Het ligt niet in onze bedoeling volledig de geschiedenis weer te geven van de opstelling van het Personeelsstatuut van de Gemeenschap; Uw Hof heeft zelf, als Instelling, deze geschiedenis meegemaakt en zij staat U uiteraard duidelijk voor de geest. Wij willen daaraan dus slechts ontlenen hetgeen tot goed begrip van de onderhavige rechtsstrijd onontbeerlijk is. Het vraagstuk van het Statuut betrof van de aanvang af artikel 78 van het Verdrag en paragraaf 7 van de Overeenkomst met betrekking tot de Overgangsbepalingen. Het derde lid van laatstgenoemde tekst — waarop wij hieronder nog terug dienen te komen — luidt als volgt: In afwachting van het feit, dat de Commissie, voorzien in artikel 78 van het Verdrag, het aantal functionarissen en hun status heeft vastgesteld, wordt het noodzakelijke personeel op arbeidsovereenkomst aangenomen. Krachtens deze bepaling waren de betrekkingen, bestaande tussen de Gemeenschap en de ambtenaren der vier Instellingen, van het begin af van contractuele aard. Echter werd — eveneens van de aanvang af — aangenomen, dat het hier slechts een overgangperiode betrof en dat het contractuele stelsel zo spoedig mogelijk door een statutaire regeling van publiekrechtelijke aard behoorde te worden vervangen — zo spoedig mogelijk, dat wil zeggen zodra een algemeen Statuut voor de ambtenaren zou kunnen worden opgesteld. Met name de Vergadering had besluiten genomen in bedoelde zin en de Commissie van Voorzitters gaf opdracht tot de voorbereiding van dit algemene Statuut. Inmiddels verloren de contracten — hoewel zij overeenkomsten bleven voor een bepaalde tijd aangegaan — steeds meer hun tijdelijk karakter; zij werden aangevuld door reglementen, welke reële waarborgen bevatten (disciplinaire regelingen, verlof, sociale voorzieningen, enz…), die op het gehele personeel van iedere Instelling van toepassing werden verklaard; tenslotte werd de duur dier contracten verlengd tot het vermoedelijke tijdstip der inwerkingtreding van het Statuut. Dit heeft het Hof ertoe geleid in het arrest Kergall te beslissen, dat deze contracten naar hun aard publiekrechtelijke pre-statutaire contracten waren en het Hof verbond hieraan zekere rechtsgevolgen met betrekking tot de aan de in dienst zijnde ambtenaren toekomende aanspraak om te worden aangesteld als ambtenaren in de zin van het toekomstig Statuut.

De voorbereiding van de tekst van het Statuut was evenwel niet de enige voorwaarde voor zijn inwerkingtreding. Immers, de vervanging van het contractuele systeem door een Statuut eist — behalve de bepalingen welke het eigenlijke Statuut vormen (algemene rechten en plichten der ambtenaren, aanwerving, bevordering, disciplinaire regelingen, verlof, pensioen, ontslag, enz.…) — de bepaling van de functies en van het administratieve kader, nodig voor de vervulling der aan de administratie toevertrouwde taken, alsmede van de daarbij behorende salarisschalen. Bovendien moesten regelen worden gesteld, volgens welke de thans in dienst zijnde functionarissen in de nieuwe formaties kunnen worden geïntegreerd, dat wil zeggen aangesteld als ambtenaren in de zin van het Statuut met toekenning van een bepaalde rang en bezoldigingstrap, zonder dat zij noodzakelijkerwijs aan de daartoe door het Statuut voor de toekomst gestelde vereisten behoeven te voldoen. Eerst nadat al dit werk is verricht, kan de individuele toepassing van het Statuut plaatsvinden.

Los van alle andere vraagstukken rees er evenwel een dubbel probleem:

Wat betreft het eerste punt schijnt men al spoedig de noodzaak te hebben ingezien, niet van een absolute uniformiteit, maar van een zekere harmonisatie en wel op grond van de volgende gedachte: voor de vier Instellingen behoren dezelfde regels te gelden voor gelijke situaties. Men werd het er zonder meer over eens in deze categorie al datgene onder te brengen wat wij het eigenlijke Statuut hebben genoemd (algemene bepalingen, aanwerving, bevordering, discipline, enz); zelfs werd uitdrukkelijk besloten voor deze materies slechts één tekst in werking te doen treden: het Algemeen Personeelsstatuut voor de Gemeenschap, hetwelk aan de vier Instellingen gemeen is, zij het, dat bepaalde uitvoeringsvoorschriften, de Instellingen in het bijzonder betreffende, verwezen werden naar bijlagen voor de afzonderlijke Instellingen geldende. Hetzelfde geldt voor de opstelling van een gemeenschappelijke indeling naar rangen, voor elk waarvan een maximum- en minimumbezoldiging zijn bepaald. Wat betreft de verschillende problemen, welke rezen in verband met het creëren der verschillende posten, hun onderlinge overeenstemming en de bepaling der rangen waarin zij moesten worden ondergebracht — dat wil zeggen de eigenlijke harmonisatie-problemen — deze hebben aanleiding gegeven tot grote moeilijkheden bij de uitvoering; het zijn deze moeilijkheden welke tot het onderhavig geding hebben geleid.

Ten aanzien van hei tweede punt, namelijk de rol van de Commissie van Voorzitters, de aard en de omvang harer bevoegdheden in verhouding tot die der Instellingen — en van de Vergadering in het bijzonder — kon geen gemeenschappelijke opvatting, welke de instemming der vier Instellingen verwierf, worden bereikt. Men ging veeleer empirisch te werk en eerst na de definitieve goedkeuring en inwerkingtreding van het Statuut was het mogelijk zich aan de hand van deszelfs tekst een mening te vormen over het daarin neergelegde rechtsstelsel: dit was dus nog niet het geval op 12 december 1955, de dag waarop de Besluiten werden genomen, welker wettigheid thans wordt bestreden.

Op laatstgenoemde datum stond men tegenover de volgende feiten:

Daarna volgt de lijst van alle functionarissen der Gemeenschappelijke Vergadering, ingedeeld naar rangen en bezoldigingstrappen. Op deze lijst figureren de vijf eisers:

Aldus, in het kort, de situatie aan de vooravond van de 12e december 1955. Wat geschiedde nu op die dag?

Bepalen wij thans een ogenblik onze aandacht bij de vraag hoe nu de situatie was in de avonduren van de 12e december 1955, zowel ten aanzien van de Commissie van Voorzitters, als van de Vergadering.

Voor laatstgenoemde Instelling schijnt zij duidelijk: de Vergadering voert slechts de besluiten van haar Bureau uit door betreffende de functionarissen individueel besluiten te nemen houdende hun aanstelling tot ambtenaar in de zin van het Statuut en met toekenning van een bepaalde rang en bezoldigingstrap, welke besluiten op hetzelfde tijdstip aan alle betrokkenen betekend werden. Deze houding kan slechts worden verklaard uit het feit, dat — naar de opvatting van de Vergadering — de Commissie van Voorzitters reeds de beslissingen genomen heeft, nodig om tot de individuele indeling der functionarissen te kunnen overgaan, hetgeen wil zeggen, dat volgens bedoelde opvatting de Commissie van Voorzitters haar regelende bevoegdheid heeft uitgeput door op 9 mei 1955 het rooster van rangen en bezoldigingstrappen op te stellen en dat alle verdere handelingen tot de competentie van de betrokken Instelling behoren. Er blijft dan nog één moeilijkheid, welke slechts het van toepassing verklaren der op regelmatige wijze genomen indelingsbeschikkingen raakt: namelijk het waarborgen ener spoedige inwerkingtreding van dit Statuut, hetwelk immers op dat ogenblik nog niet behoorlijk is vastgesteld en openbaar gemaakt. De Vergadering meent evenwel, dat deze laatste hindernis is weggenomen door de beschikking van de Commissie van Voorzitters, inhoudende dat het Statuut definitief is aangenomen voor drie Instellingen, waaronder de Vergadering zelf. (In feite werd het Statuut voor de vier Instellingen gezamenlijk eerst op 28 januari 1956 definitief aangenomen.) In het tekstgedeelte met betrekking tot de redactie der bijlagen ziet de Vergadering kennelijk slechts een bevestiging van haar onafhankelijkheid, daar het proces-verbaal slechts gewaagt van overleg tussen de Instellingen met het oog op een harmonisatie der teksten, zonder dat hierbij inbreuk gemaakt mag worden op de facultatieve aard dier bijlagen: de hier gebezigde formuleringen betekenen zonder twijfel, dat de tabellen, gelijk die zijn vastgesteld door de Instellingen — en in ieder geval gelijk de Vergadering zulks deed voor wat haar betreft — deel uit zullen maken van Bijlage I, welke (evenals de andere bijlagen) eerst na een gemeenschappelijk voorbereidend onderzoek zullen worden geredigeerd, waarbij de eindbeslissing evenwel aan iedere Instelling afzonderlijk blijft voorbehouden.

Ten aanzien van de Commissie van Voorzitters is één ding zeker, namelijk, dat zij ten aanzien van het juridische vraagstuk, waarmede wij ons thans bezighouden, op 12 december 1955 officieel haar standpunt nog niet heeft bepaald. Bovendien heeft nog geen der drie overige Instellingen gemeend te moeten of te kunnen overgaan tot vaststelling van een tabel (houdende indeling der functies), minder nog: tot aanstelling en indeling der individuele functionarissen. Aangenomen moet dus worden, dat — in de voorstelling van de Commissie van Voorzitters als zodanig — de voorafgaande harmonisatie-arbeid, waartoe zij de Instellingen met het oogop de redactie der bijlagen had uitgenodigd, betrof niet alleen de eigenlijke formulering der teksten, doch tevens de samenstelling der tabellen welke in Bijlage I zouden worden opgenomen.

Echter dient te worden erkend, dat de situatie onzeker, zo niet dubbelzinnig bleef.

Doch aan deze dubbelzinnigheid komt in maart 1956 een eind, immers:

De situatie op dit ogenblik kan derhalve als volgt worden samengevat:

Wij staan slechts een ogenblik stil bij de volgende fasen, welke geen wijzigingen in de verschillende standpunten doen zien. Wij merken slechts op, dat de bijzondere Commissie, welke door de Commissie van Voorzitters met de harmonisatie-werkzaamheden belast werd (de Commissie Delvaux, genoemd naar zijn Voorzitter, de heer Delvaux, Rechter in het Hof) zich niet beperkt tot een abstracte vervulling harer taak, doch concrete oplossingen voorstelt ter regeling van die gevallen, waarin functionarissen van de Vergadering zich volgens de nieuwe tabellen in een rang of bezoldigingstrap geplaatst zien, welke lager is dan die welke hun op 12 december 1955 werden toegekend: deze oplossing bestaat in het verlenen ener differentiële schadeloosstelling, waardoor aan de getroffen functionaris gedurende een zekere periode de uitbetaling wordt gewaarborgd van de met zijn vroegere rang overeenkomende wedde. Voorts zij nog opgemerkt, dat de Voorzitter van de Vergadering nog steeds zijn principiële voorbehoud handhaaft met name ten aanzien van de beoogde overgangsmaatregelen. In het procesverbaal der zitting van de Commissie van Voorzitters van 12 mei 1956 lezen wij het volgende: Hij (de Voorzitter) wenst er evenwel op te wijzen, dat genoemd besluit (bedoeld wordt de door de Commissie Delvaux voorgestelde overgangsbepalingen, welke in beginsel door de Commissie van Voorzitters zijn aanvaard) niet mag afdoen aan het voorbehoud van de Vergadering ten aanzien van een standpunt, hetwelk zij nog niet definitief kan aanvaarden. Deze definitieve aanvaarding immers werd afhankelijk gesteld van de mogelijkheid de moeilijkheden te overwinnen, waartoe de overgangsbepalingen aanleiding geven, aan welke voorwaarde noodzakelijkerwijs moet worden voldaan om te vermijden, dat voor de Vergadering een afzonderlijk Statuut tot stand komt. Op deze wijze wordt de bevoegdheid van de Vergadering om vrijelijk het Statuut van haar functionarissen aan te nemen — daaronder begrepen hun plaatsing in de schaal welke de Commissie van Voorzitters voor de rangen heeft vastgesteld — andermaal door haar Voorzitter uitdrukkelijk bevestigd, die slechts uit overwegingen van welwillendheid instemt met de tot dusver ondernomen pogingen om tot harmonisatie te geraken.

Wij komen thans tot de beschikkingen of handelingen welke, hetzij onmiddellijk aan de bestreden Beschikkingen voorafgingen, dan wel gelijktijdig daarmede plaatsvonden:

Men houde ons deze omstandige en weinig boeiende uiteenzetting der feiten ten goede: wij achtten haar onontbeerlijk voor een goed begrip van het onderhavige geding, zowel feitelijk als rechtens.

Gelijk U bekend, vertoont de onderhavige rechtsstrijd in processueel opzicht een dubbel aspect; immers, de raadsman der eisers maakte bij U aanhangig zowel een collectief beroep tot nietigverklaring, als 5 individuele vorderingen tot schadevergoeding; deze laatste zijn evenwel slechts subsidiair ingesteld, namelijk voor het geval het beroep tot nietigverklaring — par impossible, gelijk de Franse advocaten zo gaarne zeggen — niet zou slagen.

De ontvankelijkheid van het beroep

In het beroep No. 7-56 wordt geconcludeerd tot nietigverklaring (wij citeren) van de Beschikking van de Vice-Voorzitter der Gemeenschappelijke Vergadering de dato 12 juli 1956, ten uitvoer gelegd bij mededeling No. 56-13 van 15 oktober 1956, waarbij — ten aanzien van eisers die de harmonisatie-maatregelen welke voor hen degradatie inhielden, hadden afgewezen — de hun verleende aanstelling tot ambtenaar in de zin van het Statuut werd ingetrokken, met bepaling, dat op hen het contractuele stelsel wederom van toepassing zal zijn tot 31 december 1956, op welke datum zij uit de dienst zouden worden verwijderd.

De raadsman der Gemeenschappelijke Vergadering betwijfelt in zijn verweerschrift de ontvankelijkheid van het beroep; voor zover gericht tegen de Beschikking 56-13 van 15 oktober. Hij draagt ten deze evenwel geen middel voor en refereert zich geheel aan 's Hofs oordeel.

Gelijk U bekend, bestrijdt het beroep deze mededeling van 15 oktober niet afzonderlijk; verzocht wordt vernietiging van de Beschikking door de Vice-Voorzitter der Vergadering op 12 juli genomen. Daarentegen keert het beroep zich niet tegen de Beschikking van het Bureau de dato 1 oktober 1956, waarop de mededeling 56-12 van 10 oktober betrekking had.

Volgens artikel 43, 2e lid, van het Reglement van de Gemeenschappelijke Vergadering — uitgevaardigd krachtens artikel 25 van het Verdrag en openbaar gemaakt in het Publikatieblad van de Gemeenschap, No. 13 van 9 juni 1954, blz. 402 — worden de samenstelling en de organisatie van het Secretariaat van de Vergadering vastgesteld door het Bureau, hetwelk in het bijzonder bepaalt de rechtspositie van het personeel en de aanstellingsvoorwaarden. Lid 3 van genoemd artikel voegt hieraan toe: Het Bureau bepaalt het aantal der ambtenaren, hun salarisschalen, vergoedingen en pensioenen, alsmede de bijzondere uitgaven, welke de werkzaamheden van de Gemeenschappelijke Vergadering vermoedelijk zullen medebrengen. Aan de Voorzitter is last gegeven de Commissie, bedoeld in artikel 78, 3e lid, van het Verdrag, een voorstel te doen tot aanneming van deze conclusies.

Aan het Bureau komen derhalve de bevoegdheden toe, welke namens de Vergadering ten aanzien van de thans in het geding zijnde materie worden uitgeoefend.

Het Bureau heeft zelf een Inwendig Reglement vastgesteld, dat niet is gepubliceerd, maar wel werd overgelegd. Daarin werden ten aanzien van bedoelde materie de bepalingen van het Reglement der Vergadering zonder meer overgenomen. Hieraan wordt evenwel (artikel 3, lid 2) toegevoegd, dat het Bureau eveneens uitspraak doet … in alle geschillen tussen de Administratie van de Vergadering en haar functionarissen. Tenslotte wordt bepaald, dat de Voorzitter van de Vergadering haar vertegenwoordigt bij … de administratieve, gerechtelijke en financiële handelingen. Hij kan deze bevoegdheden bij besluit delegeren (artikelen 1 en 5).

In casu staat wel vast, dat de beschikkingen door het Bureau genomen zijn; het is echter bijzonder moeilijk te zeggen door welke handeling en op rvelke wijze deze beschikkingen aan de vijf eisers werden betekend, of eenvoudig te hunner kennis gebracht. Zelfs valt het niet gemakkelijk vast te stellen op welke dag die beschikkingen werden genomen en of dit geschiedde door het oude of het nieuwe Bureau. Naar het schijnt, mag worden aangenomen, dat zij door het oude Bureau zijn gegeven, onder voorbehoud van latere bekrachtiging door het Bureau hetwelk in november in functie zou treden en voorts, dat laatstgenoemd Bureau inderdaad de beschikkingen uitdrukkelijk bekrachtigd heeft.

Er bestaat evenwel gerechtvaardigde twijfel aangaande de vraag, welke handeling nu voor eisers het Besluit van het Bureau belichaamde. De brief van de heer Vanrullen de dato 12 juli 1956 — gezien in verband met die van 27 juni — vormt stellig een beschikking, waaraan als enige voorwaarde verbonden wordt het uitblijven van een antwoord van de betrokkene — een gunstig antwoord uiteraard. Met betrekking tot dit punt zijn wij van oordeel, dat het feit, dat de betrokkene verklaart bij zijn weigering te volharden, met het uitblijven van een antwoord gelijk mag worden gesteld. Bedoelde voorwaarde werd vervuld, daar de weigering inderdaad werd bevestigd. Voorts zij eraan herinnerd, dat het Bureau in zijn zitting van 19 juni 1956ter uitvoering van de sub 2) bedoelde taak al zijn administratieve bevoegdheden had gedelegeerd aan de heer Vanrullen; deze taak hield in het vinden van een oplossing voor het vraagstuk der nieuwe rangindeling en de daarmede samenhangende maatregelen, zulks op grondslag van de voorstellen van de Commissie Delvaux, welke door de Commissie van de Vier Voorzitters in haar zitting van 4 juni 1956 waren aangenomen. Was deze delegatie regelmatig en gaf zij aan de heer Vanrullen bevoegdheid om zelf definitieve beschikkingen te neanen ten opzichte van de functionarissen? Dit is voor het minst twijfelachtig, maar wij menen anderzijds, dat hieruit bezwaarlijk het niet bestaan der beschikking kan worden afgeleid. Hoogstens kan worden gezegd, dat zij de bekrachtiging van het Bureau behoefde: zij heeft die ook verkregen.

Bovendien — gelijk de raadsman van eisers terecht opmerkt in de nota, welke hij als antwoord op de door het Hof gestelde vragen heeft geproduceerd — konden de eisers slechts uit de mededeling 56-13, welke hun op een verzoek om inlichtingen werd gedaan en waarin het bedrag was aangegeven hetwelk op hun bezoldiging ten behoeve van het pensioenfonds was ingehouden, afleiden, dat de voorstellen van de heer Vanrullen door het Bureau waren bekrachtigd, een omstandigheid waarvan in de mededeling 56-12 niet werd gerept.

Voor het overige blijkt niet van enige handeling, welke ter kennis van eisers werd gebracht en die zij zouden kunnen bestrijden als belichaming van de door het Bureau genomen beschikking.

Wij achten het beroep mitsdien ontvankelijk.

Er rijst een andere prealabele vraag, welke — in geval van twijfel — ambtshalve zou moeten worden onderzocht, namelijk die van de bevoegdheid van het Hof om van deze zaak kennis te nemen. Bij de keus ener bepaling, waarop deze bevoegdheid kan worden gebaseerd, zou men kunnen aarzelen tussen artikel 42 van het Verdrag, welke het compromissoir beding inhoudt (dit artikel vormde de basis voor het beding, waarbij het Hof in het Voorlopig Personeelsreglement, gelijk dit onder het contractuele stelsel gold, bevoegd werd verklaard) en artikel 58 van het nieuwe Algemene Statuut, hetwelk bepaalt: het Hof van Justitie neemt kennis van alle geschillen tussen de Gemeenschap en een der personen bedoeld in dit Statuut. Men kan deze beide rechtsgebieden ook combineren: zeker is het, dat er geen hiaat tussen beide stelsels kan bestaan en dat het Hof — hetwelk bevoegd is kennis te nemen zowel van geschillen, rakende het arbeidscontract, als die betreffende het Statuut — noodzakelijkerwijs eveneens bevoegd is uitspraak te doen in een geschil, waarbij een op contract aangestelde functionaris zich beroept op verkregen rechten als gevolg ener beschikking, welke — te zijnen voordele — een vervroegde toepassing van het Statuut inhoudt.

Wij komen thans tot de wettigheid der bestreden beschikkingen. Het beroep steunt slechts op één middel: schending van de verkregen rechten, welke ieder der eisers uit hoofde van het Besluit van 12 december 1955 verwierf.

De eerste vraag luidt: wat is de strekking dezer verschillende Besluiten, voor zover hier van belang? Is hier sprake van een individuele beschikking, welke bepaalde rechten in het leven roept?

Deze vraag moet zonder twijfel bevestigend worden beantwoord. Bezien wij andermaal het 3e lid van het Besluit:

Het Besluit bevat geen enkel voorbehoud, of enige bepaling, waardoor het een voorlopig karakter verkrijgt. Het werd bovendien behoorlijk betekend.

Voorts menen wij, dat het Besluit niet in verschillende elementen mag worden ontleed. Met name kan, naar het ons voorkomt, geen afzonderlijke betekenis worden toegekend aan de toelating tot het Statuut enerzijds en aan de benoeming in een bepaalde rang en bezoldigingstrap anderzijds. Immers de aanstelling als ambtenaar in de zin van het Statuut maakt deel uit van één samengestelde handeling, welke ten doel heeft de reeds in dienst zijnde functionarissen in het nieuwe kader op te nemen, naargelang van de aard der te voorziene posten en de geschiktheid van elk der betrokkenen afzonderlijk om deze verschillende posten te bezetten.

Dit is hetgeen artikel 59 van het Statuut wil zeggen, waar het bepaalt, de ambtenaren (namelijk zij die reeds in dienst zijn) kunnen in vaste dienst worden aangesteld in een bepaalde rang, welke behoort tot een categorie of tot een bijzondere groep, bedoeld in artikel 24 van het Statuut, indien zij aan zekere voorwaarden voldoen. De aanstelling als ambtenaar in de zin van het Statuut vindt plaats door benoeming in een bepaalde rang, hetzij in vaste dienst, hetzij met een proeftijd (artikel 60), op geheel gelijke wijze als voor de in de toekomst te benoemen ambtenaren (artikelen 1 en 2), terwijl de overgangsbepalingen slechts ten doel hebben — gelijk reeds gezegd — de reeds fungerende ambtenaren vrij te stellen van de voorwaarden, welke in de toekomst bij de aanwerving van personeel zullen gelden en hun onmiddellijke benoeming in een bepaalde rang en bezoldigingstrap mogelijk te maken. Anderzijds hebben de functionarissen — daar de vaste aanstelling medebrengt, dat zij afstand doen van hun contractuele aanspraken — het recht om hun keuze met volledige kennis van zaken te kunnen doen; zij moeten in kennis worden gesteld van de rang en de bezoldigingstrap, waarin de Administratie voornemens is hen te benoemen, en niet alléén maar van de beschikking, waarbij zij in beginsel waardig worden geacht om als ambtenaar in de zin van het Statuut te worden aangesteld: het aldus aan de functionarissen gegeven keuzerecht geeft aan de handeling op dit punt een zeker contractueel element.

Hiermede is dus aangetoond, dat de handeling niet in verschillende elementen kan worden ontleed, en tevens, dat zij juridisch een individuele en rechtscheppende beschikking vormt; thans rijst de vraag, of zij voor intrekking of wijziging vatbaar is.

Het komt ons voor, dat hier een beroep moet worden gedaan op de in het administratief recht gebruikelijke onderscheiding tussen wettige en onwettige beschikkingen.

In beginsel immers kunnen individuele beschikkingen, welke conform de wet zijn genomen, niet worden ingetrokken: zij, op wie deze handelingen betrekking hebben ontlenen daaraan derhalve een subjectief recht, welks handhaving zij kunnen eisen. Hierin onderscheiden deze beschikkingen zich van verordenende of wetgevende handelingen welke, tenzij het tegendeel is bepaald, van rechtswege toepasselijk zijn op de in functie zijnde ambtenaren, zonder dat laatstgenoemden een beroep kunnen doen op subjectieve rechten, welke zij beweerdelijk uit hoofde van de vroegere wetgeving of eerdere voorschriften zouden hebben verkregen; het is voldoende, dat deze handelingen geen terugwerkende kracht hebben, zulks overeenkomstig de geldende algemene beginselen. Zo zijn bijv. een nieuwe salarisschaal en een nieuwe leeftijdsgrens, ook indien zij lager zijn dan voorheen, van toepassing op de ambtenaren in dienst ten dage van de inwerkingtreding van het besluit, waarbij die nieuwe salarisschaal of leeftijdsgrens werd vastgesteld. Daarentegen schept een individuele beschikking (bijv. een benoeming of een bevordering) — mits wettig genomen — een verkregen recht op handhaving daarvan, zodra die beschikking perfect werd.

Deze regel — welke enerzijds voldoet aan de eis de stabiliteit der rechtsverhoudingen te verzekeren en anderzijds bij eenzijdige publiekrechtelijke verhoudingen, in overeenstemming is met de gevolgen der overeenkomst bij de meerzijdige rechtsbetrekkingen — geldt gelijkelijk in de rechtsstelsels onzer zes landen.

Minder eenvoudig is echter de vraag, of individuele onwettige beschikkingen mogen worden ingetrokken. Krachtens een constante — welhaast klassieke — rechtspraak van de Conseil d'Etat is in Frankrijk intrekking mogelijk van onwettige individuele beschikkingen welke rechten deden ontstaan, doch slechts binnen de administratieve beroepstermijn, of, indien reeds beroep werd ingesteld, tot op de dag der uitspraak. Op deze rechtspraak beroepen eisers zich, maar, nu in casu geen beroepstermijn bestond (deze werd eerst ingesteld bij het Reglement van het Hof van 21 februari 1957), leiden zij daaruit af, dat de beschikkingen in het geheel niet konden worden ingetrokken, hetgeen neerkomt op de bewering, dat aan onwettige beschikkingen dezelfde bescherming toekomt als aan wettige.

Deze stelling achten wij onaanvaardbaar. Opgemerkt zij nog, dat van de landen der Gemeenschap, alleen Frankrijk de regel kent, dat intrekking ener onwettige handeling aan de administratieve beroepstermijn gebonden is. In Duitsland werd de onschendbaarheid der verkregen rechten der ambtenaren solemneel bevestigd door de Constitutie van Weimar (artikel 129) en wordt zij algemeen beschouwd als een der traditionele beginselen, waaraan artikel 33, 5e lid, der Grondwet de vorming van het ambtenarenrecht uitdrukkelijk onderwerpt: zo werden als in strijd met de verkregen rechten der ambtenaren aangemerkt maatregelen met terugwerkende kracht, rakende de rangindeling bijv. (Bundesgerichtshof, Grosser Senat, 11 juni 1952, Neue Juristenzeitung 52-933; artikel 86 van het Bundesbeamtengesetz van 14 juli 1953). Doch, hoewel de administratieve handelingen, welke rechten in het leven riepen, niet discretionair kunnen worden ingetrokken, zo kunnen zij niettemin in bepaalde gevallen worden herroepen, met name wanneer de handeling in strijd is met een voorschrift van gebiedend recht, of wanneer zij na een onregelmatige procedure werd gegeven (bijv. het ontbreken van het gunstig advies van een gezag, welks toestemming vereist was); voorts staat het feit, dat een administratieve handeling publiekrechtelijke subjectieve rechten doet ontstaan (bijv. benoeming, indeling in een rang) niet aan de herroeping dezer handeling in de weg, indien zij wettelijke grondslag mist (Verwaltungsgerichtshof van Hessen, 2 december 1949, DVBL, 50-681).

Het Hof zal hebben te beslissen, of het — wanneer de algemene termijn voor de toepassing van artikel 58 toepasselijk verklaard zal zijn (hetgeen thans het geval is) — een rechtspraak zal vestigen, welke de verkregen rechten der ambtenaren zal beschermen en zal steunen op de Franse jurisprudentie. Wij voor ons zouden voorlopig slechts de gedachte van een redelijke termijn willen aannemen: immers, het zou in strijd zijn met de billijkheid de Administratie toe te staan, dat zij terugkomt op een eenmaal verworven status — ook al ware die onwettig — welke gedurende vele maanden, of zelfs jaren, zijn werking heeft uitgeoefend. Een soortgelijke gedachte vinden wij bij Fischbach, Bundesbeamtengesetz, 1954, blz. 137. Voor het onderhavige geval speelt dit echter kennelijk niet.

Derhalve dient de vraag te worden onderzocht, of de Besluiten van 12 december 1955 wettig, dan wel onwettig waren, gezien de wijze waarop de Vergadering en de Commissie van Voorzitters haar respectieve bevoegdheden behoren uit te oefenen.

Alvorens ons over de noodzaak van dit onderzoek uit te spreken, moet eerst nog een ander vraagstuk worden toegelicht.

De vraag kan immers worden gesteld, of de beschikking, waarbij de Vergadering de door de Commissie Delvaux gedane harmonisatievoorstellen aanvaardde, niet een noverende werking heeft gehad, uit hoofde waarvan zij mocht terugkomen op haar Besluiten van 12 december 1955, welke gebaseerd waren op een andere tabel van functies. Wij hebben zoëven opgemerkt, dat de functionarissen geen verkregen recht op de handhaving van algemeen bindende beschikkingen hadden, behoudens dan het recht om gevrijwaard te zijn tegen iedere terugwerkende kracht dier beschikkingen. Bovendien geldt de regel, dat de individuele handelingen van het openbaar gezag in overeenstemming moeten zijn met de algemeen bindende voorschriften, ook met die, welke van dit gezag zelf uitgingen. Neemt men dus aan, dat de Vergadering dooide gemeenschappelijke harmonisatie-tabel te aanvaarden een beschikking van algemeen bindende aard heeft genomen, volgt daaruit dan niet, dat zij mitsdien de eerder, volgens andere normen, gegeven individuele rangindeling kon, ja zelfs moest herzien? Is dit zo, dan ware het onnodig een uitspraak te geven over de beginsel vraag; immers van tweeën één:

Een keuze uit deze beide mogelijkheden heeft iets aantrekkelijks, daar zij de gelegenheid biedt het door artikel 78 opgeworpen probleem te omzeilen; wij geloven evenwel niet, dat deze oplossing in aanmerking komt.

Immers, indien men aanneemt, dat de Vergadering zelf bevoegd was de vergelijkende tabel van rangen en functies vast te stellen, dan is deze vaststelling eenvoudig een maatregel van inwendige orde, welke nauw verband houdt met de organisatie der diensten: zij zou niet van statutaire aard zijn; in deze gedachtengang is de enige algemeen verbindende handeling, welke aan de integratie van het personeel voorafgaat, de vaststelling door de Commissie van Voorzitters van de tabel van de rangen en daarbij behorende bezoldigingen. Wanneer deze tabel derhalve eenmaal is opgesteld door het buiten de Vergadering staande gezag, hetwelk door de Commissie van Voorzitters wordt gevormd, is de Vergadering, als Instelling, vrijelijk bevoegd tot de individuele benoemingen over te gaan: hebben deze plaatsgehad, dan scheppen zij rechten ten behoeve van hen waarop zij betrekking hebben, behoudens latere wijzigingen in de tabel houdende de rangen en de bezoldigingen.

Hier zien wij duidelijk het fundamentele onderscheid tussen de regels v an statutaire aard en de regels voor de organisatie der diensten.

Het enkele begrip Statuut houdt reeds in, dat de op regelmatige wijze benoemde ambtenaar — of met een ambt beklede (investi) volgens een aan de Franse doctrine ontleende term, waarmede de onderscheiding beoogd wordt tussen de eenzijdige statutaire rechtsverhouding en de contractuele — titularis (men spreekt soms zelfs van eigenaar) is van zijn rang, welke hem slechts ontnomen kan worden in de gevallen in het Statuut voorzien. Het huidige Statuut schijnt op dit punt met deze beginselen overeen te stemmen, gelijk in het bijzonder blijkt uit artikel 59, waar gesproken wordt van aanstelling in vaste dienst in een bepaalde rang, welke behoort tot een categorie of een bijzondere groep, als bedoeld in het Statuut. Indien derhalve de vergelijkende tabel van rangen en functies wijziging ondergaat, kan deze wijziging slechts zonder terugwerkende kracht op de in functie zijnde ambtenaren voor de toekomst worden toegepast, dat wil dus zeggen bij een latere bevordering; deze wijziging kan in dat geval worden toegepast, daar het Personeelsstatuut van de Gemeenschap niet, gelijk bijv. in Frankrijk en Engeland, berust op onderscheiding tussen rang en functie, doch deze integendeel rechtens met elkaar verbindt: wijziging van de vergelijkende tabel kan evenwel niet leiden tot cen verlaging van rang met onmiddellijke ingang, minder nog met terugwerkende kracht. Iedere hiervan afwijkende interpretatie ware een ontkenning van het begrip statuut zelf.

Om deze redenen komt ons het volgende alternatief als het juiste voor:

Op deze grond menen wij, dat U gehouden zijt U uit te spreken over artikel 78 van het Verdrag.

Wij kunnen in gemoede geen vrijheid vinden U andermaal de tekst van artikel 78 te doen horen; deze tekst is U volledig bekend en, hoewel deze bepaling bij haar toepassing enkele moeilijkheden biedt, is zij anderzijds niet zo onduidelijk, als men wel heeft beweerd: duisternis is trouwens — gelijk in de oorlog ter zee — somtijds van kunstmatige aard …

Deze bepaling dient uiteraard gezien te worden in het algemene institutionele kader van het Verdrag.

Het Verdrag berust op een overdracht van soevereine rechten door de deelnemende Staten aan supranationale Instellingen met het oog op een scherp omlijnd doel, namelijk de werking van een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal. Het rechtsbeginsel, hetwelk aan het Verdrag ten grondslag ligt, is dat van een beperkte bevoegdheid. De Gemeenschap is een publiekrechtelijke rechtspersoon en zij bezit daartoe de handelingsbevoegdheid die nodig is voor het uitoefenen van haar taak en voor het bereiken van haar doelstellingen (artikel 6) en deze alléén: wij zien hier de toepassing van het in het publiekrecht bekende specialiteitsbeginsel. De wijze, waarop zij haar taak uitoefent, en de omschrijving der te bereiken doelstellingen, zijn in het Verdrag nauwkeurig vastgelegd.

Voorts bepaalt hetzelfde artikel: De Gemeenschap wordt vertegenwoordigd door haar Instellingen, elk in het kader van haar bevoegdheden. Deze competenties zijn met zorg gedefinieerd in die Verdragsbepalingen, waarbij bevoegdheden worden toegekend en het beginsel der beperkte competentie (hetgeen juist de compé-tence d'attribution wordt genoemd) wordt voor iedere Instelling afzonderlijk geproclameerd: zo is volgens artikel 8 de Hoge Autoriteit ermede belast de in dit Verdrag vervatte doelstellingen, overeenkomstig de bepalingen daarvan te verwezenlijken. Artikel 20 bepaalt, dat de Vergadering het toezicht uitoefent, waartoe haar de bevoegdheid bij dit Verdrag is verleend. Krachtens artikel 26 oefent de Raad zijn bevoegdheden uit in die gevallen en op de wijze, in dit Verdrag voorzien. En ten aanzien van het Hof tenslotte bepaalt artikel 31, dat het de eerbiediging verzekert van het recht bij de uitlegging en de toepassing van dit Verdrag en deszelfs uitvoeringsvoorschriften.

Het betreft hier onmiskenbaar een wezenlijk aspect van het Verdrag. De deelnemende Staten hebben de afstand van een deel hunner soevereine rechten slechts aanvaard ten behoeve van Instellingen, die in strikt bepaalde gevallen functioneren, welke op zich zelf genoegzaam moeten zijn voor de bereiking der doelstellingen.

Geen enkele Instelling kan derhalve andere bevoegdheden uitoefenen dan die, welke haar dn het Verdrag zijn toegekend, zulks zomin jegens de andere Instellingen als jegens derden, Staten of particulieren. Anderzijds is iedere Instelling binnen het kader harer bevoegdheden volstrekt autonoom en onttrokken aan de zeggenschap van een andere Instelling: zij oefent haar bevoegdheden op eigen initiatief en rechtstreeks uit in de gevallen bij het Verdrag voorzien, waarbij het Hof krachtens de artikelen 33 en 38 optreedt als regelend orgaan voor de verschillende competenties.

Op het financiële plan kon deze bevoegdheid uiteraard echter niet absoluut zijn, daar geen enkele Instelling — ook al ware zij supranationaal — vrijgesteld kan zijn van de noodzaak zich aan een zekere controle op dit gebied te onderwerpen. Vandaar artikel 78, waarbij een financiële controle wordt ingesteld en opgedragen aan een financiële commissaris, welke enerzijds betrekking heeft op de gedane uitgaven en anderzijds op de comptabiliteit, en een begrotingscontrole, die zich richt op de samenstelling der begroting van uitgaven (immers aan een begroting der ontvangsten bestaat geen behoefte, waarmede de noodzaak van een begrotingsevenwicht vervalt). Daarom wordt met artikel 78 een tweevoudig compromis beoogd:

Wanneer wij ons bepalen tot de voorafgaande budgettaire controle, welke betrekking heeft op de begroting der uitgaven, dan zien wij, dat de bedoelde harmonie op tweeërlei wijze wordt verzekerd:

Gelei op deze overwegingen — welke naar onze mening duidelijk volgen zowel uit artikel 78 als de institutionele bepalingen van het Verdrag en met name uit artikel 6 — schijnt de oplossing voor de moeilijkheden, welke dit proces weerspiegelt, gemakkelijk te vinden.

Deze overwegingen leiden er allereerst toe, dat twee opvattingen worden geëlimineerd, welke respectievelijk rechtens en feitelijk de bevoegdheden van de Commissie van Voorzitters miskennen.

Op deze gronden concluderen wij

Ook hier doen zich enerzijds vragen voor, rakende de ontvankelijkheid en anderzijds problemen van materieel-rechtelijke aard.

Wat de ontvankelijkheid betreft, heeft de Vergadering een middel van niet-ontvankelijkheid opgeworpen ontleend aan het feit, dat de beroepen tot schadevergoeding subsidiair zijn ingesteld met betrekking tot een enkelvoudig beroep tot nietigverklaring, dat zij met dit laatste strijdig zouden zijn en uitgaan van de verwerping van bedoeld beroep. Dit zou een onjuiste wijze van procederen zijn.

Wij kunnen dit niet inzien. Het komt dikwijls voor, dat partijen genoopt zijn verschillende procedures aan te vangen, hetzij voor dezelfde rechter, hetzij voor een andere; niets verzet zich hiertegen, mits het autonome rechtsvorderingen betreft, welke op verschillende gebieden van het recht gelegen zijn, en de beroepen tevens een andere juridische oorzaak hebben. Zo is het volkomen normaal, dat ambtenaren bijv. de vernietiging verzoeken van hen rakende administratieve beschikkingen en voorts vergoeding vorderen der schade, welke zij door toedoen der administratie menen te hebben geleden. In zodanig geval kan het voorkomen, dat de vernietiging door haar terugwerkende kracht en de verplichting tot een restitutio in integrum maakt dat de vordering tot schadevergoeding haar object verliest, maar dit gevolg is aan alle subsidiaire vorderingen eigen. Het feit, dat in casu de subsidiaire vorderingen bij afzonderlijke beroepen werden ingesteld, wordt verklaard door het juridische onderscheid tussen de actie tot schadevergoeding en het beroep tot nietigverklaring.

Gezien de uitvoerige uiteenzettingen, waartoe wij ons geroepen achtten inzake het beroep tot nietigverklaring, en de uitnemende pleidooien gisteren voor Uw Hof gehouden, zullen wij ten aanzien van de zaak ten principale kort zijn.

Gelijk in iedere vordering tot schadevergoeding rijzen ook hier drie vragen: 1o bestaat er een aansprakelijkheid, welke de verplichting tot vergoeding van schade medebrengt? 2o zo ja, is er schade geleden? 3o zo ja, hoeveel beloopt die schade?