της πτήσης επιστροφής και τη διοργάνωση πτήσης επαναπατρισμού η οποία είχε προγραμματιστεί για την επόμενη ημέρα από το υπουργείο εξωτερικών της Αυστρίας (στο εξής: υπουργείο). Η πτήση επαναπατρισμού εκτελέστηκε από την Austrian Airlines, βάσει σύμβασης συναφθείσας με το υπουργείο, με τον αριθμό πτήσης OS1024, κατά την ίδια ώρα με την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης της αρχικής πτήσης. Ο ενάγων και η σύζυγός του υποχρεώθηκαν να καταβάλουν έκαστος την υποχρεωτική συμμετοχή τους στις δαπάνες, ύψους 500 ευρώ. Η Austrian Airlines έλαβε ορισμένο αντίτιμο από το υπουργείο για την εκτέλεση της πτήσης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ο ενάγων άσκησε αγωγή κατά της Austrian Airlines ενώπιον του Bezirksgericht Schwechat (ειρηνοδικείου Schwechat, Αυστρία), με αίτημα να επιδικαστεί αποζημίωση συνολικού ποσού 1 000 ευρώ στον ίδιο και στη σύζυγό του, προβάλλοντας κατ’ ουσίαν τον ισχυρισμό ότι η εναγομένη παρέβη τις διατάξεις του κανονισμού 261/2004 διότι δεν προσέφερε μεταφορά με άλλη πτήση. Κατά την άποψή του, η Austrian Airlines έπρεπε να τους επιστρέψει τις δαπάνες στις οποίες υποβλήθηκαν για την πτήση επαναπατρισμού. Με απόφαση της 13ης Απριλίου 2021, το Bezirksgericht Schwechat (ειρηνοδικείο Schwechat) αποφάνθηκε υπέρ του ενάγοντος.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Austrian Airlines άσκησε έφεση κατά της ως άνω απόφασης ενώπιον του Landesgericht Korneuburg (πρωτοδικείου Korneuburg, Αυστρία), ισχυριζόμενη ότι η πτήση επαναπατρισμού δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μεταφορά με άλλη πτήση δυνάμει του κανονισμού 261/2004. Συναφώς, η Austrian Airlines υπογράμμισε ότι δεν ήταν σε θέση να διενεργήσει νέα κράτηση θέσεων για τον ενάγοντα στην πτήση επαναπατρισμού, διότι το υπουργείο ήταν αποκλειστικά υπεύθυνο για την επιλογή των προσώπων που θα μεταφέρονταν με την εν λόγω πτήση και για τον καθορισμό του ποσού που θα έπρεπε να καταβάλουν οι επιβάτες.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το Landesgericht Korneuburg (πρωτοδικείο Korneuburg), έχοντας αμφιβολίες όσον αφορά την ερμηνεία των κρίσιμων διατάξεων του κανονισμού 261/2004, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-60" title="page-8">
      «1) Έχουν το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του [κανονισμού 261/2004], την έννοια ότι και η πτήση επαναπατρισμού που πραγματοποιείται στο πλαίσιο ασκήσεως κρατικής εξουσίας πρέπει να θεωρείται ως μεταφορά με άλλη πτήση στον τελικό προορισμό, υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς, η οποία πρέπει, σε περίπτωση ματαίωσης της αρχικής πτήσης, να προσφέρεται από τον πραγματικό αερομεταφορέα, όταν αυτός δεν δύναται να θεμελιώσει δικαίωμα μεταφοράς του επιβάτη, αλλά μπορούσε να τον εγγράψει στην πτήση επαναπατρισμού επωμιζόμενος το κόστος της μεταφοράς και, τελικά, βάσει σύμβασης συναφθείσας με το κράτος, εκτελεί την πτήση με το ίδιο αεροσκάφος και κατά τις ίδιες ώρες που είχαν προβλεφθεί για τη ματαιωθείσα αρχική πτήση;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-61" title="page-9">
      2) Έχει το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 την έννοια ότι ο επιβάτης που εγγράφεται ο ίδιος σε πτήση επαναπατρισμού κατά τα περιγραφόμενα στο πρώτο ερώτημα και καταβάλλει για τον σκοπό αυτόν στο κράτος το ποσό της υποχρεωτικής συμμετοχής του στις δαπάνες της πτήσης έχει έναντι του αερομεταφορέα αξίωση επιστροφής των δαπανών αυτών, η οποία απορρέει άμεσα από [τον εν λόγω κανονισμό], ακόμη και όταν οι δαπάνες δεν αφορούν μόνον το καθαρό κόστος της αεροπορικής μεταφοράς;»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν ο TW, η Austrian Airlines, η Γερμανική και η Αυστριακή Κυβέρνηση, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">IV.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ανάλυση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η κύρια δίκη αφορά ένα ζεύγος Αυστριακών (τον TW και τη σύζυγό του) οι οποίοι ταξίδεψαν στον Μαυρίκιο ως τουρίστες με οργανωμένο ταξίδι το οποίο περιλάμβανε την αεροπορική μεταφορά. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στον Μαυρίκιο, η πτήση της επιστροφής ματαιώθηκε λόγω των μέτρων που είχαν λάβει οι αυστριακές αρχές για την αντιμετώπιση της πανδημίας της νόσου COVID‑19. Ως εκ τούτου, το ζεύγος επιβιβάστηκε σε πτήση επαναπατρισμού διοργανωθείσα από το υπουργείο, η οποία εκτελέστηκε από τον ίδιο αερομεταφορέα (την Austrian Airlines) και αναχώρησε κατά την ίδια ημερομηνία και ώρα στην οποία θα αναχωρούσε η αρχική πτήση. Για την πτήση επαναπατρισμού, κάθε επιβάτης υποχρεώθηκε να καταβάλει στο υπουργείο το ποσό των 500 ευρώ ως συμμετοχή στις δαπάνες. Εκτιμώντας ότι η πτήση επαναπατρισμού συνιστούσε «μεταφορά με άλλη πτήση» για τον σκοπό του κανονισμού 261/2004, ο TW υποστηρίζει ότι η εν λόγω πτήση έπρεπε να παρασχεθεί δωρεάν από την Austrian Airlines.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ως εκ τούτου, με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν ο TW μπορεί να απαιτήσει νομίμως από την Austrian Airlines την επιστροφή του ποσού που κατέβαλαν αυτός και η σύζυγός του, λόγω μη «παροχής» από την ως άνω αεροπορική εταιρία της πτήσης επαναπατρισμού κατά παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχει δυνάμει του κανονισμού 261/2004.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πριν εξετάσω τα ερωτήματα αυτά, θα ήθελα να επισημάνω ότι με προβληματίζουν ως ένα βαθμό η διατύπωση και το εύρος τους. Και τούτο διότι τα προδικαστικά ερωτήματα επικεντρώνονται μόνο σε δύο (ασφαλώς σημαντικά, αλλά πολύ στενά ερμηνευόμενα) ζητήματα τα οποία απορρέουν από την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004. Ωστόσο, η επίμαχη περίπτωση φαίνεται να διέπεται, κατά τη γνώμη μου, και από άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης οι οποίες, δεδομένων των συγκεκριμένων περιστάσεων, θα μπορούσαν να παράσχουν στο αιτούν δικαστήριο ένα αρκετά σαφές και σταθερό πλαίσιο για την επίλυση της διαφοράς.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, προκειμένου να συνδράμω ολοκληρωμένα το αιτούν δικαστήριο, θα επαναδιατυπώσω και θα διευρύνω την έκταση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος και θα προσθέσω, επίσης, ορισμένες καταληκτικές παρατηρήσεις στο τέλος των παρουσών προτάσεων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">Α.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος: η έννοια της «μεταφοράς με άλλη πτήση»</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί η έννοια της «μεταφοράς με άλλη πτήση» κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004. Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν η έννοια αυτή περιλαμβάνει και την πτήση επαναπατρισμού που διοργανώνεται από κράτος μέλος στο πλαίσιο ασκήσεως κρατικής εξουσίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όπως προανέφερα, φρονώ ότι πρέπει να δοθεί αρνητική απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα. Σε αυτή την εκτίμηση καταλήγω για διάφορους λόγους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πρώτον, το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 261/2004 δεν δύναται, κατά τη γνώμη μου, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει και πτήσεις μη εμπορικού χαρακτήρα, όπως οι πτήσεις επαναπατρισμού που διοργανώνονται από κράτη μέλη της Ένωσης. Το συμπέρασμα αυτό συνάγεται από διάφορα χωρία των αιτιολογικών σκέψεων και των διατάξεων του κανονισμού. Ειδικότερα, δεν πρέπει να λησμονείται ότι (i) οι πτήσεις επαναπατρισμού δεν παρέχονται «σ[την] αγορά»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-9" href="#t-9">9</a>
</span>)· (ii) το ποσό της υποχρεωτικής συμμετοχής στις δαπάνες που καταβάλλεται από τους επιβάτες προς τις δημόσιες αρχές δεν συνιστά ναύλο που διατίθεται «στο κοινό»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-10" href="#t-10">10</a>
</span>)· (iii) η υπηρεσία μεταφοράς δεν παρέχεται από αερομεταφορείς που πραγματοποιούν ή σκοπεύουν να πραγματοποιήσουν «πτήση κατόπιν συμβάσεως με επιβάτη ή για λογαριασμό άλλου […] προσώπου που έχει σύμβαση με τον επιβάτη»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-11" href="#t-11">11</a>
</span>)· και (iv) οι επιβάτες των πτήσεων επαναπατρισμού δεν αποτελούν, τουλάχιστον στο πλαίσιο αυτό, «καταναλωτές»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-12" href="#t-12">12</a>
</span>), διότι δεν συναλλάσσονται με «έμπορο» ή «επιχειρηματία»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-13" href="#t-13">13</a>
</span>) και δεν έχουν κανένα συγκεκριμένο «δικαίωμα» (εκ του νόμου ή εκ συμβάσεως) επί των εν λόγω πτήσεων έναντι του διοργανωτή αυτών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-14" href="#t-14">14</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεύτερον, ο κανονισμός 261/2004 στηρίζεται στο (νυν) άρθρο 100, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα στον νομοθέτη της Ένωσης να θεσπίζει «κατάλληλες διατάξεις για τις θαλάσσιες και αεροπορικές μεταφορές»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-15" href="#t-15">15</a>
</span>), στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής μεταφορών. Συναφώς, είναι αληθές ότι οι Συνθήκες παρέχουν στον νομοθέτη της Ένωσης ευρεία εξουσία εκτιμήσεως όσον αφορά τον σκοπό και τα μέσα της κοινής πολιτικής μεταφορών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-16" href="#t-16">16</a>
</span>). Ωστόσο, αληθεύει, επίσης, ότι τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνει ο νομοθέτης της Ένωσης, δυνάμει του άρθρου 91 ΣΛΕΕ, για την εφαρμογή της κοινής πολιτικής μεταφορών ουδεμία σχέση έχουν, εκ πρώτης όψεως, με τις πτήσεις επαναπατρισμού  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-17" href="#t-17">17</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι πτήσεις επαναπατρισμού που διοργανώνονται από κράτη μέλη με σκοπό τον επαναπατρισμό, το συντομότερο δυνατόν, των ευρισκόμενων σε κατάσταση κινδύνου υπηκόων τους που έχουν αποκλειστεί σε τρίτη χώρα δεν έχουν ως σκοπό την επιδίωξη «κοινού» συμφέροντος της Ένωσης. Εφόσον δεν εντάσσονται στο πλαίσιο δράσης αναληφθείσας δυνάμει των διατάξεων για την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας της Ένωσης, οι εν λόγω πτήσεις εκτελούνται στο πλαίσιο άσκησης των διπλωματικών και προξενικών καθηκόντων των κρατών μελών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πράγματι, η επίμαχη πτήση επαναπατρισμού διοργανώθηκε από το υπουργείο βάσει του ομοσπονδιακού νόμου για την άσκηση προξενικών καθηκόντων. Στα προξενικά καθήκοντα συγκαταλέγονται, δυνάμει του νόμου αυτού, η προξενική προστασία και συνδρομή που περιλαμβάνουν, ιδίως, μέτρα «παροχής βοήθειας και επαναπατρισμού όταν υφίσταται έκτακτη ανάγκη».</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι επίμαχες εθνικές διατάξεις φαίνεται να συνάδουν πλήρως με το άρθρο 5, στοιχείο εʹ, της Σύμβασης της Βιέννης περί των προξενικών σχέσεων, κατά το οποίο τα καθήκοντα των προξενικών λειτουργών συνίστανται, μεταξύ άλλων, στο «να παρέχωσι βοήθειαν και συνδρομήν εις τα πρόσωπα φυσικά και νομικά, της ιθαγενείας του αποστέλλοντος Κράτους»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-18" href="#t-18">18</a>
</span>). Τούτο, γενικά, θεωρείται ως ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα των προξενικών αρχών, ενώ ορισμένα κράτη θεωρούν την εν λόγω συνδρομή ως δικαίωμα των υπηκόων τους  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-19" href="#t-19">19</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, παρατηρείται ότι τα διπλωματικά και προξενικά καθήκοντα των κρατών μελών δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητες τις οποίες απονέμουν οι Συνθήκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μία μόνο συγκεκριμένη πτυχή της διπλωματικής και προξενικής προστασίας και συνδρομής προς τα πρόσωπα που έχουν την ιθαγένεια της Ένωσης διέπεται από τις Συνθήκες  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-20" href="#t-20">20</a>
</span>), δηλαδή η εφαρμογή της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας εντός του πλαισίου αυτού  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-21" href="#t-21">21</a>
</span>). Κατά τα λοιπά, οι Συνθήκες προβλέπουν μόνον ορισμένες υποχρεώσεις συντονισμού και αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ (των υφιστάμενων, στην πράξη, οργάνων) της διπλωματικής και προξενικής υπηρεσίας της Ένωσης (της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης) και των αποστολών (των αντιπροσωπειών) της Ένωσης, αφενός, και των διπλωματικών και προξενικών υπηρεσιών και αποστολών των κρατών μελών, αφετέρου  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-22" href="#t-22">22</a>
</span>). Γενικά, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας Υ. Bot με τις προτάσεις του στην υπόθεση Sólyom, «ο τομέας των διπλωματικών σχέσεων παραμένει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-23" href="#t-23">23</a>
</span>) και, συνεπώς, διέπεται κυρίως από τις αρχές και τους κανόνες του δημοσίου διεθνούς δικαίου  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-24" href="#t-24">24</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεν μπορεί, επίσης, να γίνει δεκτό ότι οι πτήσεις επαναπατρισμού συνιστούν υπηρεσίες «μεταφορών» κατά την έννοια των διατάξεων της Συνθήκης για την εσωτερική αγορά  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-25" href="#t-25">25</a>
</span>). Πράγματι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ο όρος «υπηρεσίες», κατά τις διατάξεις αυτές, «πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών που κατοχυρώνεται στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ και της οποίας το πεδίο εφαρμογής περιορίζεται στις οικονομικές δραστηριότητες»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-26" href="#t-26">26</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τρίτον, από τη γραμματική και συστηματική ερμηνεία του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 επιβεβαιώνεται ότι δεν είναι δυνατή η διεύρυνση της έννοιας του όρου «μεταφορά με άλλη πτήση» ώστε να συμπεριλάβει τις πτήσεις επαναπατρισμού. Είναι αληθές ότι, εκ πρώτης όψεως, η έννοια αυτή δεν ορίζεται σε καμία διάταξη του κανονισμού. Εντούτοις, η ερμηνεία της δεν είναι δυνατή χωρίς να ληφθεί υπόψη το πεδίο εφαρμογής και το αντικείμενο του κανονισμού 261/2004, ούτε μπορεί να συναχθεί άκριτα από το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η έννοια της «πτήσης επαναπατρισμού» είναι αρκετά ευρεία ώστε να περιλαμβάνει τόσο τις απευθείας πτήσεις όσο και τις πτήσεις με ανταπόκριση, με το ίδιο ή διαφορετικό δρομολόγιο, που εκτελούνται από τον ίδιο ή από άλλους αερομεταφορείς (είτε αυτοί ανήκουν στην ίδια αεροπορική συμμαχία είτε όχι)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-27" href="#t-27">27</a>
</span>) και, πιθανότατα, άλλους τρόπους μεταφορών  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-28" href="#t-28">28</a>
</span>). Εντούτοις, για τους προεκτεθέντες λόγους, δεν είναι δυνατή η υπερβολική διεύρυνση της έννοιας της «μεταφοράς με άλλη πτήση», ώστε να περιλαμβάνει πτήσεις μη εμπορικού χαρακτήρα που διοργανώνονται από κράτος μέλος στο πλαίσιο άσκησης των διπλωματικών καθηκόντων του.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ο κανονισμός 261/2004 ρυθμίζει, κατά βάση, την περίπτωση κατά την οποία ένας αερομεταφορέας –ο οποίος πρέπει να ματαιώσει, για οποιονδήποτε λόγο, μια πτήση με αποτέλεσμα να μην είναι πλέον σε θέση να εκπληρώσει τις συμβατικές υποχρεώσεις του έναντι των επιβατών του– μπορεί να αποφασίσει να «αναθέσει» την εκτέλεση της σύμβασης σε άλλον αερομεταφορέα, ο οποίος θα την εκτελέσει για λογαριασμό (και με έξοδα) του αρχικού αερομεταφορέα. Κατά τη γνώμη μου, όταν ένα κράτος εκτελεί μεταφορές που συνδέονται με την ασφάλεια, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι «αντικαθιστά» τον αερομεταφορέα στην εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεών του.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η εν λόγω ερμηνεία του όρου «μεταφορά με άλλη πτήση» επιρρωννύεται από το ίδιο το κείμενο του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004: Στα σημεία βʹ και γʹ της διάταξης αυτής γίνεται μνεία στη «μεταφορά [με άλλη πτήση …], υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-29" href="#t-29">29</a>
</span>). Η μνεία στις «συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς» είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση των μέσων και των συνθηκών μεταφοράς που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως μεταφορά με άλλη πτήση για τον σκοπό του κανονισμού 261/2004  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-30" href="#t-30">30</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεν χρειάζεται να επισημάνω επ’ αυτού ότι είναι αμελητέα η συγκρισιμότητα μεταξύ εμπορικών πτήσεων και πτήσεων επαναπατρισμού. Οι τελευταίες διοργανώνονται, όπως προαναφέρθηκε, από εθνικές αρχές (υπουργείο εξωτερικών, πρεσβείες, προξενεία κ.λπ.) οι οποίες αποφασίζουν, ειδικότερα, πότε, με ποιον τρόπο και προς όφελος ποιων προσώπων θα εκτελεστούν οι πτήσεις επαναπατρισμού καθώς και με ποιον τρόπο θα πραγματοποιηθούν (τυχόν) κρατήσεις. Η εκτέλεση αυτών των πτήσεων μπορεί να ανατεθεί σε εμπορικές αεροπορικές εταιρίες, αλλά οι πτήσεις επαναπατρισμού είναι επίσης δυνατόν να εκτελεστούν με κρατικό αεροσκάφος, περιλαμβανομένου στρατιωτικού ή άλλου αεροσκάφους το οποίο δεν προορίζεται για τη μεταφορά επιβατών της πολιτικής αεροπορίας. Οι πτήσεις αυτές μπορούν να αφιχθούν σε ή να αναχωρήσουν από αερολιμένες της πολιτικής αεροπορίας, αλλά και στρατιωτικούς αερολιμένες, και ενδέχεται να απαιτούν πλήρωμα που έχει παρακολουθήσει ειδικό πρόγραμμα εκπαίδευσης και/ή έχει λάβει ειδικά πιστοποιητικά.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από την πλευρά των επιβατών, οι υπηρεσίες που παρέχονται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την πτήση ενδέχεται να διαφέρουν σημαντικά. Οι επιβάτες δεν μπορούν να αναμένουν από τις πτήσεις επαναπατρισμού την παροχή των ίδιων υπηρεσιών όσον αφορά, μεταξύ άλλων, την παροχή βοήθειας κατά την επιβίβαση και την αποβίβαση, τις αποσκευές, την κράτηση θέσεων, τις διάφορες κατηγορίες θέσεων και την αναβάθμιση σε ανώτερη κατηγορία θέσης, τα γεύματα και αναψυκτικά, τα μίλια επιβράβευσης, τις υπηρεσίες ψυχαγωγίας κατά τη διάρκεια της πτήσης και ούτω καθεξής, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές των εμπορικών πτήσεων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Έχοντας συμμετάσχει στη διοργάνωση τέτοιου είδους πτήσεων κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας μου ως διπλωμάτης, πριν από τον διορισμό μου στο Δικαστήριο, μπορώ να βεβαιώσω ότι οι πτήσεις αυτές πραγματοποιούνται υπό διαφορετικές συνθήκες οι οποίες τις διακρίνουν από τις κανονικές εμπορικές πτήσεις.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τέταρτον, τυχόν διαφορετική ερμηνεία του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 θα κατέληγε σε άτοπα αποτελέσματα. Το επιχείρημα του TW φαίνεται να βασίζεται στην παραδοχή ότι όλοι οι επιβάτες που είχαν κράτηση θέσης για την αρχική πτήση μπορούσαν, και θα έπρεπε σε κάθε περίπτωση, να λάβουν αυτομάτως από τον αερομεταφορέα επιβεβαίωση κράτησης για τη νέα πτήση. Πράγματι, το επιχείρημά του είναι ότι οι πτήσεις επαναπατρισμού πρέπει να εξομοιωθούν με πτήσεις οι οποίες εξυπηρετούν τη μεταφορά στον τελικό προορισμό με άλλη πτήση και, συνεπώς, πρέπει να συγκαταλέγονται στις πτήσεις που παρέχουν οι αερομεταφορείς στους θιγόμενους επιβάτες κατόπιν άρνησης επιβίβασης  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-31" href="#t-31">31</a>
</span>) ή ματαίωσης πτήσεων  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-32" href="#t-32">32</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ωστόσο, δεν αμφισβητείται ότι οι αερομεταφορείς δεν είναι ελεύθεροι να «προσφέρουν»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-33" href="#t-33">33</a>
</span>) τις πτήσεις αυτές στους πελάτες τους διότι, ακόμη και όταν τυχαίνει να τις εκτελούν, η τελική απόφαση για τα πρόσωπα που θα επιβιβαστούν παραμένει στην αρμοδιότητα των δημόσιων αρχών. Στην πραγματικότητα, οι αρχές μπορούν να λάβουν συναφείς αποφάσεις με βάση διάφορα κριτήρια όπως, για παράδειγμα, την υγεία, την ηλικία, την ευπάθεια των επιβατών και/ή, τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό κριτήριο, την ιθαγένειά τους  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-34" href="#t-34">34</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Θα ήθελα να προσθέσω, παρεμπιπτόντως, ότι ουδόλως προκύπτει ότι όλοι οι επιβάτες που διέθεταν κράτηση θέσης στην αρχική πτήση θα είχαν όντως τη δυνατότητα μεταφοράς της κράτησής τους στη νέα πτήση. Πράγματι, θα μπορούσαν κάλλιστα να ληφθούν, ενδεχομένως, αυστηρότερα μέτρα προστασίας και υγειονομικής ασφάλειας στις πτήσεις επαναπατρισμού, προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία του πληρώματος και των επιβατών, με συνέπεια την πιθανή μείωση των διαθέσιμων θέσεων  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-35" href="#t-35">35</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συνεπώς, η προτεινόμενη από τον TW ερμηνεία του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 θα αντέβαινε στο ευρέως γνωστό νομικό αξίωμα ad impossibilia nemo tenetur (ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-36" href="#t-36">36</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αντιλαμβάνομαι βέβαια ότι, από την πλευρά του TW, δεν φαίνεται να υφίσταται σημαντική διαφορά μεταξύ της πτήσης για την οποία είχε αρχικά γίνει κράτηση θέσης και της πτήσης επαναπατρισμού στην οποία επιβιβάστηκαν τελικά αυτός και η σύζυγός του: και οι δύο πτήσεις εκτελέστηκαν από τον ίδιο αερομεταφορέα (Austrian Airlines), με το ίδιο αεροσκάφος και αναχώρησαν την ίδια ώρα. Εντούτοις, η σημαντική διαφορά από νομικής απόψεως έγκειται, συναφώς, στα στοιχεία που θα μπορούσαν να θεωρηθούν από τον TW ως «ζητήματα ήσσονος σημασίας»: η αρχική πτήση αποτελούσε ανεξάρτητη πτήση της πολιτικής αεροπορίας που επρόκειτο να εκτελεστεί από την Austrian Airlines η οποία, στο πλαίσιο των εμπορικών δραστηριοτήτων της, μεταφέρει επιβάτες που διαθέτουν εισιτήριο «το οποίο έχει εκδοθεί ή εγκριθεί από τον αερομεταφορέα ή το[υς] εξουσιοδοτημένο[υς] πράκτορ[ές] του»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-37" href="#t-37">37</a>
</span>), ενώ η πτήση στην οποία επιβιβάστηκαν στην πραγματικότητα ο TW και η σύζυγός του ήταν πτήση επαναπατρισμού της οποίας τις ιδιαιτερότητες έχω ήδη επισημάνει. Επομένως, το γεγονός ότι η πτήση επαναπατρισμού έλαβε διαφορετικό αριθμό πτήσης δεν οφείλεται απλώς σε αισθητικούς λόγους, αλλά αποτελεί σαφή ένδειξη ότι η πτήση στην οποία επιβιβάστηκαν ο TW και η σύζυγός του υπόκειτο σε διαφορετικό νομικό καθεστώς από εκείνη για την οποία είχαν κάνει αρχικώς κράτηση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πέμπτον, είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι η προτεινόμενη από τον TW ερμηνεία ενδείκνυται για την προστασία των καταναλωτών, η οποία αποτελεί έναν από τους σκοπούς του κανονισμού 261/2004. Όσο αξιέπαινος και αν είναι ο σκοπός αυτός, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού αυτού κατά τρόπο που να επεκτείνει το εύρος τους πέρα από το σκοπούμενο από τον νομοθέτη της Ένωσης και, ενδεχομένως, πέρα από το επιτρεπόμενο δυνάμει των ισχυουσών διατάξεων των Συνθηκών πεδίο εφαρμογής τους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ο νομοθέτης της Ένωσης, ορίζοντας το αντικείμενο και το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 261/2004, στάθμισε τα εμπλεκόμενα συμφέροντα που συνίστανται (i) στην ανάγκη προστασίας των καταναλωτών που αποτελούν τους ασθενέστερους συμβαλλομένους στις εμπορικές συναλλαγές, (ii) στα νόμιμα οικονομικά και εμπορικά συμφέροντα των αερομεταφορέων να υπέχουν ευθύνη μόνο για τα γεγονότα τα οποία θα μπορούσαν να προβλέψουν ή επί των οποίων θα μπορούσαν να ασκήσουν κάποια μορφή ελέγχου και (iii) στο συμφέρον των κρατών μελών να ασκούν τα διπλωματικά καθήκοντά τους κατά τρόπο ώστε η άσκησή τους να μην επηρεάζεται από την εσωτερική αγορά και τους κοινούς κανόνες της Ένωσης στον τομέα των μεταφορών. Δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να σταθμίσει εκ νέου τα συμφέροντα αυτά μέσω μιας εξελικτικής ερμηνείας των διατάξεων του εν λόγω κανονισμού.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η ρήση «οι δύσκολοι καιροί προστάζουν δύσκολα μέτρα» μπορεί να ισχύει στην ιατρική  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-38" href="#t-38">38</a>
</span>) αλλά, κατά την ταπεινή μου γνώση, δεν ισχύει απαραιτήτως κατ’ αναλογίαν και στο δίκαιο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα την απάντηση ότι η πτήση επαναπατρισμού που πραγματοποιείται στο πλαίσιο άσκησης κυριαρχικών εξουσιών ενός κράτους μέλους δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «μεταφορά [στον τελικό προορισμό με άλλη πτήση] υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς» κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">Β.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος: οι υποχρεώσεις των αερομεταφορέων σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά εάν το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 έχει την έννοια ότι ο επιβάτης που εγγράφεται ο ίδιος σε πτήση επαναπατρισμού και καταβάλλει για τον σκοπό αυτόν στο κράτος το ποσό της υποχρεωτικής συμμετοχής του στις δαπάνες έχει έναντι του αερομεταφορέα αξίωση επιστροφής των δαπανών αυτών, η οποία απορρέει άμεσα από τις διατάξεις του εν λόγω κανονισμού, ακόμη και όταν οι δαπάνες δεν περιορίζονται μόνο στο καθαρό κόστος της αεροπορικής μεταφοράς.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά τη γνώμη μου, η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα συνάγεται λογικά από τις ανωτέρω διευκρινίσεις μου: δεδομένου ότι μια πτήση επαναπατρισμού που διοργανώνεται από εθνικές αρχές δεν αποτελεί «μεταφορά με άλλη πτήση», το κόστος της δεν πρέπει να επιβαρύνει τον αερομεταφορέα. Συνεπώς, το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 δεν μπορεί να αποτελέσει βάση οιασδήποτε αξίωσης του TW για επιστροφή, από την Austrian Airlines, του ποσού που κατέβαλε στο υπουργείο ως υποχρεωτική συμμετοχή του στις δαπάνες της πτήσης επαναπατρισμού.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ωστόσο, όπως ήδη επισήμανα στο σημείο 20 των παρουσών προτάσεων, προκειμένου να συνδράμω ολοκληρωμένα το αιτούν δικαστήριο, θα εξετάσω το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα υπό την έννοια ότι αφορά, γενικότερα, τις υποχρεώσεις που υπέχουν οι αερομεταφορείς βάσει των άρθρων 5 και 7 έως 9 του κανονισμού 261/2004, σε περίπτωση ματαίωσης της πτήσης επιστροφής για λόγους που σχετίζονται με πανδημία όπως αυτή της νόσου COVID‑19 και όταν ο επιβάτης πρέπει να εγγραφεί ο ίδιος σε πτήση επαναπατρισμού.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πρέπει να σημειωθεί ότι, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσεων, τα άρθρα 5 και 7 έως 9 του κανονισμού 261/2004 επιβάλλουν, κατ’ αρχήν, στους αερομεταφορείς τρεις υποχρεώσεις: (i) να παρέχουν στον επιβάτη τη δυνατότητα να επιλέξει την επιστροφή των χρημάτων του εισιτηρίου ή τη μεταφορά του με άλλη πτήση, (ii) να παρέχουν βοήθεια και (iii) να παρέχουν αποζημίωση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Θα εξετάσω τώρα, εν συντομία, καθεμία από τις υποχρεώσεις αυτές διαδοχικώς.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αποζημίωση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και το άρθρο 7 του κανονισμού 261/2004, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης, οι επιβάτες δικαιούνται, πλην ορισμένων εξαιρέσεων, να λάβουν αποζημίωση υπό μορφή κατ’ αποκοπήν ποσού, της οποίας το ύψος διαφέρει βάσει ορισμένων μεταβλητών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εντούτοις, το άρθρο 5, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004 ορίζει ότι «[ο] πραγματικός αερομεταφορέας δεν υποχρεούται να πληρώσει αποζημίωση […] αν μπορεί να αποδείξει ότι η ματαίωση έχει προκληθεί από έκτακτες περιστάσεις οι οποίες δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν ακόμη και αν είχαν ληφθεί όλα τα εύλογα μέτρα»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-39" href="#t-39">39</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στην υπό κρίση υπόθεση, η ματαίωση θα μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί ότι έχει προκληθεί από έκτακτες περιστάσεις οι οποίες, επομένως, αποκλείουν την καταβολή αποζημίωσης. Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας L. Medina στις προτάσεις της στην υπόθεση UFC – Que choisir και CLCV, μια πανδημία όπως αυτή της COVID‑19 «πληροί τα συστατικά στοιχεία του ορισμού των “έκτακτων και αναπόφευκτων περιστάσεων”. Πράγματι, αποτελεί γενικώς μια κατάσταση η οποία εκφεύγει του ελέγχου κάθε προσώπου και οι συνέπειες της οποίας δεν θα μπορούσαν να αποφευχθούν ακόμη και αν είχαν ληφθεί όλα τα εύλογα μέτρα»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-40" href="#t-40">40</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πιθανόν γι’ αυτόν τον λόγο η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν θέτει το ζήτημα ενδεχόμενης αξίωσης αποζημίωσης του TW έναντι του αερομεταφορέα βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 261/2004. Σε κάθε περίπτωση, αρμόδιο να αποφανθεί επί του ζητήματος αυτού θα ήταν το αιτούν δικαστήριο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Βοήθεια (και φροντίδα)</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 9 του κανονισμού 261/2004, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης πρέπει να προσφέρονται στους επιβάτες γεύματα και αναψυκτικά, διανυκτέρευση σε ξενοδοχείο, μεταφορά μεταξύ αερολιμένα και καταλύματος και «δωρεάν […] δύο τηλεφωνήματα, τέλεξ ή φαξ ή μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου». Εντούτοις, από τις διατάξεις αυτές προκύπτει με σαφήνεια ότι μόνον το τελευταίο είδος βοήθειας πρέπει να προσφέρεται σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, κατά την οποία η ματαίωση της πτήσης επιστροφής δεν συνεπάγεται καθυστέρηση της αναχώρησης του θιγόμενου επιβάτη  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-41" href="#t-41">41</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ωστόσο, υπάρχει μια πρόσθετη μορφή βοήθειας την οποία οφείλουν να παρέχουν οι αερομεταφορείς σε περίπτωση ματαίωσης πτήσεων, παρά το γεγονός ότι δεν περιλαμβάνεται αυτή καθεαυτήν στο άρθρο 9 του κανονισμού 261/2004: ήτοι, η υποχρέωση να ενημερώνουν τον επιβάτη για τη ματαίωση της πτήσης και για τα δικαιώματά του. Από το γράμμα του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και παράγραφοι 2 και 4, ερμηνευόμενου υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 12 και 20 του κανονισμού 261/2004, προκύπτει ότι οι αερομεταφορείς πρέπει να ενημερώνουν τον επιβάτη για τη ματαίωση της πτήσης. Η εν λόγω υποχρέωση πρέπει να νοείται ως υποχρέωση ενημέρωσης των επιβατών από τον αερομεταφορέα αμέσως μετά τη ματαίωση της πτήσης, ώστε οι επιβάτες να μπορούν να προβούν σε άλλες διευθετήσεις και να ασκήσουν τα δικαιώματά τους αποτελεσματικά  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-42" href="#t-42">42</a>
</span>). Για παράδειγμα, η υποχρέωση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει την ανάγκη ειδοποίησης των επιβατών για τη διοργάνωση μιας ή περισσότερων πτήσεων επαναπατρισμού (ακόμη και αν ο αερομεταφορέας δεν είναι σε θέση να παράσχει στους επιβάτες θέσεις στις πτήσεις αυτές).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όπως επιβεβαίωσε το Δικαστήριο στην απόφαση McDonagh, οι αερομεταφορείς δεν μπορούν να απαλλαγούν από την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους αναφορικά με την παροχή βοήθειας και φροντίδας στους επιβάτες σε περίπτωση έκτακτων περιστάσεων  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-43" href="#t-43">43</a>
</span>). Πράγματι, σε αυτές ακριβώς τις περιπτώσεις, οι επιβάτες ενδέχεται να χρειάζονται ακόμη περισσότερο την εκ μέρους των αερομεταφορέων εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους για παροχή βοήθειας και φροντίδας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εξ όσων αντιλαμβάνομαι, ο TW και η σύζυγός του δεν ενημερώθηκαν από την Austrian Airlines, αλλά από τον ταξιδιωτικό πράκτορα, για τη ματαίωση της πτήσης. Δεν διευκρινίζεται, ωστόσο, εάν ο ταξιδιωτικός πράκτορας επικοινώνησε εντός ευλόγου χρόνου μετά τη ματαίωση της πτήσης ή με καθυστέρηση η οποία θα μπορούσε να δυσχεράνει τυχόν εναλλακτικές διευθετήσεις εκ μέρους του TW.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εναπόκειται –επίσης– στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει προσηκόντως το ζήτημα αυτό. Εναπόκειται, γενικότερα, στο εν λόγω δικαστήριο να εξακριβώσει εάν ο TW απέδειξε ότι υπέστη ζημία λόγω της παράλειψης της Austrian Airlines να τον ενημερώσει για τη ματαίωση της πτήσης και, εφόσον συντρέχει τέτοια περίπτωση, να καθορίσει το ποσό της οφειλόμενης αποζημίωσης  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-44" href="#t-44">44</a>
</span>). Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας E. Sharpston στην υπόθεση Sousa Rodríguez κ.λπ., «[μ]ολονότι μια τέτοια αποζημίωση δεν προβλέπεται ρητά, είναι σαφές ότι, αν η υποχρέωση παροχής φροντίδας και βοήθειας δεν μπορούσε να εκτελεστεί, θα ήταν κενή περιεχομένου»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-45" href="#t-45">45</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">60.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στο πλαίσιο αυτό –λαμβανομένης υπόψη της διατύπωσης του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος από το αιτούν δικαστήριο– θα πρόσθετα, παρεμπιπτόντως, ότι η καταβολή στην οποία προέβησαν ο TW και η σύζυγός του προς το υπουργείο για την πτήση επαναπατρισμού δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να θεωρηθεί ότι οφείλεται στην παράλειψη του αερομεταφορέα να παράσχει επαρκή φροντίδα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επιστροφή χρημάτων ή μεταφορά με άλλη πτήση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">61.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 9 του κανονισμού 261/2004, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης, πρέπει να παρέχεται στους επιβάτες, κατ’ αρχήν, η δυνατότητα να επιλέξουν την επιστροφή του πλήρους αντιτίμου του εισιτηρίου τους για το μέρος του ταξιδιού που δεν πραγματοποιήθηκε ή τη μεταφορά τους, «υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς», με την ενωρίτερη δυνατή πτήση ή άλλη ημέρα που τους εξυπηρετεί.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">62.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αντιλαμβάνομαι ότι, λόγω των μέτρων που ελήφθησαν από τις δημόσιες αρχές στο δεδομένο χρονικό σημείο για την καταπολέμηση της πανδημίας, δεν υφίσταντο εναλλακτικές δυνατότητες μεταφοράς του TW και της συζύγου του με άλλη πτήση «υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς», τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Συνεπώς, η επιλογή μεταφοράς με άλλη πτήση είτε ήταν αδύνατη είτε ήταν εξαιρετικά απίθανο να καταστεί δυνατή σε εύλογο χρονικό διάστημα  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-46" href="#t-46">46</a>
</span>). Σε κάθε περίπτωση, η υποχρέωση πρότασης μεταφοράς με άλλη πτήση παύει αναμφίβολα να υφίσταται, όταν ένας επιβάτης επιλέξει να κάνει χρήση πτήσης επαναπατρισμού  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-47" href="#t-47">47</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">63.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εντούτοις, εξακολουθεί να υφίσταται η υποχρέωση του αερομεταφορέα να επιστρέψει στους επιβάτες το πλήρες αντίτιμο του εισιτηρίου για τη ματαιωθείσα πτήση «στην τιμή που το αγόρασ[αν]». Η υποχρέωση αυτή όχι μόνον δεν τελεί υπό καμία προϋπόθεση (αντιθέτως προς τα ισχύοντα για την υποχρέωση παροχής ορισμένων μορφών βοήθειας) και δεν υπόκειται σε καμία εξαίρεση (αντιθέτως προς τα ισχύοντα για την υποχρέωση παροχής αποζημίωσης), αλλά εφαρμόζεται –όπως ορίζει ρητά το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 261/2004– και «στους επιβάτες η πτήση των οποίων αποτελεί μέρος οργανωμένου ταξιδιού, εκτός καθ’ όσον αφορά το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων, όταν γεννάται» δυνάμει της νυν οδηγίας 2015/2302.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">64.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τούτο φαίνεται να συμβαίνει, αν έχω αντιληφθεί ορθώς, και στην περίπτωση του TW και της συζύγου του.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">65.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα την απάντηση ότι τα άρθρα 5 και 7 έως 9 του κανονισμού 261/2004 επιβάλλουν στον αερομεταφορέα, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης επιστροφής για λόγους που σχετίζονται με πανδημία όπως αυτή της νόσου COVID‑19 και όταν ο επιβάτης πρέπει να εγγραφεί ο ίδιος σε πτήση επαναπατρισμού, αφενός, την υποχρέωση να παράσχει αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστη ο επιβάτης λόγω της παράλειψης του αερομεταφορέα να τον ενημερώσει για τη ματαίωση της πτήσης και για τα δικαιώματά του και, αφετέρου, την υποχρέωση να επιστρέψει στον επιβάτη το πλήρες αντίτιμο του εισιτηρίου του για το μέρος του ταξιδιού που δεν πραγματοποιήθηκε.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">Γ.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Καταληκτικές παρατηρήσεις</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">66.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τέλος, θα ήθελα να προσθέσω ορισμένες καταληκτικές παρατηρήσεις, οι οποίες ελπίζω να συνδράμουν περαιτέρω το αιτούν δικαστήριο στο να αποφανθεί επί της διαφοράς η οποία εκκρεμεί ενώπιόν του. Πράγματι, φρονώ ότι υφίσταται μια εναλλακτική της προαναφερθείσας οδός προκειμένου ο TW να αξιώσει μια μορφή αποζημίωσης για το επιπλέον ποσό που κατέβαλε για την πτήση της επιστροφής του  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-48" href="#t-48">48</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">67.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όπως προαναφέρθηκε, ο TW και η σύζυγός του φαίνεται να είχαν αγοράσει το εισιτήριο της πτήσης στο πλαίσιο οργανωμένου ταξιδιού. Τούτο σημαίνει ότι είναι δυνατή η εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας 2015/2302. Όπως έκρινε προσφάτως το Δικαστήριο στην απόφαση FTI Touristik (Οργανωμένο ταξίδι στις Κανάριες Νήσους)  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-49" href="#t-49">49</a>
</span>), το άρθρο 14, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας παρέχει στους ταξιδιώτες το δικαίωμα μείωσης της τιμής λόγω έλλειψης συμμόρφωσης κατά την εκτέλεση της σύμβασης οργανωμένου ταξιδιού  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-50" href="#t-50">50</a>
</span>), ακόμη και όταν η έλλειψη συμμόρφωσης οφείλεται σε περιορισμούς που επιβλήθηκαν προκειμένου να καταπολεμηθεί η εξάπλωση λοιμώδους νόσου, όπως η COVID‑19. Πράγματι, το δικαίωμα μείωσης της τιμής τελεί μόνον υπό την προϋπόθεση της έλλειψης συμμόρφωσης η οποία δεν θα μπορούσε να καταλογιστεί στον ταξιδιώτη. Η ύπαρξη έκτακτων περιστάσεων οι οποίες ενδέχεται να προκάλεσαν την έλλειψη συμμόρφωσης δεν απαλλάσσουν τον διοργανωτή από την υποχρέωση αυτή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">68.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά τη γνώμη μου, η μείωση της τιμής που δικαιούνται ο TW και η σύζυγός του πρέπει, κατ’ αρχήν, να αντιστοιχεί στο αντίτιμο της ματαιωθείσας πτήσης επιστροφής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">69.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τέλος, θα ήθελα παρεμπιπτόντως να επισημάνω ότι το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 ορίζει ότι ο εν λόγω κανονισμός «δεν θίγει τα δικαιώματα του επιβάτη για περαιτέρω αποζημίωση» και ότι «[η] χορηγούμενη δυνάμει [του εν λόγω κανονισμού] αποζημίωση μπορεί να εκπίπτει από την τυχόν περαιτέρω αποζημίωση». Όπως έκρινε το Δικαστήριο στην απόφαση Sousa Rodríguez κ.λπ., η προβλεπόμενη στην εν λόγω διάταξη «περαιτέρω αποζημίωση», «παρέχει στον εθνικό δικαστή τη δυνατότητα να επιδικάζει αποζημίωση, υπό τις προϋποθέσεις της Συμβάσεως του Μόντρεαλ ή του εθνικού δικαίου, για τη ζημία, περιλαμβανομένης της ικανοποιήσεως της ηθικής βλάβης, η οποία προκύπτει από τη μη εκτέλεση της συμβάσεως της εναέριας μεταφοράς». Ωστόσο, το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι το άρθρο 12 του κανονισμού 261/2004 δεν αποτελεί «νομική βάση για τον εθνικό δικαστή προκειμένου να υποχρεώσει τον αερομεταφορέα να επιστρέψει στους επιβάτες, των οποίων η πτήση καθυστέρησε ή ματαιώθηκε, τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν διότι ο αερομεταφορέας αυτός δεν συμμορφώθηκε με τις υποχρεώσεις του βοήθειας και φροντίδας των άρθρων 8 και 9 του κανονισμού αυτού»  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-51" href="#t-51">51</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">70.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με άλλα λόγια, εάν ο TW και η σύζυγός του υπέστησαν κάποια πρόσθετη ζημία διαφορετικής φύσεως από την οφειλόμενη στην παράλειψη της Austrian Airlines να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που της επιβάλλει ο κανονισμός 261/2004, μπορούν να αξιώσουν περαιτέρω αποζημίωση δυνάμει του εθνικού δικαίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">71.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν κατακλείδι, φρονώ ότι ο TW έχει βάσιμους λόγους να υποστηρίζει –για να το θέσω απλά– ότι κατέβαλε τελικώς διπλά το αντίτιμο της πτήσης επιστροφής για τον εαυτό του και τη σύζυγό του: μια φορά στον αερομεταφορέα και μια φορά στο υπουργείο. Εντούτοις, δεν βρίσκω κανένα έρεισμα στις διατάξεις του κανονισμού 261/2004 για την αξίωση του TW περί επιστροφής, από τον αερομεταφορέα, του ποσού που κατέβαλε στο υπουργείο ως υποχρεωτική συμμετοχή του στις δαπάνες της πτήσης επαναπατρισμού. Αντιθέτως, το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004 του παρέχουν το δικαίωμα να αξιώσει επιστροφή του πλήρους αντιτίμου του εισιτηρίου του για την πτήση επιστροφής. Εναλλακτικά, μπορεί να δικαιούται να απαιτήσει από τον ταξιδιωτικό πράκτορα, δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 1, της οδηγίας 2015/2302, μείωση της τιμής λόγω μη συμμόρφωσης κατά την εκτέλεση της σύμβασης οργανωμένου ταξιδιού, οφειλόμενης στη μη διαθεσιμότητα της πτήσης επιστροφής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">V.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πρόταση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">72.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Landesgericht Korneuburg (πρωτοδικείο Korneuburg, Αυστρία) ως εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η πτήση επαναπατρισμού που πραγματοποιείται στο πλαίσιο άσκησης κυριαρχικών εξουσιών ενός κράτους μέλους δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «μεταφορά [στον τελικό προορισμό με άλλη πτήση], υπό συγκρίσιμες συνθήκες μεταφοράς» κατά την έννοια του άρθρου, 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91· και</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τα άρθρα 5 και 7 έως 9 του κανονισμού 261/2004 επιβάλλουν στον αερομεταφορέα, σε περίπτωση ματαίωσης πτήσης επιστροφής για λόγους που σχετίζονται με πανδημία όπως αυτή της νόσου COVID‑19 και όταν ο επιβάτης πρέπει να εγγραφεί ο ίδιος σε πτήση επαναπατρισμού, αφενός, την υποχρέωση να παράσχει αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστη ο επιβάτης λόγω της παράλειψης του αερομεταφορέα να τον ενημερώσει για τη ματαίωση της πτήσης και για τα δικαιώματά του και, αφετέρου, την υποχρέωση να επιστρέψει στον επιβάτη το πλήρες αντίτιμο του εισιτηρίου του για το μέρος του ταξιδιού που δεν πραγματοποιήθηκε.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">1</a>
</span>) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-2" href="#c-2">2</a>
</span>) Βλ., γενικά, τις εκθέσεις σχετικά με τις επιπτώσεις της COVID‑19 στην οικονομία και στην αγορά εργασίας που έχουν δημοσιευτεί, μεταξύ άλλων, από την Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (οι οποίες διατίθενται στο διαδίκτυο).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-3" href="#c-3">3</a>
</span>) Ομοίως, όσον αφορά τον τουρισμό, βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα L. Medina στην υπόθεση FTI Touristik (Οργανωμένο ταξίδι στις Κανάριες Νήσους) (C‑396/21, EU:C:2022:688, σημείο 2).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-4" href="#c-4">4</a>
</span>) Για τον κατάλογο των μέτρων που αφορούν τις πτήσεις, βλ. τον Χάρτη ταξιδιωτικών κανονισμών για την COVID‑19 (COVID‑19 Travel Regulations Map), ο οποίος έχει δημοσιευτεί (και ενημερώνεται τακτικά) από τη Διεθνή Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (IATA) στον δικτυακό τόπο της.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-5" href="#c-5">5</a>
</span>) Για περισσότερες λεπτομέρειες και με περαιτέρω παραπομπές, βλ. Sun, X., Wandelt, S., Zheng, C., Zhang, A., «COVID‑19 pandemic and air transportation: Successfully navigating the paper hurricane», Journal of Air Transport Management, 94, 2021, σ. 94.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-6" href="#c-6">6</a>
</span>) Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ 2004, L 46, σ. 1).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-7" href="#c-7">7</a>
</span>) ΕΕ 2015, L 326, σ. 1.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-8" href="#c-8">8</a>
</span>) BGBl. I Nr. 40/2019.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-9" href="#c-9">9</a>
</span>) Βλ. αιτιολογική σκέψη 4 του κανονισμού 261/2004, η οποία αναφέρεται σε «αερομεταφορείς [που] δρουν υπό εναρμονισμένους όρους μέσα σε μια ελευθερωμένη αγορά».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-10" href="#c-10">10</a>
</span>) Το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 261/2004 αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού «τα δωρεάν ταξίδια ή τα ταξίδια με μειωμένο ναύλο που δεν διατίθεται άμεσα ή έμμεσα στο κοινό».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-11" href="#c-11">11</a>
</span>) Βλ. άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 261/2004, το οποίο ορίζει ως «πραγματικό αερομεταφορέα» τον «αερομεταφορέ[α] που πραγματοποιεί ή σκοπεύει να πραγματοποιήσει πτήση κατόπιν συμβάσεως με επιβάτη ή για λογαριασμό άλλου φυσικού ή νομικού προσώπου που έχει σύμβαση με τον επιβάτη».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-12" href="#c-12">12</a>
</span>) Βλ. αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού 261/2004 η οποία αναφέρεται στον σκοπό «εξασφάλιση[ς] υψηλού επιπέδου προστασίας του επιβατικού κοινού» και στις «απαιτήσεις προστασίας των καταναλωτών».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-13" href="#c-13">13</a>
</span>) Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2020, Personal Exchange International (C‑774/19, EU:C:2020:1015, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-14" href="#c-14">14</a>
</span>) Βλ., και πάλι, αιτιολογική σκέψη 4 του κανονισμού 261/2004, κατά την οποία σκοπός του κανονισμού είναι, μεταξύ άλλων, «να ενισχυθούν τα δικαιώματα των επιβατών».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-15" href="#c-15">15</a>
</span>) Η υπογράμμιση δική μου.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-16" href="#c-16">16</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 22ας Μαΐου 1985, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (13/83, EU:C:1985:220, σκέψεις 49 και 50).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-17" href="#c-17">17</a>
</span>) Στην εν λόγω διάταξη γίνεται, ιδίως, αναφορά σε «κοινούς κανόνες εφαρμοστέους στις διεθνείς μεταφορές που εκτελούνται από ή προς την επικράτεια ενός κράτους μέλους ή που διέρχονται από την επικράτεια ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών», «όρους υπό τους οποίους γίνονται δεκτοί στις εθνικές μεταφορές ενός κράτους μέλους μεταφορείς μη εγκατεστημένοι σ’ αυτό» και «μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας των μεταφορών».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-18" href="#c-18">18</a>
</span>) Σύμβαση η οποία συνήφθη στη Βιέννη την 24η Απριλίου 1963 και τέθηκε σε ισχύ τη 19η Μαρτίου 1967 (United Nations Treaty Series, τόμος 596, σ. 261).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-19" href="#c-19">19</a>
</span>) Συναφώς, με περαιτέρω παραπομπές, βλ. Lee, L.‑T. και Quigley, J., Consular Law and Practice, 3η έκδοση, Oxford University Press, 2008, σ. 131.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-20" href="#c-20">20</a>
</span>) Βλ. άρθρο 20, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, άρθρο 23 ΣΛΕΕ. Βλ. επίσης, συναφώς, άρθρο 46 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οδηγία (ΕΕ) 2015/637 του Συμβουλίου, της 20ής Απριλίου 2015, περί των μέτρων συντονισμού και συνεργασίας προς διευκόλυνση της προξενικής προστασίας για μη αντιπροσωπευόμενους πολίτες της Ένωσης σε τρίτες χώρες και την κατάργηση της απόφασης 95/553/ΕΚ (ΕΕ 2015, L 106, σ. 1).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-21" href="#c-21">21</a>
</span>) Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2006, Ισπανία κατά Ηνωμένου Βασιλείου (C‑145/04, EU:C:2006:543, σκέψη 66).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-22" href="#c-22">22</a>
</span>) Βλ. άρθρο 35 ΣΕΕ και άρθρο 221, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-23" href="#c-23">23</a>
</span>) Προτάσεις στην υπόθεση Ουγγαρία κατά Σλοβακίας (C‑364/10, EU:C:2012:124, σημείο 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-24" href="#c-24">24</a>
</span>) Βλ., ιδίως, Σύμβαση της Βιέννης περί των διπλωματικών σχέσεων, η οποία συνήφθη στη Βιέννη στις 18 Απριλίου 1961 και τέθηκε σε ισχύ στις 24 Απριλίου 1964 (United Nations, Treaty Series, τόμος 500, σ. 95) και Σύμβαση της Βιέννης περί των προξενικών σχέσεων, η οποία μνημονεύεται στην υποσημείωση 17 των παρουσών προτάσεων.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-25" href="#c-25">25</a>
</span>) Κατά το άρθρο 58, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η «ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών διέπεται από τις διατάξεις [της κοινής πολιτικής μεταφορών]».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-26" href="#c-26">26</a>
</span>) Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 14ης Ιουλίου 2022, ASADE (C‑436/20, EU:C:2022:559, σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η υπογράμμιση δική μου.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-27" href="#c-27">27</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουνίου 2020, Transportes Aéreos Portugueses (C‑74/19, EU:C:2020:460, σκέψη 59).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-28" href="#c-28">28</a>
</span>) Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Irish Ferries (C‑570/19, EU:C:2021:664, σκέψη 64).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-29" href="#c-29">29</a>
</span>) Η υπογράμμιση δική μου.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-30" href="#c-30">30</a>
</span>) Επί του ζητήματος αυτού, βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Irish Ferries (C‑570/19, EU:C:2021:664, σκέψεις 68 και 69).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-31" href="#c-31">31</a>
</span>) Βλ. άρθρο 4 του κανονισμού 261/2004.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-32" href="#c-32">32</a>
</span>) Βλ. άρθρο 5 του κανονισμού 261/2004.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-33" href="#c-33">33</a>
</span>) Πρβλ. το γράμμα του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 261/2004.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-34" href="#c-34">34</a>
</span>) Όσον αφορά το τελευταίο αυτό στοιχείο, βλ., γενικά, Curti Gialdino, C., Diritto Diplomatico-Consolare Internazionale ed Europeo, 5η έκδοση, Giappichelli, 2020, σ. 521.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-35" href="#c-35">35</a>
</span>) Για παράδειγμα, ο περιορισμός του αριθμού των επιβατών θα μπορούσε να είναι επιβεβλημένος για τη διασφάλιση ελάχιστης απόστασης μεταξύ των θέσεων.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-36" href="#c-36">36</a>
</span>) Όσον αφορά την εν λόγω αρχή, βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα H. Mayras στην υπόθεση Επιτροπή κατά Ιταλίας (39/72, EU:C:1973:5, σ. 123), και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα N. Wahl στην υπόθεση Buzzi Unicem κατά Επιτροπής (C‑267/14 P, EU:C:2015:696, σημείο 70).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-37" href="#c-37">37</a>
</span>) Βλ. άρθρο 2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 261/2004.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-38" href="#c-38">38</a>
</span>) Η ρήση αυτή προέρχεται από απόφθεγμα το οποίο περιέχεται στους Αφορισμούς του αρχαίου Έλληνα ιατρού Ιπποκράτη του Κώου (460 π.Χ. - 370 π.Χ.).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-39" href="#c-39">39</a>
</span>) Βλ., επίσης, αιτιολογική σκέψη 15 του κανονισμού 261/2004.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-40" href="#c-40">40</a>
</span>) Προτάσεις στην υπόθεση C‑407/21, EU:C:2022:690, σημείο 44.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-41" href="#c-41">41</a>
</span>) Βλ., επίσης, αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 261/2004 («κατά την αναμονή τους για επόμενη πτήση»).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-42" href="#c-42">42</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Rusu (C‑354/18, EU:C:2019:637, σκέψεις 54 και 55).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-43" href="#c-43">43</a>
</span>) Πρβλ. απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 2013, (C‑12/11, EU:C:2013:43, σκέψη 30). Επισημαίνεται ότι η επίμαχη στην υπόθεση εκείνη περίπτωση παρουσίαζε πολλές ομοιότητες με την προκείμενη περίπτωση. Η πτήση σε εκείνη την υπόθεση ματαιώθηκε λόγω έκρηξης του ισλανδικού ηφαιστείου Eyjafjallajökull: ένα έκτακτο και απρόβλεπτο γεγονός με εκτεταμένες επιπτώσεις για την αεροπορία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απαγόρευση της εναέριας κυκλοφορίας σε τμήμα του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου, ματαίωση πολλών πτήσεων κ.λπ.) και εκτός αυτής.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-44" href="#c-44">44</a>
</span>) Ελλείψει σχετικών κανόνων της Ένωσης, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να λάβει σχετική απόφαση δυνάμει της αρχής της εθνικής δικονομικής αυτονομίας. Πρβλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2018, XC κ.λπ. (C‑234/17, EU:C:2018:853, σκέψεις 21 και 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-45" href="#c-45">45</a>
</span>) Προτάσεις στην υπόθεση C‑83/10, EU:C:2011:427, σημείο 60.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-46" href="#c-46">46</a>
</span>) Πρβλ. σύσταση (ΕΕ) 2020/648 της Επιτροπής, της 13ης Μαΐου 2020, σχετικά με τα κουπόνια που προσφέρονται σε επιβάτες και ταξιδιώτες ως εναλλακτική δυνατότητα αντί της επιστροφής εξόδων για ματαιωθείσες υπηρεσίες οργανωμένων ταξιδιών και μεταφορών στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 (C/2020/3125) (ΕΕ 2020, L 151, σ. 10), της οποίας η αιτιολογική σκέψη 7 αναφέρει: «Καθώς η μεταφορά με άλλη πτήση είναι σχεδόν ανεφάρμοστη υπό τις παρούσες συνθήκες, εκ των πραγμάτων η επιλογή περιορίζεται κυρίως μεταξύ των διαφόρων δυνατοτήτων επιστροφής των εξόδων». Βλ. επίσης, κατ’ αναλογίαν, ανακοίνωση της Επιτροπής με τον τίτλο «Ερμηνευτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους κανονισμούς της ΕΕ για τα δικαιώματα των επιβατών στο πλαίσιο της εξελισσόμενης κατάστασης όσον αφορά τη νόσο Covid-19» (ΕΕ 2020, C 89 I, σ. 1), σημείο 2.1.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-47" href="#c-47">47</a>
</span>) Πρβλ., στη νομική θεωρία, Erotokritou, C., Grigorieff, C-Y., «EU Regulation No 261/2004 on Air Passenger Rights: The Impact of the COVID‑19 on Flight Cancellation and the Concept of Extraordinary Circumstances», Air &amp; Space Law, ειδικό τεύχος, 2020, σ. 123 έως 142, στη σ. 130.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-48" href="#c-48">48</a>
</span>) Οι δύο μορφές αποζημίωσης δεν είναι, προφανώς, δυνατόν να συνδυαστούν διότι τούτο θα οδηγούσε σε διπλή αποζημίωση. Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι, βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 5, της οδηγίας 2015/2302, «[τ]υχόν δικαίωμα αποζημίωσης ή μείωσης της τιμής βάσει της παρούσας οδηγίας δεν θίγει τα δικαιώματα των ταξιδιωτών βάσει του [κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 261/2004] [….] Η αποζημίωση ή η μείωση της τιμής που προβλέπει η παρούσα οδηγία και η αποζημίωση ή η μείωση της τιμής που προβλέπ[ει ο εν λόγω κανονισμός] συμψηφίζονται προκειμένου να αποφευχθεί η υπέρ το δέον αποζημίωση» (η υπογράμμιση δική μου). Επιπλέον, το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 261/2004 ορίζει ότι η υποχρέωση του αερομεταφορέα να επιστρέψει στους επιβάτες το πλήρες αντίτιμο του εισιτηρίου τους για το μέρος του ταξιδιού που δεν πραγματοποιήθηκε εφαρμόζεται και στους επιβάτες των οποίων η πτήση αποτελεί μέρος οργανωμένου ταξιδιού, εκτός καθ’ όσον αφορά το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων, όταν γεννάται δυνάμει της νυν οδηγίας 2015/2302.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-49" href="#c-49">49</a>
</span>) Απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023 (C‑396/21, EU:C:2023:10).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-50" href="#c-50">50</a>
</span>) Η «έλλειψη συμμόρφωσης» ορίζεται στο άρθρο 3, παράγραφος 13, της οδηγίας 2015/2302, ως «η μη εκτέλεση ή η πλημμελής εκτέλεση των ταξιδιωτικών υπηρεσιών που περιλαμβάνονται σε πακέτο».</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-51" href="#c-51">51</a>
</span>) Απόφαση της 13ης Οκτωβρίου 2011 (C‑83/10, EU:C:2011:652, σκέψη 46).</p>
</body>
</html>
