(1)

Op 30 april 2024 is een hervormd EU-kader voor economische governance in werking getreden. Verordening (EU) 2024/1263 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de doeltreffende coördinatie van het economisch beleid en betreffende het multilaterale begrotingstoezicht (1), de gewijzigde Verordening (EG) nr. 1467/97 betreffende de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten (2), en de gewijzigde Richtlijn 2011/85/EU van de Raad betreffende de begrotingskaders van de lidstaten (3) vormen samen de kernelementen van het hervormde EU-kader voor economische governance. Het kader beoogt gezonde en houdbare overheidsfinanciën te bevorderen, duurzame en inclusieve groei en veerkracht door middel van hervormingen en investeringen te stimuleren, en buitensporige overheidstekorten te voorkomen. Het bevordert tevens de nationale verantwoordelijkheid, legt de focus meer op de middellange termijn en combineert dit met een doeltreffendere en coherentere handhaving van de regels.

(2)

De nationale budgettair-structurele plannen voor de middellange termijn die de lidstaten bij de Raad en de Commissie indienen, staan centraal in het nieuwe kader voor economische governance. De plannen zijn gericht op twee doelstellingen: i) ervoor zorgen dat de overheidsschuld, onder meer aan het einde van de aanpassingsperiode, een plausibel neerwaarts pad volgt of op een prudent niveau blijft, en dat het overheidstekort op de middellange termijn onder de referentiewaarde van 3 % van het bbp wordt gebracht en gehouden, en ii) zorgen voor hervormingen en investeringen die aansluiten bij de belangrijkste uitdagingen die in de context van het Europees Semester zijn vastgesteld en bij de gemeenschappelijke prioriteiten van de EU. Daartoe moet in elk plan een middellangetermijntoezegging voor een netto-uitgavenpad (4) worden opgenomen, waarbij voor de duur van het plan effectief een budgettaire beperking van vier of vijf jaar wordt opgelegd (afhankelijk van de normale parlementaire zittingsperiode in een lidstaat). Daarnaast moet in het plan worden toegelicht hoe de lidstaat hervormingen en investeringen zal inzetten als antwoord op de belangrijkste uitdagingen die in de context van het Europees Semester zijn vastgesteld, met name in de landspecifieke aanbevelingen (inclusief de aanbevelingen die relevant zijn voor de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden (PMO), indien van toepassing), en hoe het plan werk gaat maken van de gemeenschappelijke prioriteiten van de EU. De periode voor begrotingsaanpassing bestrijkt vier jaar en kan met maximaal drie jaar worden verlengd indien de lidstaat zich verbindt tot een relevante reeks hervormingen en investeringen die aan de criteria van Verordening (EU) 2024/1263 voldoen.

(3)

Na de indiening van het plan moet de Commissie beoordelen of het aan de voorwaarden van Verordening (EU) 2024/1263 voldoet.

(4)

Op aanbeveling van de Commissie moet de Raad vervolgens een aanbeveling vaststellen waarin het netto-uitgavenpad van de betrokken lidstaat wordt vastgesteld en, in voorkomend geval, de hervormings- en investeringstoezeggingen die ten grondslag liggen aan een verlenging van de begrotingsaanpassingsperiode worden goedgekeurd.

(5)

Op 25 oktober 2024 heeft Roemenië zijn nationale budgettair-structurele plan voor de middellange termijn bij de Raad en de Commissie ingediend. De indiening vond plaats na een verlenging van de in artikel 36 van Verordening (EU) 2024/1263 vastgestelde termijn, zoals overeengekomen met de Commissie. De indieningstermijn werd met instemming van de Commissie verlengd in het licht van de door Roemenië aangevoerde redenen.

(6)

Ter structurering van de dialoog die moet leiden tot de indiening van nationale budgettair-structurele plannen voor de middellange termijn, heeft de Commissie op 21 juni 2024 overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EU) 2024/1263 het referentiepad (5) aan Roemenië toegezonden. De Commissie heeft het referentiepad op 25 oktober bekendgemaakt (6). Het referentiepad is risicogebaseerd en zorgt ervoor dat de overheidsschuld tegen het einde van de begrotingsaanpassingsperiode en zonder verdere begrotingsmaatregelen na de aanpassingsperiode een plausibel neerwaarts pad volgt of op middellange termijn op een prudent niveau blijft, en dat het overheidstekort tijdens de aanpassingsperiode tot onder 3 % van het bbp wordt teruggebracht en op middellange termijn onder die referentiewaarde blijft. De middellange termijn wordt gedefinieerd als de periode van tien jaar na het einde van de aanpassingsperiode. Overeenkomstig artikel 6 punt d), en de artikelen 7 en 8 van Verordening (EU) 2024/1263 is het referentiepad ook consistent met de tekortbenchmark, de schuldhoudbaarheidswaarborg en de waarborg voor de weerbaarheid van het tekort. Het referentiepad van Roemenië bepaalt dat op basis van de aannamen van de Commissie waarop de in juni 2024 verstrekte voorafgaande richtsnoeren gebaseerd zijn en uitgaande van een aanpassingsperiode van zeven jaar, de netto-uitgaven niet sneller mogen groeien dan de waarden in tabel 1. Dit komt overeen met een gemiddelde groei van de netto-uitgaven met 5,2 % gedurende de aanpassingsperiode (2025-2031) en met 5,5 % gedurende de periode 2025-2028.

Tabel 1: Referentiepad dat de Commissie op 21 juni 2024 aan Roemenië heeft verstrekt

(7)

Overeenkomstig artikel 12 van Verordening (EU) 2024/1263 hebben Roemenië en de Commissie tussen juli en oktober 2024 een technische dialoog gevoerd. De dialoog spitste zich toe op het door Roemenië beoogde netto-uitgavenpad en de onderliggende aannamen, en op de beoogde reeks hervormings- en investeringstoezeggingen die aan het verzoek van Roemenië tot verlenging van de aanpassingsperiode ten grondslag liggen. Tijdens de besprekingen lag de nadruk op de belastinghervorming, de hervorming van de belastingdienst, de hervorming van de belastingregeling voor micro-ondernemingen en uitgaventoetsingen. Ook werd gesproken over de beoogde uitvoering van hervormingen en investeringen als antwoord op de belangrijkste uitdagingen die zijn vastgesteld in het kader van het Europees Semester en de gemeenschappelijke prioriteiten van de Unie op het gebied van een rechtvaardige en groene digitale transitie, sociale en economische veerkracht, energiezekerheid en de opbouw van defensievermogens.

(8)

In oktober 2024 heeft Roemenië overeenkomstig artikel 11, lid 3, en artikel 36, lid 1, punt c), van Verordening (EU) 2024/1263 volgens de door Roemenië in zijn plan verstrekte informatie het maatschappelijk middenveld en de sociale partners geraadpleegd. Volgens de informatie die Roemenië in zijn plan heeft verstrekt, is er op 16 oktober 2024 een openbaar debat over het plan gevoerd met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld.

(9)

Roemenië is momenteel onderworpen aan een buitensporigtekortprocedure (7). Op 3 april 2020 heeft de Raad, op aanbeveling van de Commissie, op grond van artikel 126, lid 6, VWEU Besluit (EU) 2020/509 betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Roemenië vastgesteld als gevolg van een geplande niet-naleving van het tekortcriterium van het VWEU, en op grond van artikel 126, lid 7, VWEU een aanbeveling gedaan om uiterlijk in 2022 een einde te maken aan de situatie van een buitensporig overheidstekort. In het licht van de sterke krimp van de economische activiteit als gevolg van de COVID-19-pandemie nam de Raad op 18 juni 2021 op grond van artikel 126, lid 7, VWEU een herziene aanbeveling aan Roemenië aan, waarbij de termijn voor de correctie werd verlengd tot 2024. Op 24 november 2021 heeft de Commissie geconcludeerd dat Roemenië effectieve maatregelen had genomen in reactie op de aanbeveling van de Raad van 18 juni 2021 uit hoofde van artikel 126, lid 7, VWEU, en was zij van mening dat er op dat moment geen aanvullende stappen in de buitensporigtekortprocedure nodig waren. In 2023 werden echter alle subcomponenten van de in 2021 tot Roemenië gerichte aanbeveling van de Raad ruimschoots niet gehaald. Het nominale tekort was aanzienlijk hoger (6,5 % van het bbp tegenover 4,4 % van het bbp volgens de aanbeveling van de Raad), de structurele inspanningen waren veel lager dan aanbevolen en de groei van de netto-uitgaven was veel hoger dan aanbevolen.

(10)

De Raad heeft daarom op 26 juli 2024 vastgesteld dat Roemenië geen effectief gevolg heeft gegeven aan de aanbeveling van de Raad van 18 juni 2021 (8). Deze aanbeveling valt samen met de herziene aanbeveling van de Raad krachtens artikel 126, lid 7, VWEU om een einde te maken aan de situatie van een buitensporig overheidstekort in Roemenië (9). De gelijktijdige goedkeuring van die aanbevelingen, die is afgestemd op en wordt gerechtvaardigd door de overgang naar het nieuwe kader voor economische governance, zorgt voor consistentie tussen de aanbevolen aanpassingstrajecten.

(11)

De Commissie heeft op 19 juni 2024 geconcludeerd dat Roemenië wordt geconfronteerd met buitensporige macro-economische onevenwichtigheden. Meer specifiek heeft Roemenië te kampen met kwetsbaarheden in verband met de externe rekeningen, met name geassocieerd met grote en toenemende overheidstekorten, terwijl de prijzen en kosten aanzienlijk blijven stijgen en de beleidsmaatregelen ontoereikend zijn geweest (10).

(12)

De Raad heeft op 21 oktober 2024 in het kader van het Europees Semester landspecifieke aanbevelingen (LSA’s) tot Roemenië gericht (11).

(13)

Overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EU) 2024/1263 heeft de Commissie het plan op onderstaande wijze beoordeeld.

(14)

De economische activiteit in Roemenië is in 2023 met 2,4 % gegroeid ten gevolge van de binnenlandse vraag. Volgens de najaarsprognose 2024 van de Europese Commissie groeit de economie in 2024 naar verwachting met 1,4 %, een vertraging die het gevolg is van een minder sterke ontwikkeling van de industriële productie, de woningbouw, de IT-sector en de vervoersdiensten. In 2025 zal het reële bbp naar verwachting met 2,5 % stijgen, ondersteund door een solide particuliere consumptie en een versnelling van de particuliere investeringen, die beide worden bevorderd door gunstigere financiële omstandigheden. In 2026 zal het reële bbp naar verwachting met 2,9 % toenemen, aangezien de door de EU gefinancierde investeringen in openbare infrastructuur een sterke groeistimulans zullen vormen nu het programma in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit zijn laatste fase ingaat. Gedurende de prognosehorizon (d.w.z. 2024-2026) zal de potentiële bbp-groei in Roemenië naar verwachting gemiddeld 2,2 % bedragen ten gevolge van kapitaalverdieping en een toename van de totale factorproductiviteit. Het werkloosheidspercentage bedroeg in 2023 5,6 % en ontwikkelt zich volgens de Commissie tot 5,5 % in 2024, 5,5 % in 2025 en 5,4 % in 2026. De inflatie (bbp-deflator) zal naar verwachting dalen van 12,8 % in 2023 tot 9,0 % in 2024 en zal uitkomen op 5,9 % in 2025 en 5,3 % in 2026.

(15)

Wat de begrotingsontwikkelingen betreft, bedroeg het overheidstekort van Roemenië in 2023 6,5 % van het bbp. Volgens de najaarsprognose 2024 van de Europese Commissie zal het tekort in 2024 naar verwachting 8,0 % van het bbp bereiken, 7,9 % van het bbp in 2025 en, bij ongewijzigd beleid, 7,9 % in 2026. In de prognoses van de Commissie is de ontwerpbegroting van Roemenië voor 2025 niet meegenomen, aangezien die nog moet worden opgesteld. De overheidsschuld bedroeg eind 2023 48,9 % van het bbp. Volgens de prognose van de Commissie zal de schuldquote eind 2024 naar verwachting stijgen tot 52,2 % van het bbp. Naar verwachting zal die eind 2025 stijgen tot 56,1 % van het bbp en eind 2026 tot 59,7 %. In de begrotingsprognose van de Commissie worden de beleidstoezeggingen in de plannen voor de middellange termijn pas in aanmerking genomen als zij worden geschraagd door concrete beleidsmaatregelen die op geloofwaardige wijze zijn aangekondigd en voldoende zijn gespecificeerd.

(16)

Het nationaal budgettair-structureel plan voor de middellange termijn van Roemenië bestrijkt de periode 2025-2028 en omvat een begrotingsaanpassing over een periode van zeven jaar.

(17)

Het plan bevat de overeenkomstig artikel 13 van Verordening (EU) 2024/1263 vereiste informatie.

(18)

Het plan bevat de toezegging dat het in tabel 2 aangegeven netto-uitgavenpad zal worden aangehouden, dat overeenkomt met een gemiddelde groei van de netto-uitgaven van 4,8 % in de jaren 2025-2028. Bovendien verbindt Roemenië zich tot hervormingen en investeringen teneinde de aanpassingsperiode te verlengen tot 7 jaar (2025-2031), met een geplande gemiddelde groei van de netto-uitgaven gedurende die termijn van 4,4 %. De in het plan opgenomen gemiddelde groei van de netto-uitgaven tijdens de aanpassingsperiode (2025-2031) is lager dan de gemiddelde groei van de netto-uitgaven in het referentiepad dat de Commissie op 21 juni 2024 heeft toegezonden (5,2 %). Het plan berust op de aanname dat de potentiële groei van het reële bbp geleidelijk zal afnemen van 2,7 % in 2024 tot 2,0 % in 2031. Verder berust het plan op de verwachting dat het groeipercentage van de bbp-deflator zal dalen van 7,2 % in 2024 tot 5,0 % in 2025 en geleidelijk verder zal dalen tot 4,4 % in 2031.

Tabel 2: Netto-uitgavenpad en belangrijkste aannamen in het plan van Roemenië

(19)

Indien het in het plan vastgelegde netto-uitgavenpad en de onderliggende aannamen werkelijkheid worden, zou de overheidsschuld volgens het plan toenemen van 52,2 % van het bbp in 2024 tot 62,6 % van het bbp in 2029, alvorens te dalen tot 61,4 % van het bbp in 2031, volgens de onderstaande tabel. Vervolgens wordt verwacht dat het in de tien jaar na het einde van de door het plan bestreken periode gestaag zal dalen tot ruim onder de 60 % van het bbp.

Tabel 3: Ontwikkeling van de overheidsschuld en het saldo in het plan van Roemenië

De overheidsschuldquote zou volgens het plan dus onder de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 60 % van het bbp op middellange termijn worden gebracht. Dit is aannemelijk aangezien, op basis van de aannamen van het plan, de schuld volgens alle deterministische stresstests van de schuldhoudbaarheidsanalyse van de Commissie voor 2041 onder de 60 % van het bbp zou uitkomen. Op basis van de beleidstoezeggingen en de macro-economische aannamen van het plan is het in het plan voorgestelde netto-uitgavenpad dan ook in overeenstemming met de schuldvereiste van artikel 6, punt a), en artikel 16, lid 2, van Verordening (EU) 2024/1263.

(20)

Op basis van het netto-uitgavenpad en de aannamen van het plan zou het overheidstekort dalen van 7,9 % van het bbp in 2024 tot 2,5 % van het bbp in 2031, het eerste jaar waarin het onder 3 % van het bbp zou uitkomen. Volgens het plan zou het overheidssaldo dus aan het einde van de aanpassingsperiode (2031) de referentiewaarde van 3 % van het bbp niet overschrijden. Het overheidstekort zou bovendien in de tien jaar na de aanpassingsperiode (d.w.z. tot en met 2041) de 3 % van het bbp niet overschrijden. Op basis van de beleidstoezeggingen en de macro-economische aannamen van het plan is het in het plan voorgestelde netto-uitgavenpad dan ook in overeenstemming met de tekortvereiste van artikel 6, punt b), en artikel 16, lid 2, van Verordening (EU) 2024/1263.

(21)

Het tijdsprofiel van de begrotingsaanpassing, gemeten als de verandering in het structurele primaire saldo, zoals beschreven in het plan, is lineair, krachtens artikel 6, punt c), van Verordening (EU) 2024/1263. Bijgevolg is de begrotingsaanpassing gedurende de eerste vier jaar van het plan evenredig aan de totale aanpassingsinspanning. Op basis van de beleidstoezeggingen en de macro-economische aannamen van het plan is het in het plan voorgestelde netto-uitgavenpad dan ook in overeenstemming met de in artikel 6, punt c), van Verordening (EU) 2024/1263 bedoelde waarborg om geen uitstel toe te staan, en de in artikel 36, lid 1, punt e), van Verordening (EU) 2024/1263 bedoelde overgangsbepaling.

Tabel 4: Ontwikkeling van het structurele primaire saldo in het plan van Roemenië

(22)

Het in het plan uitgestippelde netto-uitgavenpad is in overeenstemming met de vereisten in het kader van de procedure bij buitensporige tekorten (en met name met de minimale jaarlijkse structurele aanpassing als bedoeld in artikel 3, lid 4, derde alinea, van Verordening (EG) nr. 1467/97 van de Raad).

(23)

Het in artikel 8 van Verordening (EU) 2024/1263 vastgelegde vereiste van het preventieve deel met betrekking tot de waarborg voor de weerbaarheid van het tekort, die is bedoeld om te voorzien in een gemeenschappelijke marge ten opzichte van de tekortreferentiewaarde van 3 % van het bbp, is niet van toepassing op Roemenië, aangezien het tekort volgens de plannen pas in het laatste jaar van de aanpassingsperiode tot minder dan 3 % van het bbp zal worden teruggebracht.

(24)

Volgens het plan zal de overheidsschuld tussen 2027 en 2031 tussen 60 % en 90 % van het bbp bedragen. Aangezien het overheidstekort volgens het plan in 2031 echter onder de 3 % van het bbp zou uitkomen, hetgeen in het jaar na het einde van de aanpassingsperiode zou leiden tot intrekking van het besluit waarbij het bestaan van een buitensporig tekort wordt vastgesteld, is de schuldhoudbaarheidswaarborg tijdens de door het plan bestreken periode niet van toepassing.

(25)

Het plan is gebaseerd op aannamen die afwijken van de aannamen van de Commissie die op 21 juni aan Roemenië zijn toegezonden. In het plan worden met name verschillende aannamen gedaan voor vijf variabelen, namelijk het uitgangspunt (structureel primair saldo in 2024), de potentiële en reële bbp-groei en de groei van de bbp-deflator, en in het plan wordt rekening gehouden met de veronderstelde waardevermindering van de nationale munteenheid. Hieronder volgt een beoordeling van deze verschillen in aannamen. De verschillen in aannamen met het grootste effect op de gemiddelde groei van de netto-uitgaven worden hieronder opgesomd, samen met een beoordeling van elk verschil afzonderlijk.

De resterende verschillen in de aannamen hebben geen significante gevolgen voor de gemiddelde groei van de netto-uitgaven ten opzichte van de aannamen van de Commissie. Al met al leiden alle verschillen in aannamen tezamen tot een gemiddelde groei van de netto-uitgaven in het plan die lager is dan in het referentiepad. De Commissie zal bij de toekomstige beoordelingen van de naleving van deze aanbeveling rekening houden met de bovenstaande beoordeling van de aannamen in het plan.

(26)

Volgens de indicatieve begrotingsstrategie in het plan zullen de netto-uitgaventoezeggingen voornamelijk door uitgavenbeheersing worden nagekomen. De verhouding tussen de primaire overheidsuitgaven en het bbp zal naar verwachting dalen van 40,6 % in 2024 tot 34,6 % in 2031, d.w.z. 6 procentpunten over een periode van zeven jaar. Alle uitgavencategorieën zullen naar verwachting dalen als percentage van het bbp. Deze toezegging wordt tot op zekere hoogte ondersteund door de in het plan gepresenteerde uitgavenhervormingen (uitgaventoetsingen, pensioenhervormingen, hervorming van het bestuur van staatsbedrijven), maar een strikte uitvoering hiervan zal nodig zijn om de doelstellingen te bereiken, evenals aanvullende maatregelen naast de in het plan opgenomen maatregelen. De specificatie van de beleidsmaatregelen moet worden bevestigd of aangepast en gekwantificeerd in de jaarlijkse begrotingen.

(27)

Tegelijkertijd bestaan er risico’s voor de uitvoering van de indicatieve begrotingsstrategie in het plan. De meeste van deze toezeggingen zullen moeten worden uitgevoerd door een nieuwe regering. Bovendien heeft de minister van Arbeid en Sociale Solidariteit op 20 november 2024 een verhoging van het referentiepunt voor pensioenen met 12,1 % aangekondigd. Deze aankondiging impliceert een veel grotere stijging van de pensioenen (ongeveer 1 % van het bbp) dan in het plan lijkt te worden aangenomen, d.w.z. een nominale bevriezing van de pensioenen in 2025.

(28)

In het plan verbindt Roemenië zich tot hervormingen en investeringen, gericht op het verbeteren van de potentiële groei en de houdbaarheid van de begroting, als grondslag voor een verlenging van de begrotingsaanpassingsperiode van vier tot zeven jaar. De hervormingen en investeringen die aan een verlenging van de aanpassingsperiode ten grondslag liggen, bestaan uit meerdere reeds in het herstel- en veerkrachtplan gedane toezeggingen; een aantal toezeggingen uit het herstel- en veerkrachtplan met aanvullende specificaties en een aantal nieuwe hervormingen. Deze omvatten de volgende maatregelen (zie ook bijlage II):

(29)

Overeenkomstig artikel 14, lid 3, van Verordening (EU) 2024/1263 is elke hervormings- en investeringstoezegging die ten grondslag ligt aan een verlenging van de aanpassingsperiode voldoende gedetailleerd, versneld uitvoerbaar, tijdgebonden en verifieerbaar.

(30)

De toezeggingen op grond van het herstel- en veerkrachtplan die aan de verlenging ten grondslag liggen, bevatten aanzienlijke hervormingen en investeringen die gericht zijn op het verbeteren van de budgettaire houdbaarheid en het vergroten van het groeipotentieel van de economie. Daarnaast verbindt Roemenië zich ertoe de hervormingen gedurende de looptijd van het budgettair-structurele plan voor de middellange termijn voort te zetten en de tijdens het herstel- en veerkrachtplan gerealiseerde nationaal gefinancierde investeringsniveaus te handhaven (zie tabel 5 hieronder). De toezegging wordt gedurende de hele uitvoeringsfase van het plan gemonitord. Bijgevolg kunnen toezeggingen op grond van het herstel- en veerkrachtplan in aanmerking worden genomen voor de verlenging van de aanpassingsperiode krachtens artikel 36, lid 1, punt d), van Verordening (EU) 2024/1263.

(31)

De hervormingen en investeringen die aan de verlenging ten grondslag liggen, zullen naar verwachting het groei- en weerbaarheidspotentieel van de economie van Roemenië op duurzame wijze verbeteren, overeenkomstig artikel 14, lid 2, punt a), van Verordening (EU) 2024/1263. Het plan bevat geen gekwantificeerde ramingen van het effect van de hervormingen en investeringen op de potentiële groei. De pensioenhervormingen (van het algemene stelsel en de speciale pensioenen) zouden in de loop der tijd echter moeten zorgen voor een grotere beroepsbevolking vergeleken met het scenario zonder hervormingen, en bijgevolg het potentiële bbp moeten verhogen. Bovendien voorziet het plan in een sterke stijging van de overheidsinvesteringen, met name in de eerste jaren van de periode waarop het plan betrekking heeft, van 5,4 % van het bbp in 2023 tot 7,1 % in 2025 en 7,3 % in 2026. Deze investeringen, waaronder die in belangrijke infrastructuur, zullen het groeipotentieel en de veerkracht op alle gebieden van de economie helpen vergroten. De uitgaventoetsingen moeten ook bijdragen tot de overheveling van middelen binnen de begroting naar groeibevorderende prioriteiten.

(32)

De hervormingen en investeringen die aan de verlenging ten grondslag liggen, zullen naar verwachting de houdbaarheid van de begroting ondersteunen, overeenkomstig artikel 14, lid 2, punt b), van Verordening (EU) 2024/1263. De hervormingen aan de ontvangstenzijde van de begroting zullen aanzienlijke extra inkomsten voor de overheid opleveren. Het cumulatieve effect van de belastinghervorming, de hervorming van de belastingdienst en de hervorming van de belastingregeling voor micro-ondernemingen moet, wanneer zij eenmaal volledig zijn uitgevoerd, extra inkomsten opleveren ter waarde van ongeveer 2,0 % tot 2,5 % van het bbp. Aan de uitgavenzijde zullen de hervormingen ter versterking van de uitgaventoetsingen en het beheer van nationale/lokale overheidsbedrijven naar verwachting besparingen opleveren ter waarde van 0,5 % tot 1,0 % van het bbp, ook al lijken sommige van de ramingen in het plan aan de hoge kant. Ook moet de wet op de unitaire beloning voor werknemers in de publieke sector, indien deze binnen het in het plan voorziene budget wordt uitgevoerd, volgens het plan tussen 2024 en 2031 een significante verlaging van de loonkosten in de overheidssector mogelijk maken, ter waarde van 1,5 % van het bbp. Ten slotte zullen de pensioenhervormingen (van het algemeen stelsel en de speciale pensioenen) al besparingen opleveren tegen het einde van de periode van zeven jaar waarop het plan betrekking heeft, hoewel het grootste deel van de besparingen pas op langere termijn zal worden gerealiseerd.

(33)

Met de hervormingen en investeringen die aan de verlenging ten grondslag liggen, wordt bijgedragen aan de gemeenschappelijke prioriteiten van de EU, overeenkomstig artikel 14, lid 2, punt c), van Verordening (EU) 2024/1263. De meeste hervormingen die aan het verzoek om verlenging ten grondslag liggen, dragen bij aan de sociale en economische veerkracht door de begrotingsstabiliteit te waarborgen, de efficiëntie van de overheidssector te verbeteren en duurzame economische groei te bevorderen. De toezeggingen met betrekking tot de verbetering van de belastingdienst en de invoering van grondige uitgaventoetsingen moeten het mettertijd mogelijk maken middelen te herbestemmen voor prioriteiten die gericht zijn op bevordering van de economische prestaties en sociale verbeteringen. De hervorming van het mechanisme voor de vaststelling van minimumlonen moet passende minimumlonen waarborgen, waarbij rekening wordt gehouden met de sociale en economische prioriteiten. De pensioenhervormingen (van het algemene stelsel en de speciale pensioenen) zullen de houdbaarheid van het stelsel waarborgen en de eerlijkheid en billijkheid van de pensioenen vergroten. Tot slot moet de verdere digitalisering van de belastingdienst bijdragen aan de digitale transitie. De andere gemeenschappelijke prioriteiten van de EU, namelijk het waarborgen van de energiezekerheid en de opbouw van defensievermogens, komen niet rechtstreeks aan bod in de hervormingen en investeringen die ten grondslag liggen aan de verlenging, hoewel de eerste in het herstel- en veerkrachtplan van Roemenië wel aandacht krijgt.

(34)

Met de hervormingen en investeringen die aan de verlenging ten grondslag liggen, wordt gevolg gegeven aan enkele van de relevante (12) LSA’s die in het kader van het Europees Semester overeenkomstig artikel 14, lid 2, punt d), van Verordening (EU) 2024/1263 zijn gedaan. Met hervormingen zal naar verwachting met name worden bijgedragen aan de uitvoering van de LSA betreffende de begroting uit 2023 waarbij Roemenië wordt verzocht zijn buitensporig tekort te corrigeren en buitensporige onevenwichtigheden aan te pakken. Volgens het macro-economische scenario dat aan het plan ten grondslag ligt, zal het tekort op de lopende rekening naar verwachting afnemen van 7,7 % van het bbp in 2024 tot 4,1 % van het bbp in 2031. Dit effect zal grotendeels te danken zijn aan de vermindering van het overheidstekort, ondersteund door de hervormingen die ten grondslag liggen aan het verzoek tot verlenging van het aanpassingstraject. Verwacht wordt dat een tragere groei van de overheidsuitgaven en een prudent inkomensbeleid (gematigde stijging van pensioenen en overheidssalarissen, hervorming van het minimumloon) zullen bijdragen tot een versterking van het concurrentievermogen.

(35)

De hervorming van het minimumloon en de pensioenhervorming zullen naar verwachting bijdragen aan de uitvoering van de LSA’s van 2019 betreffende de noodzaak om de vaststelling van het minimumloon op basis van objectieve criteria te waarborgen, in overeenstemming met het scheppen van banen en het concurrentievermogen. De hervormingen met betrekking tot de herstructurering van het stelsel van overheidsuitgaven (uitgaventoetsingen) en de hervorming van het loonstelsel in de overheidssector zullen naar verwachting bijdragen aan de uitvoering van de LSA’s van 2019 en 2020 betreffende de noodzaak om de efficiëntie van overheidsopdrachten en de kwaliteit en doeltreffendheid van het openbaar bestuur te verbeteren. Bovendien zullen de pensioenhervorming en de hervorming van de speciale pensioenen bijdragen aan de uitvoering van de landspecifieke aanbevelingen van 2019 over het waarborgen van de houdbaarheid van het openbare pensioenstelsel en de levensvatbaarheid op lange termijn van de pensioenfondsen van de tweede pijler, terwijl de belastinghervorming en de hervorming van de belastingdienst zullen bijdragen aan de uitvoering van de LSA’s van 2019 en 2020 over het waarborgen van de budgettaire houdbaarheid en het versterken van de naleving van de belastingwetgeving en de belastinginning. De meeste maatregelen die ten grondslag liggen aan de verlenging van de aanpassingsperiode moeten ook bijdragen aan de uitvoering van de LSA’s van 2022 en 2023 betreffende het voeren van een begrotingsbeleid waarmee een einde kan worden gemaakt aan de situatie van een buitensporig overheidstekort.

(36)

Het plan zorgt ervoor dat het geplande algemene niveau van de nationaal gefinancierde overheidsinvesteringen dat gemiddeld in de door het herstel- en veerkrachtplan bestreken periode is gerealiseerd, wordt gehandhaafd, overeenkomstig artikel 14, lid 4, van Verordening (EU) 2024/1263.

Tabel 5: Nationaal gefinancierde overheidsinvesteringen volgens het plan (% van het bbp)

(37)

Tot slot kunnen de hervormings- en investeringstoezeggingen die aan een verlenging ten grondslag liggen in overeenstemming worden geacht met de toezeggingen in het herstel- en veerkrachtplan en de in het kader van het meerjarig financieel kader gesloten partnerschapsovereenkomst, overeenkomstig artikel 14, lid 2, punt d), van Verordening (EU) 2024/1263. Verwacht wordt namelijk dat bij de uitvoering van alle toezeggingen, in overeenstemming met de vereisten van Verordening (EU) 2024/1263, sprake zal zijn van continuïteit en complementariteit met het herstel- en veerkrachtplan of de partnerschapsovereenkomst inzake het Europese cohesiebeleid van Roemenië, en dat daarbij de LSA’s en een of meer gemeenschappelijke EU-prioriteiten in acht zullen worden genomen.

(38)

Concluderend kan worden gesteld dat de hervormingen en investeringen die aan de verlenging van de aanpassingsperiode ten grondslag liggen, aan de criteria van artikel 14 van Verordening (EU) 2024/1263 voldoen. Bijgevolg kan de aanpassingsperiode worden verlengd van vier naar zeven jaar, zoals in het plan is voorgesteld.

(39)

Naast de hervormingen en investeringen die aan de verlenging van de aanpassingsperiode ten grondslag liggen, worden in het plan beleidsvoornemens met betrekking tot andere investeringen beschreven om een antwoord te bieden op een aantal van de uitdagingen die in het kader van het Europees Semester zijn vastgesteld, met name de LSA’s, inclusief de aanbevelingen met betrekking tot de PMO, en om de gemeenschappelijke prioriteiten van de EU aan te pakken.

(40)

Ten aanzien van de gemeenschappelijke prioriteit van een rechtvaardige groene en digitale transitie, met inbegrip van de klimaatdoelstellingen van Verordening (EU) 2021/1119, omvat het plan hervormingen en investeringen om de decarbonisatie van de grote industrie (staal en chemie) te ondersteunen door productieprocessen te elektrificeren en over te stappen naar het gebruik van hernieuwbare waterstof of hernieuwbare waterstofbrandstoffen. De totale begroting van de regeling bedraagt 1 miljard EUR; de betalingen zullen plaatsvinden in de periode 2025-2031. Deze regeling moet worden gefinancierd door de verkoop van broeikasgasemissierechten (CO2-emissierechten). Het plan omvat ook een investeringsprogramma voor het herstel van de belangrijkste irrigatie-infrastructuur (2,3 miljard EUR) en de afwateringsinfrastructuur (34 miljoen EUR). Deze maatregelen zullen bijdragen aan de uitvoering van de LSA’s van 2022 en 2023 betreffende de noodzaak om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en de energietransitie te versnellen, door hernieuwbare energie sneller in te zetten en de netcapaciteit te verbeteren zodat er nieuwe capaciteit op de markt kan opereren. In het plan wordt niet ingegaan op aspecten die verband houden met de rechtvaardigheid van de groene en de digitale transitie.

(41)

Ten aanzien van de gemeenschappelijke prioriteit van sociale en economische veerkracht, met inbegrip van de Europese pijler van sociale rechten, omvat het plan een nieuwe staatssteunregeling voor investeringen om de regionale ontwikkeling te ondersteunen door middel van grootschalige investeringsprojecten die gericht zijn op hoogwaardige sectoren en de diversificatie van economische activiteiten in de minst begunstigde regio’s bevorderen. Het totale toegewezen budget bedraagt 450 miljoen EUR. Het plan omvat ook een staatssteunregeling voor strategische investeringen, met subsidies, belastingvoordelen en maatregelen voor administratieve vereenvoudiging (verkorting van de termijnen voor vergunningen, rechtstreekse toewijzing van grond die eigendom is van de staat/lokale overheid voor de uitvoering van investeringen in het publieke of particuliere domein, verzorgen van vervoersinfrastructuur en nutsvoorzieningen die nodig zijn voor de investeringen). De totale begroting van de regeling bedraagt 1 miljard EUR; de betalingen zullen plaatsvinden in de periode 2025-2031. De sectoren die van deze regeling gebruik kunnen maken, zijn: de voedingsmiddelenindustrie, de chemische industrie, de farmaceutische industrie, de metallurgische industrie, de defensie-industrie, de metaalbouw en de sectoren voor de bouw van machines en installaties, machine- en werktuigbouw, en de vervaardiging van elektrische apparatuur. Deze maatregelen zullen bijdragen aan de uitvoering van de LSA van 2020 over de verstrekking van liquiditeitssteun voor de economie ten behoeve van ondernemingen.

(42)

Ten aanzien van de gemeenschappelijke prioriteit van energiezekerheid, wordt in het plan melding gemaakt van de deelname van Roemenië aan transnationale infrastructuurprojecten voor energietransport die gericht zijn op het vergroten van de energiezekerheid in Europa, waaronder de zuidelijke corridor, de BRUA-corridor (Bulgarije-Roemenië-Hongarije-Oostenrijk) en de trans-Balkancorridor.

(43)

Ten aanzien van de gemeenschappelijke prioriteit van defensievermogens, wordt in het plan verwezen naar nieuwe initiatieven om een algemeen rechtskader vast te stellen voor het verlenen van faciliteiten voor investeringen met een aanzienlijke impact op productiegebied. Een van deze faciliteiten is een staatssteunregeling die onder meer bestemd is voor de defensie-industrie.

(44)

Het plan bevat enige informatie over de samenhang en, in voorkomend geval, de complementariteit met de fondsen van het cohesiebeleid en het herstel- en veerkrachtplan van Roemenië, alsook over de voordelen daarvan voor Roemenië, en benadrukt de complementariteit van de nationale en Europese middelen, met name in het geval van belangrijke projecten op het gebied van infrastructuur en plattelandsontwikkeling, en dat de succesvolle inzet van Europese middelen afhangt van een efficiënt beheer daarvan en van de middelen die uit de geconsolideerde algemene begroting van Roemenië worden toegewezen.

(45)

Het plan biedt een overzicht van de nodige overheidsinvesteringen van Roemenië in verband met de gemeenschappelijke prioriteiten van de EU. Wat een eerlijke, groene en digitale transitie betreft, verwijst het plan naar de steunregeling voor het koolstofvrij maken van industriële productieprocessen door elektrificatie van productieprocessen en overschakeling op het gebruik van hernieuwbare waterstof of hernieuwbare waterstofbrandstoffen. Met betrekking tot sociale en economische veerkracht, waaronder de Europese pijler van sociale rechten, wordt in het plan met name gewezen op de noodzaak van een investeringsprogramma voor het herstel van de belangrijkste irrigatie-infrastructuur, de staatssteunregeling voor investeringsprojecten in de industrie, en investeringen om de regionale ontwikkeling te waarborgen, met inbegrip van grootschalige investeringsprojecten. Wat de opbouw van defensievermogens betreft, wijst het plan erop dat de staatssteunregeling voor strategische investeringen, die subsidies, belastingvoordelen en andere vormen van steun omvat, onder meer voor de defensiesector, volledig moet worden uitgevoerd.

(46)

Concluderend is de Commissie van oordeel dat het plan van Roemenië aan de vereisten van Verordening (EU) 2024/1263 voldoet.

(47)

De Raad is ingenomen met het budgettair-structureel plan voor de middellange termijn van Roemenië en is van oordeel dat de volledige uitvoering ervan zou helpen gezonde overheidsfinanciën te waarborgen en de houdbaarheid van de overheidsschuld en duurzame en inclusieve groei te ondersteunen.

(48)

De Raad neemt nota van de beoordeling van het plan door de Commissie. De Raad verzoekt de Commissie echter om bij toekomstige plannen haar beoordeling in een afzonderlijk document op te nemen, los van haar aanbevelingen voor aanbevelingen van de Raad.

(49)

De Raad neemt nota van de beoordeling door de Commissie van het netto-uitgavenpad en de belangrijkste macro-economische aannamen in het plan, onder meer met betrekking tot de voorafgaande richtsnoeren van de Commissie, alsook van de gevolgen van het netto-uitgavenpad in het plan voor het overheidstekort en de overheidsschuld. De Raad neemt nota van de beoordeling van de Commissie dat de macro-economische en budgettaire aannamen, hoewel zij in sommige gevallen afwijken van de aannamen van de Commissie, onder meer om rekening te houden met geactualiseerde macro-economische en begrotingsgegevens, over het algemeen naar behoren gerechtvaardigd zijn en door deugdelijke economische argumenten worden onderbouwd. De Raad neemt nota van de brede begrotingsstrategie van het plan en de risico’s voor de vooruitzichten, die invloed kunnen hebben op het al dan niet werkelijkheid worden van het macro-economische scenario en de onderliggende aannamen en de uitvoering van het netto-uitgavenpad van het plan. De Raad merkt ook op dat de defensie-uitgaven onder druk kunnen komen te staan door geopolitieke risico’s.

(50)

De Raad verwacht dat Roemenië klaar staat om zijn begrotingsstrategie waar nodig aan te passen om ervoor te zorgen dat zijn netto-uitgavenpad wordt gevolgd. De Raad besluit de economische en budgettaire ontwikkelingen, met inbegrip van die welke ten grondslag liggen aan het scenario van het plan, nauwlettend te volgen.

(51)

De Raad is van oordeel dat er tijdig voor de volgende ronde van het begrotingstoezicht verdere besprekingen nodig zijn om samen overeenstemming te bereiken over de implicaties van de cumulatieve groeipercentages van de netto-uitgaven voor het jaarlijkse toezicht.

(52)

De Raad hecht zijn goedkeuring aan de door Roemenië in zijn middellangetermijnplan gepresenteerde hervormings- en investeringstoezeggingen die ten grondslag liggen aan de verlenging van de aanpassingsperiode, en is ingenomen met de inspanningen om het effect op de groei en de houdbaarheid van de begroting te kwantificeren. De Raad is het met de Commissie eens dat de door Roemenië gepresenteerde hervormings- en investeringstoezeggingen een verlenging van de aanpassingsperiode van vier naar zeven jaar rechtvaardigen. De Raad neemt nota van de beoordeling van de Commissie waarin wordt aangegeven dat de hervormingen en investeringen die aan de verlenging ten grondslag liggen, in hun geheel genomen voldoen aan de criteria van artikel 14, waarbij ook rekening is gehouden met de overgangsbepaling van artikel 36, lid 1 quinquies, van Verordening (EU) 2024/1263. De Raad neemt nota van de beoordeling van de Commissie dat de hervormings- en investeringstoezeggingen naar verwachting het groeipotentieel en de veerkracht van de economie op duurzame wijze zullen verbeteren en de houdbaarheid van de begroting zullen ondersteunen. De Raad beveelt Roemenië aan de hervormings- en investeringstoezeggingen volledig na te komen om de verlenging van de aanpassingsperiode in stand te houden.

(53)

De Raad neemt, naast de beoordeling van de hervormings- en investeringstoezeggingen die ten grondslag liggen aan een verlenging van de aanpassingsperiode, nota van de beschrijving van de Commissie van de hervormingen en investeringsbehoeften en -voornemens als antwoord op de belangrijkste uitdagingen die in het kader van het Europees Semester zijn vastgesteld, en benadrukt dat het belangrijk is ervoor te zorgen dat dergelijke hervormingen en investeringen worden doorgevoerd. De Raad zal, op basis van de door de Commissie ingediende verslagen, dergelijke hervormingen en investeringen beoordelen en in het kader van het Europees Semester toezien op de uitvoering ervan.

(54)

De Raad ziet uit naar de jaarlijkse voortgangsverslagen van Roemenië, met daarin met name informatie over de vorderingen bij de uitvoering van het door de Raad vastgestelde netto-uitgavenpad, de uitvoering van bredere hervormingen en investeringen in het kader van het Europees Semester en de uitvoering van de hervormingen en investeringen die ten grondslag liggen aan een verlenging van de aanpassingsperiode.

(55)

Overeenkomstig artikel 17 van Verordening (EU) 2024/1263 moet het in het plan vastgelegde netto-uitgavenpad door de Raad bij Roemenië worden aanbevolen en moeten de hervormingen en investeringen die aan de verlenging van de aanpassingsperiode tot zeven jaar ten grondslag liggen, worden goedgekeurd,

1.

2.