Rozporządzenie nr 16–334 z dnia
Na rozprawie WAS wskazał, że wyrok z dnia
Podnoszona krzywda polegała na
W pkt 17 postanowienia odsyłającego mowa jest o debacie w orzecznictwie krajowym dotyczącej skutków zmian w przepisach dla toczących się postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności. IG twierdzi, że w innym wyroku WAS z dnia
WAS po podkreśleniu, że wyrok z dnia
Postanowienie odsyłające zawiera wystarczające wyjaśnienie powodów, które skłoniły sąd odsyłający do skierowania pytań prejudycjalnych. Spełnia ono zatem wymóg ustanowiony w art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem. Istnieje związek między przedmiotem postępowania głównego a prawem Unii, zważywszy, że pierwotny spór, z którego wynika późniejsze roszczenie o odszkodowanie, dotyczył stosowania dyrektywy 2012/27. Możliwość wystąpienia z takim roszczeniem może zależeć od tego, czy przewidziane w przepisach prawa bułgarskiego środki proceduralne, dotyczące poszanowania prawa Unii, są odpowiednie. Powaga rzeczy osądzonej wyroku WAS z dnia
Sprawa
Wyrok Randstad Italia, pkt 56, w którym przytoczono wyrok z dnia
Wyrok Randstad Italia, pkt 58:
Pojęcie to oznacza powództwo lub skargę skierowane przede wszystkim przeciwko samemu przepisowi, a nie tylko przeciwko jednostkowym aktom jego zastosowania.
Wyrok z dnia
Wyrok z dnia
Sprawa
Uwagi te w ujęciu ogólnym pozostają aktualne, choć ustawodawstwo bułgarskie w tej dziedzinie zmieniło się, co zostało podkreślone na rozprawie.
Punkt 140. Punkt 142. Punkt 143.
Zobacz przypis 6 do niniejszej opinii.
Zdaniem WAS prawo krajowe zapewnia temu, kto uważa, że poniósł szkodę w wyniku aktu administracyjnego, którego zgodność z prawem jest kwestionowana, możliwość uzyskania naprawienia poniesionych szkód w drodze skargi o odszkodowanie. Skarga ta pozwala ponadto na zakwestionowanie zgodności z prawem danego aktu i jest w szczególności zgodna z zasadami równoważności i skuteczności wymaganymi na mocy prawa Unii. Zdaniem rządu polskiego art. 47 karty nie wymaga istnienia odrębnego środka prawnego w celu zakwestionowania zgodności przepisów krajowych z prawem Unii. W zakresie, w jakim prawo bułgarskie wydaje się zezwalać na stwierdzenie w ramach skargi o odszkodowanie za szkody spowodowane cofniętym aktem administracyjnym niezgodności z prawem tego aktu, sporne przepisy krajowe są zgodne z wymogami dotyczącymi prawa do skutecznej ochrony sądowej. Komisja podziela w istocie stanowisko rządu polskiego, jeśli chodzi o wystarczający charakter – w odniesieniu do art. 47 karty – skargi o odszkodowanie umożliwiającej zbadanie zgodności z prawem zmienionego przepisu wykonawczego.
Wyrok Randstad Italia, pkt 58; wyrok z dnia
Dokonana zmiana pozwala zatem na dalsze trwanie skutków, jakie do tego czasu wywoływał zaskarżony przepis. W swoich uwagach na piśmie WAS podnosi, że w systemie proceduralnym Unii Trybunał stwierdza na podstawie art. 149 regulaminu postępowania przed Trybunałem bezprzedmiotowość skargi bezpośredniej, jeżeli przed wydaniem wyroku zaskarżony akt został zmieniony. Jednakże, niezależnie od tego, że rozwiązanie to ma pierwszeństwo, w przypadku gdy nie wydano orzeczenia w pierwszej instancji, zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarga o stwierdzenie nieważności aktu, który już nie obowiązuje, niekoniecznie staje się bezprzedmiotowa, jeżeli skarżący zachowuje swój interes prawny w stwierdzeniu nieważności tego aktu. Zobacz podobnie K. Lenaerts, I. Maselis i K. Gutman:
W niektórych państwach członkowskich tę samą zasadę stosuje się do kontroli a posteriori zgodności przepisów ustawowych z konstytucją. Uchylenie tych przepisów po wniesieniu skargi powoduje co do zasady, że środek prawny powinien zostać odrzucony ze względu na to, że w postępowaniu mającym na celu obiektywne oczyszczenie porządku prawnego nie ma powodu, aby wydać wyrok w przedmiocie nieobowiązującego tekstu prawnego. Kryterium to może jednak nie być stosowane, w przypadku gdy mimo uchylenia ustawa nadal wywiera pewne skutki (wywoływanie skutków pomimo uchylenia) lub gdy konieczne jest wyjaśnienie, czy – przy założeniu, że ma ona zastosowanie do rozpatrywanych okoliczności faktycznych zgodnie z zasadą
Pragnę przypomnieć, że przepis ten, przytoczony w pkt 10 niniejszej opinii, stanowi, iż organ administracji
Zgodnie z postanowieniem odsyłającym (pkt 9) WAS podniósł, że w sporze istniał cofnięty akt normatywny, do którego stosuje się art. 204 ust. 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli szkody wynikają z cofniętego aktu, niezgodność z prawem tego aktu powinna zostać ustalona przez sąd rozpatrujący skargę o odszkodowanie.
Na rozprawie IG oświadczył, że WAS wydał orzeczenie o ewentualnej bezprzedmiotowości skargi bez wysłuchania go.
Jak wynika z debaty przeprowadzonej na rozprawie, minimalna zmiana w przepisie wykonawczym wystarczyłaby, aby toczące się postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe. IG utrzymywał (pkt 45 jego uwag na piśmie), że wprowadzona zmiana nie miała takiego charakteru, ponieważ w nowym rozporządzeniu przyjęto tę samą metodę obliczania. Sąd odsyłający stwierdza jednak, że rozporządzenie opublikowane w dniu
Punkt 4 uwag na piśmie IG, który podkreślił tę kwestię na rozprawie. Moim zdaniem jego oceny nie zostały podważone podczas późniejszej debaty.
Kontrolę wyroku wydanego w pierwszej instancji przez sąd wyższej instancji (w niniejszej sprawie – WAS w składzie pięciu sędziów), który stwierdza nieważność rzeczonego aktu normatywnego nie z powodów dotyczących istoty, lecz ze względu na okoliczność, która jest całkowicie niezwiązana z postępowaniem i zależy wyłącznie od jednostronnej woli organu, który przyjął przepis i który jest ponadto stroną wnoszącą skargę kasacyjną. Wywoływanie skutków związanych ze stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu normatywnego dokonanym przez sąd pierwszej instancji, w tym skutków odpowiadających okresowi, w którym akt ten obowiązywał.
Zobacz w tym względzie w ujęciu ogólnym wyrok z dnia
Dochodzenia w pierwszej kolejności stwierdzenia nieważności przepisu wykonawczego niezgodnego z prawem Unii w drodze skargi, która nawet jeśli zostanie uwzględniona w pierwszej instancji, może nieoczekiwanie stać się bezprzedmiotowa w wyniku zmiany owego przepisu, mającej na celu uniknięcie skutków stwierdzenia jego nieważności. Dochodzenia w drugiej kolejności odszkodowania za poniesioną szkodę w drodze roszczenia dotyczącego odpowiedzialności państwa Na rozprawie WAS podniósł, że ten, kto kwestionuje przed WAS zgodność z prawem przepisu wykonawczego, może również dochodzić odszkodowania. Jak jednak wyjaśnił, WAS sam powinien przekazać to żądanie do właściwego sądu, który ustaliłby, czy zachodzi przypadek odpowiedzialności państwa.
Zasada skutecznej ochrony sądowej i w szczególności art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie wymagają same w sobie istnienia odrębnego środka prawnego, którego głównym celem byłoby zakwestionowanie zgodności przepisów krajowych z przepisami prawa Unii, pod warunkiem że istnieje co najmniej jeden środek prawny umożliwiający w trybie incydentalnym zapewnienie poszanowania praw, które jednostki wywodzą z porządku prawnego Unii.
Przepisy krajowe, które przewidują odrębny środek prawny w celu zakwestionowania zgodności przepisów krajowych z przepisami prawa Unii, muszą zapewniać skuteczność takiego mechanizmu zaskarżenia dostępnego dla jednostek.
Skuteczność ta nie jest zapewniona, w przypadku gdy na podstawie przepisów krajowych wyrok sądu, w którym stwierdzono w pierwszej instancji niezgodność z prawem Unii podustawowego aktu normatywnego, i od którego to wyroku wniesiono skargę kasacyjną, może zostać uchylony bez badania jego uzasadnienia poprzez samą zmianę aktu wykonawczego przyjętą po wydaniu tego wyroku przez ten sam organ, który wydał zaskarżony akt i który pozbawia w ten sposób ów wyrok skuteczności oraz uniemożliwia jego rozpoznanie co do istoty w ramach skargi kasacyjnej.