POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba)

z dnia 31 października 2025 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Odpowiedź, którą można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa – Pomoc państwa – Artykuł 108 TFUE – Decyzja Komisji Europejskiej nakazująca odzyskanie pomocy niezgodnej z prawem – Rozporządzenie (UE) 2015/1589 – Artykuł 16 ust. 3 – Artykuł 17 ust. 1 – Uregulowania krajowe przewidujące termin prekluzyjny krótszy niż termin przedawnienia przewidziany w prawie Unii – Zasada skuteczności

W sprawie C‑24/25

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd administracyjny i podatkowy w Funchal, Portugalia) postanowieniem z dnia 28 października 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 stycznia 2025 r., w postępowaniu:

Mission – Trading, Gestão e Serviços, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira)

przeciwko

Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira,

TRYBUNAŁ (siódma izba),

w składzie: F. Schalin, prezes izby, M. Gavalec i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie,

rzecznik generalny: A. Rantos,

sekretarz: A. Calot Escobar,

postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem,

wydaje następujące

Postanowienie

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 16 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE] (Dz.U. 2015, L 248, s. 9) oraz art. 5 ust. 1 decyzji Komisji (UE) 2022/1414 z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie programu pomocy SA.21259 (2018/C) (ex 2018/NN) wdrożonej przez Portugalię na rzecz Zona Franca da Madeira (ZFM) – System III (Dz.U. 2022, L 217, s. 49).

2

Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy Mission – Trading, Gestão e Serviços, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira) (zwaną dalej „Mission – Trading”) a Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira (organem ds. podatkowych i skarbowych regionu autonomicznego Madery, Portugalia, zwanym dalej „organem podatkowym”) w przedmiocie wszczętego przez ten organ postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych przeciwko Mission – Trading w celu odzyskania pomocy państwa przyznanej niezgodnie z prawem na rzecz Mission – Trading.

Ramy prawne

Prawo Unii

Rozporządzenie 2015/1589

3

Artykuł 16 rozporządzenia 2015/1589, zatytułowany „Windykacja pomocy”, stanowi w ust. 3:

„Bez uszczerbku dla jakiegokolwiek orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanego zgodnie z art. 278 TFUE, windykacja zostaje przeprowadzona bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji [Europejskiej]. W tym celu oraz w wypadku postępowania przed sądami krajowymi, zainteresowane państwa członkowskie podejmują wszelkie konieczne kroki, jakie dostępne są w ich odpowiednich systemach prawnych, włącznie ze środkami tymczasowymi, bez uszczerbku dla prawa Unii”.

4

Artykuł 17 tego rozporządzenia, zatytułowany „Okres przedawnienia windykacji pomocy”, stanowi w ust. 1:

„Uprawnienia Komisji w zakresie windykacji pomocy podlegają 10‑letniemu okresowi przedawnienia”.

Decyzja 2022/1414

5

Artykuł 1 decyzji 2022/1414 ma następujące brzmienie:

„Program pomocy »Zona Franca de Madeira (ZFM) – System III« – w zakresie, w jakim został wdrożony przez władze portugalskie z naruszeniem postanowień decyzji Komisji C(2007) 3037 final [z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie N 421/2006] i decyzji Komisji C(2013) 4043 final [z dnia 2 lipca 2013 r. w sprawie SA.34160 (2011/N)] – został wprowadzony w życie przez władze portugalskie niezgodnie z prawem, z naruszeniem przepisów art. 108 ust. 3 [TFUE], i jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym”.

6

Artykuł 4 ust. 1 tej decyzji przewiduje:

„Portugalia odzyskuje od beneficjentów pomoc niezgodną z rynkiem wewnętrznym, która została przyznana w ramach programu pomocy określonego w art. 1”.

7

Zgodnie z art. 5 wspomnianej decyzji:

„1.   Odzyskanie pomocy przyznanej na podstawie programu, o którym mowa w art. 1, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny.

2.   Portugalia zapewnia wykonanie niniejszej decyzji w terminie ośmiu miesięcy od daty jej notyfikacji”.

Prawo portugalskie

Kodeks postępowania administracyjnego i sądowego w sprawach podatkowych

8

Código de Procedimento e de Processo Tributário (kodeks postępowania administracyjnego i sądowego w sprawach podatkowych), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, zawiera art. 204, zatytułowany „Podstawy sprzeciwu wobec egzekucji”, którego ust. 1 stanowi:

„Sprzeciw wobec egzekucji może się opierać wyłącznie na następujących podstawach:

[…]

d)

przedawnienie długu będącego przedmiotem egzekucji;

[…]”.

Ordynacja podatkowa

9

Lei Geral Tributária (ordynacja podatkowa) przyjęta Decreto-Lei no 398/98 (dekretem z mocą ustawy nr 398/98) z dnia 17 grudnia 1998 r. (Diário da República I, seria A, nr 290 z dnia 17 grudnia 1998 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, zawiera art. 45, zatytułowany „Utrata prawa do rozliczenia”, który ma następujące brzmienie:

„1.   Prawo do ustalenia zobowiązania podatkowego wygasa, jeżeli podatnikowi nie doręczono skutecznie decyzji podatkowej w terminie czterech lat, chyba że ustawa stanowi inaczej.

2.   W przypadku oczywistego błędu w deklaracji podatnika termin prekluzyjny, o którym mowa w poprzednim ustępie, wynosi trzy lata.

3.   W przypadku odliczenia lub ulgi podatkowej terminem prekluzyjnym jest termin wykonania tego prawa.

4.   Termin prekluzyjny rozpoczyna bieg w przypadku podatków okresowych od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie podatkowe, a w przypadku podatków podlegających jednorazowemu obowiązkowi podatkowemu – od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie podatkowe, z wyjątkiem podatku od wartości dodanej i podatków dochodowych, w przypadku których opodatkowanie odbywa się za pomocą ostatecznego poboru podatku u źródła, w którym to przypadku termin ten biegnie od początku roku kalendarzowego następującego po roku, w którym miało miejsce, odpowiednio, zdarzenie powodujące wymagalność podatku lub zdarzenie podatkowe.

[…]

7.   Termin przewidziany w ust. 1 wynosi dwanaście lat, jeżeli prawo do ustalenia zobowiązania podatkowego dotyczy zdarzeń podatkowych związanych z:

a)

krajem, terytorium lub regionem podlegającym wyraźnie korzystniejszemu systemowi podatkowemu, znajdującemu się na liście zatwierdzonej rozporządzeniem ministra skarbu państwa, które to zdarzenia powinny zostać zgłoszone administracji podatkowej, ale nie zostały, lub

b)

rachunkami depozytowymi lub rachunkami papierów wartościowych otwartymi w instytucjach finansowych niebędących rezydentami w państwach członkowskich Unii lub w oddziałach instytucji finansowych będących rezydentami znajdujących się poza Unią, o których istnieniu podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych nie wspomnieli i których nie zidentyfikowali w deklaracji podatkowej za rok, w którym miały miejsce zdarzenia podatkowe”.

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

10

W następstwie decyzji 2022/1414 organ podatkowy wszczął podatkowe postępowanie egzekucyjne wobec Mission – Trading w celu odzyskania pomocy państwa przyznanej tej spółce w ramach programu pomocy „Zona Franca da Madeira (ZFM) – System III” w formie obniżenia podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2015.

11

Spółka Mission – Trading wniosła do Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sądu administracyjnego i podatkowego w Funchal), będącego sądem odsyłającym, sprzeciw wobec tego postępowania, wnosząc o jego umorzenie.

12

Na poparcie sprzeciwu spółka Mission – Trading twierdzi w szczególności, że organ podatkowy nie ma podstaw, by żądać od niej zapłaty długu podatkowego będącego przedmiotem wspomnianego postępowania, ze względu na to, że decyzja ustalająca ten podatek nie została jej doręczona w terminie prekluzyjnym przewidzianym w art. 45 ordynacji podatkowej.

13

Sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością tego art. 45 z art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589 i art. 5 decyzji 2022/1414.

14

Z jednej strony sąd odsyłający wyjaśnia, że prawo portugalskie nie przewiduje żadnego szczególnego reżimu dotyczącego terminu prekluzyjnego w przypadku odzyskania pomocy państwa. W braku przepisu prawa krajowego wykluczającego stosowanie ogólnych terminów zastosowanie znajduje art. 45 ordynacji podatkowej. Z drugiej strony zauważa on, że w niniejszej sprawie decyzja 2022/1414 została wydana po upływie terminu prekluzyjnego przewidzianego w prawie krajowym.

15

W tych okolicznościach Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd administracyjny i podatkowy w Funchal) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy znajdujące się w art. 5 decyzji [2022/1414] wyrażenie »[o]dzyskanie […] odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny« oraz znajdujące się w art. 16 ust. 3 rozporządzenia [2015/1589] wyrażenie »windykacja zostaje przeprowadzona bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji« należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one stosowaniu przepisów prawa krajowego (w szczególności art. 45 [ordynacji podatkowej]), które przewidują prekluzję prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego po upływie terminu przewidzianego tam w tym celu?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

16

Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa.

17

Należy również przypomnieć, że współpraca sądowa ustanowiona w art. 267 TFUE opiera się na wyraźnym rozdziale kompetencji pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem. Z jednej strony Trybunał nie jest uprawniony do stosowania norm prawa Unii w konkretnej sprawie, lecz jedynie do orzekania w przedmiocie wykładni traktatów i aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 18 maja 2021 r., Asociaţia Forumul Judecătorilor din România i in., C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 i C‑397/19, EU:C:2021:393, pkt 201 i przytoczone tam orzecznictwo). Z drugiej strony zgodnie z pkt 11 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. C, C/2024/6008) do sądów krajowych należy wyciągnięcie z wykładni dostarczonej przez Trybunał konkretnych wniosków w postępowaniu zawisłym przez tymi sądami (zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2018 r., Roche Lietuva, C‑413/17, EU:C:2018:865, pkt 43).

18

W niniejszej sprawie Trybunał uważa, że wykładnię prawa Unii, o którą zwrócił się sąd odsyłający, można wywieść w sposób jednoznaczny z wyroków z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321), i z dnia 14 grudnia 2023 r., I (Zwrot opłat) (C‑655/22, EU:C:2023:993). W niniejszej sprawie należy wobec tego zastosować art. 99 regulaminu postępowania.

19

Jak wynika z pkt 17 niniejszego postanowienia, do sądu odsyłającego należy wyciągnięcie konkretnych wniosków ze wskazówek interpretacyjnych wynikających z tego orzecznictwa Trybunału w postępowaniu głównym.

20

Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589, w zakresie, w jakim dotyczy zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie stosowaniu krajowego terminu prekluzyjnego do odzyskania pomocy, jeżeli termin ten upłynął jeszcze przed wydaniem decyzji Komisji uznającej tę pomoc za niezgodną z prawem i nakazującej jej odzyskanie.

21

Co się tyczy stosowania krajowych przepisów dotyczących przedawnienia, Trybunał orzekł w szczególności w pkt 41, 44 i 46 wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321):

„41.

O ile krajowe zasady przedawnienia mają co do zasady zastosowanie do bezprawnie przyznanej pomocy, to jednak zasady te powinny być stosowane w taki sposób, aby nie czyniły one w praktyce niemożliwym wymaganego przez prawo Unii odzyskania, z pełnym uwzględnieniem interesu Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 26 czerwca 2003 r., Komisja/Hiszpania, C‑404/00, EU:C:2003:373, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).

[…]

44

[…] [Z] utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że terminy przedawnienia pełnią ogólnie funkcję zapewnienia pewności prawa (wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C‑387/17, EU:C:2019:51, pkt 71 i przytoczone tam orzecznictwo).

[…]

46

[…] [Z] utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, iż z uwagi na imperatywny charakter kontroli pomocy państwa sprawowanej przez Komisję na podstawie art. 108 TFUE, z jednej strony, przedsiębiorstwa będące beneficjentami pomocy mogą co do zasady powoływać się na uzasadnione oczekiwania co do prawidłowości tej pomocy tylko wówczas, gdy taka pomoc została przyznana zgodnie z procedurą przewidzianą w tym artykule, a z drugiej strony, staranny podmiot gospodarczy powinien zwykle być w stanie upewnić się, że dopełniono wymogów tej procedury W szczególności, jeżeli pomoc została wdrożona bez uprzedniego zgłoszenia Komisji, efektem czego jest ona bezprawna w świetle art. 108 ust. 3 TFUE, beneficjent pomocy nie może powoływać się od tej chwili na uzasadnione oczekiwania co do prawidłowości przyznania tej pomocy (wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 98 i przytoczone tam orzecznictwo). […] [D]otyczy to zarówno pomocy indywidualnej, jak i pomocy przyznanej w ramach systemu pomocy”.

22

W odniesieniu do terminów przedawnienia lub prekluzji oraz zasady skuteczności Trybunał orzekł ponadto w pkt 44 wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r., I (Zwrot opłat) (C‑655/22, EU:C:2023:993):

„Co się tyczy […] poszanowania zasady skuteczności, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że wyznaczenie rozsądnych terminów przedawnienia lub prekluzji spełnia co do zasady wymóg skuteczności, ponieważ stanowi zastosowanie podstawowej zasady pewności prawa, która chroni jednocześnie zainteresowanego i organ administracji, nawet jeśli upływ takich terminów może z racji swej natury przeszkodzić zainteresowanym osobom w dochodzeniu ich praw w całości lub w części (wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Cargill Deutschland, C‑360/18, EU:C:2019:1124, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo)”.

23

W przypadku gdy termin przedawnienia przewidziany w prawie krajowym i mający zastosowanie do odzyskania nienależnie wypłaconej pomocy upłynął jeszcze przed wydaniem przez Komisję decyzji uznającej pomoc za niezgodną z rynkiem wewnętrznym i nakazującej jej odzyskanie, Trybunał wielokrotnie orzekał, jak wynika z pkt 46, 50–52, 60 i 61 wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321), że:

„46

Należy przypomnieć również, że z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, iż z uwagi na imperatywny charakter kontroli pomocy państwa sprawowanej przez Komisję na podstawie art. 108 TFUE, z jednej strony, przedsiębiorstwa będące beneficjentami pomocy mogą co do zasady powoływać się na uzasadnione oczekiwania co do prawidłowości tej pomocy tylko wówczas, gdy taka pomoc została przyznana zgodnie z procedurą przewidzianą w tym artykule, a z drugiej strony, staranny podmiot gospodarczy powinien zwykle być w stanie upewnić się, że dopełniono wymogów tej procedury. W szczególności, jeżeli pomoc została wdrożona bez uprzedniego zgłoszenia Komisji, efektem czego jest ona bezprawna w świetle art. 108 ust. 3 TFUE, beneficjent pomocy nie może powoływać się od tej chwili na uzasadnione oczekiwania co do prawidłowości przyznania tej pomocy (wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 98 i przytoczone tam orzecznictwo). […] [D]otyczy to zarówno pomocy indywidualnej, jak i pomocy przyznanej w ramach systemu pomocy.

[…]

50

[…] Komisja może zawsze w dziesięcioletnim terminie przewidzianym w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 żądać odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy, i to pomimo ewentualnego upływu terminu przedawnienia stosowanego w postępowaniu krajowym (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 114).

51

Ponadto, jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 46 niniejszego wyroku, spółka Nelson Antunes da Cunha nie może skutecznie powoływać się na ochronę uzasadnionych oczekiwań co do zgodności z prawem spornej pomocy, ponieważ pomoc ta została przyznana przez Republikę Portugalską bez uprzedniego zawiadomienia o niej Komisji.

52

Krajowy termin przedawnienia mający zastosowanie do odzyskania podlegającej zwrotowi pomocy, który upłynął jeszcze przed samym wydaniem decyzji o odzyskaniu przez Komisję, powinien zatem nie być stosowany przez sąd odsyłający.

[…]

60

W tych okolicznościach zasada pewności prawa, jaką mają na celu zagwarantować terminy przedawnienia, nie może stać na przeszkodzie odzyskaniu pomocy uznanej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym […].

61

Z uwagi na powyższe rozważania na pytanie czwarte trzeba odpowiedzieć, iż art. 16 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589, zgodnie z którym podlegająca odzyskaniu pomoc obejmuje odsetki, oraz przewidzianą w ust. 3 tego artykułu zasadę skuteczności należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one zastosowaniu krajowego terminu przedawnienia do odzyskiwania pomocy, jeżeli termin ten upłynął jeszcze przed samym wydaniem decyzji przez Komisję uznającej tę pomoc za niezgodną z prawem i nakazującej odzyskanie […]”.

24

W niniejszym przypadku z art. 1 decyzji 2022/1414 wynika, że program pomocy „Zona Franca de Madeira (ZFM) – System III”, w zakresie, w jakim został wdrożony przez Republikę Portugalską z naruszeniem decyzji Komisji C(2007) 3037 final z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie N 421/2006 i decyzji Komisji C(2013) 4043 final z dnia 2 lipca 2013 r. w sprawie SA.34160 (2011/N), został wprowadzony w życie przez to państwo członkowskie niezgodnie z prawem, z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE.

25

Sąd odsyłający wyjaśnia, że krajowy termin prekluzyjny, który miałby zastosowanie do procedury odzyskania kwot wypłaconych niezgodnie z prawem na rzecz Mission – Trading w ramach tego programu pomocy, upłynął przed przyjęciem decyzji 2022/1414.

26

Tymczasem z orzecznictwa Trybunału przypomnianego w niniejszym postanowieniu wynika, że pomimo upływu takiego terminu przedawnienia lub terminu prekluzyjnego przewidzianego w prawie krajowym Komisja może nadal, przed upływem dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589, zażądać odzyskania pomocy przyznanej niezgodnie z prawem.

27

W tych okolicznościach na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589, w zakresie, w jakim dotyczy zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on stosowaniu krajowego terminu prekluzyjnego do odzyskania pomocy, jeżeli termin ten upłynął jeszcze przed wydaniem decyzji Komisji uznającej tę pomoc za niezgodną z prawem i nakazującej jej odzyskanie.

W przedmiocie kosztów

28

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.

 

Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

 

Artykuł 16 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE], w zakresie, w jakim dotyczy zasady skuteczności,

 

należy interpretować w ten sposób, że:

 

sprzeciwia się on stosowaniu krajowego terminu prekluzyjnego do odzyskania pomocy, jeżeli termin ten upłynął jeszcze przed wydaniem decyzji Komisji Europejskiej uznającej tę pomoc za niezgodną z prawem i nakazującej jej odzyskanie.

 

Podpisy


( *1 ) Język postępowania: portugalski.