1.

Id-dritt għal interpretazzjoni u traduzzjoni fi proċeduri kriminali madwar l-Unjoni Ewropea ggarantit mid-Direttiva 2010/64/UE  ( 2 ), huwa tragward ewlieni fid-direzzjoni tat-tisħiħ tad-drittijiet proċedurali ta’ persuni li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu reat kriminali, kif intiż mill-Programm ta’ Stokkolma tal-Kunsill Ewropew  ( 3 ). Kif għamilha ċara l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, “[i]l-persuna suspettata jew akkużata għandha tkun kapaċi tifhem x’qed jiġri u tinftiehem hija stess. Persuna suspettata jew akkużata li ma titkellimx jew ma tifhimx il-lingwa użata fil-proċeduri ser tkun teħtieġ interpretu u traduzzjoni ta’ dokumenti proċedurali essenzjali”  ( 4 ). Huwa f’dan l-isfond li din it-talba għal deċiżjoni preliminari ser tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tarrikkixxi l-ġurisprudenza tagħha dwar id-Direttiva 2010/64  ( 5 ).

2.

Fil-kawża prinċipali, il-Landgericht Aachen (qorti reġjonali, Aachen, il-Ġermanja) essenzjalment tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk Strafbefehl (digriet kriminali) għandux jiġi kklassifikat bħala “dokument essenzjali” fi proċeduri kriminali li, skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64, għandu jiġi tradott jekk il-persuna li għaliha huwa indirizzat ma tifhimx il-Ġermaniż.

3.

Għar-raġunijiet segwenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari fl-affermattiv.

I.

Il-kuntest ġuridiku

A.

Id-Direttiva 2010/64

4.

Il-premessi 14, 16 u 30 tad-Direttiva 2010/64 jipprovdu:

5.

L-Artikolu 1(1) sa (3) tad-Direttiva 2010/64 (“Suġġett u kamp ta’ applikazzjoni”) jipprovdi:

6.

Skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64 (“Dritt għat-traduzzjoni ta’ dokumenti essenzjali”):

B.

Id-dritt Ġermaniż

7.

L-Artikolu 184 tal-Gerichtsverfassungsgesetz (liġi dwar is-sistema ġudizzjarja, iktar ’il quddiem il-“GVG”) jipprovdi, inter alia, li l-lingwa tal-qrati hija l-Ġermaniż.

8.

L-Artikolu 187 tal-GVG, kif emendat b’riżultat tal-implementazzjoni tad-Direttivi 2010/64 u 2012/13/UE  ( 6 ), jipprovdi:

9.

Skont l-Artikolu 37(3) tal-iStrafprozessordnung (kodiċi ta’ proċedura kriminali Ġermaniż, iktar ’il quddiem is-“StPO”), “jekk traduzzjoni ta’ sentenza għandha tkun għad-dispożizzjoni ta’ xi parti fil-proċeduri, skont l-Artikolu 187(1) u (2) tal-liġi dwar is-sistema ġudizzjarja, is-sentenza għandha tkun innotifikata lil dik il-parti flimkien mat-traduzzjoni”.

10.

L-Artikolu 407(1) tas-StPO, li jirrigwarda l-possibbiltà ta’ rimedju għal digriet kriminali, jipprovdi li: “fi proċeduri kriminali […] il-konsegwenzi legali tar-reat jistgħu, fuq talba bil-miktub tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku, jiġu ddeterminati mingħajr smigħ permezz ta’ digriet kriminali bil-miktub. L-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku għandu jressaq tali talba jekk, fid-dawl tal-eżitu tal-investigazzjoni, jikkunsidra li s-smigħ ma huwiex meħtieġ. It-talba għandha tissuġġerixxi konsegwenzi legali preċiżi. B’hekk, l-azzjoni pubblika tkun tressqet.”

11.

L-Artikolu 410 tas-StPO, li jirrigwarda kontestazzjonijiet għal digriet kriminali u s-saħħa ta’ res judicata, jipprovdi:

II.

Il-fatti, il-proċedura u d-domanda preliminari

12.

Fit-2 ta’ Novembru 2015, fuq talba tal-iStaatsanwaltschaft Aachen (Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku, Aachen, il-Ġermanja), l-Amtsgericht Düren (qorti lokali, Düren, il-Ġermanja) tat digriet kriminali (iktar ’il quddiem id-“digriet kriminali kkontestat”) fil-konfront ta’ Frank Sleutjes — l-akkużat — ċittadin u residenti tal-Pajjiżi l-Baxxi, li permezz tiegħu l-akkużat, minħabba li illegalment ħarab mix-xena tal-inċident, ġie mmultat 30 darba, multa kuljum ta’ EUR 30 kull waħda u ġie revokat id-dritt tiegħu li jsuq. Għal perijodu ta’ disa’ xhur, l-awtorità tal-liċenzja tas-sewqan ingħatat struzzjoni, minn naħa, li ma tippermettix lill-akkużat milli jkompli jeżerċita d-dritt li jsuq barra l-pajjiż u, min-naħa l-oħra, li ma jingħatalux dritt tas-sewqan Ġermaniż. Id-digriet kriminali kkontestat jispeċifika wkoll li din ir-revoka kellha l-effett li tiskwalifikah milli jeżerċita d-dritt ta’ sewqan fil-Ġermanja. B’żieda ma’ dan, l-akkużat ġie kkundannat iħallas l-ispejjeż.

13.

Id-digriet kriminali kkontestat jinkludi informazzjoni dwar ir-rimedji legali disponibbli. Jingħad, inter alia, li d-digriet kriminali kkontestat ikun legalment jorbot u inforzabbli jekk l-akkużat ma jippreżentax kontestazzjoni, fi żmien ġimagħtejn min-notifika, fil-qorti lokali elenkata f’dik in-notifika — f’dan il-każ l-Amtsgericht Düren (qorti lokali, Düren) — bil-miktub jew permezz ta’ dikjarazzjoni magħmula fir-reġistru tal-qorti. Fil-każ ta’ kontestazzjoni bil-miktub, kif spjegat bl-informazzjoni dwar ir-rimedji disponibbli, il-perijodu ta’ żmien li matulu trid issir ikun biss osservat jekk in-notifika ta’ kontestazzjoni tiġi ppreżentata fil-qorti fi żmien ġimagħtejn. Fl-aħħar nett, l-informazzjoni dwar ir-rimedji legali disponibbli tinkludi, f’artikolu separat, l-aħħar sentenza: “l-appell għandu jiġi ppreżentat bil-Ġermaniż”.

14.

In-notifika tad-digriet kriminali kkontestat lill-akkużat saret fit-12 ta’ Novembru 2015 b’ittra reġistrata. L-akkużat ġie nnotifikat bid-digriet kriminali kkontestat, bil-Ġermaniż. Hija biss l-informazzjoni dwar ir-rimedji legali disponibbli li ġiet addizzjonalment u simultanjament servuta lilu bi traduzzjoni għal-lingwa Olandiża.

15.

Fl-24 ta’ Novembru 2015, fit-20.32 l-akkużat bagħat messaġġ elettroniku lill-Amtsgericht Düren (qorti lokali, Düren) bl-Olandiż illi fih oġġezzjona għad-digriet kriminali kkontestat. Fis-26 ta’ Novembru 2015, huwa saqsa lill-Amtsgericht Aachen (qorti lokali, Aachen) — l-istess bl-Olandiż — jekk il-messaġġ elettroniku tal-24 ta’ Novembru 2015 kienx wasal għandhom. L-Amtsgericht Düren (qorti lokali, Düren) informat lill-akkużat b’ittra datata l-1 ta’ Diċembru 2015, mibgħuta fit-8 ta’ Diċembru 2015, li l-ittri ppreżentati fil-qorti għandhom ikunu bil-Ġermaniż. Preċedentement, fl-1 ta’ Diċembru 2015, l-avukat difensur eżistenti tal-akkużat kien ippreżenta kontestazzjoni għad-digriet kriminali kkontestat permezz ta’ faks u fl-istess waqt talab ħelsien mill-effetti tal-iskadenza tal-perijodu għall-preżentazzjoni tal-kontestazzjoni.

16.

B’deċiżjoni tat-28 ta’ Jannar 2016, l-Amtsgericht Düren (qorti lokali, Düren) ċaħdet il-kontestazzjoni tal-akkużat kontra d-digriet kriminali kkontestat bħala inammissibbli abbażi li ġiet ippreżentata tard. Fl-istess waqt, ċaħdet it-talba tal-akkużat għal ħelsien mill-effetti tal-iskadenza tal-perijodu għall-preżentazzjoni tal-kontestazzjoni, billi kkunsidrat li ġew mogħtija raġunijiet insuffiċjenti għall-għoti ta’ dan il-ħelsien. Dik id-deċiżjoni ġiet notifikata lill-avukat difensur fit-2 ta’ Frar 2016. Permezz ta’ faks tal-4 ta’ Frar 2016, li waslet fl-istess ġurnata, l-avukat difensur ippreżenta kontestazzjoni kontra dik id-deċiżjoni li, b’riżultat tagħha, hija pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju.

17.

Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-akkużat ma għandux kmand tal-lingwa Ġermaniża fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 187(1) tal-GVG. Tikkunsidra wkoll id-deċiżjoni tat-28 ta’ Jannar 2016 tal-Amtsgericht Düren (qorti lokali, Düren) bħala korretta, iżda d-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64 jistgħu jagħtu lok għal eżitu differenti. F’dan ir-rigward, tirrileva li, kuntrarjament għall-Artikolu 187(2) tal-GVG, l-Artikolu 37(3) tas-StPO ma jirreferix għal digrieti kriminali. Fil-fehma tagħha, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tiċċarax sew il-kwistjoni jekk digrieti kriminali għandhomx ikunu tradotti għall-akkużat. Jekk dak kien il-każ, tkun trid tikkonkludi li l-perijodu li matulu l-kontestazzjoni tista’ tiġi ppreżentata ma jkunx għadu ġie skattat. Bl-ikkunsidrar li d-Direttiva 2010/64 ma tirrikjedix tali interpretazzjoni iżda fl-istess ħin takkomoda dubju fid-dawl ta’, inter alia, pożizzjonijiet diverġenti meħuda mill-qrati Ġermaniżi dwar dik il-kwistjoni, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:

18.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn F. Sleutjes, mill-Gvern Ġermaniż, mill-Gvernijiet tar-Repubblika Ċeka u tal-Pajjiżi l-Baxxi u mill-Kummissjoni Ewropea. Skont l-Artikolu 76(2) tar-Regoli tal-Proċedura, ma nżammet ebda seduta.

III.

Analiżi

A.

Formulazzjoni

19.

Il-Gvern Ġermaniż josserva li, fuq formulazzjoni xierqa tad-dispożizzjonijiet Ġermaniżi applikabbli, il-frażi “sentenza” fl-Artikolu 37(3) tas-StPO tinkludi wkoll digrieti kriminali fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 407 et seq tas-StPO. B’hekk, dak il-gvern jargumenta li r-riżoluzzjoni tal-kwistjoni fil-kawża prinċipali ma tiddependix mid-domanda preliminari magħmula.

20.

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula minn qorti nazzjonali fil-kuntest fattwali u leġiżlattiv li dik il-qorti hija responsabbli li tiddefinixxi u li ma huwiex id-dmir tal-Qorti tal-Ġustizzja li tivverifika l-eżattezza tiegħu, igawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza  ( 7 ). Ma huwiex ovvju li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64 mitluba mill-qorti tar-rinviju ma huwiex relatat mal-fatti tal-azzjoni quddiemha jew tal-mertu tagħha, li l-kontestazzjoni rigward it-traduzzjoni msemmija fil-kawża prinċipali hija ipotetika, jew li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex quddiemha l-materjal legali u fattwali meħtieġ sabiex tingħata risposta utli għad-domanda magħmula. Għaldaqstant, id-dubji mressqa mill-Gvern Ġermaniż ma jistgħux jiddubitaw l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari.

21.

Madankollu, il-formulazzjoni tad-domanda preliminari tħalli l-impressjoni, prima facie, li l-qorti tar-rinviju titlob interpretazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 37(3) tas-StPO, li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni dwaru skont l-Artikolu 267 TFUE. Iżda, il-linja ta’ ħsieb magħmula fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħmilha ċara li l-qorti tar-rinviju fil-fatt titlob interpretazzjoni tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64. Id-domanda preliminari magħmula għandha għalhekk tiġi riformulata f’dan is-sens.

22.

B’żieda ma’ dan, ma iniex ser insegwi s-suġġeriment tal-Kummissjoni li nirriformula d-domanda preliminari magħmula sabiex tinkludi wkoll talba għal interpretazzjoni tad-Direttiva 2012/13. Fid-dawl tal-preżunzjoni ta’ rilevanza msemmija iktar ’il fuq wieħed ma jistax jippresupponi li d-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju għandha mankanza billi ma tirreferix għal dik id-direttiva l-oħra. Għall-kuntrarju, xejn ma jġegħelni nifhem li l-qorti tar-rinviju ma hijiex konxja ta’ dik id-direttiva l-oħra: id-deċiżjoni tar-rinviju tikkwota s-sentenza Covaci  ( 8 ), li interpretat ukoll id-Direttiva 2012/13. Fi kwalunkwe każ, tista’ tirreferi domanda oħra lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni ta’ dik id-direttiva, jekk tikkunsidra li huwa opportun isir hekk  ( 9 ).

23.

F’dan l-isfond, bid-domanda tagħha, jidhirli li l-qorti tar-rinviju essenzjalment tixtieq tistaqsi jekk “dokument essenzjali”, kif riferut fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64, jinkludix digriet kriminali fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 407 et seq tas-StPO.

B.

Sustanza

1.

Digriet kriminali huwa “dokument essenzjali” skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64

24.

Il-qorti tar-rinviju hija inklinata li tirrispondi fin-negattiv id-domanda kif riformulata fil-punt preċedenti. B’kuntrast, il-partijiet kollha li ssottomettew osservazzjonijiet għandhom pożizzjoni opposta.

25.

Qabel nirrispondi dik id-domanda, tajjeb li nfakkar li l-proċedura stabbilita fir-rigward tal-ħruġ ta’ digriet kriminali fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 407 et seq tas-StPO hija proċedura sommarja li ma tirrikjedix smigħ jew proċediment inter partes. B’mod iktar speċifiku, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li d-digriet kriminali provdut fid-dritt Ġermaniż huwa adottat fuq il-bażi ta’ proċedura sui generis. Dik il-proċedura tipprevedi li l-unika possibbiltà għall-persuna akkużata li tibbenefika minn dibattitu kontradittorju, li fil-kuntest tiegħu din tista’ teżerċita b’mod sħiħ id-dritt tas-smigħ tagħha, huwa billi topponi dan id-digriet  ( 10 ).

26.

Għalhekk, mhux b’sorpriża li l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li s-sitwazzjoni ta’ persuna li tixtieq topponi digriet kriminali li għad ma għandux is-saħħa ta’ res judicata u li tagħha hija d-destinatarju, tidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dik id-direttiva, b’riżultat li din il-persuna għandha tkun tista’ teżerċita d-dritt għal interpretazzjoni u għal traduzzjoni iggarantit bid-Direttiva 2010/64  ( 11 ).

27.

Fis-sentenza Covaci, il-qorti nazzjonali ġiet mitluba mill-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku sabiex toħroġ digriet kriminali li jispeċifika, fost affarijiet oħra, li kontestazzjoni kellha ssir bil-Ġermaniż. Billi kienet f’dubju, il-qorti nazzjonali talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja, inter alia, jekk id-Direttiva 2010/64 tipprekludix dispożizzjonijiet nazzjonali li ma jippermettux lill-persuna li lilha jkun inħareġ digriet kriminali u li ma tifhimx Ġermaniż, li tippreżenta l-kontestazzjoni kontra dak id-digriet b’lingwa illi tifhem. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet dik id-domanda fin-negattiv, anki jekk żiedet li l-awtoritajiet nazzjonali jistgħu espressament jippermettu persuna li tippreżenta dik il-kontestazzjoni jekk jikkunsidraw dak id-dokument bħala “dokument essenzjali”  ( 12 ).

28.

Fir-rigward tat-traduzzjoni tad-digriet kriminali nnifsu, li hija l-qofol tal-mertu inkunsiderazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ntalbitx tindirizza dik il-kwistjoni f’dan il-każ. Madankollu, sabiex ma jkunx hemm dubju: persuni suspettati jew akkużati li ma jifhmux il-Ġermaniż għandhom, f’perijodu ta’ ħin raġonevoli, jingħataw traduzzjoni bil-mitkub tiegħu. Dan joħroġ mill-kliem, mill-kuntest u mill-għan tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64.

29.

Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-kliem tiegħu, l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2010/64 jipprovdi li “dokumenti kollha li huma essenzjali biex ikun żgurat li dawn ikunu kapaċi jeżerċitaw id-drittijiet tad-difiża tagħhom u biex tkun salvagwardjata l-ġustizzja tal-proċedimenti”. L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva jispeċifika li “id-dokumenti essenzjali għandhom jinkludu kwalunkwe deċiżjoni li jċaħħdu lil persuna mil-libertà tagħha, kwalunkwe imputazzjoni jew akkuża, u kwalunkwe sentenza”. Kif tikkonferma l-premessa 30 tad-Direttiva 2010/64, dik l-enumerazzjoni mhux eżawrjenti  ( 13 ).

30.

Kuntrarjament għall-Kummissjoni, ma iniex daqstant ċert jekk digriet kriminali għandux ikun imxebbah ma’ “akkuża jew imputazzjoni”. Bla dubju huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li digriet kriminali huwa forma ta’ komunikazzjoni tal-akkuża kontra l-persuna kkonċernati skont id-Direttiva 2012/13  ( 14 ). Madankollu, għall-kuntrarju ta’ akkuża jew indizju, digriet kriminali huwa deċiżjoni maħruġa minn qorti li jakkwista s-saħħa ta’ res judicata jekk ma tiġix ippreżentata kontestazzjoni kontriha fi żmien propizju. Għalhekk, jagħti lok ukoll għal ċerti similaritajiet ma’ “sentenza” skont l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/64  ( 15 ). Irrispettivament minn jekk hijiex waħda jew l-oħra, tidher evidenti fiha nnifisha li t-traduzzjoni ta’ digriet kriminali hija essenzjali sabiex ikun żgurat li l-persuna li lilha huwa indirizzat kapaċi tifhem il-kontenut tiegħu u, konsegwentement, li teżerċita d-dritt ta’ difiża tagħha fir-rigward tal-piena li tkun ser timponi. Għalhekk, invarjabbilment taqa’ taħt klassifikazzjoni ta’ “dokument essenzjali” skont l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva.

31.

Fit-tieni lok, il-kuntest tad-Direttiva 2010/64 jikkonferma l-idea li digriet kriminali huwa “dokument essenzjali” skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64.

32.

Hawn, fuq l-istess linja mal-Gvern Olandiż, nirreferi għall-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2010/64. Dik id-dispożizzjoni tislet mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dik id-direttiva, ċerti penalitajiet amministrattivi għal reati żgħar. L-għan tagħha huwa, skont il-premessa 16 tad-Direttiva 2010/64, li tneħħi l-obbligu li kieku jkun impost fuq l-awtoritajiet amministrattivi li jiżguraw id-drittijiet kollha mogħtija f’dik id-direttiva meta dan ma jkunx raġonevoli li jintalab. Dik il-premessa tispeċifika li dan huwa partikolarment il-każ fir-rigward ta’ reati tat-traffiku li jitwettqu fuq skala kbira u li jistgħu jiġu stabbiliti wara kontroll tat-traffiku – eżempju prinċipali jkun eċċess ta’ veloċità. Għall-kuntrarju, dan jikkonferma wkoll il-pożizzjoni li deċiżjoni ta’ qorti li tista’ twassal għal impożizzjoni ta’ multa għal reat ta’ traffiku fuq kwistjoni li ma hijiex sempliċiment ċirkustanza ta’ eċċess ta’ veloċità, bħad-digriet kriminali kkontestat, hija kwistjoni tipika li għaliha japplikaw id-drittijiet mogħtija fid-direttiva.

33.

Fl-aħħar nett, l-għan tad-Direttiva 2010/64, li huwa evidenti mill-premessa 14 tagħha, ukoll isostni l-pożizzjoni li digriet kriminali għandu jiġi rikonoxxut bħala “dokument essenzjali” li jirrikjedi traduzzjoni jekk l-akkużat ma jifhimx il-Ġermaniż. Dak l-għan huwa sabiex “[j]iżgura d-drittijiet ta’ persuni suspettati jew akkużati għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fi proċedimenti kriminali bil-ħsieb li tiżgura d-dritt tagħhom għal proċess ġust”. Id-dritt għal interpretazzjoni u traduzzjoni għal dawk li ma jitkellmux jew ma jifhmux il-lingwa tal-proċeduri huwa stabbilit fl-Artikolu 6 tal-KEDB. Tabilħaqq, konformità mar-rekwiżiti marbuta ma’ proċess ġust jiżgura li l-persuna akkużata tagħraf dak li qed jiġi allegat kontriha u tista’ tiddefendi lilha nnifisha  ( 16 ). Id-Direttiva tiffaċilita l-applikazzjoni ta’ dak id-dritt fil-prattika.

34.

Li ma tirrikjedix it-traduzzjoni ta’ digriet kriminali, li potenzjalment iwassal għal impożizzjoni fit-tul ta’ penalità — partikolarment jekk il-persuna li lilha huwa indirizzat ma tifhmux peress li dik il-persuna ma tifhimx il-Ġermaniż — tippreġudika b’mod ċar id-dritt ta’ dik il-persuna għal proċess ġust. Fil-fatt tkun ġustizzja miċħuda.

35.

Dak li jingħad hawn fuq ma huwiex ikkontradett mill-fatt li, skont l-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 2010/64, huwa għall-awtoritajiet kompetenti li jiddeċiedu, fuq każ partikolari, jekk huwiex essenzjali xi dokument ieħor. B’hekk, dik id-dispożizzjoni tikkonċerna dokumenti li ma humiex diġà kkunsidrati essenzjali skont l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva  ( 17 ).

36.

Lanqas is-sentenza Balogh ma tiddubita s-soluzzjoni li nipproponi. Dik il-kawża kkonċernat proċedura għal rikonoxximent, fl-Ungerija, tal-effetti ta’ sentenza finali mogħtija fl-Awstrija, li tikkundanna lil István Balogh għal perijodu ta’ priġunerija u tikkundannah iħallas l-ispejjeż. Il-proċeduri kriminali fl-Awstrija kontra I. Balogh kienu diġà ntemmu, u d-dritt tiegħu għal traduzzjoni kien ġie żgurat f’dawk il-proċeduri. Dan wassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tikkonkludi li d-Direttiva 2010/64 ma kinitx tapplika għal tali proċedura għal rikonoxximent  ( 18 ).

37.

Minn dak kollu suespost isegwi li dokument bħalma hu digriet kriminali skont l-Artikolu 407 et seq tas-StPO huwa “dokument essenzjali” fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64. B’hekk, għandu jiġi tradott fl-eventwalità li l-persuna lil lilha huwa indirizzat ma tifhimx il-Ġermaniż.

2.

Kunsiderazzjonijiet ulterjuri dwar id-dritt għal traduzzjoni fi proċeduri kriminali skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64

38.

Fid-dawl tal-konsegwenzi marbuta mal-pożizzjoni meħuda iktar ’il fuq, huma utli ċerti kunsiderazzjonijiet ulterjuri dwar id-dritt għal traduzzjoni fi proċeduri kriminali skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64, billi jistgħu jassistu lill-qorti tar-rinviju sabiex tirrisolvi l-kawża pendenti quddiemha.

39.

Minn naħa, dak id-dritt huwa universali, billi d-Direttiva 2010/64 ma tillimitax l-iskop ratione personae tal-persuni li jistgħu jikkwalifikaw għall-protezzjoni illi tikkonferixxi. L-uniku rekwiżit li għandu jintlaħaq sabiex tiskatta dik il-protezzjoni huwa li dawn il-persuni jkunu reżi konxji li huma suspettati jew akkużati li kienu wettqu reat kriminali.

40.

Min-naħa l-oħra, id-Direttiva 2010/64 ma tispeċifikax il-lingwa li biha l-persuna suspettata jew akkużata li wettqet reat kriminali li ma tifhimx il-lingwa tal-proċediment għandha tirċievi traduzzjoni tad-dokumenti essenzjali. Għalhekk, xejn ma jagħti x’jifhem li għandha tkun fil-lingwa nattiva ta’ dik il-persuna. Għall-kuntrarju, l-Artikolu 3(4) ta’ dik id-direttiva jagħmilha ċara li l-għan tat-traduzzjoni huwa li jippermetti lill-persuna suspettata jew akkużata “jkollhom l-għarfien tal-każ kontrihom”. Għalhekk jidher possibbli li jkun hemm rimedju għal lingwa “pivot” li dik il-persuna tifhem, sakemm tali rimedju ma jkunx miżmum għal raġunijiet arbitrarji.

41.

B’mod speċifiku, din l-aħħar dispożizzjoni tippermetti Stati Membri li ma jittraduċux testi ta’ dokumenti essenzjali li ma humiex rilevanti għal skop li jippermetti persuna suspettata jew akkużata li jkollha għarfien tal-każ kontriha. Madankollu, li ma tagħmilx huwa li tippermetti traduzzjoni ta’ dokument essenzjali li jkun sostitwit minn sempliċi forniment ta’ informazzjoni dwar ir-rimedji legali disponibbli lil dik il-persuna f’lingwa li dik il-persuna tifhem, kif ġara fil-kawża prinċipali. Barra minn hekk, it-traduzzjoni — irrispettivament mil-lingwa magħżula — għandha, skont l-Artikolu 3(9) tad-Direttiva 2010/64, tkun suffiċjentement ta’ kwalità li tiżgura andament xieraq tal-proċeduri. Il-persuna kkonċernata għandha dritt, skont l-Artikolu 3(5) tagħha, li tressaq ilment abbażi tal-liġijiet nazzjonali jekk il-kwalità tat-traduzzjoni hija batuta jew jekk ma kinitx meqjusa meħtieġa.

42.

Rigward il-kwistjoni ta’ żmien, id-dritt għal traduzzjoni fi proċeduri kriminali skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64 japplika, abbażi tal-Artikolu 1(2) tagħha, mill-mument li l-persuna kkonċernata tkun ġiet mgħarrfa li hija suspettata jew akkużata li wettqet reat kriminali, inkluż, fejn applikabbli, għoti ta’ sentenzi u l-possibbiltà ta’ proċeduri ta’ appell. Madankollu, traduzzjoni ta’ dokument essenzjali ma hemmx bżonn li tkun provduta fl-istess mument tad-dokument essenzjali, billi l-Artikolu 3(1) ta’ dik id-direttiva jispeċifika li din it-traduzzjoni trid tingħata biss lill-persuna kkonċernata f’“perijodu raġonevoli ta’ żmien”. B’hekk, kważi ma għandix għalfejn nispjega li l-persuna kkonċernata għandha jkollha wkoll perijodu raġonevoli ta’ żmien sabiex tieħu konjizzjoni ma’ u, fejn meħtieġ, tirrispondi għall-kontenut tad-dokument essenzjali.

43.

Inkwantu l-ksur tad-dritt għal traduzzjoni, id-Direttiva 2010/64 ma tindikax xi miżura speċifika li trid tittieħed mill-Istati Membri. Għalhekk, dan is-silenzju jħallihom liberi li jagħżlu bejn is-soluzzjonijiet differenti xierqa sabiex jilħqu l-għan ta’ dik id-dispożizzjoni, skont is-sitwazzjonijiet differenti li jistgħu jirriżultaw  ( 19 ). Dan jista’ jsir, pereżempju, jew billi jippermettu applikazzjoni għal ħelsien mill-effetti tal-iskadenza ta’ perijodu għall-preżentazzjoni tal-kontestazzjoni  ( 20 ) jew, jekk meħtieġ, billi titħalla mhux applikata d-dispożizzjoni nazzjonali li tistabbilixxi l-impożizzjoni ta’ skadenza ta’ żmien għas-sottomissjoni ta’ kontestazzjonijiet  ( 21 ).

44.

Fi kwalunkwe każ, huwa ċar li Stat Membru ma huwiex imwaqqaf milli jipprosekwixxi persuna li ma tifhimx il-lingwa tal-proċediment billi jistrieħ fuq dokumenti essenzjali li għandhom ikunu, iżda li ma kinux, tradotti għall-persuna kkonċernata. Jekk isir hekk, mhux biss iċaħħad lid-Direttiva mill-effett prattiku kollu, iżda jikser ukoll id-drittijiet ta’ difiża u jippreġudika l-andament xieraq tal-proċeduri skont l-Artikolu 6 tal-KEDB, li fil-prattika d-Direttiva hija intiża li tiffaċilita. Għalhekk, jidhirli li fl-interess tal-Istati Membri sabiex jiġi żgurat li “perijodu raġonevoli ta’ żmien” li matulu persuni suspettati jew akkużati li wettqu reat għandhom jirċievu tali traduzzjonijiet jibqa’ l-iqsar possibbli.

45.

Il-qorti tar-rinviju tagħti l-opinjoni tagħha, fid-deċiżjoni tar-rinviju, tal-konsegwenzi tal-ksur tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64 dwar it-terminu ta’ żmien mogħti sabiex tikkontesta digriet kriminali. Tgħid illi n-notifika tad-digriet kriminali kkontestat mingħajr akkumpanjament ta’ traduzzjoni bl-Olandiż tat-test sħiħ kienet tkun ineffettiva. Ir-riżultat ikun li l-perijodu li matulu tista’ tippreżenta kontestazzjoni ma jkunx għadu ġie skattat.

46.

Fuq dak il-punt, jiġini f’moħħi li fl-assenza ta’ liġijiet tal-Unjoni, Stati Membri huma intitolati li jirregolaw il-proċeduri tal-qorti billi jistabbilixxu dawk il-perijodi ta’ żmien li jħossu utli, abbażi tal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali. Madankollu, fid-dawl tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, persuni suspettati jew akkużati li wettqu reat kriminali li ma jifhmux il-lingwa tal-proċedura u li b’hekk jeżiġu li jistrieħu fuq id-drittijiet tagħhom skont id-Direttiva 2010/64 ma għandhomx jitpoġġew fi żvantaġġ meta mqabblin ma’ persuni li jifhmu dik il-lingwa u li, iktarx, huma iktar probabbli li jkunu ċittadini tal-Istat Membru li jipprosegwixxi  ( 22 ). Għalhekk, naqbel mal-qorti tar-rinviju li l-perijodu sabiex tiġi sottomessa kontestazzjoni għal digriet kriminali ma għandux jiskatta qabel dak il-mument li l-persuna kkonċernata tirċievi traduzzjoni xierqa tad-digriet kriminali. Kwalunkwe ħaġa inqas, hemm ir-riskju li tikkomprometti d-drittijiet ta’ difiża u, fuq l-istess binarju, il-prinċipju ta’ effettività  ( 23 ).

IV.

Konklużjoni

47.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domanda magħmula mil-Landgericht Aachen (qorti reġjonali, Aachen, il-Ġermanja) fis-sens li, b’formulazzjoni xierqa tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2010/64/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Ottubru 2010, dwar id-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fi proċedimenti kriminali, dokument bħalma huwa digriet kriminali fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 407 et seq tal-iStrafprozessordnung (kodiċi ta’ proċedura kriminali Ġermaniż) huwa “dokument essenzjali” li, għaldaqstant, għandu jiġi tradott fl-eventwalità li l-persuna li għaliha huwa indirizzat ma tifhimx il-Ġermaniż.