CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL G. REISCHL
VAN 29 JANUARI 1981 ( 1 )
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
Verzoeker in het onderhavige geding werd bij overeenkomst van 14 juli 1975 voor de duur van twee jaar, ingaande op 15 augustus 1975, bij de Commissie aangesteld als tijdelijk functionaris in de rang A 3. Aanvankelijk werd hij tewerkgesteld als hoofd van de afdeling „Personeelszaken en algemeen beheer” van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek op het gebied van de kernenergie (GCO) te Ispra. Vanaf 16 maart 1977 was hij hoofd van de afdeling „Algemeen beheer en infrastructuur” van het GCO te Petten. Zijn oorspronkelijke aanstellingsovereenkomst werd op 26 mei 1977 vervangen door een overeenkomst voor onbepaalde duur overeenkomstig artikel 2, sub d, juncto artikel 8 van de Regeling andere personeelsleden (RAP); deze overeenkomst gold vanaf 1 november 1976. Artikel 5 van die overeenkomst voorzag in de mogelijkheid van ontslag overeenkomstig de bepalingen van de artikelen 47-50 van de RAP, met een opzeggingstermijn afhankelijk van de duur van het dienstverband — een maand per dienstjaar —, met een minimum van drie en een maximum van tien maanden. Daar zijn twaalfjarige zoon aan een ernstige hartkwaal leed en in de Verenigde Staten van Amerika een operatie moest ondergaan — aan de gevolgen waarvan hij enkele maanden later zou overlijden —, werd verzoeker per 15 februari 1978 bij de vertegenwoordiging van de Commissie in Washington gedetacheerd opdat hij in zijn nabijheid zou kunnen zijn. Tijdens zijn verblijf daar, werd hij in april 1978 het slachtoffer van een overval waarbij hij ernstige schotwonden opliep. Hieraan hield hij een blijvende gedeeltelijke invaliditeit over, waarvoor hem overeenkomstig artikel 73 van het Statuut een vergoeding werd uitgekeerd op grond van een invaliditeitspercentage van 20, later 27 %.
Begin September 1978 hervatte verzoeker zijn werkzaamheden in Petten. Nadat hem in de loop van het jaar reeds enkele nota's waren toegezonden waarin kritiek werd geoefend op de wijze waarop hij zijn werk deed, werd zijn aanstellingscontract bij brief van 1 februari 1979 van de directeur-generaal van het GCO per 15 mei 1979 opgezegd. Wegens ziekte van verzoeker werd de beëindiging van het dienstverband vervolgens nog opgeschort tot 15 augustus 1979, zulks in overeenstemming met artikel 47, lid 2, sub a, van de RAP.
Verzoeker kwam op tegen het ontslag met een klacht van 27 april 1979. Deze werd bij besluit van 17 oktober 1979, ter kennis gebracht van verzoeker op 25 oktober 1979, afgewezen.
Daarop heeft verzoeker de zaak op 16 januari 1980 bij het Hof aanhangig gemaakt. Zijn conclusies, zoals gewijzigd bij repliek, luiden als volgt:
|
1. |
het door de directeur-generaal van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek genomen ontslagbesluit van 1 februari 1979 nietig te verklaren; |
|
2. |
subsidiair: de tenuitvoerlegging van het ontslagbesluit te schorsen totdat de Raad van Ministers zich zal hebben uitgesproken over een voorstel van de Commissie houdende aanvulling van de Regeling andere personeelsleden (met het oog op de bescherming van ontslagen tijdelijke personeelsleden tegen risico's van werkloosheid, ziekte en invaliditeit), dan wel, tenminste, totdat verweerster de dekking van deze risico's zal hebben geregeld, hetgeen betekent dat de met de verzoeker gesloten overeenkomst vanaf 15 augustus 1979 wederom van kracht zal worden; |
|
3. |
meer subsidiair: verweerster te gelasten alle nodige maatregelen te nemen om verzoeker, na de beëindiging van zijn aanstellingscontract, een sociale bescherming te verzekeren als voorzien in het voorstel van verweerster tot aanvulling van de Regeling andere personeelsleden, dan wel, tenminste, verweerster te gelasten de nodige maatregelen te nemen om verzoeker vanaf bedoeld tijdstip in het genot te stellen van de sociale zekerheid zoals voorzien in de verordening van de Raad die, op grond van verweersters voorstel, zal worden vastgesteld; |
|
4. |
meer subsidiair: te verstaan dat de opzeggingstermijn voor verzoeker 10 maanden had moeten bedragen; bijgevolg verweerster te veroordelen om aan verzoeker een schadevergoeding te betalen, gelijk aan zeseneenhalve maand salaris, vermeerderd met moratoire interessen op de voet van 8% 's jaars vanaf 15 augustus 1979; |
|
5. |
in elk geval het besluit tot afwijzing van verzoekers klacht van 27 april 1979 nietig te verklaren. De Commissie concludeert tot verwerping van het beroep. |
Ik wil hierover het volgende opmerken.
|
1. |
Het staat vast dat de aanstellingsovereenkomst van verzoeker is opgezegd omdat zijn meerdere tot het inzicht was gekomen dat verzoekers professionele kwaliteiten niet volstonden voor de uitoefening van de hem opgedragen taken. Verzoeker stelt in de eerste plaats, dat deze beoordeling fout is. Aangezien de Commissie, op wie de bewijslast zou rusten, geen afdoende bewijs had geleverd, zou het ontslagbesluit ongeldig zijn. In geen geval zou de kritische nota die zijn chef in januari 1978 had opgesteld en waaraan kennelijk bijzonder belang is gehecht, voldoende zijn. In zijn antwoord van februari 1978 had verzoeker de tot hem gerichte verwijten in detail weersproken, zonder dat deze reactie ooit van de hand was gewezen. Daarenboven was die nota een jaar vóór het ontslag opgesteld en was verzoeker daarin nog eens de gelegenheid geboden zijn bekwaamheden te bewijzen. Dit zou blijken uit de slotzin van de nota, die luidde als volgt: „Dienvolgens verzoek ik u met aandrang de afdeling vast in de hand te nemen en u doeltreffend met de werkelijke problemen bezig te houden.” Deze nota zou dan ook geen rechtvaardiging voor het ontslag kunnen opleveren; veeleer had men moeten bewijzen dat verzoeker ook nadien tekort was geschoten. Zo gezien zou ook de nota van 5 oktober 1978 niet volstaan, daar zij geen verdere toelichtingen bevat. Daarenboven was verzoeker op dat tijdstip pas een maand terug uit de Verenigde Staten, wat niet als een voldoende proeftijd zou kunnen worden beschouwd. Tenslotte kritiseert verzoeker ook de juistheid van de nota van januari 1978. Zo hem daarin een gebrek aan gezag wordt verweten, aldus verzoeker, mag niet uit het oog worden verloren dat zijn meerdere daartoe zelf in belangrijke mate heeft bijgedragen, daar hij verzoeker herhaaldelijk passeerde en rechtstreeks met diens ondergeschikten contact opnam. Wanneer anderzijds van een gebrek aan managerskwaliteiten van verzoeker sprake is, zou men zich de vraag moeten stellen waarom het tot aanstelling bevoegde gezag — overeenkomstig haar bijstandsplicht — er niet voor heeft gezorgd dat verzoekster aan een geschikte vormingscursus kon deelnemen.
|
|
2. |
Vervolgens deed verzoeker ook gelden — weliswaar zonder daarop in zijn tweede memorie terug te komen — dat, aangezien zijn contract wegens onvoldoende geschiktheid voor het ambt werd beëindigd, men artikel 51 van het Statuut in acht had moeten nemen, dat bepaalt dat de daarbij relevante gronden moeten worden meegedeeld en dat de betrokkene de gelegenheid moet krijgen zijn opmerkingen te maken. Verder had men bij het ontslagbesluit een tuchtraad moeten inschakelen, overeenkomstig de tuchtrechtelijke procedure van bijlage IX bij het Statuut. Daaraan had men tenminste moeten denken omdat het stelsel van artikel 2, lid d, van de RAP in de plaats is gekomen van de statutaire regeling en omdat dergelijke personeelsleden goeddeels — in elk geval zou dit voor verzoeker gelden — dezelfde functies van onbepaalde duur uitoefenen als ambtenaren van de Gemeenschap. Met de Commissie ben ik evenwel de mening toegedaan dat verzoeker ook op dit punt niet moet worden gevolgd en dat de ontslagprocedure niet met verwijzing naar genoemde bepalingen gebrekkig kan worden verklaard. In elk geval is rechtstreekse toepassing van de ingeroepen bepalingen niet mogelijk. Zoals uit de tekst ervan blijkt, zijn zij duidelijk voor ambtenaren geschreven. Weliswaar verwijst de RAP in artikel 11 in bepaalde opzichten naar het Statuut, maar artikel 51 wordt daar niet genoemd, zoals ook artikel 49 van de RAP met betrekking tot ontslag om redenen van tuchtrechtelijke aard niet naar de procedure van bijlage IX bij het Statuut verwijst. Een overeenkomstige toepassing — met beroep op het beginsel van gelijke behandeling — komt evenmin in aanmerking. Het is immers niet van belang of bepaalde personeelsleden en ambtenaren soortgelijke functies uitoefenen. Beslissend is veeleer dat ambtenaren een vaste dienstverhouding hebben en de „andere personeelsleden” niet, en dat dit verschil in positie een verschillende behandeling bij ontslag toelaat. Ook inzover het in de onderhavige zaak eenvoudig gaat om de vraag of ten aanzien van verzoeker de rechten van de verdediging zijn gerespecteerd, dat wil zeggen een beginsel dat volgens de rechtspraak algemene gelding dient te hebben, zeker bij een ernstige schending van individuele belangen, is er ook hier weinig aanleiding tot kritiek. Zo werd verzoeker reeds einde 1977/begin 1978 gewezen op het onbevredigende van zijn prestaties (zie vooral de reeds uitvoerig besproken nota van januari 1978), en in de loop van 1978 werden hem ook nog de kritische nota's van 5 oktober en 13 november toegestuurd. Zijn standpunt daarover kon hij in verschillende gesprekken met zijn meerderen, maar ook in verschillende brieven, waarvan reeds sprake was, uiteenzetten. Het is dan ook duidelijk dat hij voldoende op de hoogte was van de hem verweten tekortkomingen, dat hij zich heeft kunnen verdedigen en ook dat de procedure die aan het ontslag voorafging, correct is verlopen. |
|
3. |
In een derde deel van zijn beroepschrift beroept verzoeker zich ten slotte nog op enkele algemene beginselen zoals het beginsel van de bijstandsplicht, van billijkheid en van sociale zekerheid, en spreekt hij van een dienstfout van de Commissie en van misbruik van het ontslagrecht. Verzoeker vindt — deze gedachte is in een ander verband al opgedoken — dat de beëindiging van de arbeidsovereenkomst omwille van een beweerd gebrek aan managerskwaliteiten ontoelaatbaar moet worden geacht omdat de Commissie haar bijstandsplicht heeft geschonden door na te laten hem in te schrijven voor een bijzondere cursus „management”. In elk geval, zo gaat hij verder, is de toegekende opzeggingstermijn te kort, daar hij slechts met het in artikel 47 van de RAP vermelde minimum overeenstemt. Tenslotte had het ontslag eerst uitgesproken of tenminste effectief kunnen worden nadat ook voor de Gemeenschap een regeling tot stand zou zijn gebracht, die na beëindiging van een arbeidsovereenkomst bescherming verleent tegen de risico's van werkloosheid, ziekte en invaliditeit. De Commissie zou tenminste verplicht zijn, in zijn concreet geval maatregelen te treffen om hem tegen voormelde risico's te beschermen.
„Artikel 28bis: De gewezen tijdelijke functionaris die na afloop van zijn overeenkomst voldoet aan de voorwaarden voor het verkrijgen van een werkloosheidsuitkering of daaraan zou voldoen, wanneer hij niet arbeidsongeschikt was, wordt bij het verplichte stelsel van sociale zekerheid van het land van de Gemeenschappen, waar hij zich vestigt, verzekerd tegen de risico's van ziekte en zwangerschap voor wat betreft:
Ingeval de gewezen tijdelijke functionaris recht heeft op de onder het tweede streepje van de vorige alinea genoemde prestaties, genieten de te zijnen laste komende personen dezelfde voordelen. De controlemaatregelen en de wijze van uitbetaling en vergoeding zijn gelijk aan die van artikel 28ter, tweede zin.” „Artikel 28ter: Ter dekking van de werkloosheidsrisico's heeft de gewezen tijdelijke functionaris recht op de prestaties van het verplichte stelsel van werkloosheidsverzekering in het land van de Gemeenschappen waar hij zich vestigt. Hij is onderworpen aan de controlemaatregelen en de wijze van uitbetaling van dit stelsel waaraan de Instelling de aan de betrokkene uitgekeerde bedragen terugbetaalt.” In de eerste plaats moet in dit verband worden vastgesteld dat verzoekers opmerkingen over de vergoeding overeenkomstig artikel 73 van het Statuut en over de aard van de uitkering bij vertrek steekhoudend zijn. Voor het overige moeten de volgende aspecten worden onderschreven:
Dienaangaande moet principieel worden gesteld dat een dergelijke veroordeling ook zonder uitdrukkelijk daartoe strekkende conclusie mogelijk zou zijn. In de eerste plaats mag worden aangenomen dat een dergelijk verzoek reeds stilzwijgend is begrepen in de expressis verbis geformuleerde conclusies. Verder moet eraan worden herinnerd dat het Hof reeds herhaaldelijk die oplossing heeft gekozen met een beroep op het beginsel dat in geschillen van vermogensrechtelijke aard, waarin het volledige rechtsmacht bezit, ook ambtshalve schadevergoeding kan worden toegekend. Ik verwijs hiervoor naar de arresten in zaak 23/69 (Fiehn, Jurispr. 1970, blz. 547) en zaak 24/79 (Oberthür, Jurispr. 1980, blz. 1743). Voor het kernprobleem dat hier aan de orde is, — namelijk of een bepaald niveau van sociale zekerheid na het beëindigen van een niet vaste dienstbetrekking, zoals die verzoeker voor de geest staat, als dwingend vereiste is te beschouwen, lijkt het desbetreffende betoog van verzoeker niet bepaald nuttig en overtuigend. Dat geldt voor zijn verwijzing naar het zeer algemene billijkheidsbeginsel, waarvan niet is aangetoond dat het juist op het gebied dat ons hier bezighoudt, een rol speelt. Dat geldt eveneens voor het beginsel inzake de bijstandsplicht, dat ook wanneer men verder zou willen gaan dan de letter van artikel 24 van het Statuut, in het gemeenschapsrecht nog nooit met zo ver strekkende gevolgen in verband met de sociale zekerheid is gebracht, en waarvan ook — wat het nationale recht betreft — een dergelijke uitlegging niet aannemelijk is gemaakt. Dat geldt voorts ook voor het beginsel van de sociale zekerheid, in verband waarmee verzoeker zich ertoe heeft beperkt te stellen, dat alle Lid-Staten in sociale zekerheid voorzien en dat de Gemeenschap tot doel heeft voor sociale vooruitgang en bescherming te zorgen. Men had toch mogen verwachten dat — aan de hand van een diepgaande rechtsvergelijkende presentatie — zou worden aangetoond dat het bestaan van een bepaald niveau van sociale zekerheid na het beëindigen van een niet vaste dienstbetrekking een gemeenschappelijk beginsel is van de rechtsorde van de Lid-Staten of tenminste van de progressiefste. Ziet men dit echter door de vingers en tracht men zelf zich een beeld te vormen van dit probleem, dan moet men wel in de eerste plaats vaststellen dat in het arbeidsrecht der Lid-Staten geen beginsel te ontdekken valt dat de werkgever verplicht ook na de arbeidsverhouding te zorgen voor sociale bescherming bij ziekte en invaliditeit. Behalve in de gevallen waarin de werkloosheidsverzekering of de sociale bijstand tussenbeide komt, is dit in het algemeen een zaak van de werknemer zelf. Anders schijnt het te zijn bij de verzekering tegen het risico van werkloosheid. Weliswaar bestaat er in de nationale rechtsstelsels geen algemeen beginsel volgens hetwelk elke werkzoekende daartegen moet worden verzekerd en als hij er niet in slaagt werk te vinden, een uitkering moet krijgen. Overeenkomstig de Europese Codex voor Sociale Zekerheid van 16 april 1964 bepalen echter de rechtsstelsels van alle Lid-Staten dat werknemers in loondienst daartegen verzekerd moeten worden en bij beëindiging van hun arbeidscontract onder bepaalde voorwaarden een sociale bescherming genieten die hun gedurende een bepaalde tijd een passend inkomen waarborgt. Dat geldt trouwens ook voor werknemers in de publieke sector, voor zover zij geen vaste dienstbetrekking hebben. Voor hen geldt in de Lid-Staten van de Gemeenschap vaak de algemene regeling van de werkloosheidsverzekering op bepaalde onderdelen daarvan dan wel een overeenkomstige regeling. Er zou dan ook iets dergelijks moeten bestaan voor personeelsleden van de Gemeenschappen, voor zover zij niet in vaste dienst zijn aangesteld, temeer omdat de nationale regelingen — nog afgezien van de zuivere sociale bijstand die van geheel andere aard is en daarom voor ons hier niet van belang — wegens de bijzondere daar geldende voorwaarden (tewerkstelling in het binnenland gedurende een bepaalde periode, betaling van sociale premies, in het bijzonder voor de werkloosheidsverzekering) in de regel niet van toepassing zijn op werkloze voormalige personeelsleden van de Gemeenschap. Het feit dat personeelsleden van de Gemeenschap niet een dergelijke bescherming genieten, is mijns inziens een onaanvaardbare leemte. Deze had men in elk geval na 1976 moeten opvullen, daar het toen tot een aanzienlijke uitbreiding van de contractuele dienstverhoudingen is gekomen, ook op gebieden waar de noodzaak daarvan — zoals in de administratie — niet zonder meer duidelijk is. Ware men daar tijdig aan begonnen, dan had men ondanks alle technische moeilijkheden waarvan ter terechtzitting sprake was, een bevredigende regeling kunnen treffen. Gelet op de in alle Lid-Staten geldende sociaalrechtelijke standaarden, moet dit verzuim als een ernstig tekortschieten en dus als een dienstfout van de ter zake bevoegde organen van de Gemeenschap worden beschouwd. Daaraan moeten voortaan bij de regeling van mogelijke concrete gevallen de nodige consequenties worden verbonden in de vorm van toekenning van passende schadevergoedingen. Wat de omvang daarvan in het onderhavige geval betreft — naar wij vernomen hebben, is verzoeker nog steeds werkloos en heeft hij ingevolge het voor hem in aanmerking komende Belgische recht ook niet een vrijwillige werkloosheidsverzekering kunnen sluiten —, heeft het Hof wel een zekere vrijheid van beoordeling, waarbij het zich, uitgaand van de onderstelling dat een gemeenschapsregeling zich zou richten naar de beginselen van de nationale rechtsstelsels, op bepaalde, daaraan te ontlenen criteria kan baseren. Daarbij is in de eerste plaats van belang dat de toekenning van uitkeringen afhankelijk is van een zekere duur van de tewerkstelling of van de aansluiting bij de werkloosheidsverzekering. Gezien de hier in aanmerking te nemen tijdvakken — voor de minimum arbeidsduur variërend van 75 tot 600 dagen en voor de aansluiting bij de sociale verzekering van 26 weken tot twee jaar — kan zonder meer worden vastgesteld dat verzoeker, die ongeveer drieëneenhalf jaar bij de Gemeenschappen heeft gewerkt, ook wanneer hij daarvoor zelfstandig was, niet zonder schadeloosstelling kan worden gelaten. Van belang is ook dat de rechtsstelsels van de meeste Lid-Staten verlangen dat de verzekerde zelf premies betaalt, en dus zelf zijn bescherming tegen werkloosheid mede bekostigt. Met een dergelijke belasting kan ook in het kader van een toekomstig gemeenschapsstelsel rekening worden gehouden, zodat dit ook in aanmerking moet worden genomen bij de bepaling van de schadevergoeding. Tenslotte is nog van belang, dat werkloosheidsuitkeringen slechts gedurende een bepaalde periode worden betaald, variërend van een half tot anderhalf jaar, maar in de meeste gevallen gedurende ongeveer een jaar, en dat zij over het algemeen een bepaald percentage van het laatst ontvangen loon bedragen: in de Bondsrepubliek Duitsland 68 % van het laatste loon, in Luxemburg 80 % van het laatste brutoloon met een zeker plafond, in Denemarken 90 % van het laatste loon. Ook met dergelijke factoren moet vanzelfsprekend rekening worden gehouden. Gelet op het voorgaande, zou men in het onderhavige geval, waar het een voormalig personeelslid van de rang A 3 met een relatief hoog salaris betreft, een vergoeding ten belope van ongeveer 80 % van het laatste basissalaris passend kunnen vinden. Ik aarzel evenwel, nu reeds te concluderen tot een veroordeling in die zin. Dit veronderstelt namelijk dat verzoeker na zijn ontslag uit de dienst van de Gemeenschap werkelijk werkloos was en dat hij tevergeefs ander werk heeft gezocht, waarbij ook te bedenken valt dat hij voor zijn indiensttreding bij de Gemeenschap als zelfstandig bedrijfsadviseur werkzaam was. Deze punten zijn in de onderhavige procedure nog niet voldoende opgehelderd, en moeten nog tot klaarheid worden gebracht, waarbij het wellicht, wanneer in principe het bestaan van een dienstfout zou worden vastgesteld, tot een minnelijke schikking zou kunnen komen. Daarom geef ik het Hof in overweging, thans niet meer dan een deel- of tussenarrest te wijzen. |
|
4. |
Mitsdien concludeer ik, vooreerst vast te stellen dat geen van verzoekers conclusies gegrond is, anderzijds evenwel principieel vast te stellen dat een dienstfout is gemaakt doordat in het gemeenschapsrecht niet tijdig een regeling is opgenomen ter bescherming tegen werkloosheidsrisico's na beëindiging van een contractueel dienstverband. Een verplichting tot het betalen van een vergoeding ten bedrage van 80 % van het laatste basissalaris van verzoeker, kan daaruit evenwel slechts ontstaan wanneer onomstotelijk is bewezen dat verzoeker na de beëindiging van zijn arbeidscontract minstens één jaar werkloos is geweest en vergeefs een passende betrekking heeft gezocht. Voor het leveren van dit bewijs moet verzoeker een termijn worden gesteld. Daarna zullen partijen het Hof op de hoogte moeten stellen van de stand van hun besprekingen en eventueel van een minnelijke regeling van het vraagstuk van de schadevergoeding. De beslissing omtrent de kosten kan derhalve worden aangehouden. |
( 1 ) Vertaald uit het Duits.