In de zaak 25-67: In deze zaak heeft het Hof op
betreffende het verzoek, door het Finanzgericht van Saarland ingevolge artikel 177 van het E.E.G.-Verdrag in de zaak
FIRMA MILCH-, FETT- UND EIERKONTOR GmbH, te Hamburg,
HAUPTZOLLAMT SAARBRÜCKEN,
tot het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen gericht, strekkende tot het bekomen van een prejudiciële beslissing inzake de uitlegging van de artikelen 95 en 97 van het E.E.G.-Verdrag,
wijst
HET HOF VAN JUSTITIE,
samengesteld als volgt :
R. Lecourt, President,
A. M. Donner en W. Strauß (Rapporteur), Kamerpresidenten,
A. Trabucchi, R. Monaco, J. Mertens de Wilmars en P. Pescatore, Rechters,
Advocaat-Generaal: J. Gand,
Griffier: A. Van Houtte,
het volgende
De firma Milch-, Fett- und Eeierkontor GmbH (hierna te noemen
Het litigieuze percentage is in 1951, dat wil zeggen lang voor het inwerkingtreden van het Verdrag, ingevoerd. Reeds daarom kan hier bezwaarlijk van een gemiddeld percentage worden gesproken. Bovendien kunnen de bij berekening der vergelijkbare omzetbelasting in aanmerking te nemen factoren inmiddels in belangrijke mate zijn gewijzigd.
Dat artikel 97 is te beschouwen als een bijzonder geval waarin artikel 95 toepassing moet vinden, kan worden afgeleid uit het door het Hof in de zaak 57-65 (Jurisprudentie, Deel XII, blz. 346 en volgende) gewezen arrest, volgens hetwelk
De beginselen en doelstellingen van het Verdrag, vooral de in artikel 97 voorkomende verwijzing naar de beginselen van artikel 95, leiden tot de conclusie, dat een gemiddeld percentage
Hoe het litigieuze belastingpercentage wordt berekend, met name welke feitelijke constellaties aan de schattingen ten grondslag lagen en op welke plaatsen zij betrekking hebben, is tot nu toe niet bekend. Het vermoeden ligt daarom voor de hand, dat de vergelijkbare fiscale last op binnenlandse produkten en derhalve ook bedoeld percentage in hoofdzaak niet langs de weg van controleerbare berekeningen werden verkregen.
Reeds het enkele feit, dat het litigieuze percentage voor een groot aantal verschillende produkten geldt, maakt twijfelachtig of wel van een gemiddeld percentage kan worden gesproken. Men bedenke in ieder geval, dat de wetgever weliswaar vrijelijk mag beslissen, welke produkten hij in een groep zal onderbrengen, doch er bij vaststelling van één gemiddeld percentage, voor een aantal niet in dezelfde mate belaste produkten, tevens voor heeft zorg te dragen dat het in overeenstemming is met de fiscale last op de minstbelaste binnenlandse produkten.
Dat deze opvatting omvangrijke en tijdrovende onderzoekingen en schattingen noodzakelijk maakt, kan de administratie niet van haar verplichting tot nakoming der uit het Verdrag voortvloeiende verplichtingen ontslaan.
Weliswaar moet de verwijzende rechter op grond van het Duitse procesrecht ambtshalve een onderzoek naar de feiten instellen, zodat eigenlijk niet van bewijslast, doch slechts van stelplicht kan worden gesproken. Geschillen betreffende de juistheid van een belastingpercentage betreffen echter niet het onderzoek der feiten; er is in zoverre veeleer sprake van
Artikel 95 strekt er alleen toe te verhinderen, dat de overige Staten als gevolg van belastingmaatregelen op de markt van een bepaalde Lid-Staat een nadeliger positie innemen. In casu is evenwel een
Bij slachtpluimvee is het bovendien dienstig om
Men moet, gezien de aard der in Verordening no 22 bedoelde heffingen, concluderen dat zij als een bijzonder soort douanerechten zijn te beschouwen. De UASt dient daarentegen ter verzekering van een gelijke fiscale behandeling; zij is derhalve niet een heffing van gelijke werking als douanerechten, zoals ook uit 's Hofs arrest in de zaak 57-65 volgt.
Deze vraag moet zowel op de hiervoor ten aanzien van vraag 3 en 5 voorgedragen gronden als ook in verband met artikel 189 van het E.E.G.-Verdrag bevestigend worden beantwoord.
Het besluit tot verwijzing is op
Door de Regering van de Bondsrepubliek Duitsland, de Commissie van de Europese Gemeenschappen en de firma Milchkontor zijn overeenkomstig artikel 20 van het Protocol betreffende het Statuut van het Hof van Justitie van de E.E.G. schriftelijke — en ter terechtzitting van
De Advocaat-Generaal heeft ter terechtzitting van
De firma Milchkontor werd ten deze vertegenwoordigd door Dr. Wendt en Dr. Drager, advocaten te Hamburg, De Regering van de Bondsrepubliek Duitsland werd vertegenwoordigd door Ministerialrat Dr. Everling, Ministerialrat Hahnfeld en Oberlandesgerichtsrat Dr. Bülow, de Commissie van de Europese Gemeenschappen door haar juridisch adviseur Thiesing.
De
De term
Met betrekking tot vraag 6 merkt de firma Milchkontor op, dat de verwijzende rechter zich door te overwegen, dat de wetgever vrijelijk mag beslissen welke produkten hij in één groep zal onderbrengen, van een misleidende formulering heeft bediend, hebbende hij vervolgens terecht vastgesteld dat een gemiddeld percentage zich heeft te richten naar de binnenlandse produkten welke het minst zijn belast.
Het ware juister te zeggen, dat men alleen waren welke vrijwel in dezelfde mate zijn belast in één groep mag onderbrengen. De destijds geldende Duitse omzetbelastingpercentages lagen tussen 1 en 8 %; men kan dan slechts van vrijwel gelijk belaste produkten spreken wanneer de fiscale last van geval tot geval niet meer dan
De
In de eerste plaats kan maar moeilijk worden vastgesteld, met welke gelijksoortige waren het ingevoerde produkt moet worden vergeleken. De produktiecyclus welke tot de vervaardiging van binnenlandse produkten leidt, is van geval tot geval verschillend; met de frequentie der omzetten varieert ook het niveau der omzetbelasting.
Verdere moeilijkheden doen zich voor bij de vaststelling der nietrechtstreeks geheven belasting. Ook langs de weg van uitvoerige berekeningen is de hier nodige totale belastingvergelijking niet te realiseren. Bovendien zijn de aan de berekeningen ten grondslag te leggen factoren (prijzen, kostenfactoren, de structuur der onderneming) voortdurend aan veranderingen onderhevig. Wanneer men dan ten slotte het grote aantal vergelijkbare produkten — ten naaste bij
Aan deze moeilijkheden kan derhalve slechts langs de weg van schattingen en forfaitaire vaststellingen worden tegemoetgekomen; vandaar dan ook dat de verdragsluitende partijen in artikel 97 de term
Om genoemde redenen moeten in de betrokken Staten alle UASt-percentages noodzakelijkerwijze als
Evenmin is van belang, of een belastingpercentage sinds jaren ongewijzigd bleef en berekend werd op grond van statistieken welke een reeds afgesloten tijdvak betreffen. Zou men met betrekking tot alle met UASt belaste produkten steeds weer de ten deze relevante factoren hebben te onderzoeken — ten einde met mogelijke kleine verschuivingen rekening te kunnen houden — dan zouden de kosten in geen verhouding tot het resultaat komen te staan, immers wijzigingen welke deels tot minder belastingheffing leiden, houden elkander in evenwicht. Hoe de produkten voor de vaststelling van gemiddelde percentages groepsgewijze dienen te worden gerangschikt, staat in principe ter beoordeling van de wetgever. Van een gemiddeld percentage is ook sprake wanneer voor in verschillende stadia van het voortbrengingsproces vervaardigde waren hetzelfde percentage geldt.
Het is niet juist, dat men bij de vaststelling van een gemiddeld percentage van de fiscale last op de minst belaste produkten heeft uit te gaan; men houde zich aan de term
De
De
Bij de berekening der omzetbelasting op gelijksoortige binnenlandse produkten moet weliswaar met zo recent mogelijk statistische gegevens worden gewerkt. De vraag op welk referentietijdvak die gegevens betrekking hebben, wordt evenwel eerst van belang wanneer de verhouding
Ten aanzien van de zesde vraag sub c) deelt de Commissie de bezwaren van het Finanzgericht. Zou men in geheel verschillende mate belaste produkten in één groep mogen onderbrengen, dan zou zulks manipulaties mogelijk maken, door middel waarvan men aan de artikelen 95 en 97 gemakkelijk zou kunnen ontkomen. Tot samenstelling van een
De
Artikel 97 betreft de toepassing van artikel 95 in een bijzonder geval; de nationale rechter is derhalve bevoegd en verplicht ook belastingpercentages welke volgens de desbetreffende Staat gemiddelde percentages zijn, aan artikel 95 te toetsen.
Dat de berekening van de fiscale last op nationale produkten met moeilijkheden gepaard kan gaan, wil niet zeggen dat de bepaling niet rechtstreeks bindend is. De voornaamste moeilijkheden doen zich trouwens voor bij de berekening van binnenlandse belastingen, welke
Beziet men artikel 97 op zichzelf, dan komt men tot geen ander resultaat. Dit voorschrift laat alleen ruimte voor appreciatie voor zoveel het aan de Lid-Staten de keuze laat om al dan niet gemiddelde percentages vast te stellen en verschillende produkten groepsgewijs in te delen; gaat het evenwel om de vraag hoe de geheven omzetbelasting moet worden vastgesteld, hoe gemiddelde percentages moeten worden berekend en welke produkten in een groep mogen worden ondergebracht dan is voor zodanige appreciatie geen plaats.
De tweede alinea van artikel 97 spreekt niet tegen, doch vóór deze opvatting. Men heeft door middel van deze bepaling de positie van de Commissie tegenover de Lid-Staten willen versterken; de Commissie mag terstond bindende maatregelen treffen en behoeft niet, zoals in het geval van artikel 169, met een de Lid-Staat niet-bindend advies te beginnen; zulks omdat
De
er wordt alleen naar de de term in verband met de onder (1) geschetste moeilijkheden is artikel 97 aldus te verstaan, dat het de gebruikelijke — en onvermijdelijke — schattingen en forfaitaire vaststellingen geoorloofd verklaart.
Zouden gemiddelde percentages rechtstreeks door de nationale rechter kunnen worden onderzocht, dan zou de aan de Commissie verleende bevoegdheid richtlijnen vast te stellen geen zin meer hebben.
Juist in het geval van de Duitse UASt blijkt het gewicht dezer overwegingen. Zou men het voorschrift rechtstreeks bindend achten, dan zou de rechter, ten einde te kunnen beslissen of de in feite geheven belasting hoger is dan het vastgestelde percentage telkens tot een uitgebreid onderzoek moeten overgaan, hetgeen voor alle betrokkenen tot onevenredig grote moeilijkheden zou leiden.
Ook de omstandigheden, dat in artikel 97, lid
De
Artikel 97 laat de Lid-Staten in hun beoordeling in belangrijke mate vrij, door hun toe te staan
Deze moeilijkheden worden vergroot doordat de verschillende Lid-Staten ter vaststelling der gemiddelde belasting van een produkt niet een zelfde wijze van berekening toepassen.
Ook de vaststelling van de grenzen der verschillende groepen van produkten staat in belangrijke mate ter beoordeling van de Lid-Staten, daargelaten dat het als ongeoorloofd moet worden beschouwd de afzonderlijke produkten min of meer willekeurig in grote groepen onder te brengen.
Voorts kan aan de bijzondere procedurevoorschriften van artikel 97, alinea 2, een argument worden ontleend voor de stelling, dat alleen de Commissie geroepen is voor naleving van de bepalingen van dit artikel te zorgen.
Op grond van een en ander zijn met betrekking tot artikel 97 niet de voorwaarden vervuld om van een rechtstreeks bindend voorschrift te kunnen spreken.
Wel is de nationale rechter bevoegd na te gaan, of zich werkelijk een geval voordoet, waarin artikel 97 moet worden toegepast, dat wil zeggen of sprake is van een heffing ter compensatie van volgens het cumulatieve cascadestelsel geheven omzetbelasting en van een gemiddeld percentage voor produkten of groepen produkten.
De
Ook hier geldt, dat degene die zich op een norm beroept moet bewijzen, dat de voorwaarden waaronder zij kan worden toegepast, zijn vervuld. De administratie zal dan ook hebben aan te tonen, dat in casu van een echt gemiddeld percentage sprake is en dat de nodige berekeningen werkelijk — en op de juiste wijze — hebben plaatsgehad. De belastingplichtige zal vrijwel nimmer kunnen slagen in het bewijs van het tegendel, aangezien hem in de gestie der administratie geen inzicht gegund is.
De
Afgezien hiervan is in het kader van een cumulatief cascadesysteem ieder UASt-percentage een
Ook de
De
De negende vraag ware derhalve aldus te beantwoorden, dat slechts één eerdere fase in aanmerking mag worden genomen en de tiende vraag in die zin, dat slechts tot het oerprodukt mag worden teruggegaan.
De
De UASt heeft in de regel het — door het Verdrag erkende — doel de omzetbelasting op vergelijkbare binnenlandse produkten te compenseren. Dit is evenwel slechts mogelijk, wanneer van de totale belasting der binnenlandse produkten wordt uitgegaan. Bij de beantwoording van de vragen acht, sub b) tot d), negen, sub b) en c), tien, sub b) en c) dient derhalve het ruimst mogelijke standpunt te worden ingenomen. Hierbij zijn echter a priori
De
De artikelen 95 en volgende hebben naar zin en strekking uitsluitend op
De
Het Hof van Justitie heeft bij de nadere uitwerking van het begrip
Het gaat er in Verordening no. 22 niet om discriminatie jegens derde landen te vermijden of feitelijke protectie uit te schakelen; veeleer beoogt zij te verzekeren „dat maatregelen welke daartoe leiden uitsluitend door de Gemeenschap worden getroffen. Vanuit deze gezichtshoek moeten ook
De UASt valt derhalve in het bestek der E.E.G.-marktverordeningen ten volle onder het verbod van heffingen van gelijke werking als douanerechten, indien en voor zover een produkt meer in prijs stijgt dan op grond van de intra-communautaire heffing alleen het geval ware.
Het antwoord op de twaalfde vraag vloeit zonder meer uit artikel 189, lid 2, voort.
De
De
Wat de twaalfde vraag betreft: op grond van de in 's Hofs jurisprudentie ontwikkelde beginselen moet het ervoor worden gehouden, dat aan particulieren in geval van schending van artikel 11 van Verordening no. 22 een beroep op de nationale rechter openstaat
Overwegende dat het Finanzgericht van Saarland bij op
dat het blijkens de derde, vierde en vijfde vraag wenst te zien beslist of, en zo ja onder welke voorwaarden, artikel 97 rechtstreeks bindend is en voor justitiabelen rechten doet ontstaan, welke de nationale rechterlijke instanties moeten waarborgen;
dat het gewenst voorkomt de behandeling dezer vragen aan die der andere te doen voorafgaan;
De derde, vierde en vijfde vraag
Overwegende dat het Finanzgericht in de derde vraag het Hof verzocht te beslissen, of artikel 97
dat het in de vierde vraag het Hof verzocht uit te spreken of, voor zoveel vraag drie in laatstbedoelde zin moet worden beantwoord, … de nationale rechter (kan en moet) … nagaan, of de compenserende omzetbelasting, op uit de andere Lid-Staten ingevoerde produkten geheven, met artikel 95 van het E.E.G.-Verdrag verenigbaar is, wanneer het litigieuze percentage een gemiddeld percentage is in de zin van artikel 97 van het E.E.G.-Verdrag”;
dat het Finanzgericht door middel van de vijfde vraag nader wenst te zien beslist, of
Overwegende dat is betoogd, dat het Hof zich reeds in het op
Overwegende dat in die zaak evenwel tot het Hof geen vragen betreffende artikel 97 dan wel nopens de verhouding tussen de artikelen 97 en 95 gesteld zijn, zodat het Hof er zich toe beperkt heeft vast te stellen, dat de bijzondere situatie, welke zich in het in artikel 97 omschreven geval voordoet, bij de uitlegging van artikel 95 in geen geval een rol mag spelen;
Overwegende dat het Hof in de bij beschikking van het Bundesfinanzhof aanhangig gemaakte zaak 28-67 bij arrest van
dat ten deze derhalve naar de in dat arrest gegeven uitlegging mag worden verwezen;
De eerste, tweede en zesde tot en met tiende vraag
dat de tweede, zesde en zevende vraag verband houden met moeilijkheden, waartoe de toepassing van artikel 97 door de nationale rechter — met name de uitlegging van voormelde term
dat het Finanzgericht met het oog op mogelijke rechterlijke toetsing van genoemde gemiddelde percentages aan de beginselen van artikel 95, lid 1, in de achtste, negende en tiende vraag het Hof verzocht uit te spreken, of bepaalde in de vragen opgesomde heffingen mede zijn te beschouwen als
dat wanneer de nationale rechter derhalve vastgestelde gemiddelde percentages niet aan de beginselen van artikel 95 heeft te toetsen, zulks niet betekent dat hij in geen enkel geval zou hebben uit te maken, of van een gemiddeld percentage als bedoeld in artikel 97 dan wel van een belasting als bedoeld in artikel 95 sprake is;
Overwegende dat de toepassing van artikel 97 van twee voorwaarden afhankelijk is gesteld, namelijk dat de betrokken Lid-Staat omzetbelasting heft volgens het cumulatieve cascadestelsel en voorts ook van de hem in genoemd voorschrift verleende bevoegdheid gebruik heeft gemaakt en tot vaststelling van gemiddelde percentages is overgegaan;
dat derhalve in Lid-Staten welke van de in artikel 97 geboden mogelijkheid gebruik hebben gemaakt volgens de thans geldende communautaire voorschriften als
dat de eerste en tweede vraag van het Finanzgericht derhalve in die zin moeten worden beantwoord;
dat zij derhalve niet meer relevant zijn, zodat het Hof zich van beantwoording van dezelve mag onthouden;
Overwegende dat het blijkens de zevende vraag wenst te zien beslist
dat deze beide vragen slechts werden gesteld voor het geval, dat het Hof voor recht mocht verklaren, dat artikel 97 voor particulieren rechten doet ontstaan en, nu dit laatste niet het geval is, geen beantwoording behoeven;
De elfde en twaalfde vraag
Overwegende dat het Finanzgericht voor het zich hier voordoende geval, dat artikel 97 niet als rechtstreeks bindend is te beschouwen, in de elfde plaats de vraag heeft gesteld, of
dat het ten slotte voor het geval van bevestigende beantwoording van vraag 11 in de twaalfde vraag het Hof verzoekt uit te spreken of artikel 11 van Verordening no. 22-62
Overwegende dat het Hof, hoezeer ook in het kader van artikel 177 onbevoegd zich uit te spreken nopens de kwalificatie welke in de voorschriften van het gemeenschapsrecht aan de litigieuze belasting toekomt, daarentegen wel tot uitlegging van de in bedoeld artikel 11 voorkomende term
Overwegende dat naar luid van artikel 11, lid 2, van Verordening no. 22 in het handelsverkeer tussen de Lid-Staten zowel bij invoer als bij uitvoer met de toepassing van het stelsel van intra-communautaire heffingen onverenigbaar is
dat in casu van handelsverkeer tussen de Lid-Staten sprake is;
dat daarom bij het onderzoek der door de verwijzende rechter gestelde vraag met de verdragsvoorschriften betreffende het goederenverkeer tussen de Lid-Staten moet worden te rade gegaan;
dat de term
dat in Verordening no. 22 iedere aanwijzing ontbreekt, dat aldaar aan bedoelde term een andere betekenis toekomt dan daaraan in het Verdrag zelve is toegekend;
Overwegende dat de artikelen 12 en 13 enerzijds en 95 anderzijds niet in één en hetzelfde geval toepassing kunnen vinden;
dat daarom bezwaarlijk kan worden aangenomen dat dezelfde belasting in het stelsel van het Vetdrag tegelijkertijd een
Overwegende dat een compenserende heffing als welke partijen in het bodemgeschil verdeeld houdt — in het kader van een wettelijke regeling op het stuk van de omzetbelasting geheven en bestemd om alle soorten, binnenlandse en ingevoerde, produkten belastingrechtelijk een zelfde positie te doen innemen — een binnenlandse belasting in de zin van artikel 95 is;
dat zulk een belasting wanneer zij met betrekking tot een bepaald ingevoerd produkt de totale, al dan niet rechtstreeks op gelijksoortige nationale produkten geheven, belasting te boven mocht gaan, onder de in de artikelen 95 en 97 omschreven verboden zal komen te vallen, zonder evenwel als
Overwegende dat de elfde vraag op grond van vorenstaande overwegingen in ontkennende zin moet worden beantwoord;
dat derhalve de twaalfde vraag, welke slechts werd gesteld voor het geval, dat de vorige vraag bevestigend ware te beantwoorden, zonder voorwerp is geraakt;
Overwegende dat ter zake van de door de Regering van de Bondsrepubliek Duitsland en door de Commissie van de Europese Gemeenschappen wegens indiening hunner opmerkingen aan het Hof gemaakte kosten geen last tot terugbetaling kan worden gegeven;
dat de procedure voor zoveel partijen betreft als een in de loop van het geding voor het Finanzgericht van Saarland gerezen incident moet worden beschouwd, zodat laatstgenoemde instantie over de kosten van dit geding heeft te beslissen;
Gezien de stukken;
HET HOF VAN JUSTITIE,
ingevolge beschikking van het Finanzgericht van Saarland van
en voorts:
Verstaat, dat het Finanzgericht over de kosten van dit geding zal hebben te beslissen.
Aldus gewezen te Luxemburg op
Lecourt
Donner
Strauß
Trabucchi
Monaco
Mertens de Wilmars
Pescatore
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op
De Griffier,
A. Van Houtte
De President,
R. Lecourt