1.

Skont id-dritt proċedurali Bulgaru, kif deskritt f’dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, l-azzjonijiet ġudizzjarji kontra att normattiv ta’ livell inferjuri mil-liġi, bħala prinċipju, isiru mingħajr skop meta dan l-att ikun ġie emendat qabel ma tingħata s-sentenza.

2.

Fil-kawża prinċipali, il-persuna li għaliha ġiet applikata din ir-regola proċedurali ressqet, wara d-dikjarazzjoni li l-azzjoni tagħha saret mingħajr skop minħabba l-emenda tal-att normattiv, talba għal responsabbiltà mhux kuntrattwali kontra l-Istat.

3.

Il-qorti li għandha tiddeċiedi dwar din it-talba tistaqsi, essenzjalment, jekk din ir-regola proċedurali hijiex kompatibbli mad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem, il-“Karta”).

4.

Skont l-Artikolu 9(1):

“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, safejn huwa teknikament possibbli, raġonevoli mil-lat finanzjarju u proporzjonat fir-rigward tal-iffrankar potenzjali tal-enerġija, il-klijent aħħari tal-elettriku, tal-gass naturali, tat-tisħin u tat-tkessiħ distrettwali u tal-ilma sħun fid-djar jingħataw arloġġi individwali bi prezz kompettitiv li jirriflettu b’mod preċiż il-konsum finali ta’ enerġija mill-klijent u li jagħtu informazzjoni dwar il-ħin reali tal-użu”.

5.

L-Artikolu 10 jispeċifika l-kontenut u l-karatteristiċi tal-informazzjoni li għandha tiġi pprovduta lill-klijenti fil-fatturi tagħhom.

6.

L-Artikolu 156 jistipula li:

“(1)   […] Bil-qbil mal-konvenuti l-oħra u mal-partijiet interessati li jibbenefikaw mill-att ikkontestat, l-awtorità amministrattiva tista’ tirtira l-att kollu jew parti minnu jew tadotta dak li hija rrifjutat l-adozzjoni tiegħu.

(2)   Il-kunsens tar-rikorrenti huwa wkoll neċessarju għall-finijiet tal-irtirar tal-att wara li tinżamm l-ewwel seduta.

(3)   L-att irtirat jista’ jiġi adottat għal darba oħra biss jekk ikun hemm ċirkustanzi ġodda.

(4)   Jekk l-azzjoni kontra l-att tkun akkumpanjata b’talba għad-danni, il-proċedura fir-rigward ta’ din it-talba għandha tkompli”.

7.

L-Artikolu 187 jipprovdi li:

“(1)   L-azzjonijiet kontra atti regolatorji ta’ implimentazzjoni ma għandhom ikunu suġġetti għall-ebda terminu.

(2)   Azzjoni kontra att regolatorju wara li tkun tressqet azzjoni għall-istess raġunijiet hija inammissibbli”.

8.

L-Artikolu 195 jippreskrivi li:

“(1)   Att regolatorju ta’ implimentazzjoni għandu jitqies li ġie annullat mill-jum tad-dħul fis-seħħ tad-deċiżjoni ġudizzjarja.

(2)   Il-konsegwenzi legali ta’ att regolatorju ddikjarat null jew li jista’ jiġi annullat għandhom jittieħdu ex officio mill-awtorità kompetenti f’terminu massimu ta’ tliet xhur li jibda jiddekorri mid-dħul fis-seħħ tad-deċiżjoni ġudizzjarja.”

9.

Skont l-Artikolu 204(3), meta d-dannu jkun ġie kkawżat minn att amministrattiv null jew irtirat, l-illegalità ta’ dan tal-aħħar għandha tiġi kkonstatata mill-qorti adita bit-talba għal kumpens.

10.

L-Artikolu 221(4) jipprevedi:

“Meta l-awtorità amministrattiva, bil-kunsens tal-konvenuti l-oħra, tirtira l-att amministrattiv jew tadotta l-att li l-adozzjoni tiegħu ġiet irrifjutata, il-Varhoven administrativen sad [il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Bulgarija] għandha tannulla, inkwantu vvizzjata b’irregolarità proċedurali, id-deċiżjoni ġudizzjarja mogħtija fir-rigward ta’ dan l-att jew ta’ dan ir-rifjut u ttemm il-kawża.”

11.

L-Artikolu 1 jipprevedi li:

“1.   L-Istat u l-komuni huma responsabbli għad-danni kkawżati lil persuni fiżiċi jew ġuridiċi minn atti ġuridiċi illegali u atti jew omissjonijiet illegali tal-korpi u tal-impjegati tagħhom fl-eżerċizzju tal-attività amministrattiva tagħhom […].

2.   L-azzjonijiet imressqa taħt il-paragrafu 1 għandhom jiġu eżaminati skont il-proċedura amministrattiva prevista fil-[Kodiċi ta’ Proċedura Amministrattiva] […]”.

12.

In-Naredba n.o 16-334/06.04.2007 za toplosnabdyavaneto ( 5 ), adottat mill-Ministru għall-Ekonomija u għall-Enerġija tar-Repubblika tal-Bulgarija, fl-Anness 1 tal-Artikolu 61(1) kien inkorpora l-metodu tad-distribuzzjoni tal-enerġija termali f’kondominji (iktar ’il quddiem, il-“metodu ta’ kalkolu”).

13.

IG ikkontesta l-metodu ta’ kalkolu quddiem il-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema; iktar ’il quddiem, il-“QAS”) fir-rikors Nru 1372/2016.

14.

Fit‑13 ta’ April 2018, il-QAS, bħala kulleġġ ġudikanti ta’ tliet imħallfin, laqgħet ir-rikors billi sabet li l-metodu ta’ kalkolu ma kienx konformi mal-għan tal-Artikoli 9 u 10 tad-Direttiva 2012/27 (li l-enerġija termali għandha tiġi ffatturata skont il-konsum reali tagħha), u dan irendieha nulla ex tunc ( 6 ).

15.

Il-Ministru għall-Ekonomija u għall-Enerġija ppreżenta quddiem l-istess QAS, bħala kulleġġ ġudikanti ta’ ħames imħallfin, l-appell ta’ kassazzjoni Nru 1318/2019 kontra s-sentenza tal-ewwel istanza.

16.

Fl‑20 ta’ Settembru 2019 daħal fis-seħħ digriet ġdid li emenda, b’mod partikolari, il-formula tal-metodu ta’ kalkolu.

17.

Fil‑11 ta’ Frar 2020, kulleġġ ġudikanti tal-QAS ta’ ħames imħallfin, li għandu ġurisdizzjoni biex jiddeċiedi dwar l-appell, iddikjara li l-kawża kienet saret mingħajr skop. Huwa bbaża d-deċiżjoni tiegħu fuq il-fatt li l-emenda tal-punt 6.1.1 tal-metodu ta’ kalkolu kienet wasslet għat-tħassir tiegħu u, skont id-dritt nazzjonali, il-qrati jistgħu jiddeċiedu biss fuq il-mertu fir-rigward tad-dispożizzjonijiet fis-seħħ.

18.

Konsegwentement, il-kulleġġ ġudikanti tal-QAS ta’ ħames imħallfin annulla s-sentenza tal-ewwel istanza, mingħajr il-ħtieġa li tiġi eżaminata l-validità tal-metodu ta’ kalkolu. Din id-deċiżjoni saret finali.

19.

F’dan il-kuntest, IG talab lill-Administrativen sad Sofia-grad (il-Qorti Amministrattiva ta’ Sofija, il-Bulgarija) kumpens ta’ 830 lev Bulgaru (BGN) (madwar EUR 425) li huwa ekwivalenti għall-ispejjeż tal-ewwel proċedura (Kawża Nru 1372/2016) u ta’ BGN 300 għad-dannu morali ( 7 ) kkawżat mis-sentenza mogħtija fl-appell ta’ kassazzjoni Nru 1318/2019.

20.

L-azzjoni għad-danni hija diretta kontra l-QAS, li taġixxi quddiem il-qorti tar-rinviju bħala konvenuta.

21.

Huwa f’dan il-kuntest li l-Administrativen sad Sofia-grad (il-Qorti Amministrattiva ta’ Sofija) għamlet dawn id-domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:

22.

It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑5 ta’ Mejju 2021.

23.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn IG, mill-QAS, mill-Gvern Pollakk kif ukoll mill-Kummissjoni. Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Pollakk, huma kollha dehru waqt is-seduta li nżammet fis‑6 ta’ April 2022.

24.

Is-suġġett ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari jirriżulta, naturalment, mit-tilwima li għandha tiġi deċiża fil-proċedura inkwistjoni. Dak li qiegħed jiġi diskuss f’din tal-aħħar huwa sempliċiment jekk IG għandux dritt għal kumpens għal dannu li allegatament sostna minħabba s-sentenza mogħtija bl-applikazzjoni tar-regola proċedurali Bulgara li ċaħditu milli jikseb deċiżjoni sostantiva dwar il-validità tal-metodu ta’ kalkolu.

25.

Għaldaqstant, jaqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari li jiġi ddeterminat: a) jekk il-punt 6.1.1 tal-metodu ta’ kalkolu huwiex kompatibbli mad-Direttiva 2012/27; b) jekk IG kellux id-dritt għal kumpens għall-ksur ta’ din id-direttiva; u c) jekk terzi, apparti IG, kellhomx id-dritt għal tali kumpens.

26.

Għaldaqstant, ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari ma jikkonċernax kemm huwa xieraq jew kemm ma huwiex xieraq li jingħata kumpens għad-danni kkawżati mill-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni regolatorja dwar l-effiċjenza enerġetika, li allegatament tmur kontra d-dritt tal-Unjoni. L-uniċi danni li IG jitlob kumpens għalihom huma, nirrepeti, dawk ikkawżati (allegatament) minn leġiżlazzjoni proċedurali interna li tippermetti li l-ewwel sentenza li tiddikjara n-nullità tal-metodu ta’ kalkolu tal-enerġija ffatturata ma jibqax ikollha effett.

27.

Sabiex tingħata deċiżjoni dwar dan id-dannu u kwalunkwe kumpens għalih, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk hijiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni r-regola nazzjonali li abbażi tagħha d-dikjarazzjoni ta’ nullità tal-metodu ta’ kalkolu, deċiża fis-sentenza tal-ewwel istanza, ma jibqax ikollha effett ( 8 ).

28.

Meta r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jinftiehem b’dan il-mod, l-oġġezzjonijiet ta’ inammissibbiltà mqajma mill-QAS, li essenzjalment tallega: a) il-ksur tal-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja; b) in-nuqqas ta’ rabta bejn is-sitwazzjoni legali oriġinali u d-dritt tal-Unjoni; u c) in-natura res judicata tas-sentenza tal‑11 ta’ Frar 2020, ma jistgħux jintlaqgħu ( 9 ).

29.

Kontra dawn l-oġġezzjonijiet, inqis li:

30.

Għall-bqija, jiena tal-fehma li għall-ewwel żewġ domandi preliminari tista’ tingħata risposta konġunta u li t-tielet waħda, bħalma ser nispjega, hija inammissibbli minħabba li hija ipotetika.

31.

Fis-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Randstad Italia ( 10 ), il-Qorti tal-Ġustizzja tenniet li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jobbliga lill-Istati Membri jistabbilixxu l-azzjonijiet ġudizzjarji neċessarji sabiex jiggarantixxu lill-partijiet fil-kawża, fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni, ir-rispett tad-dritt tagħhom għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ( 11 ).

32.

Dan l-obbligu tal-Istati Membri huwa kompatibbli mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali li skontu, mingħajr preġudizzju għall-eżistenza ta’ regoli tal-Unjoni f’dan ir-rigward, huma l-Istati Membri li għandhom jistabbilixxu l-modalitajiet proċedurali għal dawn l-azzjonijiet ġudizzjarji ( 12 ).

33.

Il-libertà ta’ konfigurazzjoni li jgawdu minnha l-Istati Membri tasal sal-punt li d-dritt tal-Unjoni ma jimponilhomx l-obbligu li jkollhom azzjoni awtonoma ( 13 ) li tippermetti l-kontestazzjoni diretta, bħala waħda prinċipali, ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni.

34.

Il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet il-fatt li l-ineżistenza ta’ din l-azzjoni awtonoma fid-dritt nazzjonali tikser l-Artikolu 47 tal-Karta: “il-prinċipju ta’ protezzjoni ġurizzjarja effettiva ma jeħtieġx, bħala tali, l-eżistenza ta’ rimedju awtonomu intiż, prinċipalment, sabiex jikkontesta l-konformità ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali mar-regoli tal-Unjoni, sakemm jeżisti rimedju ġudizzjarju wieħed jew iktar li jippermettu, b’mod inċidentali, li jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet li l-individwu jislet mid-dritt tal-Unjoni” ( 14 ).

35.

Għalhekk, sabiex jiġu ppreservati d-drittijiet li r-regoli tal-Unjoni “jagħtu lill-partijiet fil-kawża”, huwa biżżejjed li azzjonijiet ġudizzjarji oħra jissalvagwardjaw, fuq bażi inċidentali, ir-rispett ta’ dawn id-drittijiet.

36.

Fost ir-rimedji proċedurali kapaċi li jippreservaw, anki jekk inċidentalment, ir-rispett tad-drittijiet irrikonoxxuti mir-regoli tal-Unjoni, hemm ir-rekwiżit tar-responsabbiltà tal-Istat Membru għad-danni kkawżati lil individwi b’konsegwenza tal-ksur ta’ dawn id-drittijiet.

37.

Għaldaqstant huwa possibbli li “l-effikaċja sħiħa tad-dritt tal-Unjoni u l-protezzjoni effettiva tad-drittijiet li l-individwi jisiltu minnhom jistgħu, jekk ikun il-każ, jiġu żgurati mill-prinċipju tar-responsabbiltà tal-Istat għad-danni kkawżati lill-individwi minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni imputabbli lilha, peress li dan il-prinċipju huwa inerenti għas-sistema tat-trattati li fuqhom din tal-aħħar hija bbażata” ( 15 ).

38.

L-applikazzjoni ta’ din il-ġurisprudenza tiddetermina l-kompatibbiltà, bħala prinċipju, mal-Artikolu 47 tal-Karta ta’ modalità proċedurali li, mingħajr ma jiġu previsti rikorsi għal annullament, tibda azzjonijiet għall-kumpens li jippermettu li jiġu protetti b’mod effikaċi d-drittijiet ta’ dawk ikkonċernati.

39.

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk, abbażi tal-karatteristiċi tagħha, l-azzjoni proċedurali għall-kumpens irregolata mid-dritt Bulgaru, li hija adita biha, hijiex kapaċi tissalvagwardja b’mod effikaċi d-drittijiet mogħtija mir-regoli tal-Unjoni lir-rikorrent.

40.

Fil-kuntest ta’ din l-analiżi, il-qorti tar-rinviju tista’ tikseb kunsiderazzjonijiet imprezzabbli mis-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Kantarev ( 16 ), li tagħmel riferiment għaliha hija nnifisha. peress li fis-sentenza huma indirizzati kwistjonijiet marbuta mal-leġiżlazzjoni Bulgara dwar l-azzjonijiet ta’ responsabbiltà mhux kuntrattwali mressqa kontra l-Istat ( 17 ).

41.

F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li:

42.

Id-dritt Bulgaru jipprevedi rimedju (awtonomu) dirett li jiffaċilita l-istħarriġ tal-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni interna mad-dritt tal-Unjoni. Kien preċiżament dan ir-rimedju li wassal għas-sentenza tal-ewwel istanza tat‑13 ta’ April 2018 li fiha ġie ddikjarat null il-punt 6.1.1 tal-metodu ta’ kalkolu minħabba li ma kienx jikkonforma mal-għanijiet tad-Direttiva 2012/27 ( 21 ).

43.

Indipendentement minn dan ir-rimedju dirett, id-dritt Bulgaru jawtorizza wkoll rimedju inċidentali, li jikkonsisti fit-talba għal kumpens mhux kuntrattwali mill-Istat fil-każ ta’ ksur ta’ regola tal-Unjoni li tat drittijiet lill-individwi.

44.

Fis-seduta ġie enfasizzat li r-rimedju għal kumpens jawtorizza lill-qrati kompetenti jiddikjaraw, għalkemm incidenter tantum u b’effetti bejn il-partijiet fil-kawża, l-illegalità tal-att regolatorju bi grad inqas mil-liġi, li minnu jirriżulta d-dannu kkawżat lir-rikorrent. Dawn il-qrati ma jidhrux li huma limitati miċ-ċirkustanza li l-att regolatorju ġie rtirat jew emendat qabel is-sentenza.

45.

Din l-iskema proċedurali doppja hija, bħala prinċipju, suffiċjenti sabiex tissodisfa d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja, kif jiddikjaraw il-QAS, il-Gvern Pollakk u l-Kummissjoni:

46.

Il-ġurisprudenza msemmija iktar ’il fuq tal-Qorti tal-Ġustizzja tippermetti li tiġi kkorroborata din l-evalwazzjoni. Sakemm tkun effettiva, id-dikjarazzjoni tar-responsabbiltà tal-Istat tista’ toffri rimedju għad-danni kkawżati lill-individwi jekk, permezz tagħha, il-konformità tar-regola nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni tkun għadha tista’ tiġi mistħarrġa.

47.

Madankollu, din ir-risposta inizjali għandha tiġi kkwalifikata permezz tal-osservazzjoni ta’ ineffettività possibbli jew tal-effetti li joħolqu tfixkil tar-rimedju awtonomu, kif irregolati mid-dritt Bulgaru, sabiex jiġi żgurat b’mod sħiħ l-istħarriġ tal-kompatibbiltà ta’ dispożizzjoni regolatorja nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni. Barra minn hekk, dawn l-effetti ta’ tfixkil huma bbażati fuq ir-rimedju kumpensatorju, fit-termini li ser nesponi iktar ’il quddiem.

48.

Ċertament, kif diġà fakkart, id-dritt tal-Unjoni ma jimponix l-eżistenza ta’ rimedju awtonomu. Iżda, jekk Stat Membru jipprevedi dan, inqis li l-libertà tal-Istati Membri għall-istabbiliment tal-modalità proċedurali tar-rimedji msemmija fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE hija suġġetta għall-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività ( 22 ).

49.

Id-dikjarazzjoni tar-responsabbiltà tal-Istat Membru tikkostitwixxi rimedju sussidjarju għall-protezzjoni effettiva tad-drittijiet tal-individwi, meta d-dritt nazzjonali ma joffrix rimedju awtonomu. Jekk dan ikun il-każ, dan tal-aħħar għandu, ninsisti, jintrabat mal-kundizzjonijiet ta’ ekwivalenza u ta’ effettività rikjesti mid-dritt tal-Unjoni.

50.

Barra minn hekk, sa fejn id-dritt proċedurali intern irendi diffiċli, jostakola jew idewwem l-aċċess tal-individwu għall-azzjoni għall-kumpens, id-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ma jiġix irrispettat u, konsegwentement, tista’ tinħoloq raġuni ġdida għar-rekwiżit tar-responsabbiltà tal-Istat. Din hija preċiżament ir-responsabbiltà li għaliha IG għandu l-intenzjoni li jiġi kkumpensat fil-kawża prinċipali.

51.

Ir-rimedju awtonomu previst mid-dritt Bulgaru jissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ ekwivalenza u ta’ effettività meħtieġa mid-dritt tal-Unjoni?

52.

F’dak li jirrigwarda l-prinċipju ta’ ekwivalenza, kollox jidher li jindika li t-telf tal-iskop (f’dan il-każ iddikjarat mill-QAS) ma huwiex limitat għar-rimedji ppreżentati kontra regoli interni inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni.

53.

Suġġett għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, mill-informazzjoni disponibbli jidher li dan l-istess telf tal-iskop kien iseħħ ukoll jekk id-dispożizzjoni kkontestata tiġi ddikjarata invalida minħabba ksur ta’ regola nazzjonali ġerarkikament superjuri.

54.

Fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, it-tilwima li għandha tiġi deċiża fil-kawża prinċipali turi li r-rimedju awtonomu jrendi diffiċli ħafna, fil-prattika, l-eżerċizzju tad-dritt mogħti lil IG mir-regoli tal-Unjoni, meta l-emenda tar-regola kkontestata tinterferixxi mal-implimentazzjoni tiegħu, kif ser neżamina iktar ’il quddiem.

55.

Skont l-informazzjoni fid-digrieti, ikkonfermata waqt is-seduta, ir-rikors kontra l-atti leġiżlattivi ta’ livell inferjuri mil-liġi jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Bulgaru b’tali mod li (bħalma kien il-każ hawnhekk) jista’ ma jibqax ikollu skop jekk jiġi emendat l-att ikkontestat qabel ma l-qrati jiddeċiedu definittivament il-mertu tal-kawża ( 23 ).

56.

Minn perspettiva astratta, id-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix Stat Membru milli jikkonfigura l-azzjonijiet ta’ nullità tal-atti leġiżlattivi b’tali mod li, bħala regola ġenerali, il-qrati kompetenti jkunu meħtieġa biss jiddeċiedu dwar il-legalità tar-regoli fis-seħħ fil-mument li tingħata sentenza ( 24 ).

57.

Iżda, skont il-karatteristiċi partikolari ta’ din ir-regola skont id-dritt intern, jista’ jkun li l-applikazzjoni tagħha tinvolvi restrizzjoni ċara fuq l-istħarriġ mill-qrati, prinċipalment u b’effett erga omnes, tal-legalità tad-dispożizzjoni kkontestata u sussegwentement emendata.

58.

Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk permezz ta’ din ir-restrizzjoni, id-dritt Bulgaru jipprevedix protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet mogħtija mill-Unjoni kontra l-effetti ta’ regola qabel ma tiġi emendata jew imħassra.

59.

Fil-kawża prinċipali, kien suffiċjenti li d-dispożizzjoni kkontestata minn IG fil-proċedura Nru 1372/2016 kienet ġiet emendata qabel ma ġie deċiż l-appell ta’ kassazzjoni biex is-sentenza mogħtija fl-ewwel istanza tiġi annullata. L-annullament ta’ din id-dispożizzjoni, deċiż mis-sentenza tal-ewwel istanza, ġie segwit mill-annullament ta’ din is-sentenza, mingħajr ma l-qorti ta’ kassazzjoni analizzatha fuq il-mertu.

60.

IG, għaldaqstant, ma setax jikseb, b’mod definittiv, l-annullament tal-att regolatorju li kien diġà kiseb fl-ewwel istanza. Għall-kuntrarju, minkejja din is-sentenza, baqgħu fis-seħħ l-effetti prodotti matul il-perijodu li ddekorra bejn id-dħul fis-seħħ ta’ dan l-att, li kien jikser id-dritt tal-Unjoni, u l-emenda sussegwenti tiegħu.

61.

Tali riżultat seħħ minn skema normattiva (jew, għall-inqas, mill-interpretazzjoni ġudizzjarja tagħha) li, kif jidher mis-seduta, ma tidhirx li tissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ ċarezza u prevedibbiltà neċessarji għas-salvagwardja tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

62.

Fis-seduta ġie diskuss liema kienet il-bażi legali li abbażi tagħha l-kulleġġ ġudikanti ta’ ħames imħallfin tal-QAS iddeċieda li jiddikjara li l-kawża baqgħet mingħajr effett. Ir-rappreżentanta tal-QAS sostniet, b’risposta għad-domandi tal-Qorti tal-Ġustizzja, li din il-bażi legali ma tinsabx fl-Artikolu 221(4) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Amministrattiva ( 25 ), u li l-kulleġġ ġudikanti ta’ ħames imħallfin ma kien indika l-ebda dispożizzjoni pożittiva oħra li fuqha wieħed seta’ joqgħod ( 26 ).

63.

Il-konsegwenzi (negattivi għar-rikorrent, li huwa prekluż mir-rispons ġudizzjarju fuq il-mertu, minkejja li jkollu suċċess fl-ewwel istanza) tan-nuqqas ta’ ċarezza u ta’ prevedibbiltà tar-regola jiżdiedu jekk, bħalma jsostni IG, din tiġi applikata mingħajr ma l-ewwel jinstemgħu l-partijiet involuti fil-kawża, sabiex jargumentaw dwar l-impatt tagħha fuq il-kawża ( 27 ).

64.

Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-modalità proċedurali kontenzjuża hijiex suffiċjentement ċara u prevedibbli fir-rigward tal-effetti tagħha jew jekk, għall-kuntrarju, l-individwu affettwat minn dispożizzjoni interna inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni jitħalliex għad-differenzi fl-evalwazzjoni tal-qrati differenti, bit-telf konsegwenti taċ-ċertezza legali.

65.

Madankollu, l-aspett l-iktar delikat fil-mument tal-evalwazzjoni ta’ din il-modalità proċedurali huwa li dan jippermetti lill-poter eżekuttiv irendi ineffettiv, b’mod retroattiv, sentenza tal-qorti li diġà ngħatat, li fiha jkun ġie ddikjarat il-ksur tad-dritt tal-Unjoni. Huwa suffiċjenti għaliha li taqbel, qabel ma l-qorti ta’ kassazzjoni tagħti d-deċiżjoni tagħha, sempliċiment biex temenda ( 28 ) r-regola li ġiet annullata f’din is-sentenza.

66.

Dan kien ikun il-każ hawnhekk: l-emenda tal-metodu ta’ kalkolu tkun immotivata “preċiżament minħabba” s-sentenza tal-ewwel istanza li tkun annullatha ( 29 ).

67.

Kieku dan kien il-każ – li, għal darba oħra, għandu jiġi stabbilit mill-qorti tar-rinviju –, l-effettività tar-rikorsi għal annullament ippreżentati kontra dispożizzjonijiet ta’ livell inferjuri mil-liġi, li fihom tkun inkisbet dikjarazzjoni dwar in-nonkonformità tagħhom mad-dritt tal-Unjoni, tkun suġġetta għar-rieda tal-awtorità li tkun ħarġet id-dispożizzjoni kkontestata.

68.

F’dan il-kuntest, ma jkun hemm xejn li jipprekludi lil din l-awtorità milli tiddeċiedi li temenda l-att normattiv, preċiżament sabiex tevita l-effetti ta’ annullament tal-ewwel sentenza, qabel ma jkun ġie kkonfermat minn sentenza definittiva fil-kassazzjoni.

69.

Fi kliem ieħor, l-iskema proċedurali kontenzjuża tagħti l-kunsens għall-istrumentalizzazzjoni tiegħu bħala mezz sabiex tiġi żgurata l-ineffikaċja ta’ dikjarazzjoni preċedenti ta’ nullità bbażata fuq il-ksur tad-dritt tal-Unjoni. Sa dan l-istess punt, id-difiża tad-drittijiet tal-individwi tkun eċċessivament diffiċli, u tkun ta’ ħsara għall-prinċipju ta’ effettività.

70.

Bħalma sostniet il-QAS fis-seduta, huwa minnu li l-poter eżekuttiv jew, b’mod ġenerali, l-awtorità governattiva li toħroġ att normattiv ta’ livell inferjuri mil-liġi jkollhom is-setgħa li, f’kull każ, jemendawh jew iħassruh.

71.

Madankollu, din is-setgħa ma tistax tintuża bħala mezz sabiex jiġu nnewtralizzati s-sentenzi diġà mogħtija mill-qrati li fihom ġie kkonstatat il-ksur tar-regoli tal-Unjoni, meta dan il-mekkaniżmu jimpedixxi, fl-istess ħin:

72.

Ir-riżultat huwa li rikors għal annullament ifformulat meta l-att normattiv kien fis-seħħ u kien ġie deċiż b’mod validu favur ir-rikorrent permezz ta’ sentenza tal-ewwel istanza, mogħtija f’mument li fih kien għadu fis-seħħ l-att, jiġi ddikjarat mingħajr effett minħabba l-emenda sussegwenti ta’ dan l-istess att, sussegwentement għad-deċiżjoni tas-sentenza tal-istanza.

73.

Fil-qosor, l-awtorità li inizjalment tapprova l-att u temendah bħala “reazzjoni” għas-sentenza tal-ewwel istanza (li kontriha din l-istess awtorità ppreżentat appell ta’ kassazzjoni) u b’hekk jirnexxielha trendi din is-sentenza mingħajr effett, anki jekk l-ebda qorti superjuri ma tkun iddeċidiet dwar il-kontenut tagħha.

74.

Finalment, ir-rikors għal annullament isir suġġett għal inċertezza inaċċettabbli fir-rigward tar-riżultat tiegħu. Dan ma jiddependix mill-evalwazzjoni ġudizzjarja tiegħu fuq il-mertu, iżda mill-possibbiltà ta’ tibdil leġiżlattiv li jseħħ mill-awtorità li toħroġ id-dispożizzjoni kkontestata, ladarba jiġi kkonstatat li l-kontestazzjoni ġudizzjarja tiegħu fl-ewwel istanza rriżultat sfavorevoli.

75.

Minn dan isegwi, fil-fehma tiegħi, li r-rikors awtonomu previst fid-dritt Bulgaru, fiċ-ċirkustanzi li għadni kif analizzajt, ma jidhirx li jagħti protezzjoni effettiva lil min jallega l-ksur tad-drittijiet mogħtija lilu mill-ordinament tal-Unjoni.

76.

Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk l-iskema proċedurali interna tistax tiġi interpretata b’tali mod li tippermetti, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża quddiemha, li l-emenda tar-regola kkontestata ma tipprekludix deċiżjoni definittiva fuq il-mertu tar-rikors.

77.

Għal dan l-għan, ikun neċessarju li jiġi ddeterminat bi preċiżjoni jekk il-konsegwenzi tal-iskema kontenzjuża, f’termini tat-telf tal-effett tar-rikorsi li għadhom sub iudice, humiex suffiċjentement ċari u preċiżi u għandhomx bażi legali soda.

78.

Finalment, jista’ jiġi kkunsidrat li jekk ir-rikors għal annullament ma jirnexxix bħala konsegwenza tat-telf tal-iskop tiegħu, il-parti leża tista’ taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Istat, bħala mekkaniżmu sussidjarju għall-protezzjoni tad-drittijiet miksura.

79.

L-azzjoni għall-kumpens, bħalma diġà semmejt, isservi sabiex tikkumpensa d-danni kkawżati lil IG minħabba li ġie mġiegħel juża rimedju proċedurali li finalment ma rnexxiex minħabba ċirkustanzi kompletament irrelatati mal-imġiba tiegħu.

80.

Fil-fehma tiegħi, ir-responsabbiltà għad-dannu kkawżat mill-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni għandha titfittex biss permezz ta’ kumpens jekk l-iskema proċedurali kontenzjuża ma tippermettix interpretazzjoni konformi mar-rekwiżiti tad-dritt għall-protezzjoni ġudizzjarja effettiva.

81.

Barra minn hekk, għandu jiġi ċċarat jekk, minħabba l-partikolarità tal-iskema ta’ implimentazzjoni tad-direttivi, id-dritt nazzjonali jippermettix li jiġi indirizzat l-interess leġittimu ta’ min, fis-sitwazzjoni ta’ IG, jista’ biss jinvoka d-drittijiet mogħtija minn direttiva jekk tiġi ddikjarata n-nullità tad-dispożizzjoni interna inkompatibbli magħha.

82.

Fil-fatt, anki kieku d-direttiva li permezz tagħha jingħataw id-drittijiet irrikonoxxuti lill-individwu kienet direttament applikabbli, ikun diffiċli għal IG biex jinvokaha kontra individwu bħall-impriża tal-provvista tal-enerġija, li lilha tħallsu l-ammonti li rriżultaw mill-applikazzjoni tal-punt 6.1.1 tal-metodu kontenzjuż ( 30 ).

83.

Fil-qosor, sabiex tinkiseb il-protezzjoni tad-drittijiet mogħtija lilhom mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, l-iskema proċedurali doppja deskritta fid-digriet tar-rinviju tobbliga lill-individwi:

84.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena nqis li l-modalità proċedurali kontenzjuża tagħmilha eċċessivament diffiċli li tinkiseb il-protezzjoni ġudizzjarja sabiex tiġi żgurata s-salvagwardja tad-drittijiet li jkunu ġejjin mid-dritt tal-Unjoni.

85.

Dan japplika għall-individwi li fittxew l-annullament ġudizzjarju tal-leġiżlazzjoni li hija inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Hija ma tapplikax għal dawk li kkonformaw ruħhom ma’ din tal-aħħar, li l-kumpens għalih għandu, fejn xieraq, jitfittex billi tiġi invokata r-responsabbiltà tal-Istat.

86.

Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk huwiex “permess li d-dispożizzjoni inkwistjoni tibqa’ tirregola r-relazzjonijiet pubbliċi fil-perijodu bejn l-adozzjoni tagħha u l-emenda tagħha fir-rigward ta’ grupp indefinit ta’ persuni li ma fetħux kawża għal kumpens quddiem qorti”.

87.

Abbażi tar-risposta li nissuġġerixxi għall-ewwel u għat-tieni domanda preliminari, ma nemminx li huwa essenzjali li tingħata risposta għat-tielet waħda.

88.

Fi kwalunkwe każ, il-kwistjoni mqajma fit-tielet domanda hija ta’ natura purament ipotetika fil-kuntest tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.

89.

Sabiex tingħata deċiżjoni fuq it-talba għal kumpens ifformulata minn IG (li, infakkar, hija s-suġġett tal-kawża prinċipali), huwa irrilevanti x’inhi l-iskema tar-relazzjonijiet legali ta’ terzi, li ma humiex rikorrenti, jew li “ma tkunx twettqet evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tad-dispożizzjoni nazzjonali qabel l-emenda mad-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni fil-konfront ta’ dawn il-persuni”.

90.

Fil-fatt, id-destin tat-talba ta’ IG li wasslet għal dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari ma huwiex l-istess għal dak ta’ “persuni li ma fetħux kawża għal kumpens quddiem qorti”. Il-qorti tar-rinviju għandha tittratta biss din it-talba.

91.

Għaldaqstant, b’formulazzjoni fit-termini li għadni kif ittraskrivejt, inqis li t-tielet domanda preliminari hija inammissibbli.

92.

Skont il-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej lill-Administrativen sad Sofia-grad (il-Qorti Amministrattiva ta’ Sofija, il-Bulgarija):

“Il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva u, b’mod partikolari, l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ma jeżiġix, minnu nnifsu, l-eżistenza ta’ azzjoni awtonoma intiża, prinċipalment, sabiex tikkontesta l-konformità tad-dispożizzjonijiet nazzjonali mar-regoli tal-Unjoni, sakemm teżisti azzjoni ġudizzjarja waħda jew iktar li jippermettu, inċidentalment, li jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet li l-individwi għandhom abbażi tad-dritt tal-Unjoni.

Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi rikors awtonomu sabiex tiġi kkontestata l-konformità tad-dispożizzjonijiet nazzjonali mar-regoli tal-Unjoni għandha tiggarantixxi l-effettività ta’ dan il-mekkaniżmu ta’ kontestazzjoni mqiegħed għad-dispożizzjoni tal-individwi.

Din l-effettività ma hijiex iggarantita meta, b’applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, is-sentenza ta’ qorti li tkun iddikjarat, fl-ewwel istanza, l-inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ att normattiv mingħajr ordni ta’ liġi, u li kontrih ikun ġie ppreżentat appell ta’ kassazzjoni, tista’ tiġi annullata, mingħajr ma wieħed jidħol fl-analiżi tal-motivazzjoni tagħha, bis-sempliċi emenda tal-att regolatorju li seħħet, wara l-għoti ta’ din is-sentenza, mill-istess awtorità li ddeċidiet l-att ikkontestat u li, b’dan il-mod, tħalli mingħajr effett l-imsemmija sentenza u tostakola l-evalwazzjoni tal-mertu tagħha fl-appell ta’ kassazzjoni.”