–

w imieniu AW, BV, CU i DT przez L. Šaltinytė, wspieraną przez L. Žalnieriūnasa, advokatas,

–

w imieniu rządu litewskiego przez R. Dzikoviča, K. Dieninisa oraz R. Krasuckaitė, działających w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej przez G. Brauna, S.L. Kalėdę, L. Nicolae oraz A. Steiblytė, działających w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 26 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/22/WE z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywa o usłudze powszechnej) (Dz.U. 2002, L 108, s. 51), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/136/WE z dnia 25 listopada 2009 r. (Dz.U. 2009, L 337, s. 11) (zwanej dalej „dyrektywą 2002/22”).

2

Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między AW, BV, CU i DT (zwanymi dalej „AW i in.”) a Lietuvos valstybė (państwem litewskim), reprezentowanym przez Lietuvos Respublikos ryšių reguliavimo tarnyba (urząd ds. regulacji łączności), Bendrasis pagalbos centras (centrum powiadamiania ratunkowego) i Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerija (ministerstwo spraw wewnętrznych Republiki Litewskiej), w przedmiocie roszczenia odszkodowawczego AW i in.

Ramy prawne

Prawo Unii

Dyrektywa 2002/22

3

Motyw 36 dyrektywy 2002/22 stanowi:

4

Artykuł 26 tej dyrektywy stanowi:

Dyrektywa 2009/136

5

Motyw 39 dyrektywy 2009/136 stanowi:

Prawo litewskie

Ustawa Republiki Litewskiej nr IX‑2135 o łączności elektronicznej

6

Artykuł 34 ust. 10 Lietuvos Respublikos elektroninių ryšių įstatymas n° IX‑2135 (ustawy Republiki Litewskiej nr IX‑2135 o łączności elektronicznej) z dnia 15 kwietnia 2004 r. (Žin., 2004, nr 69‑2382), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności rozpatrywanych w postępowaniu głównym, stanowił:

7

Artykuł 68 ust. 2 tej ustawy miał następujące brzmienie:

Procedura dostępu do usług służb ratunkowych

8

Zarządzeniem nr 1V-1087 z dnia 7 listopada 2011 r. dyrektor urzędu regulacji łączności określił procedurę dostępu abonentów lub użytkowników do usług służb ratunkowych (zwaną dalej „procedurą dostępu do usług służb ratunkowych”).

9

Punkt 4.5.4.1 tej procedury stanowi, że dostawcy sieci komórkowych dostarczają informacje o lokalizacji z dokładnością do zasięgu stacji bazowej (sektora) (identyfikatora komórki, ang. Cell‑ID). W tym względzie sąd odsyłający podkreśla, że wskazane przepisy nie precyzują minimalnych wymogów w zakresie dokładności przekazywanych przez stację bazową danych o lokalizacji ani pożądanej gęstości rozmieszczenia stacji bazowych.

10

Zgodnie z pkt 4.5.4.2 procedury dostępu do usług służb ratunkowych 95% informacji o lokalizacji należy dostarczyć w ciągu 20 sekund od momentu połączenia ze stanowiskiem centrum powiadamiania ratunkowego lub od momentu, gdy centrum powiadamiania ratunkowego wyśle zapytanie do dostawcy sieci komórkowej lub usług łączności komórkowej.

11

Punkt 4.5.4.3 procedury dostępu do usług służb ratunkowych stanowi, że system dostarczania informacji o lokalizacji obsługiwany przez dostawców sieci komórkowych musi być w pełni zduplikowany, a jego dostępność nie może być mniejsza niż 97% w skali roku.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

12

AW i in. są osobami bliskimi ES, nastolatki w wieku 17 lat, która padła ofiarą przestępstwa. Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że w dniu 21 września 2013 r. około godz. 6 rano na przedmieściach Panevėžys (Litwa) ES została uprowadzona, zgwałcona i spalona żywcem w bagażniku samochodu. Gdy została ona zamknięta w bagażniku około dziesięciu razy łączyła się z litewskim centrum powiadamiania ratunkowego, wywołując jednolity europejski numer alarmowy 112 (zwany dalej „numerem 112”) w celu wezwania pomocy. Jednakże urządzenia centrum powiadamiania ratunkowego nie wyświetlały numeru telefonu komórkowego, z którego wykonywano połączenia, co uniemożliwiło pracownikom centrum jego zlokalizowanie. Nie dało się ustalić, czy telefon komórkowy, którym posługiwała się ES, był wyposażony w kartę SIM, ani dlaczego jej numer nie był widoczny dla centrum powiadamiania ratunkowego.

13

AW i in. wnieśli do sądu odsyłającego skargę zmierzającą do zasądzenia od państwa litewskiego zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną przez ofiarę, ES, oraz przez nich samych, będących osobami bliskimi ofiary. Na poparcie skargi podnieśli oni, że Republika Litewska nie zapewniła prawidłowego wdrożenia praktyki przewidzianej w art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22. Konsekwencją tego uchybienia była niemożność przekazania lokalnym służbom policji informacji na temat lokalizacji ES, co uniemożliwiło tym służbom udzielenie pomocy.

14

Sąd odsyłający dąży do ustalenia, po pierwsze, czy art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 wprowadza obowiązek przekazywania informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie, w sytuacji gdy połączenie to jest wykonywane z aparatu niewyposażonego w kartę SIM, a po drugie, czy w sytuacji takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której przepisy państwa członkowskiego pozwalają na wywoływanie numeru 112 z telefonu komórkowego niewyposażonego w kartę SIM, informacje o lokalizacji osoby wykonującej połączenie powinny być definiowane zgodnie z art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22.

15

Na wypadek uznania, że w sytuacji gdy połączenie z numerem 112 jest wykonywane z telefonu komórkowego niewyposażonego w kartę SIM, państwa członkowskie są zobowiązane do śledzenia lokalizacji osoby wykonującej połączenie, sąd odsyłający dąży także do ustalenia, czy w świetle obowiązków wynikających z art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 mające zastosowanie uregulowania litewskie pozwalają na wystarczająco dokładne określenie lokalizacji osoby wykonującej połączenie.

16

Sąd odsyłający wskazuje wreszcie, że jeśli okaże się, iż właściwe władze państw członkowskich powinny śledzić lokalizację osoby wykonującej połączenie z numerem 112 nawet w sytuacji, gdy osoba ta wykonuje to połączenie przy użyciu telefonu komórkowego niewyposażonego w kartę SIM, to będzie on musiał rozstrzygnąć kwestię, czy między naruszeniem tego obowiązku przez dane państwo członkowskie a szkodą poniesioną przez jednostki powinien istnieć bezpośredni związek przyczynowy, czy też wystarczający jest pośredni związek przyczynowy, w sytuacji gdy w świetle prawodawstwa lub orzecznictwa krajowego tego rodzaju związek wystarcza do spełnienia jednej z przesłanek odpowiedzialności danego państwa członkowskiego.

17

W tych okolicznościach Vilniaus apygardos administracinis teismas (okręgowy sąd administracyjny w Wilnie, Litwa) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

18

Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby właściwe przedsiębiorstwa udostępniały nieodpłatnie organowi zajmującemu się połączeniami alarmowymi z numerem 112 informacje dotyczące lokalizacji osoby wykonującej połączenie niezwłocznie po dotarciu wywołania do tego organu, nawet w sytuacji, gdy dane połączenie jest wykonywane z telefonu komórkowego, który nie jest wyposażony w kartę SIM.

19

Na wstępie należy zaznaczyć, że w przedstawionych Trybunałowi uwagach na piśmie rząd litewski podnosi, że taka sytuacja nie jest objęta zakresem zastosowania art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22, lecz podlega prawu wewnętrznemu każdego państwa członkowskiego, w tym wypadku prawu litewskiemu.

20

W tym względzie wystarczy stwierdzić, że przedmiotem pytań pierwszego i drugiego jest właśnie możliwość zastosowania art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 w sytuacji takiej jak sytuacja leżąca u podstaw sporu w postępowaniu głównym. W swoich pytaniach sąd odsyłający zwraca się zatem do Trybunału nie o dokonanie wykładni prawa litewskiego, lecz o dokonanie wykładni prawa Unii, a w szczególności dyrektywy 2002/22.

21

Jeśli chodzi o odpowiedź na te pytania, to z samego brzmienia art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 wynika, że „wszystki[e] wywoła[nia] jednolitego europejskiego numeru alarmowego” są objęte obowiązkiem udostępnienia informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie.

22

Należy również przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż z art. 26 ust. 3 dyrektywy 2002/22 w brzmieniu pierwotnym, który odpowiada ustępowi 5 tego artykułu w aktualnej wersji tej dyrektywy, wynika, że nakłada on na państwa członkowskie – z zastrzeżeniem warunku technicznej wykonalności – zobowiązanie rezultatu, które nie ogranicza się do wprowadzenia odpowiednich ram regulacyjnych, lecz wymaga, by informacje o lokalizacji wszystkich osób wywołujących numer 112 były rzeczywiście przekazywane służbom ratowniczym (wyrok z dnia 11 września 2008 r., Komisja/Litwa, C‑274/07, EU:C:2008:497, pkt 40).

23

Nie można zatem przyjąć, że połączenia z numerem 112 wykonywane z telefonu komórkowego niewyposażonego w kartę SIM są wyłączone z zakresu zastosowania tego przepisu.

24

Wobec powyższego na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na państwa członkowskie – z zastrzeżeniem warunku technicznej wykonalności – obowiązek zapewnienia, aby właściwe przedsiębiorstwa udostępniały nieodpłatnie organowi zajmującemu się połączeniami alarmowymi z numerem 112 informacje dotyczące lokalizacji osoby wykonującej połączenie niezwłocznie po dotarciu wywołania do tego organu, w tym także w sytuacji, gdy dane połączenie jest wykonywane z telefonu komórkowego, który nie jest wyposażony w kartę SIM.

W przedmiocie pytania trzeciego

25

Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zwraca się zasadniczo do Trybunału o wypowiedzenie się co do zgodności z art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 uregulowania krajowego, w którym określono kryteria dotyczące dokładności i wiarygodności informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie z numerem 112.

26

W szczególności – jak wynika z pkt 9 niniejszego wyroku – sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do tego, czy państwo członkowskie może ograniczyć się do ustanowienia norm, zgodnie z którymi informacje o lokalizacji osoby wykonującej połączenie z numerem 112 powinny być dostarczane z dokładnością do zasięgu stacji bazowej. Od podmiotów gospodarczych można by bowiem wymagać, aby przekazane informacje wskazywały, z minimalnym stopniem szczegółowości, odległość osoby wykonującej połączenie od stacji bazowej, za pośrednictwem której połączenie zostało przekazane. Sąd ten podkreśla ponadto, że mające zastosowanie przepisy litewskie nie przewidują, jaka powinna być gęstość rozmieszczenia stacji bazowych, ani nie określają maksymalnej odległości między nimi.

27

W tym względzie należy na wstępie podkreślić, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału zadaniem właściwego sądu odsyłającego jest zbadanie, czy dane uregulowanie krajowe jest zgodne z prawem Unii, a Trybunał, orzekając w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, jest wyłącznie właściwy do dostarczenia temu sądowi wszelkich elementów interpretacji prawa Unii, które mogą umożliwić mu dokonanie oceny tej zgodności (zob. podobnie wyrok z dnia 1 lipca 2014 r., Ålands Vindkraft, C‑573/12, EU:C:2014:2037, pkt 126).

28

W tym stanie rzeczy należy przeformułować pytanie trzecie i uznać, że sąd odsyłający zasadniczo dąży za jego pomocą do ustalenia, czy art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 należy interpretować w ten sposób, że przyznaje on państwom członkowskim pewien zakres uznania przy określaniu kryteriów dotyczących dokładności i niezawodności informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie z numerem 112, pozwalający im na ograniczenie tych informacji do identyfikacji stacji bazowej, która przekazała połączenie.

29

Jak podkreśliły rząd litewski i Komisja Europejska w swych uwagach przedstawionych przez Trybunałem, z brzmienia art. 26 ust. 5 zdanie ostatnie dyrektywy 2002/22 wynika, że państwa członkowskie dysponują pewnym zakresem uznania przy określaniu kryteriów dotyczących dokładności i niezawodności informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie z numerem 112, jakie właściwe przedsiębiorstwa powinny nieodpłatnie udostępniać organowi zajmującemu się wywołaniami alarmowymi, zgodnie ze zdaniem pierwszym tego ustępu.

30

Należy jednak zaznaczyć, że w świetle motywu 36 dyrektywy 2002/22 i motywu 39 dyrektywy 2009/136 obowiązkowe przekazywanie informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie ma na celu poprawę poziomu ochrony i bezpieczeństwa użytkowników numeru 112 oraz ułatwienie służbom ratunkowym pełnienia ich zadań.

31

Tak więc kryteria dotyczące dokładności i niezawodności informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie powinny w każdym wypadku zapewniać, w miarę możliwości technicznych, na tyle niezawodną i dokładną lokalizację pozycji tej osoby, na ile jest to niezbędne dla umożliwienia służbom ratunkowym udzielenia jej skutecznej pomocy.

32

Granicę zakresu uznania, jaki przysługuje państwom członkowskim przy określaniu tych kryteriów, stanowi zatem konieczność zagwarantowania przydatności przekazanych informacji do skutecznego zlokalizowania osoby wykonującej połączenie, a tym samym do umożliwienia interwencji służb ratunkowych.

33

Jako że taka ocena ma wybitnie techniczny charakter i jest ściśle związana ze specyfiką litewskiej sieci telekomunikacji komórkowej, to do sądu odsyłającego należy jej przeprowadzenie.

34

Na pytanie trzecie należy zatem odpowiedzieć, że art. 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22 należy interpretować w ten sposób, że przyznaje on państwom członkowskim zakres uznania przy określaniu kryteriów dotyczących dokładności i niezawodności informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie z numerem 112, przy czym ustalone przez państwa członkowskie kryteria powinny zapewniać, w miarę możliwości technicznych, na tyle niezawodną i dokładną lokalizację pozycji osoby wykonującej połączenie, na ile jest to niezbędne dla umożliwienia służbom ratunkowym udzielenia tej osobie skutecznej pomocy, zaś ocena, czy tak jest, leży w gestii sądu odsyłającego.

W przedmiocie pytania czwartego

35

Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy zgodnie z prawem wewnętrznym państwa członkowskiego istnienie pośredniego związku przyczynowego między naruszeniem prawa, którego dopuściły się władze krajowe, a szkodą poniesioną przez jednostkę uznaje się za wystarczające do powstania odpowiedzialności państwa, tego rodzaju pośredni związek przyczynowy między przypisywanym temu państwu członkowskiemu naruszeniem prawa Unii a szkodą poniesioną przez jednostkę należy również uznać za wystarczający do przypisania temu państwu członkowskiemu odpowiedzialności za naruszenie prawa Unii.

36

W przedstawionych przed Trybunałem uwagach rząd litewski zakwestionował tezę, że pośredni związek przyczynowy między popełnionym naruszeniem prawa a poniesioną szkodą jest wystarczający do powstania odpowiedzialności państwa litewskiego na gruncie prawa krajowego. Według rządu litewskiego z mających zastosowanie przepisów litewskich wynika, że dla powstania odpowiedzialności państwa konieczne jest istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między naruszeniem prawa, jakiego dopuściły się władze krajowe, a naruszeniem prawa jednostki, która poniosła szkodę.

37

W tym kontekście należy przypomnieć, że w kompetencji Trybunału nie leży, w ramach systemu współpracy sądowej ustanowionej w art. 267 TFUE, dokonywanie wykładni przepisów krajowych ani orzekanie o poprawności wykładni zastosowanej przez sąd odsyłający (wyrok z dnia 26 marca 2015 r., Macikowski, C‑499/13, EU:C:2015:201, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).

38

Co się tyczy odpowiedzi na pytanie czwarte, należy zaznaczyć, że prawdą jest, iż do przesłanek powstania odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszeń prawa Unii, które można temu państwu przypisać, należy przesłanka dotycząca istnienia bezpośredniego związku przyczynowego między tym naruszeniem a szkodą poniesioną przez te jednostki (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2018 r., Kantarev, C‑571/16, EU:C:2018:807, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo).

39

Z orzecznictwa Trybunału wynika jednak, że w wypadku naruszenia prawa Unii, które może zostać przypisane państwu, naprawienie przez to państwo wyrządzonej szkody powinno nastąpić zgodnie z prawem krajowym regulującym zasady odpowiedzialności, przy czym zasady dotyczące naprawienia szkody ustanowione przez prawo krajowe nie mogą być mniej korzystne niż zasady dotyczące podobnych roszczeń o charakterze wewnętrznym (zasada równoważności) (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2018 r., Kantarev, C‑571/16, EU:C:2018:807, pkt 123 i przytoczone tam orzecznictwo).

40

Wynika stąd, że w sytuacji gdy zgodnie z prawem wewnętrznym danego państwa członkowskiego, w świetle jego wykładni dokonywanej przez sądy wewnętrzne tego państwa, istnienie pośredniego związku przyczynowego między naruszeniem przez to państwo członkowskie prawa krajowego a wyrządzoną szkodą uznaje się za wystarczające do powstania odpowiedzialności państwa, w myśl zasady równoważności pośredni związek przyczynowy między przypisywanym temu państwu członkowskiemu naruszeniem prawa Unii a szkodą poniesioną przez jednostki należy również uznać za wystarczający do przypisania temu państwu członkowskiemu odpowiedzialności za owo naruszenie.

41

Wobec powyższego na pytanie czwarte należy odpowiedzieć, że prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy zgodnie z prawem wewnętrznym państwa członkowskiego istnienie pośredniego związku przyczynowego między naruszeniem prawa, którego dopuściły się władze krajowe, a szkodą poniesioną przez jednostkę uznaje się za wystarczające do powstania odpowiedzialności państwa, tego rodzaju pośredni związek przyczynowy między przypisywanym temu państwu członkowskiemu naruszeniem prawa Unii a szkodą poniesioną przez jednostkę należy również uznać za wystarczający do przypisania temu państwu członkowskiemu odpowiedzialności za naruszenie prawa Unii.

W przedmiocie kosztów

42

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

1)

Artykuł 26 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/22/WE z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywa o usłudze powszechnej), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/136/WE z dnia 25 listopada 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na państwa członkowskie – z zastrzeżeniem warunku technicznej wykonalności – obowiązek zapewnienia, aby właściwe przedsiębiorstwa udostępniały nieodpłatnie organowi zajmującemu się połączeniami alarmowymi z jednolitym europejskim numerem alarmowym 112 informacje o lokalizacji osoby wykonującej połączenie niezwłocznie po dotarciu wywołania do tego organu, w tym także w sytuacji, gdy dane połączenie jest wykonywane z telefonu komórkowego, który nie jest wyposażony w kartę SIM.

2)

Artykuł 26 ust. 5 dyrektywy 2002/22, zmienionej dyrektywą 2009/136, należy interpretować w ten sposób, że przyznaje on państwom członkowskim zakres uznania przy określaniu kryteriów dotyczących dokładności i niezawodności informacji o lokalizacji osoby wykonującej połączenie z jednolitym europejskim numerem alarmowym 112, przy czym ustalone przez państwa członkowskie kryteria powinny zapewniać, w miarę możliwości technicznych, na tyle niezawodną i dokładną lokalizację pozycji osoby wykonującej połączenie, na ile jest to niezbędne dla umożliwienia służbom ratunkowym udzielenia tej osobie skutecznej pomocy, zaś ocena, czy tak jest, leży w gestii sądu odsyłającego.

3)

Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy zgodnie z prawem wewnętrznym państwa członkowskiego istnienie pośredniego związku przyczynowego między naruszeniem prawa, którego dopuściły się władze krajowe, a szkodą poniesioną przez jednostkę uznaje się za wystarczające do powstania odpowiedzialności państwa, tego rodzaju pośredni związek przyczynowy między przypisywanym temu państwu członkowskiemu naruszeniem prawa Unii a szkodą poniesioną przez jednostkę należy również uznać za wystarczający do przypisania temu państwu członkowskiemu odpowiedzialności za naruszenie prawa Unii.