POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 31 października 2025 r. ( *1 )
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Odpowiedź, którą można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa – Pomoc państwa – Artykuł 108 TFUE – Decyzja Komisji Europejskiej nakazująca odzyskanie pomocy niezgodnej z prawem – Rozporządzenie (UE) 2015/1589 – Artykuł 16 ust. 3 – Artykuł 17 ust. 1 – Uregulowania krajowe przewidujące termin prekluzyjny krótszy niż termin przedawnienia przewidziany w prawie Unii – Zasada skuteczności
W sprawie C‑24/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd administracyjny i podatkowy w Funchal, Portugalia) postanowieniem z dnia 28 października 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 stycznia 2025 r., w postępowaniu:
Mission – Trading, Gestão e Serviços, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira)
przeciwko
Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: F. Schalin, prezes izby, M. Gavalec i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: A. Rantos,
sekretarz: A. Calot Escobar,
postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem,
wydaje następujące
Postanowienie
|
1 |
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 16 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE] (Dz.U. 2015, L 248, s. 9) oraz art. 5 ust. 1 decyzji Komisji (UE) 2022/1414 z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie programu pomocy SA.21259 (2018/C) (ex 2018/NN) wdrożonej przez Portugalię na rzecz Zona Franca da Madeira (ZFM) – System III (Dz.U. 2022, L 217, s. 49). |
|
2 |
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy Mission – Trading, Gestão e Serviços, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira) (zwaną dalej „Mission – Trading”) a Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira (organem ds. podatkowych i skarbowych regionu autonomicznego Madery, Portugalia, zwanym dalej „organem podatkowym”) w przedmiocie wszczętego przez ten organ postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych przeciwko Mission – Trading w celu odzyskania pomocy państwa przyznanej niezgodnie z prawem na rzecz Mission – Trading. |
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie 2015/1589
|
3 |
Artykuł 16 rozporządzenia 2015/1589, zatytułowany „Windykacja pomocy”, stanowi w ust. 3: „Bez uszczerbku dla jakiegokolwiek orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanego zgodnie z art. 278 TFUE, windykacja zostaje przeprowadzona bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji [Europejskiej]. W tym celu oraz w wypadku postępowania przed sądami krajowymi, zainteresowane państwa członkowskie podejmują wszelkie konieczne kroki, jakie dostępne są w ich odpowiednich systemach prawnych, włącznie ze środkami tymczasowymi, bez uszczerbku dla prawa Unii”. |
|
4 |
Artykuł 17 tego rozporządzenia, zatytułowany „Okres przedawnienia windykacji pomocy”, stanowi w ust. 1: „Uprawnienia Komisji w zakresie windykacji pomocy podlegają 10‑letniemu okresowi przedawnienia”. |
Decyzja 2022/1414
|
5 |
Artykuł 1 decyzji 2022/1414 ma następujące brzmienie: „Program pomocy »Zona Franca de Madeira (ZFM) – System III« – w zakresie, w jakim został wdrożony przez władze portugalskie z naruszeniem postanowień decyzji Komisji C(2007) 3037 final [z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie N 421/2006] i decyzji Komisji C(2013) 4043 final [z dnia 2 lipca 2013 r. w sprawie SA.34160 (2011/N)] – został wprowadzony w życie przez władze portugalskie niezgodnie z prawem, z naruszeniem przepisów art. 108 ust. 3 [TFUE], i jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym”. |
|
6 |
Artykuł 4 ust. 1 tej decyzji przewiduje: „Portugalia odzyskuje od beneficjentów pomoc niezgodną z rynkiem wewnętrznym, która została przyznana w ramach programu pomocy określonego w art. 1”. |
|
7 |
Zgodnie z art. 5 wspomnianej decyzji: „1. Odzyskanie pomocy przyznanej na podstawie programu, o którym mowa w art. 1, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny. 2. Portugalia zapewnia wykonanie niniejszej decyzji w terminie ośmiu miesięcy od daty jej notyfikacji”. |
Prawo portugalskie
Kodeks postępowania administracyjnego i sądowego w sprawach podatkowych
|
8 |
Código de Procedimento e de Processo Tributário (kodeks postępowania administracyjnego i sądowego w sprawach podatkowych), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, zawiera art. 204, zatytułowany „Podstawy sprzeciwu wobec egzekucji”, którego ust. 1 stanowi: „Sprzeciw wobec egzekucji może się opierać wyłącznie na następujących podstawach: […]
[…]”. |
Ordynacja podatkowa
|
9 |
Lei Geral Tributária (ordynacja podatkowa) przyjęta Decreto-Lei no 398/98 (dekretem z mocą ustawy nr 398/98) z dnia 17 grudnia 1998 r. (Diário da República I, seria A, nr 290 z dnia 17 grudnia 1998 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, zawiera art. 45, zatytułowany „Utrata prawa do rozliczenia”, który ma następujące brzmienie: „1. Prawo do ustalenia zobowiązania podatkowego wygasa, jeżeli podatnikowi nie doręczono skutecznie decyzji podatkowej w terminie czterech lat, chyba że ustawa stanowi inaczej. 2. W przypadku oczywistego błędu w deklaracji podatnika termin prekluzyjny, o którym mowa w poprzednim ustępie, wynosi trzy lata. 3. W przypadku odliczenia lub ulgi podatkowej terminem prekluzyjnym jest termin wykonania tego prawa. 4. Termin prekluzyjny rozpoczyna bieg w przypadku podatków okresowych od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie podatkowe, a w przypadku podatków podlegających jednorazowemu obowiązkowi podatkowemu – od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie podatkowe, z wyjątkiem podatku od wartości dodanej i podatków dochodowych, w przypadku których opodatkowanie odbywa się za pomocą ostatecznego poboru podatku u źródła, w którym to przypadku termin ten biegnie od początku roku kalendarzowego następującego po roku, w którym miało miejsce, odpowiednio, zdarzenie powodujące wymagalność podatku lub zdarzenie podatkowe. […] 7. Termin przewidziany w ust. 1 wynosi dwanaście lat, jeżeli prawo do ustalenia zobowiązania podatkowego dotyczy zdarzeń podatkowych związanych z:
|
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
|
10 |
W następstwie decyzji 2022/1414 organ podatkowy wszczął podatkowe postępowanie egzekucyjne wobec Mission – Trading w celu odzyskania pomocy państwa przyznanej tej spółce w ramach programu pomocy „Zona Franca da Madeira (ZFM) – System III” w formie obniżenia podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2015. |
|
11 |
Spółka Mission – Trading wniosła do Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sądu administracyjnego i podatkowego w Funchal), będącego sądem odsyłającym, sprzeciw wobec tego postępowania, wnosząc o jego umorzenie. |
|
12 |
Na poparcie sprzeciwu spółka Mission – Trading twierdzi w szczególności, że organ podatkowy nie ma podstaw, by żądać od niej zapłaty długu podatkowego będącego przedmiotem wspomnianego postępowania, ze względu na to, że decyzja ustalająca ten podatek nie została jej doręczona w terminie prekluzyjnym przewidzianym w art. 45 ordynacji podatkowej. |
|
13 |
Sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością tego art. 45 z art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589 i art. 5 decyzji 2022/1414. |
|
14 |
Z jednej strony sąd odsyłający wyjaśnia, że prawo portugalskie nie przewiduje żadnego szczególnego reżimu dotyczącego terminu prekluzyjnego w przypadku odzyskania pomocy państwa. W braku przepisu prawa krajowego wykluczającego stosowanie ogólnych terminów zastosowanie znajduje art. 45 ordynacji podatkowej. Z drugiej strony zauważa on, że w niniejszej sprawie decyzja 2022/1414 została wydana po upływie terminu prekluzyjnego przewidzianego w prawie krajowym. |
|
15 |
W tych okolicznościach Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd administracyjny i podatkowy w Funchal) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy znajdujące się w art. 5 decyzji [2022/1414] wyrażenie »[o]dzyskanie […] odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny« oraz znajdujące się w art. 16 ust. 3 rozporządzenia [2015/1589] wyrażenie »windykacja zostaje przeprowadzona bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji« należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one stosowaniu przepisów prawa krajowego (w szczególności art. 45 [ordynacji podatkowej]), które przewidują prekluzję prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego po upływie terminu przewidzianego tam w tym celu?”. |
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
|
16 |
Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa. |
|
17 |
Należy również przypomnieć, że współpraca sądowa ustanowiona w art. 267 TFUE opiera się na wyraźnym rozdziale kompetencji pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem. Z jednej strony Trybunał nie jest uprawniony do stosowania norm prawa Unii w konkretnej sprawie, lecz jedynie do orzekania w przedmiocie wykładni traktatów i aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 18 maja 2021 r., Asociaţia Forumul Judecătorilor din România i in., C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 i C‑397/19, EU:C:2021:393, pkt 201 i przytoczone tam orzecznictwo). Z drugiej strony zgodnie z pkt 11 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. C, C/2024/6008) do sądów krajowych należy wyciągnięcie z wykładni dostarczonej przez Trybunał konkretnych wniosków w postępowaniu zawisłym przez tymi sądami (zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2018 r., Roche Lietuva, C‑413/17, EU:C:2018:865, pkt 43). |
|
18 |
W niniejszej sprawie Trybunał uważa, że wykładnię prawa Unii, o którą zwrócił się sąd odsyłający, można wywieść w sposób jednoznaczny z wyroków z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321), i z dnia 14 grudnia 2023 r., I (Zwrot opłat) (C‑655/22, EU:C:2023:993). W niniejszej sprawie należy wobec tego zastosować art. 99 regulaminu postępowania. |
|
19 |
Jak wynika z pkt 17 niniejszego postanowienia, do sądu odsyłającego należy wyciągnięcie konkretnych wniosków ze wskazówek interpretacyjnych wynikających z tego orzecznictwa Trybunału w postępowaniu głównym. |
|
20 |
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589, w zakresie, w jakim dotyczy zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie stosowaniu krajowego terminu prekluzyjnego do odzyskania pomocy, jeżeli termin ten upłynął jeszcze przed wydaniem decyzji Komisji uznającej tę pomoc za niezgodną z prawem i nakazującej jej odzyskanie. |
|
21 |
Co się tyczy stosowania krajowych przepisów dotyczących przedawnienia, Trybunał orzekł w szczególności w pkt 41, 44 i 46 wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321):
[…]
[…]
|
|
22 |
W odniesieniu do terminów przedawnienia lub prekluzji oraz zasady skuteczności Trybunał orzekł ponadto w pkt 44 wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r., I (Zwrot opłat) (C‑655/22, EU:C:2023:993): „Co się tyczy […] poszanowania zasady skuteczności, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że wyznaczenie rozsądnych terminów przedawnienia lub prekluzji spełnia co do zasady wymóg skuteczności, ponieważ stanowi zastosowanie podstawowej zasady pewności prawa, która chroni jednocześnie zainteresowanego i organ administracji, nawet jeśli upływ takich terminów może z racji swej natury przeszkodzić zainteresowanym osobom w dochodzeniu ich praw w całości lub w części (wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Cargill Deutschland, C‑360/18, EU:C:2019:1124, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo)”. |
|
23 |
W przypadku gdy termin przedawnienia przewidziany w prawie krajowym i mający zastosowanie do odzyskania nienależnie wypłaconej pomocy upłynął jeszcze przed wydaniem przez Komisję decyzji uznającej pomoc za niezgodną z rynkiem wewnętrznym i nakazującej jej odzyskanie, Trybunał wielokrotnie orzekał, jak wynika z pkt 46, 50–52, 60 i 61 wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321), że:
[…]
[…]
|
|
24 |
W niniejszym przypadku z art. 1 decyzji 2022/1414 wynika, że program pomocy „Zona Franca de Madeira (ZFM) – System III”, w zakresie, w jakim został wdrożony przez Republikę Portugalską z naruszeniem decyzji Komisji C(2007) 3037 final z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie N 421/2006 i decyzji Komisji C(2013) 4043 final z dnia 2 lipca 2013 r. w sprawie SA.34160 (2011/N), został wprowadzony w życie przez to państwo członkowskie niezgodnie z prawem, z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE. |
|
25 |
Sąd odsyłający wyjaśnia, że krajowy termin prekluzyjny, który miałby zastosowanie do procedury odzyskania kwot wypłaconych niezgodnie z prawem na rzecz Mission – Trading w ramach tego programu pomocy, upłynął przed przyjęciem decyzji 2022/1414. |
|
26 |
Tymczasem z orzecznictwa Trybunału przypomnianego w niniejszym postanowieniu wynika, że pomimo upływu takiego terminu przedawnienia lub terminu prekluzyjnego przewidzianego w prawie krajowym Komisja może nadal, przed upływem dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 17 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589, zażądać odzyskania pomocy przyznanej niezgodnie z prawem. |
|
27 |
W tych okolicznościach na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589, w zakresie, w jakim dotyczy zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on stosowaniu krajowego terminu prekluzyjnego do odzyskania pomocy, jeżeli termin ten upłynął jeszcze przed wydaniem decyzji Komisji uznającej tę pomoc za niezgodną z prawem i nakazującej jej odzyskanie. |
W przedmiocie kosztów
|
28 |
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. |
|
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje: |
|
Artykuł 16 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE], w zakresie, w jakim dotyczy zasady skuteczności, |
|
należy interpretować w ten sposób, że: |
|
sprzeciwia się on stosowaniu krajowego terminu prekluzyjnego do odzyskania pomocy, jeżeli termin ten upłynął jeszcze przed wydaniem decyzji Komisji Europejskiej uznającej tę pomoc za niezgodną z prawem i nakazującej jej odzyskanie. |
|
Podpisy |
( *1 ) Język postępowania: portugalski.