CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL G. REISCHL
VAN 3 JUNI 1976 ( 1 )
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
In de onderhavige zaak gaat het in de eerste plaats om de vraag of een ambtenaar van de Commissie, die in Brussel werkzaam is, kan verlangen dat zijn bezoldiging naar een bank in Luxemburg wordt overgemaakt. Daarnaast wordt van de Commissie schadevergoeding geëist wegens de vertraagde doorzending van een dagvaarding voor een burgerlijk proces, waarbij verzoeker in het onderhavige geding was betrokken.
Ten aanzien van de feiten kan het volgende worden opgemerkt:
Verzoeker was als ambtenaar van de Commissie aanvankelijk een tijd lang in Luxemburg werkzaam. In oktober 1968 werd hij naar Brussel overgeplaatst. Nochtans bleef de Commissie zijn bezoldiging op zijn verzoek naar een Luxemburgse bank overmaken. Dit bleef ook zo, nadat verzoeker in oktober 1971 van Luxemburg naar Brussel was verhuisd.
Op 22 augustus 1974 verzocht hij de Commissie zijn bezoldiging naar een andere Luxemburgse bank over te maken. Dit gebeurde omdat aan verzoeker door deze bank een persoonlijk krediet was toegezegd op voorwaarde dat zijn bezoldiging op een rekening bij de kredietgeefster werd gestort; dit wil zeggen verzoeker moest de Commissie een daartoe strekkende onherroepelijke opdracht tot overschrijving geven die slechts met toestemming van de bank had kunnen worden ingetrokken. In een nota van 27 augustus 1974 werd dit verzoek echter afgewezen, op grond dat de Luxemburgse bank waar tot dusver de bezoldiging van verzoeker was uitbetaald, geen verklaring van afstand had gedaan. In feite kwam de verklaring van deze bank van 9 augustus 1974 eerst op 3 september 1974 bij de Commissie aan. Verder werd in de nota verwezen naar artikel 17, lid 1, van bijlage VII bij het Ambtenarenstatuut, hetwelk luidt: „De aan de ambtenaar verschuldigde bedragen worden uitbetaald op de plaats en in de valuta van het land waar de ambtenaar zijn functie uitoefent.”
Ongeveer tegelijkertijd was verzoeker wegens betaling van huur in een geschil verwikkeld met de verhuurders van het appartement dat hij in Brussel bewoonde. In dit verband moest hem een dagvaarding voor de terechtzitting van 10 oktober 1974 worden betekend. Daartoe wendde het Belgische Ministerie van Buitenlandse Zaken zich bij brief van 26 september 1974 waarbij twee afschriften van een dagvaarding waren gevoegd, tot de Commissie. De bevoegde Commissiediensten trachtten — zoals ten processe werd verklaard — verzoeker telefonisch in zijn bureau te bereiken. Daar dit niet lukte — verzoeker was destijds wegens ziekte niet aanwezig — werd de dagvaarding op 10 oktober 1974 naar het Belgische Ministerie van Buitenlandse Zaken teruggezonden. Aan een nieuw verzoek van dit Ministerie tot dagvaarding van verzoeker, ditmaal gedaan bij brief van 24 oktober 1974, kon worden voldaan door verzoeker op 4 november 1974 de dagvaarding te overhandigen. Intussen, namelijk op 25 oktober 1974, was tegen hem echter reeds een verstekvonnis gewezen.
Dit alles noopte verzoeker op 26 november 1974 een formele klacht bij het tot aanstelling bevoegde gezag in te dienen. Daarin betoogde hij dat de weigering van 27 augustus 1974 om zijn bezoldiging over te maken onrechtmatig was. Hierdoor zou, omdat verzoeker daarna geen gebruik kon maken van de gunstigste kredietmogelijkheden van de Luxemburgse bank, materiële schade, daarnaast echter ook morele schade zijn veroorzaakt. De vertraagde terhandstelling van de dagvaarding voor het Belgische burgerlijke proces had tot een verstekvonnis geleid waardoor het noodzakelijk was hiertegen in verzet te komen, hetgeen met kosten gepaard gaat. Ook uit dien hoofde zou hij materiële en morele scha, de hebben geleden.
Daar de klacht ontbeantwoord bleef — helaas komt het, terloops gezegd, in administratieve procedures veel te vaak tot deze ongepaste reactie van de administratie — stelde verzoeker op 26 juni 1975 beroep in bij het Hof.
Verzoeker concludeert dat het den Hove behage:
|
— |
het afwijzend besluit met betrekking tot de overmaking van de bezoldiging naar Luxemburg nietig te verklaren; |
|
— |
te verstaan dat de Commissie verplicht is, verzoekers bezoldiging over te maken naar de door hem aangeduide Luxemburgse bank; |
|
— |
de Commissie te veroordelen tot vergoeding van schade uit hoofde van deze afwijzing — 50000 Belgische franken voor de materiële en eenzelfde bedrag voor de morele schade; |
|
— |
te verstaan dat de Commissie een dienstfout heeft begaan bij de doorzending van de dagvaarding voor het burgerlijk proces waarbij verzoeker was betrokken; |
|
— |
de Commissie te veroordelen tot een bedrag van 10000 Belgische franken schadevergoeding wegens deze dienstfout. |
De vorderingen tot betaling van schadevergoeding werden bij verzoekers repliek gewijzigd. Thans wordt verzocht de Commissie wegens haar afwijzing om het salaris naar Luxemburg over te maken te veroordelen tot betaling van 43500 Belgische franken voor materiële schade en tot betaling van één Belgische frank voor morele schade. Bovendien werd de vordering tot schadevergoeding wegens de vertraagde doorzending van de dagvaarding tot één Belgische frank gereduceerd.
|
1. |
Bij mijn onderzoek van de zaak zal ik eerst de vragen betreffende de overmaking van verzoekers bezoldiging naar Luxemburg behandelen.
|
|
2. |
Het tweede geschilpunt waarover ik thans kom te spreken betreft het feit dat de Commissie een voor verzoeker bestemde dagvaarding om ter terechtzitting in een burgerlijk proces te verschijnen te laat zou hebben doen toekomen. Volgens de laatste versie van verzoekers conclusies omtrent deze vraag, moet de Commissie althans worden veroordeeld tot betaling van één Belgische frank als vergoeding van de aan verzoeker toegebrachte morele schade. In dit verband zij er bij voorbaat op gewezen dat het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Gemeenschappen een rechtstreekse dagvaarding van ambtenaren der Gemeenschappen voor burgerlijke processen met behulp van de bevoegde nationale organen niet uitsluit en de inschakeling van gemeenschapsinstellingen derhalve niet dwingend is voorgeschreven. Gezien de in feite bestaande moeilijkheden — de ambtenaren van de Gemeenschappen behoeven zich niet in het vreemdelingregister te laten inschrijven — is het echter blijkbaar tot mondelinge afspraken tussen de Commissie en het Belgische Ministerie van Buitenlandse Zaken gekomen ten gevolge waarvan in het belang van een vergemakkelijking van het rechtsverkeer dagvaardingen tot de Commissie kunnen worden gericht die deze dan aan de betrokken ambtenaar doet toekomen. In de onderhavige zaak gaat het erom hoever de verplichting van de Commissie op grond van deze afspraak, waarvan niet alle bijzonderheden zijn bekend geworden, gaat. De Commissie staat op het standpunt dat zij in beginsel slechts in de bureaus van het personeel voor doorzending moet zorgen; doorzending aan ambtenaren die geen dienst doen is hoogstens gebruikelijk wanneer hun verblijf bekend is. Verdergaande verplichtingen heeft de Commissie daarentegen niet; met name is zij niet gehouden een onderzoek in te stellen wanneer ambtenaren onregelmatig afwezig zijn. Dit is echter bij verzoeker in de betrokken periode het geval geweest. Hij is op advies van de invaliditeitscommissie op 8 september 1974 voor acht dagen ter observatie in een kliniek opgenomen. Daarna is hij niet op het werk verschenen en heeft hij ook in strijd met de bepalingen van artikel 59 van het Personeelsstatuut eerst op 8 oktober 1974 een medisch attest over het voortduren van zijn arbeidsongeschiktheid overgelegd. Verzoeker bestrijdt de juistheid van laatstgenoemde beweringen over zijn afwezigheid niet Hij is echter van mening dat de Commissie ook in een dergelijk geval niet mag blijven stilzitten en de dagvaarding — hetgeen trouwens eerst op 10 oktober 1974 is geschied — naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken terugzenden; het zou veeleer haar taak zijn in het belang van de handhaving der persoonlijke rechten van de betrokkenen bepaalde onderzoekingen te doen, dat wil zeggen telefonisch of schriftelijk contact met de betrokken ambtenaar op te nemen en een dagvaarding eventueel naar zijn privé adres door te zenden. Bij de beoordeling van dit geschil — zoveel lijkt mij zeker — kan men er wel van uitgaan dat de plicht van de Commissie in dit verband niet zo ver gaat dan de verplichtingen van nationale ambtenaren die met de betekening zijn belast. Dit kan reeds daarom worden gezegd, omdat in elk geval ook een directe betekening aan de betrokkenen mogelijk is en wel op grond van inlichtingen die de Commissie of het Belgische Ministerie van Buitenlands Zaken zonder meer doorgeeft aan de nationale organen die de betekening verrichten. Afgezien daarvan ben ik echter ook van mening, dat de zorgvuldigheids- en bijstandsplicht van de Commissie, die zich zonder een wettelijke basis met de medewerking op een moeilijk gebied, met eventueel zeer korte termijnen, heeft ingelaten, moet worden uitgebreid. Dat betekent dat men van haar in gevallen waarin ambtenaren niet op hun werk verschijnen en hun verblijf onbekend is, weliswaar moeilijk tijdrovende en kostbare onderzoekingen kan verlangen; daarop zijn haar diensten niet ingericht en daarvoor behoeft zij bij het grote aantal ambtenaren ook geen voorzorgsmaatregelen te treffen. Anderzijds zal zij zich echter ook bij een ongemeld wegblijven van de dienst niet eenvoudig tevreden mogen stellen met deze vaststelling en met de verklaring dat terhandstelling op kantoor niet mogelijk is. Mijns inziens is het geenszins te veel gevraagd dat de Commissie in dergelijke gevallen althans probeert telefonisch contact met het privé-adres van de betrokken ambtenaar op te nemen, en dat van haar wordt verwacht, dat zijn in aansluiting daarop de dagvaarding naar het privé-adres zendt, zoals zij beweerdelijk steeds doet wanneer haar het verblijf van een ambtenaar bekend is. In het geval van verzoeker geldt dit te meer daar de Commissie kort tevoren, bij een andere poging om verzoeker te dagvaarden, het Belgische Ministerie van Buitenlandse Zaken althans het vakantie-adres had medegedeeld en zij zelfs op 20 september 1974, dat wil zeggen op een tijdstip dat verzoeker eveneens zonder bericht afwezig was, een bode met de dagvaarding naar zijn woning had gestuurd. Gaat men hiervan uit, dan kan men er in casu niet omheen, van een grof plichtsverzuim en daarmee van een dienstfout van de Commissie te spreken, daar immers de inspanningen van haar diensten in het geval van verzoeker zich tot telefoontjes naar zijn bureau hebben beperkt, terwijl verdere stappen die verwacht hadden mogen worden — verzoeker verbleef naar zijn beweringen op 26 september 1974 thuis — achterwege bleven en de dagvaarding niet eens op 8 oktober 1974, toen verzoeker zijn medisch attest overlegde, aan hem werd overhandigd. Daarnaast kan ook niet worden ontkend — en daarmee kom ik op een ander noodzakelijk element van de actie wegens aansprakelijkheid van de administratie —, dat verzoeker belangrijk werd benadeeld. Ten processe hebben wij vernomen dat hij de van hem gevorderde achterstallige huurpenningen na het verstekvonnis heeft betaald, en dus de betwiste vordering heeft erkend. Bedacht dient echter te worden, dat hij bij tijdige ontvangst van de dagvaarding een termijn voor antwoord en daarmee voor overleg had kunnen verkrijgen. Dit zou hem in staat hebben gesteld een schikking te bereiken voordat vonnis werd gewezen en daarmee zouden de registratiekosten, die naar het schijnt uiteindelijk door verzoeker moeten worden gedragen, zijn vermeden. In werkelijheid kan dit zeker buiten beschouwing blijven, evenals de beantwoording van de vraag, of de Commissie voor de kosten van het tegen het verstekvonnis gedane verzet heeft op te komen, dat wil zeggen voor kosten waarover nog niet definitief is beslist, omdat verzoeker in beroep is gegaan van het op zijn verzet gewezen vonnis. In feite verlangt verzoeker immers slechts veroordeling tot betaling van één Belgische frank als vergoeding voor morele schade, het gaat hem met andere woorden vooral om de vaststelling van een dienstfout en daarnaast slechts om een als het ware symbolische veroordeling van de Commissie. Dit kan men hem na alles wat tijdens het geding over de behandeling van de aangelegenheid bekend is geworden, mijns inziens moeilijk ontzeggen. Ten aanzien van het tweede geschilpunt kan derhalve worden geconcludeerd, dat de daarop betrekking hebbende vordering in haar laatste versie volkomen gegrond lijkt. |
3. Mijn conclusie luidt mitsdien als volgt:
Naar mijn overtuiging is het beroep, voor zover betrekking hebbende op het feit dat de bezoldiging van verzoeker sedert het najaar van 1974 niet meer naar Luxemburg werd overgemaakt, ongegrond, Daarentegen moet de Commissie conform de eis tot betaling van één Belgische frank worden veroordeeld terzake van het feit dat zij bij de betekening van een voor verzoeker bestemde dagvaarding voor een terechtzitting van 10 oktober 1974 een dienstfout heeft begaan. Ten aanzien van de proceskosten acht ik het bij de door mij voorgestelde beslissing van het geding juist, de Commissie de helft van de door verzoeker gemaakte kosten te laten dragen.
( 1 ) Vertaald uit het Duits.