Het hoofdgeding heeft betrekking op de verlening van vrijstelling van douanerechten voor door verzoekster ingevoerde glazen flessen, die bestemd zijn. voor de bewaring en de weefselcultuur van menselijke kankercellen in steriele omstandigheden en die volgens verzoekster moeten worden aangemerkt als wetenschappelijke instrumenten of apparaten. De voor de invoer van dergelijke instrumenten en apparaten geldende bepalingen zijn vervat in verordening nr. 1798/75 van de Raad van 10 juli 1975 betreffende de invoer met vrijstelling van de rechten van het gemeenschappelijk douanetarief van voorwerpen van opvoedkundige, wetenschappelijke of culturele aard (PB L 184, van 1975, blz. 1).

Die verordening is vastgesteld met het oog op de naleving, door de Gemeenschap, van de Overeenkomst van Florence, die werd uitgewerkt onder auspiciën van de Unesco. Artikel 1 van deze Overeenkomst, die in 1952 in werking trad, bepaalt dat de verdragsluitende staten zich verplichten, geen douanerechten of andere heffingen te innen bij of ter zake van de invoer van onder meer de in de bijlage bedoelde voorwerpen van wetenschappelijke aard.

Bijlage D bij de Overeenkomst omvat, behoudens enkele uitzonderingen, wetenschappelijke instrumenten en apparaten die uitsluitend zijn bestemd voor het onderwijs of zuiver wetenschappelijk onderzoek.

Ter bevordering van het vrije verkeer van ideeën en het verrichten van wetenschappelijk onderzoek binnen de Gemeenschap heeft de Raad derhalve verordening nr. 1798/75 vastgesteld, die voorziet in de mogelijkheid om bepaalde voorwerpen van opvoedkundige, wetenschappelijke of culturele aard met vrijstelling van de rechten van het gemeenschappelijk douanetarief in de Gemeenschap in te voeren. Volgens artikel 1 van verordening nr. 1798/75 zijn bepaalde voorwerpen van de rechten van het gemeenschappelijk douanetarief vrijgesteld ongeacht het gebruik waarvoor zij bestemd zijn. Bepaalde andere voorwerpen moeten, aldus artikel 2, bestemd zijn voor bepaalde openbare instellingen of organisaties, bepaalde instellingen of organisaties van openbaar nut dan wel bepaalde anderszins erkende instellingen of organisaties. Ingevolge artikel 3 kan een derde categorie, te weten de niet in artikel 1 en 2 bedoelde wetenschappelijke instrumenten en apparaten, met vrijstelling van douanerechten worden ingevoerd, mits zulks uitsluitend geschiedt voor het onderwijs of zuiver wetenschappelijk onderzoek. Luidens artikel 3 zijn deze instrumenten en apparaten vrijgesteld, wanneer

a)zij bestemd zijn:

hetzij voor openbare instellingen of instellingen van openbaar nut, wier voornaamste bezigheid het onderwijs of het wetenschappelijk onderwijs is, en voor diensten die onder een openbare instelling of een instelling van openbaar nut ressorteren en wier voornaamste bezigheid het onderwijs of het wetenschappelijk onderzoek is;

en wanneer

Om in aanmerking te komen voor de vrijstelling van douanerechten krachtens artikel 3, lid 1, van verordening nr. 1798/75 moet derhalve de instelling of organisatie waarvoor het betrokken voorwerp bestemd is, aantonen dat het gaat om een wetenschappelijk instrument of apparaat dat uitsluitend bestemd is voor het onderwijs of zuiver wetenschappelijk onderzoek.

Verzoekster in het hoofdgeding, de Ludwig-Maximilians-Universität München (hierna: verzoekster) voerde op 24 februari 1977 glazen flessen in de Bondsrepubliek Duitsland in. Volgens de door verzoekster verstrekte gegevens zijn de flessen vervaardigd van flintglas, een materiaal dat ook bij langdurige opslag geen stoffen in het alkalische medium afgeeft. Voorts hebben de flessen een platte bodem, die de aangroei van de cellen toelaat, en een speciale gietrand. Deze laatste is speciaal ontworpen voor weefselcultuurmedia en maakt het mogelijk om oplossingen uit te gieten zonder dat zij langs de rand van de fles aflopen; dit is wegens de uiterst strenge eisen inzake steriliteit zeer belangrijk.

Toen de flessen bij de douane werden aangeboden om in het vrije verkeer te worden gebracht, verzocht verzoekster om vrijstelling van douanerechten. Het Hauptzollamt München-West verleende aanvankelijk vrijstelling, met dien verstande dat achteraf zou worden geverifieerd of het inderdaad om onderzoekmiddelen ging. Nadat de Zolltechnische Prüfungs- und Lehranstalt München had onderzocht, of aan de voorwaarden van verordening nr. 1798/75 voor invoer met vrijstelling van douanerechten was voldaan, vorderde verweerder evenwel achteraf, bij wijzigingsbesluit van 27 juni 1977, douanerechten ten bedrage van DM 357,20 alsmede de daarover verschuldigde omzetbelasting bij invoer ten bedrage van DM 39,20. Als reden daarvoor voerde verweerder aan, dat de betrokken glazen flessen niet konden worden aangemerkt als instrumenten of apparaten (de Duitse versie van verordening nr. 1978/75 spreekt van Instrumente, Apparate oder Geräte). Verzoekster diende daarop bij het Hauptzollamt een bezwaarschrift in; toen dit werd afgewezen, stelde zij tegen het Hauptzollamt beroep in bij het Finanzgericht München.

Voor het Finanzgericht heeft verzoekster betoogd, dat de ingevoerde glazen flessen als wetenschappelijke instrumenten of apparaten in de zin van de Duitse versie van verordening nr. 1798/75 moeten worden aangemerkt; het zou hier immers gaan om instrumenten of apparaten voor onderzoek. Het begrip instrumenten zou in gespecialiseerde woordenboeken worden omschreven als middel, gereedschap of fijn werktuig en derhalve ook de ingevoerde glazen flessen omvatten. Voorts zouden deze flessen een Gerät in de zin van verordening nr. 1798/75 zijn, nu daaronder werktuigen, uitrustings- en gebruiksvoorwerpen, machines, toebehoren en benodigdheden (Utensilien) worden gerekend.

Voor de verwijzende rechter heeft het Hauptzollamt bestreden, dat de betrokken glazen flessen van wetenschappelijke aard zijn in de zin van artikel 3 van verordening nr. 1798/75. Zij heeft daartoe verwezen naar het woordenboek de Neue Herder, waar Instrumente, worden omschreven als Werkzeuge zu technischen, wissenschaftlichen oder künstlerischen Zwecken, en Werkzeuge als Arbeitsgeräte, mit denen eine Tätigkeit bzw. Arbeit ausgeführt wird. Ook het woordenboek de Große Duden — Fremdwörterbuch omschrijft Instrument als een Mittel, Gerät oder feines Werkzeug (für technische oder wissenschaftliche Arbeiten).

Volgens het Hauptzollamt gaat het bij een instrument derhalve om een produkt dat het karakter heeft van een werktuig waarmee een werk of een activiteit kan worden verricht, met dien verstande dat het instrument op enigerlei wijze actief op het te behandelen voorwerp of materiaal moet inwerken. Dit zou niet het geval zijn bij de glazen flessen, die slechts een passieve functie vervullen bij het steriel kweken en bewaren van cultuurmedia. Het zouden evenmin Geräte in de zin van artikel 3, lid 1, van verordening nr. 1798/75 zijn, doch hooguit gerei (Gerätschaften), dat niet onder de onderhavige regeling valt. Deze laatste zou immers geen vrijstelling van douanerechten beogen voor voorwerpen zonder meer, doch enkel voor wetenschappelijke instrumenten en apparaten. Bovendien zou in de Franse en Engelse versie van de verordening enkel sprake zijn van wetenschappelijke instrumenten en apparaten (instruments et appareils scientifiques; scientific instruments or apparatus). De term Geräte in de Duitse versie zou derhalve slechts dienen om de termen Instrumente und Apparate taalkundig te vervolledigen en af te ronden.

Bij beschikking van 8 maart 1983 heeft het Finanzgericht München de behandeling van de zaak geschorst en besloten, het Hof de volgende prejudiciële vraag te stellen:

In de motivering van de beschikking merkt het Finanzgericht op, dat het vooral gaat om de vraag, of met het begrip wetenschappelijke instrumenten en apparaten enkel het algemene begrip voorwerp wordt omschreven dan wel wordt gedoeld op een bijzondere categorie produkten met specifieke eigenschappen en kenmerken. Voor deze laatste uitlegging kan worden aangevoerd, dat elders in verordening nr. 1798/75, anders dan in artikel 3, lid 1, de uitdrukking voorwerp wordt gebezigd, dat artikel 3, lid 2, een bijzondere regeling bevat voor delen en toebehoren, alsmede dat de bewoordingen instrumenten en apparaten beantwoorden aan de terminologie van het gemeenschappelijk douanetarief, waar zij een engere betekenis hebben dan de omschrijving goederen of voorwerpen. Anderzijds kan gezien de strekking van verordening nr. 1798/75 bezwaarlijk worden gesteld, dat een goed slechts voor een gunstiger douanebehandeling in aanmerking komt indien het niet alleen bijzonder geschikt is voor wetenschappelijk onderzoek — hetgeen het adjectief wetenschappelijk impliceert —, doch tevens andere kenmerkende eigenschappen heeft.

Indien derhalve — aldus het Finanzgericht — onder instrumenten en apparaten goederen moeten worden verstaan die zich van andere voorwerpen onderscheiden door hun bijzonder aard, rijst vervolgens het probleem, welke criteria voor dat onderscheid moeten worden aangewend. Daarbij zal in aanmerking moeten worden genomen, dat artikel 3, lid 1, van verordening nr. 1798/75 in de Franse en Engelse versie alleen de woorden instrumenten en apparaten (instruments et appareils respectievelijk instruments or apparatus) bevat, en dat derhalve geen zelfstandige betekenis moet worden toegekend aan de — enkel in de Duitse versie van de verordening voorkomende — term Gerät.

Uitgaande van de terminologie van het gemeenschappelijk douanetarief en op grond van de verbinding van de woorden instrumenten en apparaten met het adjectief wetenschappelijk, moet — aldus nog steeds het Finanzgericht — bij de kenmerken die een goed het karakter van apparaat of instrument verlenen, vooral worden gedacht aan het voorhanden zijn van een mechanisme of van andere inrichtingen waarmee een stof kan worden bewerkt, verwerkt of anderszins behandeld dan wel bepaalde natuurkundige of scheikundige toestanden (zoals temperatuur of vacuüm) of verschijnselen kunnen worden opgewekt, geregeld of waargenomen en gemeten.

Anderzijds kan het niet voldoende worden geacht, dat een goed dat slechts als recipiënt dient, wegens zijn materiële eigenschappen geschikt en bestemd is om de invloed van storende milieufactoren bij de behandeling van een stof respectievelijk het verloop van een proces uit te schakelen. Zodanige voorwerpen kunnen veeleer slechts als apparaten of instrumenten worden gekwalificeerd wanneer zij zijn voorzien van inrichtingen waarmee de aard en de intensiteit van dergelijke storingsfactoren kunnen worden bepaald en geregeld of gemeten.

Krachtens artikel 20 van 's Hofs Sta-tuut-EEG zijn schriftelijke opmerkingen ingediend door de Commissie, vertegenwoordigd door J. Sack, lid van haar juridische dienst.

Het Hof heeft, op rapport van de rechterrapporteur en de advocaat-generaal gehoord, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

Bij beschikking van 5 oktober 1983 heeft het Hof de zaak naar de Tweede kamer verwezen.