Deze beschikking dient te worden gegeven binnen een termijn van vier maanden te rekenen vanaf de datum van ontvangst van het in artikel 3, lid 1, bedoelde dossier door de Commissie.

Volgens artikel 7 van de verordening van 1980 dienden de nationale autoriteiten een gunstig gevolg te geven aan het verzoek van de betrokkene, indien de Commissie binnen de in artikel 5 bedoelde termijn van vier maanden haar beschikking niet had gegeven.

De Commissie en de Nederlandse regering antwoorden hierop, dat de in de verordening van 1986 neergelegde procedurevoorschriften moeten worden toegepast, daar de verzoeken om vrijstelling na de inwerkingtreding van deze verordening, op 1 januari 1987, aan de Commissie zijn voorgelegd. Zij leiden hieruit af, dat de beschikkingen van de Commissie zijn gegeven binnen de — verlengde — termijn van zes maanden.

Verzoeksters betogen, dat dit uitgangspunt op de onderhavige zaken niet kan worden toegepast. De betrokken materiële en procedureregels zouden onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, zodat zij, wat hun werking in de tijd betreft, niet onafhankelijk van elkaar kunnen worden toegepast. Zij wijzen daartoe op de arresten van het Hof in de zaken Salumi II en Reichelt.

Arrest Salumi II, reeds aangehaald in voetnoot 6, en arrest van 27 mei 1982 (zaak 113/81, Reichelt, Jurispr. 1982, blz. 1957).

In deze twee zaken ging het om de vraag, of nieuwe gemeenschapswetgeving (in de zaak Reichelt verordening nr. 1430/79), die in de plaats kwam van voorheen bestaande nationale voorschriften, kon worden toegepast op rechtsgedingen die waren ontstaan vóór de inwerkingtreding ervan. Het Hof overwoog het volgende:

Voor de desbetreffende nationale regelingen stelde [de verordening] een communautaire regeling in de plaats en zij bracht een aantal onlosmakelijk verbonden processuele en materiële regelen, welker bijzondere voorschriften, wat de er ratione temporis aan verbonden gevolgen betreft, niet op zichzelf mogen worden beschouwd (arrest Salumi II, r. o. 11).

Het Hof weigerde derhalve, aan de nieuwe communautaire regeling terugwerkende kracht toe te kennen. Dit gold zowel voor de materiële als voor de procedureregels. Wat de materiële regels betreft, was dit resultaat in overeenstemming met het algemene uitgangspunt van het Hof, en het lijkt niet meer dan normaal dat aan de procedureregels geen eerdere werking kan worden toegekend dan aan de materiële regels waarmee zij verbonden zijn.

Mijns inziens kan uit deze rechtspraak geen conclusie worden getrokken voor de kern van de onderhavige zaak, te weten of de Commissie de verzoeken om vrijstelling moest behandelen op basis van de procedureregels die golden toen de verzoeken aan haar werden voorgelegd, of op basis van de procedureregels die golden op de datum waarop verzoeksters zich tot de Nederlandse autoriteiten hebben gewend, waarbij als vaststaand moet worden aangenomen, dat de op laatstbedoelde datum geldende materiële regels moeten worden toegepast.

Verzoeksters' eerste middel is derhalve ongegrond.

Overwegende dat de aangever een douaneexpediteur is die de formaliteiten in verband met het in het vrije verkeer brengen van de goederen voor rekening van derden, doch in eigen naam heeft verricht en dat hij zelf de verplichting op zich heeft genomen de eventueel voor de aangegeven goederen verschuldigde rechten bij invoer te voldoen;

Overwegende dat hij zodoende aansprakelijk is, zowel voor de betaling van de rechten bij invoer als voor de regelmatigheid van de documenten welke hij tot staving van de aangifte tot in het vrije verkeer brengen aan de douaneautoriteiten heeft overgelegd;

Overwegende dat het ontvangen van ongeldige of naderhand door de bevoegde autoriteiten ongeldig gemaakte certificaten niet kan worden beschouwd als een buitengewone omstandigheid in de zin van artikel 13 van verordening (EEG) nr. 1430/79 die een terugbetaling van de wettelijk verschuldigde rechten bij invoer kan rechtvaardigen, aangezien de goede trouw aangaande deze certificaten en de juistheid van de er in voorkomende gegevens in het algemeen niet gegarandeerd zijn, overeenkomstig het arrest van het Hof van Justitie in de zaken 98/83 en 230/83;

Overwegende dat het derhalve niet gerechtvaardigd is in dit geval de gevraagde terugbetaling van de rechten bij invoer toe te staan.

De Commissie overweegt dat het voor de vraag of vrijstelling kan worden verleend, niet van belang is dat de navordering is opgelegd aan een douane-expediteur, waarna zij verklaart dat er geen sprake is van een buitengewone omstandigheid in de zin van artikel 13, indien invoerrechten worden nagevorderd omdat certificaten ten onrechte blijken te zijn afgegeven. Tot staving van deze opvatting wijst de Commissie op het arrest van het Hof in bovengenoemde zaak.

Dit voldoet aan de vereisten die in een zaak als de onderhavige aan de motivering moeten worden gesteld.

Het Hof overwoog in het arrest Van Gend Sc Loos dat van een buitengewone omstandigheid slechts sprake zou zijn

indien de van buiten komende oorzaak waarop de justitiabelen zich beroepen, zo onstuitbare en onontkoombare gevolgen had, dat het voor de betrokkenen objectief onmogelijk werd hun verplichtingen na te komen.

Waarna het Hof het volgende vaststelde:

Bij bedrijven met grote ervaring, zoals verzoeksters, is het feit dat hun ongeldige certificaten van oorsprong worden aangeboden, niet te beschouwen als iets wat — ondanks alle betrachte diligentic — onvoorzienbaar en onvermijdelijk is. Een douane-expediteur stelt zich door het uitoefenen van zijn werkzaamheden op zichzelf reeds aansprakelijk zowel voor de betaling van de invoerrechten als voor de regelmatigheid van de door hem aan de douane-instanties voorgelegde documenten. Ten aanzien van het argument van verzoeksters, dat zij hun schade niet op hun opdrachtgevers konden verhalen omdat dezen failliet waren gegaan, moet worden opgemerkt dat artikel 13 van verordening nr. 1430/79 uiteraard niet bedoeld is om douane-expediteurs tegen het faillissement van hun cliënten te beschermen.

Al evenzeer faalt de stelling van verzoeksters, dat het feit dat de certificaten van oorsprong of herkomst door de douaneautoriteiten van de daarin vermelde landen waren afgegeven, een buitengewone omstandigheid in de zin van voornoemd artikel 13 oplevert. Door te oordelen dat een dergelijke omstandigheid een van de bedrijfsrisico's is waaraan een douane-expediteur wegens de aard van zijn werkzaamheden blootstaat, heeft de Commissie de haar door artikel 13 van verordening nr. 1430/79 gelaten beoordelingsmarge niet overschreden (r. o. 16 en 17).

Naar mijn oordeel stellen verzoeksters zich ten onrechte op het standpunt, dat de Commissie haar motivering in casu niet kan doen steunen op dit arrest. De door verzoeksters aangevoerde verschillen tussen de zaak Van Gend & Loos en de onderhavige zaken bestaan niet. Het ligt mijns inziens voor de hand, dat aan de omvang van het bedrijf van de douane-expediteur en aan diens al dan niet ruime ervaring geen betekenis kan worden gehecht. Bepalend is, of het bedrijf is toegelaten als douane-expediteur. Het is voorts irrelevant, of invoerrechten worden nagevorderd op grond dat het document waarmee vrijstelling werd verkregen, blijkt te zijn vervalst, of op grond dat het is ingetrokken omdat de voorwaarden voor afgifte ervan niet vervuld bleken te zijn. In beide gevallen is doorslaggevend, dat niet was voldaan aan de voorwaarden voor vrijstelling, een risico dat ook een importeur te goeder trouw moet dragen.

Uit het arrest Van Gend & Loos blijkt voorts, dat de goede trouw van verzoeksters met betrekking tot de juistheid van de certificaten van oorsprong niet van invloed is op de vraag, of er sprake is van een buitengewone omstandigheid.

Evenmin relevant is verzoeksters' opmerking, dat niet bewezen is dat de ingevoerde honing in werkelijkheid niet van oorsprong was uit Jamaica of een andere ACS-Staat, alleen al omdat slechts vrijstelling kan worden verkregen wanneer de importeur aantoont dat de ingevoerde goederen van oorsprong zijn uit een ACS-Staat. Daar komt bij, dat deze vraag betrekking heeft op de wettigheid van de intrekking der certificaten van oorsprong, zodat hieraan geen argument kan worden ontleend ten betoge dat de beslissing van de Commissie dat terugbetaling van invoerrechten niet gerechtvaardigd was, onwettig zou zijn. In dit verband zij verwezen naar het arrest van het Hof in de zaak Cerealmangimi en Italgrani

Arrest van 12 maart 1987 (gevoegde zaken 244/85 en 245/85, Jurispr. 1985, blz. 1303).

dat verzoeksters tegen de bestreden beschikking slechts middelen kunnen aanvoeren die zijn ontleend aan het bestaan van buitengewone omstandigheden en het ontbreken van nalatigheid of manipulatie hunnerzijds, maar geen middelen ontleend aan onwettigheid van de beschikking waarbij van hen betaling van de betwiste rechten wordt verlangd.

Dit middel moet ongegrond worden verklaard. Het heeft betrekking op de wettigheid van de navorderingsaanslagen van de Nederlandse autoriteiten en kan, gelet op voornoemd arrest in de zaak Cerealmangimi en Italgrani, in de onderhavige zaak niet worden aangevoerd. Het is ook materieel gezien onhoudbaar. De Commissie bestrijdt weliswaar niet, dat zij de in artikel 25 van Protocol nr. 1 voorgeschreven procedure niet heeft gevolgd, maar verzoeksters hebben geenszins aangetoond dat de Commissie in strijd met de tweede Overeenkomst van Lomé heeft gehandeld door in een ACS-Staat een onderzoek in te stellen naar de vraag, of zich bij de afgifte van certificaten van oorsprong onregelmatigheden hadden voorgedaan. Dergelijke controles vinden uiteraard plaats na overleg met de autoriteiten van de betrokken ACS-Staat.

Reeds in het arrest van 17 maart 1983 (Control Data)

Zaak 294/81, Jurispr. 1983, bk. 911.

het bedrijf bij de nationale autoriteiten een aanvraag had ingediend ter verkrijging van vrijstelling van invoerrechten;

Het Hof overwoog in deze arresten, dat deze procedure verzoeksters voldoende in de gelegenheid stelde om hun standpunten ten overstaan van de nationale autoriteiten kenbaar te maken. Het concludeerde dan ook, dat de grief ontleend aan het bestaan van een vormgebrek, [diende] te worden afgewezen.

Arrest Van Gend & Loos, r, o, 9; arrest Control Data r. o. 17.

Verzoeksters in de onderhavige zaken bestrijden in zoverre niet, dat de in de betrokken verordeningen voorgeschreven procedure is gevolgd en dat het Hof in de arresten Van Gend & Loos en Control Data een standpunt heeft ingenomen over middelen die ook in de onderhavige zaken worden aangevoerd. Zij zijn evenwel van oordeel, dat het Hof zijn uitspraak in die twee zaken opnieuw in overweging zou moeten nemen, onder meer gelet op zijn latere rechtspraak inzake het belang van een nauwgezette eerbiediging van het recht op verweer. Zij verwijzen hiertoe naar een reeks arresten, waaronder de arresten van 27 juni 1991 (Al-Jubail) en 12 februari 1992 (PTT Nederland).

Zaak 49/88, Jurispr. 1991, blz. I-3187, rcspccticvclijk gevoegde zaken C-48/90 en C-66/90, Jurispr. 1992, blz. I-565.

Verzoeksters hebben geen elementen aangevoerd op grond waarvan de rechtspraak van het Hof neergelegd in de arresten Van Gend & Loos en Contol Data zou moeten worden gewijzigd. Er is evenmin strijd tussen deze arresten en de rechtspraak in antidumpingen mededingingszaken, waarnaar verzoeksters ook nog verwijzen. Het Hof heeft steeds beklemtoond, dat het gemeenschapsrecht de strikte inachtneming van het recht op verweer verlangt, maar het is duidelijk dat dit recht niet in alle soorten zaken dezelfde betekenis heeft. Het heeft een bijzondere betekenis in zaken waarin de communautaire autoriteiten van oordeel zijn dat de betrokken onderneming het gemeenschapsrecht heeft geschonden en dat naar aanleiding daarvan tegen die onderneming kan worden opgetreden. In gevallen daarentegen waarin de betrokken onderneming zelf om vrijstelling van invoerrechten verzoekt, kan er echter niet meer betekenis aan worden toegekend dan die welke voortvloeit uit de betrokken bepalingen van gemeenschapsrecht en die het Hof voldoende acht.