1.

L-iżvilupp teknoloġiku dejjem miexi ’l quddiem ifittex li jeħles lill-individwi mill-kompiti diffiċli jew perikolużi tagħhom. Il-karozza mingħajr sewwieq, li konna naħsbu teżisti biss fir-rumanzi tal-fantaxjenza, qiegħda ssir realtà. Hija diġà topera fit-toroq ta’ San Francisco u ta’ Beijing u ser tkun, għada pitgħada, f’Londra  ( 2 ). Huwa mistenni tnaqqis sostanzjali tan-numru ta’ inċidenti tat-triq bħala riżultat tat-tnaqqis tar-riskju relatat mal-iżball uman.

2.

Sakemm naraw jekk dan it-tnaqqis isirx reali, id-dritt tal-Unjoni jkompli jipprovdi mezz importanti ta’ protezzjoni lill-vittmi ta’ inċidenti tat-triq permezz tad-direttivi dwar l-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur  ( 3 ) (iktar ’il quddiem, flimkien, id-“Direttivi tal-‘assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili’”). Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ġiet mitluba, diversi drabi, tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni ta’ dawn id-direttivi, partikolarment sabiex tiddefinixxi l-kunċetti ta’ “passiġġieri”  ( 4 ) jew ta’ “użu tal-vetturi”  ( 5 ), din it-talba għal deċiżjoni preliminari tistedinha, għall-ewwel darba, tippreċiża l-limiti tal-kunċett ta’ “sewwieq”, meta din il-kwistjoni diġà qiegħda tħasseb lil bosta qrati nazzjonali.

I.

It-tilwima fil-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

3.

Fl‑2016, ED, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, kien qiegħed isuq vann li kien jappartjeni lil klabb tal-futbol li fih kienu qiegħed jirkbu ex kowċ ta’ dan il-klabb u ċerti membri tat-tim. Il-vann telaq mill-grawnd ta’ klabb tal-futbol ieħor u mar fid-direzzjoni ta’ klabb terz sabiex iżur festa organizzata hemmhekk. Filwaqt li l-vann misjuq minn ED kien għaddej b’veloċità ta’ madwar 70 km fis-siegħa, il-kowċ, li kien bilqiegħda wara fuq il-lemin tas-sewwieq, f’daqqa waħda ġibed il-ħendbrejk. Il-vann skiddja bla kontroll u laqat diversi pilastri. Is-sewwieq kif ukoll il-membru tat-tim li kien jinsab fuq is-sit tal-passiġġier ta’ quddiem taru ’l barra mill-vettura. Il-membru tat-tim miet mill-ġrieħi li ġarrab. ED weġġa’ serjament u, sal-lum, għadu jsofri mill-ġrieħi gravi mġarrba bħala riżultat ta’ dan l-inċident.

4.

Il-klabb tal-futbol proprjetarju tal-vann kien issottoskriva assigurazzjoni mar-Reaal Schadeverzekering NV kontra r-riskju ta’ responsabbiltà ċivili. Il-klabb kien ukoll issottoskriva assigurazzjoni għad-danni tal-passiġġieri u tas-sewwieq mal-kumpannija Nationale Nederlanden  ( 6 ).

5.

Għad-danni tiegħu stess li rriżultaw minn dan l-inċident, ED, permezz tal-fondazzjoni Stichting Koskea li issa tamministra l-beni tiegħu u tiddefendi l-interessi tiegħu, ipprova jirrikorri għall-kopertura ta’ Nationale Nederlanden. F’Jannar 2020, l-avukat ta’ din il-kumpannija informa lil ED li ma kienx hemm kopertura taħt l-assigurazzjoni għas-sewwieq għaliex mir-rapport tal-pulizija dwar iċ-ċirkustanzi tal-inċident kien jirriżulta li ED kien ikkonsma l-alkoħol qabel ma beda jsuq il-vann u ma kellux iċ-ċinturin tas-sigurtà tiegħu maqful. L-avukat indika wkoll li ma setax ikun hemm kopertura taħt l-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili peress li mill-Artikolu 4(1) tal-Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (il-Liġi Olandiża dwar l-Assigurazzjoni għar-Responsabbiltà Ċivili tal-Vetturi bil-Mutur, iktar ’il quddiem il-“WAM”) jirriżulta li “l-assigurazzjoni ma għandhiex neċessarjament tkopri l-kumpens għad-danni subiti mis-sewwieq tal-vettura bil-mutur li kkawża l-inċident”.

6.

Din id-dispożizzjoni nazzjonali tittrasponi fid-dritt Olandiż l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 li jipprovdi li “[…] l-assigurazzjoni li hemm referenza għaliha fl-Artikolu 3 għandha tkopri r-responsabbiltà għal danni personali tal-passiġġieri kollha, minbarra x-xufier, ikkawżati mill-użu ta’ vettura”  ( 7 ).

7.

Stichting Koskea, li taġixxi f’isem ED, ippreżentat rikors kontra Nationale Nederlanden intiż sabiex jinkiseb kumpens għad-danni subiti minnu abbażi tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni kontra r-riskju ta’ responsabbiltà ċivili billi sostniet, essenzjalment, li ED ma setax jibqa’ jitqies bħala sewwieq wara l-intervent tal-kowċ fis-sewqan tal-vettura li kkawża d-danni.

8.

Ir-Rechtbank Noord-Nederland (il-Qorti Distrettwali ta’ Noord-Nederland, il-Pajjiżi l-Baxxi) laqgħet dan ir-rikors billi qieset, essenzjalment, li, mill-mument li l-ex kowċ ġibed il-ħendbrejk, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ma kienx għadu f’pożizzjoni li effettivament isuq dik il-vettura u, konsegwentement, ma setax jibqa’ jitqies bħala s-“sewwieq” tagħha fis-sens tal-Artikolu 4(1) tal-WAM.

9.

Nationale Nederlanden appellat minn dik is-sentenza quddiem il-Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (il-Qorti tal-Appell ta’ Arnhem-Leeuwarden, il-Pajjiżi l-Baxxi) li annullatha billi ddeċidiet li ED ma kienx tilef il-kwalità tiegħu ta’ sewwieq minħabba l-intervent tal-kowċ u li ED kien il-persuna li inizjalment ħadet f’idejha l-isteering wheel ta’ dik il-vettura, li startjatha, li ddeterminat il-veloċità tagħha u li għażlet f’liema direzzjoni tivvjaġġa. Huwa kien qiegħed iħaddem il-kontrolli tal-imsemmija vettura u l-fatt li l-ex kowċ f’daqqa waħda ġibed il-ħendbrejk u wettaq azzjoni ta’ sewqan ma jbiddel xejn minn dan kollu.

10.

Il-Fondazzjoni Stichting Koskea appellat fil-kassazzjoni quddiem l-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi), li hija l-qorti tar-rinviju. Din tal-aħħar għandha dubji dwar jekk ED kienx għadu sewwieq fil-mument meta seħħ l-inċident u jekk għandux jiġi ekwiparat ma’ passiġġier vittma u, bħala tali, kopert mill-assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili. Fil-fehma tagħha, tqum il-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-assigurazzjoni obbligatorja ta’ vetturi bil-mutur għandha tkopri r-responsabbiltà għad-danni tax-sewwieq inizjali tal-vettura kkonċernata meta passiġġier ikun intervjena fis-sewqan ta’ dik il-vettura u meta dan l-intervent ikun ikkawża inċident.

11.

Għalkemm l-Artikolu 4(1) tal-WAM huwa intiż li jagħmel użu mill-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 1 tat-Tielet Direttiva, li sar l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103, ebda waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet ma tiddefinixxi x’inhu “sewwieq”. Peress li l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 jistabbilixxi distinzjoni bejn is-sewwieq u l-passiġġieri l-oħra, huwa importanti li jiġi ddefinit is-“sewwieq” li għalih ma japplikax il-prinċipju ġenerali ta’ protezzjoni permezz tal-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili.

12.

Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, permezz ta’ deċiżjoni li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ Lulju 2024, id-domandi preliminari li ġejjin:

13.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minn Nationale Nederlanden, mill-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u mill-Kummissjoni Ewropea li nstemgħu wkoll waqt is-seduta li nżammet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ Ġunju 2025.

II.

Analiżi

14.

Preliminarjament, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ripetutament li “l-obbligu ta’ kopertura mill-assigurazzjoni tar-responsabbiltà ċivili għad-danni kkawżati lil terzi minn vetturi bil-mutur huwa distint mill-estent tal-kumpens ta’ dawn id-danni fuq il-bażi tar-responsabbiltà ċivili tal-assigurat. Fil-fatt, filwaqt li l-ewwel wieħed huwa ddefinit u ggarantit mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, it-tieni wieħed huwa rregolat, essenzjalment, mid-dritt nazzjonali”  ( 8 ). Minn dan isegwi li l-Ewwel, it-Tieni u t-Tielet Direttivi ma jfittxux li jarmonizzaw is-sistemi ta’ responsabbiltà ċivili tal-Istati Membri u li, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, dawn tal-aħħar jibqgħu liberi li jistabbilixxu s-sistema ta’ responsabbiltà ċivili applikabbli għall-inċidenti li jirriżultaw mill-użu tal-vetturi  ( 9 ).

15.

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma xtaqx, pereżempju, jippreċiża t-tip ta’ responsabbiltà ċivili, għal tort jew għal riskju, fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur, li għandha tiġi koperta minn assigurazzjoni obbligatorja  ( 10 ). Hija għalhekk ir-responsabbiltà ċivili applikabbli skont il-modalitajiet iddefiniti mid-dritt ta’ kull Stat Membru li għandha tkun koperta minn assigurazzjoni skont id-dritt tal-Unjoni, sakemm l-effett utli tad-direttivi li jirregolaw dan il-qasam ikun protett  ( 11 ). Huwa f’isem dan l-effett utli li l-Qorti tal-Ġustizzja setgħet għalhekk tiddeċiedi li dawn id-direttivi jipprekludu dispożizzjoni nazzjonali li teskludi awtomatikament jew tillimita b’mod sproporzjonat id-dritt għal kumpens tal-vittma minħabba l-kontribut tagħha għat-twettiq tad-dannu  ( 12 ).

16.

B’dan il-mod, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kompliet traqqaq il-linja ta’ demarkazzjoni bejn l-armonizzazzjoni tas-sistemi ta’ responsabbiltà ċivili u l-armonizzazzjoni tal-assigurazzjoni għal din ir-responsabbiltà. Huwa neċessarju li wieħed iżomm f’moħħu din il-linja rqiqa qabel ma jibda janalizza d-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja.

A.

Fuq id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “sewwieq”

17.

Għalkemm ma hijiex drawwa tiegħi, ser nibda l-analiżi bit-tieni domanda preliminari. Madankollu, fid-dawl tar-risposta li ser nipproponi li tingħata għall-ewwel domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, ma huwiex, fil-fehma tiegħi, neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għal din it-tieni domanda li tistedinha tiddefinixxi l-kunċett ta’ “sewwieq” fis-sens tad-Direttivi tal-“assigurazzjoni għar‑responsabbiltà ċivili”. Għalhekk huwa biss b’mod sussidjarju li nsemmi l-elementi tar-risposta li ġejjin.

18.

L-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 ma jiddefinixxix is-“sewwieq”. L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, li madankollu huwa ddedikat għad-definizzjonijiet, ma huwiex ta’ wisq għajnuna lanqas. L-ebda waħda mid-direttivi l-oħra tal-“assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili” ma jippreċiżaw dan it-terminu  ( 13 ).

19.

Issa, fir-rigward ta’ kunċett li jinsab f’dispożizzjoni ta’ direttiva li ma tinkludi ebda riferiment għad-drittijiet nazzjonali, il-kelma “sewwieq” teħtieġ, bħala prinċipju, fid-dawl tar-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ trattament ugwali, interpretazzjoni awtonoma u uniformi li tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest ta’ din id-dispożizzjoni u l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti  ( 14 ).

20.

F’dak li jirrigwarda l-kuntest, mill-eżami tad-Direttiva 2009/103 jirriżulta li s-sewwieq huwa ddefinit biss b’mod negattiv: ma huwiex passiġġier  ( 15 ), lanqas ma huwa persuna miexja fit-triq jew utent tat-triq mingħajr vettura bil-mutur  ( 16 ), u lanqas, a fortiori, ċiklist  ( 17 ).

21.

Madankollu, is-sewwieq jinsab neċessarjament fil-vettura, iddefinita fil-punt 1 tal-Artikolu 1 tad-Direttiva 2009/103 bħala, b’mod partikolari, li tista’ “tinsaq b’potenza mekkanika”. Għaldaqstant, minn dan jista’ jiġi dedott li s-sewwieq huwa, bħala prinċipju, dak li, ġewwa l-vettura, jopera l-potenza mekkanika tal-vettura.

22.

Fir-rigward tal-għan imfittex, il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement reġgħet fakkret li d-direttivi kkodifikati mid-Direttiva 2009/103 “ppreċiżaw bil-mod il-mod l-obbligi tal-Istati Membri fil-qasam tal-assigurazzjoni obbligatorja. Huma kienu intiżi, minn naħa, li jiżguraw il-moviment liberu kemm tal-vetturi normalment ibbażati fit-territorju tal-Unjoni […] kif ukoll tal-persuni li jkunu jinsabu f’dawn il-vetturi u, min-naħa l-oħra, li jiggarantixxu li l-vittmi tal-inċidenti kkawżati minn dawn il-vetturi jgawdu trattament paragunabbli, ikun fejn ikun il-post fit-territorju tal-Unjoni fejn ikun iseħħ l-inċident […]. [M]ill-premessi 2 u 20 tad-Direttiva 2009/103 jirriżulta li din tal-aħħar għandha, essenzjalment, l-istess għanijiet bħal dawk tal-imsemmija direttivi […]. Mill-evoluzzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tal-assigurazzjoni obbligatorja jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni kontinwament fittex u saħħaħ l-għan ta’ protezzjoni tal-vittmi ta’ inċidenti kkawżati minn dawn il-vetturi”  ( 18 ).

23.

Għalkemm minn dan l-għan jirriżulta rekwiżit li l-“vittmi” jiġu ddefiniti b’mod wiesa’  ( 19 ), fil-fehma tiegħi, dan ma jistax iservi ta’ bażi għal definizzjoni tal-kunċett ta’ “sewwieq” li tinkludi fiha d-dimensjoni potenzjalment ta’ vittma tiegħu, minħabba l-esklużjoni espliċita li tinsab fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103.

24.

Id-definizzjoni ta’ “sewwieq”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, għandha għalhekk taqa’ xi mkien bejn ir-rispett tal-libertà tal-Istati Membri li jiddefinixxu l-mudell ta’ responsabbiltà ċivili tal-għażla tagħhom  ( 20 ) u l-preżervazzjoni tal-effett utli ta’ din id-direttiva.

25.

Sabiex jintlaħaq livell ogħla ta’ preċiżjoni f’din id-definizzjoni, għajnuna interpretattiva tista’ utilment tinstab fid-dritt internazzjonali.

26.

B’hekk, il-Konvenzjoni ta’ Vjenna tat‑8 ta’ Novembru 1968 dwar it-Traffiku fit-Toroq  ( 21 ), li għaliha huma partijiet l-Istati Membri kollha, tiddefinixxi lis-sewwieq fl-Artikolu 1(v) tagħha bħala “kull persuna li tieħu f’idejha d-direzzjoni ta’ vettura, karozza jew xort’oħra (inkluż ir-rota)”. Hija tiddedika dispożizzjoni speċifika għas-sewwieqa fl-Artikolu 8 tagħha li minnha jirriżulta li “[k]ull vettura li tkun miexja jew kull kombinazzjoni ta’ vetturi li jkunu qegħdin jiċċaqilqu għandha jkollha sewwieq”, li “[k]ull sewwieq għandu jkollu l-kwalitajiet fiżiċi u psikiċi neċessarji u jkun fi stat fiżiku u mentali li jsuq”, li “[k]ull sewwieq ta’ vettura bil-mutur għandu jkollu l-għarfien u l-ħila meħtieġa biex isuq il-vettura tiegħu” u li “[k]ull sewwieq għandu jkollu kontroll kostanti tal-vettura tiegħu”  ( 22 ). Huwa interessanti li wieħed jinnota li, dejjem skont dan l-Artikolu 8, hija responsabbiltà esklużiva tas-sewwieq li jibqa’ dejjem kapaċi li jikkontrolla l-vettura.

27.

Għaldaqstant, minn dawn l-elementi kollha jista’ jiġi dedott li s-sewwieq huwa dak li ħa postu fis-sit ta’ pilotaġġ tal-vettura u li għalhekk għandu aċċess għall-kontrolli essenzjali ta’ din il-vettura li jippermettulu jiddetermina l-moviment, id-direzzjoni u l-veloċità tagħha.

28.

Fl-aħħar nett, inżid li, għar-raġunijiet li ser nesponi iktar ’il quddiem f’dawn il-konklużjonijiet, huwa biss f’ċirkustanzi kompletament eċċezzjonali li l-kwalità ta’ sewwieq tista’ tintilef mill-persuna li tkun ħadet postha fis-sit ta’ pilotaġġ  ( 23 ). F’kull każ, l-oneru li jiġi evalwat min kien is-sewwieq fil-mument tal-inċident, skont il-kuntest fattwali speċifiku ta’ kull waħda mis-sitwazzjonijiet li jqumu quddiemhom, għandu jitħalla f’idejn il-qrati nazzjonali. Huma u jagħmlu din l-evalwazzjoni, infakkar li għandhom jiżguraw li jinżamm l-effett utli tad-Direttiva 2009/103  ( 24 ).

B.

Fuq il-kwistjoni tal-kumpens għad-danni subiti mis-sewwieq

29.

Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk mill-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 jirriżultax li l-assigurazzjoni obbligatorja prevista fl-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva għandhiex tkopri r-responsabbiltà għad-danni subiti mis-sewwieq fil-każ fejn passiġġier jintervjeni fis-sewqan tal-vettura bil-mutur u fejn dan l-intervent jikkawża inċident.

30.

Fil-fehma tiegħi, din id-domanda għandha tingħata risposta fin-negattiv.

31.

Infakkar li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/103 jobbliga lil kull Stat Membru jieħu l-miżuri kollha xierqa sabiex ir-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi normalment ibbażati fit-territorju tiegħu tkun koperta minn assigurazzjoni.

32.

Għalkemm id-danni koperti u l-modalitajiet ta’ din l-assigurazzjoni huma ddeterminati fil-kuntest ta’ dawn il-“miżuri xierqa”  ( 25 ), id-Direttiva 2009/103 tippreċiża li l-assigurazzjoni għandha tkopri b’mod obbligatorju kemm id-danni materjali kif ukoll id-danni personali  ( 26 ). Iktar ’il quddiem, din id-direttiva tippreċiża wkoll li l-assigurazzjoni msemmija fl-Artikolu 3 tagħha “għandha tkopri r-responsabbiltà għal danni personali tal-passiġġieri kollha, minbarra x-xufier, ikkawżati mill-użu ta’ vettura”  ( 27 ). Min-naħa l-oħra, id-danni subiti mill-familja tas-sewwieq għandhom, bħala prinċipju, ikunu koperti  ( 28 ). Fl-aħħar nett, mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 12(3) tad-Direttiva 2009/103, jirriżulta li din id-dispożizzjoni “[għandha tkun] mingħajr preġudizzju kemm għar-responsabbiltà ċivili kif ukoll għall-ammont ta’ kumpens”.

33.

Għaldaqstant, mill-interpretazzjoni letterali tal-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 tirriżulta intenzjoni ċara u espliċita tal-leġiżlatur tal-Unjoni li ma jipprevedix kopertura, mill-assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili, għad-danni subiti mis-sewwieq, u dan irrispettivament mill-oriġini tagħhom. Fil-fatt, l-esklużjoni li tirrigwarda lis-sewwieq tikkonċerna d-danni kollha, mingħajr distinzjoni, u mhux biss id-danni li għalihom huwa responsabbli s-sewwieq.

34.

Barra minn hekk, mill-formulazzjoni ta’ dan l-artikolu jirriżulta li vettura tista’ tinsaq biss minn sewwieq wieħed  ( 29 ).

35.

It-trattazzjonijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma ppermettewx verament li tiġi stabbilita r-raġuni eżatta għall-esklużjoni tal-kopertura tad-danni tas-sewwieq, li toriġina mit-Tielet Direttiva  ( 30 ), iżda wieħed jista’ raġonevolment jaħseb li s-sistema ta’ assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili li tirriżulta mill-użu ta’ vetturi kif implimentata fuq il-livell tal-Unjoni hija bbażata fuq dikotomija fundamentali – summa divisio – bejn, minn naħa, is-sewwieq, meqjus bħala dak li ddeċieda jintroduċi l-vettura fit-traffiku fit-toroq  ( 31 ), u għalhekk li jibqa’ l-attur tat-teħid tar-riskju, u li għandu kontroll fuq dan tal-aħħar, u, min-naħa l-oħra, il-vittmi “parti[jiet] dgħajfa f’inċident”  ( 32 ), kemm jekk ikunu mexjin fit-triq, passiġġieri u, fl-istess ħin, persuni assigurati, proprjetarji tal-vettura jew membri tal-familja tas-sewwieq, tad-detentur tal-polza jew tal-proprjetarju tal-vettura, kemm jekk ikunu daħlu fil-vettura b’għarfien sħiħ tar-riskju u kemm jekk jistgħu jiġu kkritikati talli kkontribwixxew għat-twettiq tad-dannu  ( 33 ). Id-dgħufija ta’ terzi li sfaw vittmi bħala passiġġieri tirriżulta, ipotetikament, mill-inkapaċità tagħhom li jinfluwenzaw is-sitwazzjoni aleatorja  ( 34 ). Il-persuni protetti skont id-diversi direttivi huma għalhekk il-vittmi tal-inċident, mifhuma f’sens wiesa’, li huma ddefiniti b’kuntrast ma’ u b’mod li jeskludi lis-sewwieq.

36.

Kemm minn perspettiva letterali u kemm minn waħda sistematika, kollox jissuġġerixxi li l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-intervent ta’ passiġġier li jikkawża inċident ma jistax ikollu l-konsegwenza li jċaħħad lis-sewwieq minn din il-kwalità.

37.

Minn perspettiva teleoloġika, jidhirli li huwa konformi mal-għan imfittex minn din id-direttiva li wieħed jipproponi interpretazzjoni tal-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 favur l-esklużjoni tal-kumpens għad-danni subiti mis-sewwieq inkluż fil-każ ta’ intervent ta’ passiġġier, u dan għal żewġ raġunijiet essenzjali.

38.

Fl-ewwel lok, filwaqt li l-evoluzzjoni leġiżlattiva marret bla dubju fid-direzzjoni ta’ protezzjoni ikbar għall-vittmi  ( 35 ), din l-evoluzzjoni, fl-istess ħin, kienet ikkaratterizzata b’mod ċar ħafna mill-esklużjoni – kostanti wara l-adozzjoni tat-Tielet Direttiva – tad-danni subiti mis-sewwieq mill-kamp tal-assigurazzjoni obbligatorja. Id-Direttivi tal-“assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili” huma għalhekk ibbażati fuq il-prinċipju li huma biss id-danni kkawżati lil terzi li jkunu vittmi ta’ vettura misjuqa minn sewwieq li għandhom ikunu koperti mill-assigurazzjoni obbligatorja  ( 36 ). L-armonizzazzjoni mwettqa minn dawn id-direttivi ma tikkonċernax is-sewwieq, li d-destin tiegħu jibqa’ ddeterminat mid-drittijiet nazzjonali.

39.

Fit-tieni lok, huwa preċiżament sabiex jiġi ggarantit l-għan imfittex b’mod kostanti mil-leġiżlatur matul l-interventi tiegħu f’dan il-qasam li għandha tittieħed rigorożament inkunsiderazzjoni l-esklużjoni prevista fl-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103.

40.

Fil-fatt, jidhirli li ladarba l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li l-għan ta’ protezzjoni tal-vittmi jipprekludi li leġiżlazzjoni nazzjonali tillimita indebitament il-kunċett ta’ passiġġier  ( 37 ), dan ma huwiex il-waqt li jittieħed riskju bl-adozzjoni ta’ kunċett ta’ “sewwieq”, fis-sens tad-dritt tal-Unjoni, li huwa fluwidu, suġġettiv u, fuq kollox, kapaċi jipperikola, indirettament, lill-vittmi stess billi jneħħilhom l-istatus tagħhom ta’ passiġġier. L-għan tal-protezzjoni tal-vittmi jiġi żgurat biss jekk tinżamm il-prevedibbiltà tar-regoli u din il-prevedibbiltà tista’ tiġi żgurata biss jekk il-kunċetti jkunu ċari u stabbli. Ninnota li, anki fir-rigward tal-passiġġieri, il-kopertura tad-danni tagħhom taħt id-Direttiva 2009/103 ma hijiex suġġetta għal nuqqas ta’ parteċipazzjoni fit-twettiq ta’ dawn tal-aħħar  ( 38 ).

41.

Għaldaqstant, il-kwistjoni tal-kopertura mill-assigurazzjoni obbligatorja għandha tiġi sseparata minn dik tar-responsabbiltà għad-danni minħabba li d-dritt tal-Unjoni ma rnexxilux jarmonizza din tal-aħħar  ( 39 ). Għalhekk, sabiex tiġi ppreżervata ċ-ċertezza legali u t-tqassim korrett tal-kompetenzi, għandu sempliċement jiġi kkonstatat, b’mod kemxejn riduzzjonist, li d-Direttiva 2009/103, minn naħa, tobbliga lill-Istati Membri jipprevedu li l-assigurazzjoni obbligatorja għandha tkopri d-danni subiti mill-passiġġieri vittmi u, min-naħa l-oħra, ma tipprevedix li din l-assigurazzjoni tkopri d-danni subiti mis-sewwieq.

42.

Iċ-ċirkustanzi tal-inċident li wasslu għall-kawża prinċipali huma għal kollox traġiċi u ovvjament għandu jintwera spirtu ta’ appoġġ fil-konfront tal-vittmi kollha. Madankollu, ir-rieda li tiġi stabbilita mill-ġdid xi tip ta’ ġustizzja fl-isfortuna ma tistax tiġġustifika tgħawwiġ tan-normi u tal-kunċetti legali sal-punt li dawn jitilfu s-sens komuni tagħhom.

43.

Fis-sens tad-Direttiva 2009/103, ED ma jistax ikun sewwieq u passiġġier, fl-istess ħin, tal-vettura li kkawżat id-danni. Il-kowċ li ġibed il-ħendbrejk ma jistax jitqies bħala sewwieq. Is-sempliċi interferenza tal-passiġġier fis-sewqan ma għandhiex l-effett li ttelliflu l-kwalità tiegħu ta’ vittma, billi din ma hijiex biżżejjed sabiex ittellef il-kwalità ta’ sewwieq lil dak li jinsab f’dik il-pożizzjoni.

44.

Il-grad ta’ intervent – ta’ responsabbiltà – tal-passiġġier fit-twettiq tad-dannu hija kwistjoni li ma tikkonċernax l-assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili kif stabbilita mid-Direttiva 2009/103 iżda pjuttost ir-responsabbiltà ċivili nnifisha  ( 40 ) li hija rregolata mid-dritt nazzjonali  ( 41 ). Għar-raġunijiet esposti iktar ’il fuq, nipproponi li l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2009/103 jiġi interpretat fis-sens li ma jipprovdix li l-assigurazzjoni obbligatorja għandha tkopri d-danni kkawżati mill-vettura lis-sewwieq tagħha, anki fil-każ fejn passiġġier ikun intervjena fis-sewqan tal-vettura.

45.

Li wieħed jiddeċiedi b’dan il-mod ma jħallix lis-sewwieqa bla rimedju, iżda jikkonferma illi huma l-Istati Membri li għandhom jorganizzaw sistema ta’ assigurazzjoni li tkopri d-danni subiti mis-sewwieqa  ( 42 ).

III.

Konklużjoni

46.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi):