I.

Introduzzjoni

1.

Friends of the Irish Environment Ltd hija organizzazzjoni mhux governattiva. Hija talbet aċċess ta’ terzi għal rekords tal-qorti ta’ kawża magħluqa relatata mal-għoti ta’ permess tal-ippjanar għall-bini ta’ turbini tar-riħ ġewwa County Cork (l-Irlanda). Dik it-talba ġiet miċħuda. Id-deċiżjoni taċ-ċaħda qalet li l-istituzzjoni li żżomm ir-rekords tal-qorti, li skont id-dritt nazzjonali kienet il-Courts Service of Ireland (id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati tal-Irlanda), għamlet hekk f’“kapaċità ġudizzjarja” f’isem il-ġudikatura. Meta aġixxiet f’tali kapaċità, dik l-istituzzjoni ma kinitx “awtorità pubblika” fis-sens tad-Direttiva 2003/4/KE  ( 2 ).

2.

Huwa f’dan il-kuntest li l-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda) tfittex li tiddetermina l-għan tal-kunċett ta’ “kapaċità ġudizzjarja” bil-għan li jiġi ddefinit il-kunċett ta’ “awtorità pubblika” fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. B’mod iktar ġenerali, id-domanda tqum sa liema punt il-qrati huma suġġetti għall-obbligi imposti minn dik id-direttiva, u għalhekk ukoll għal dawk imposti mill-Konvenzjoni ta’ Aarhus, sabiex jagħtu aċċess għat-tagħrif ambjentali fuq talba tal-membri tal-pubbliku?

II.

Il-kuntest ġuridiku

A.

Id-dritt internazzjonali

3.

Il-Konvenzjoni dwar l-aċċess għall-informazzjoni, il-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Aarhus”) hija konvenzjoni internazzjonali li għandha l-għan li tagħti drittijiet lill-pubbliku, u timponi fuq il-firmatarji tagħha u l-awtoritajiet pubbliċi tagħhom obbligi rigward aċċess għat-tagħrif, parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet, u aċċess għall-ġustizzja relatat mal-kwistjonijiet ambjentali. Kienet iffirmata minn dik li kienet il-Komunità Ewropea fl‑1998 u ġiet sussegwentement approvata mid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/370/KE  ( 3 ).

4.

Il-preambolu tal-konvenzjoni jipprovdi, in parti, kif isegwi:

5.

L-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jiddefinixxi l-kunċett ta’ “awtorità pubblika” bħala:

B.

Id-dritt tal-Unjoni

6.

Id-Direttiva 2003/4 ssostitwixxiet id-Direttiva tal-Kunsill 90/313/KEE  ( 4 ) sabiex isir allinjament tad-dritt tal-Unjoni mat-test tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus u tneħħi d-diskrepanzi bejn il-liġijiet tal-Istati Membri li jikkonċernaw aċċess għat-tagħrif ambjentali miżmum mill-awtoritajiet pubbliċi  ( 5 ).

7.

Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2003/4, l-għanijiet ta’ dik id-direttiva huma, l-ewwel, “li jiġi ggarantit id-dritt għall-aċċess tat-tagħrif dwar l-ambjent li jkun għand l-awtoritajiet pubbliċi jew miżmum għalihom, u li jiġu ddikjarati t-termini u l-kondizzjonijiert bażiċi ta’ l-eżerċizzju tiegħu u l-arranġamenti prattiċi għalih”; u t-tieni “li jiġi żgurat illi, bħala ħaġa naturali, it-tagħrif dwar l-ambjent jiġi magħmul disponibbli u jixxerred b’mod progressiv fost il-pubbliku sabiex jinkisbu id-disponibbiltà u t-tixrid l-iktar wiesa’ possibbli tat-tagħrif dwar l-ambjent fost il-pubbliku”.

8.

Permezz tal-Artikolu 2(2) ta’ dik id-direttiva:

C.

Id-dritt nazzjonali

9.

Ir-Regolamenti 2007 sa 2018 dwar il-Komunitajiet Ewropej (Aċċess għat-Tagħrif dwar l-Ambjent) (S.I Nru 133 tal-2007 u S.I. Nru 309 tal-2018) (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti AIE”) jittrasponu d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2003/4 fid-dritt Irlandiż. Fil-qosor, l-Artikolu 3(1) tagħhom jittrasponi l-Artikolu 2(2) ta’ dik id-direttiva.

10.

Skont l-Artikolu 3(2) tar-Regolamenti AIE, l-Irlanda teskludi mid-definizzjoni ta’ “awtorità pubblika” “kull korp meta jaġixxi f’kapaċità ġudizzjarja jew leġiżlattiva”.

III.

Il-fatti, il-proċeduri nazzjonali u d-domanda preliminari

11.

Fil‑25 ta’ Frar 2016, il-High Court (il-Qorti Għolja) tat is-sentenza tagħha fil-kawża Balz & Heubach vs An Bord Pleanala ([2016] IEHC 134]). Dik il-kawża kkonċernat kontestazzjoni għal deċiżjoni ta’ korp pubbliku li ta permess tal-ippjanar għall-kostruzzjoni tat-turbini tar-riħ ġewwa County Cork.

12.

Fid‑9 ta’ Lulju 2016, Friends of the Irish Environment (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”) kitbet lir-reġistru tal-High Court (il-Qorti Għolja) sabiex titlob kopji tat-talbiet, affidavits, provi u sottomissjonijiet bil-miktub ippreżentati mill-partijiet kollha, kif ukoll id-digrieti definittivi, minn dik il-kawża (iktar ’il quddiem ġeneralment ir-“rekords tal-qorti”). Dik it-talba kienet saret skont il-Konvenzjoni ta’ Aarhus, id-Direttiva 2003/4, u r-Regolamenti AIE. Fiż-żmien tal-imsemmija talba, l-ebda appell kontra s-sentenza fil-kawża Balz & Heubach vs An Bord Pleanala ma kien pendenti.

13.

L-amministrazzjoni tar-reġistru tal-High Court (il-Qorti Għolja) hija fdata lil uffiċjal tal-qorti nnominat mill-Courts Service of Ireland (id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati tal-Irlanda, iktar ’il quddiem id-“Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati”). Wara konsultazzjoni mal-President tal-High Court (il-Qorti Għolja), id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati ċaħad it-talba tar-rikorrenti fit‑13 ta’ Lulju 2016. Huwa bbaża dik id-deċiżjoni, inter alia, fuq il-fatt li r-Regolamenti AIE ma jestendux sabiex ikopru “proċeduri tal-qorti jew dokumenti legali ppreżentati fil-proċeduri tal-Qorti”.

14.

Fit‑18 ta’ Lulju 2016, ir-rikorrenti talbet li d-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati jagħmel reviżjoni ta’ dik id-deċiżjoni. Peress li ma waslet l-ebda risposta fi żmien perijodu ta’ żmien stabbilit, ir-rikorrenti kienet intitolata li tappella quddiem il-Commissioner for Environmental Information (il-Kummissarju għat-Tagħrif Ambjentali (iktar ’il quddiem il-“konvenut”). Hija ppreżentat l-appell tagħha fil‑15 ta’ Settembru 2016.

15.

Fid‑19 ta’ Ġunju 2017, il-konvenut kiteb lir-rikorrenti li deċiżjoni diġà kienet ittieħdet f’kawża simili (Kawża CEI/15/0008 An Taisce & The Courts Service). Filwaqt li enfasizza li kull każ sejjer jiġi ddeterminat fuq il-mertu, il-konvenut talab lir-rikorrent sabiex tidentifika kwalunkwe raġuni li tiġġustifika deċiżjoni differenti fir-rigward tat-talba għall-aċċess għar-rekords tal-qorti f’Balz & Heubach vs An Bord Pleanala.

16.

B’risposta tas‑26 ta’ Lulju 2017, ir-rikorrenti ssottomettiet ir-raġunijiet tagħha li żżomm l-appell.

17.

Fil‑31 ta’ Lulju 2017, il-konvenut ċaħad l-appell. Ikkonkluda li d-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati jżomm ir-rekords mitluba, inkluż dawk fil-proċeduri konklużi, filwaqt li jaġixxi “f’kapaċità ġudizzjarja” f’isem il-ġudikatura. Għalhekk, id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati ma kienx “awtorità pubblika” fis-sens tal-Artikolu 3(1) tar-Regolamenti AIE.

18.

Ir-rikorrenti kkontestat dik id-deċiżjoni quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja). Ikkunsidrat li d-deroga għall-korpi jew istituzzjonijiet li jaġixxu “f’kapaċità ġudizzjarja”, kif previst fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 u trasposti fl-Artikolu 3(1) tar-Regolamenti AIE, ma tkoprix ir-rekords tal-kawżi magħluqa.

19.

Peress li kellha dubji dwar l-interpretazzjoni korretta tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, il-High Court (il-Qorti Għolja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u tagħmel id-domanda preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:

20.

Osservazzjonijiet bil-miktub kienu ssottomessi mir-rikorrenti, mill-konvenut, mid-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, mill-Gvern Irlandiż u dak Pollakk, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Dawk il-partijiet ippreżentaw ukoll sottomissjonijiet orali waqt is-seduta li nżammet nhar is‑16 ta’ Settembru 2020.

IV.

Analiżi

21.

Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati bil-mod segwenti. Sejjer nibda bil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 (A). Imbagħad sejjer indur għall-kunċett meta “awtorità pubblika” taġixxi “f’kapaċità ġudizzjarja” (B). Fid-dawl ta’ dan, sejjer nindirizza d-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju (C). Fl-aħħar nett sejjer nikkonkludi b’diversi kummenti dwar il-kuntest iktar wiesa’ (D).

22.

Din il-kawża tikkonċerna korp kemxejn speċifiku fi Stat Membru: id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati tal-Irlanda. Fl-osservazzjonijiet tiegħu ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, dak il-korp iddeskriva ruħu bħala “entità korporattiva b’personalità legali u kompetenza kemxejn separata u distinta” mill-uffiċini tal-qrati tal-Irlanda. L-attivitajiet tiegħu jinkludu l-ħażna, l-arkivjar u t-treġija tar-rekords tal-qrati tal-kawżi (pendenti jew magħluqa).

23.

Il-fatt li dan il-każ jikkonċerna struttura istituzzjonali mhux eżattament komuni fi Stat Membru wieħed, li permezz tiegħu qrati nazzjonali huma assistiti minn korp tad-dritt privat maħluq għal għan speċifiku, ma għandux inaqqas mill-fatt li l-kwistjoni mqajma hija ġenerali rigward in-natura. L-amministrazzjoni tal-proċessi tal-qorti, pendenti jew magħluqa, jistgħu fl-Istati Membri varji jiġu assenjati lil korpi differenti, minn ġestjoni diretta u ħażna tal-proċessi minn kull qorti nnifisha, sa amministrazzjoni ċċentralizzata tal-proċessi minn istituzzjonijiet oħra. Dawn l-istituzzjonijiet tal-aħħar jistgħu jvarjaw għal darba oħra mill-Ministeru għall-Ġustizzja jew mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ġudikatura sa korpi jew istituzzjonijiet oħra ddedikati għal dan. Jista’ anki jkun hemm kompetenza istituzzjonali dipendenti mill-istatus tal-proċess, bil-proċessi pendenti amministrati mill-qrati nnifishom, bil-proċessi magħluqa, wara ċertu żmien, jiġu mgħoddija għal faċilità ċentrali ta’ ħażna.

24.

Fi kliem ieħor, jista’ jkun hemm ħafna aspetti għall-amministrazzjoni tar-rekords tal-qorti. Għalhekk ma huwiex irrakkomandat li din il-kawża u l-kwistjonijiet mqajma minnu jiġu indirizzati permezz ta’ diskussjoni ddettaljata u teknika tal-istatus (essenzjalment tad-dritt nazzjonali) tad-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati u l-pożizzjoni speċifika tiegħu fi ħdan l-istruttura ġudizzjarja nazzjonali. Dik il-kwistjoni hija fil-fatt sekondarja.

25.

Il-kwistjoni primarja li trid tiġi indirizzata f’dan il-każ huwa preċiżament x’jikkostitwixxi l-ġestjoni tal-proċessi tal-qorti, fl-istruttura tad-Direttiva 2003/4, (speċifikament, it-tip u n-natura ta’ dik l-attività), u jekk it-twettiq ta’ din l-attività tistax tikkwalifika bħala aġir f’kapaċità ġudizzjarja, fl-ewwel stadju irrispettivament minn liema korp speċifiku fl-Istat Membru jagħmel din l-attività. Madankollu, moħbija f’din id-domanda hemm kwistjoni oħra: kif il-kjarifika (jew deroga) tikkonċerna l-“kapaċità ġudizzjarja” fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 mal-parti prinċipali tat-tifsira ta’ “awtorità pubblika” fil-punti (a) u (ċ) tal-ewwel subparagrafu ta’ dik l-istess dispożizzjoni? Liema korpi jew partijiet tal-istrutturi tal-Istati Membri suppost għandhom ikunu koperti mid-Direttiva 2003/4 fl-ewwel lok? F’dak il-punt, wieħed jasal għall-element kruċjali ta’ din il-kawża: il-qrati huma “awtoritajiet pubbliċi” fis-sens tal-Artikolu 2(2) ta’ dik id-direttiva għalhekk jaqgħu potenzjalment fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligu li jipprovdu aċċess għal “tagħrif ambjentali” skont l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/4?

26.

Huwa meħtieġ li jinħareġ dik il-Matryoshka ta’ definizzjoni l-istess bħalma wieħed kieku jagħmel ma kwalunkwe pupa Russa oħra: saff wara saff, sforz li sejjer indur għalih issa.

A.

Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4/KE

27.

L-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 jistabbilixxi t-tifsira ta’ “awtorità pubblika”. Fl-ewwel subparagrafu, jistabbilixxi, fil-punti (a) sa (b), il-korpi u l-istituzzjonijiet tal-Istat li għalihom japplikaw l-obbligi imposti fuq “awtoritajiet pubbliċi”. Dawk iduru madwar il-kunċett ta’ “amministrazzjoni governattiva” fil-punt (a), u ta’ persuni “li jwettqu funzjonijiet amministrattivi […] fejn jidħol l-ambjent” fil-punt (b). Fil-punt (ċ), id-direttiva mbagħad tinkludi klawżola “residwa” għal “persuna naturali jew legali […] taħt il-kontroll ta’ korp jew persuna li jidħlu fil-(a) jew fil-(b).”

28.

L-istruttura ta’ dik id-definizzjoni fl-ewwel subparagrafu issegwi għalhekk lista pożittiva ta’ entitajiet. Dik il-lista hija segwita minn tieni subparagrafu li, fl-ewwel sentenza tiegħu, jipprovdi għal deroga mill-kamp tal-applikazzjoni tad-direttiva għall-korpi jew istituzzjonijiet li “jaġixxu f’kapaċità ġudizzjali jew leġislattiva”. Fit-tieni sentenza tiegħu, korpi u istituzzjonijiet li jaġixxu f’tali kapaċitajiet jistgħu mbagħad, f’ċertu ċirkustanzi, jiġu esklużi wkoll mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar l-istħarriġ ġudizzjarju tad-direttiva.

29.

Hemm qbil bejn il-partijiet kollha fil-proċedura prinċipali li kontroll fuq il-proċess tal-qorti waqt li l-proċeduri jkunu pendenti jinvolvi l-eżerċizzju tal-“kapaċità ġudizzjarja”. Sakemm il-proċess jibqa’ “pendenti”, il-qrati jkunu għalhekk eżenti mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4.

30.

It-tilwima inkwistjoni hawn hija dwar jekk ir-rekords tal-qorti humiex miżmuma mid-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati “f’kapaċità ġudizzjarja” wara li jingħataw deċiżjonijiet finali u l-eżawriment ta’ kwalunkwe proċeduri ta’ appell. Jekk dak huwa l-każ, dawk ir-rekords kieku jibqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4.

31.

Ir-rikorrenti, filwaqt li straħet fuq is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Flachglas  ( 6 ), targumenta li l-kunċett ta’ “awtorità pubblika” fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 għandha tiġi meqjusa bħala li tkopri essenzjalment kull korp u istituzzjoni tal-Istat, suġġetta għall-fatt li funzjoni tiġi eżegwita meta t-talba għall-aċċess titressaq. Fi kliem ieħor, taħt dik l-interpretazzjoni, l-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tieħu preċedenza fuq kwalunkwe determinazzjoni strutturali taħt l-ewwel subparagrafu. Fil-fehma tar-rikorrenti, kwalunkwe attività “f’kapaċità ġudizzjarja” hija suġġetta għal-limitazzjoni temporali, fis-sens li korpi jew istituzzjonijiet jistgħu jiġu meqjusa li huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4 sakemm jistgħu jitqiesu li qegħdin jaġixxu f’tali kapaċità. Il-Kummissjoni, b’mod wiesa’, taqbel ma’ dik il-pożizzjoni iżda tissuġġerixxi “evalwazzjoni każ każ” tat-talba għall-aċċess individwali.

32.

Il-konvenut, id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, il-Gvern Irlandiż u dak Pollakk jiffavorixxu interpretazzjoni li tkun essenzjalment tammonta għal approċċ kemxejn “istituzzjonali” għad-definizzjoni tal-korp ikkonċernat. L-ewwel subparagrafu u l-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu jkollhom jinqraw flimkien mat-tifsira istituzzjonali fl-ewwel subparagrafu. Għalhekk, taħt dik it-tifsira, il-qrati bħala istituzzjonijiet ikunu dejjem esklużi mill-ewwel subparagrafu u għalhekk mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4 peress li huma dejjem jaġixxu “f’kapaċità ġudizzjarja”.

33.

Minkejja mhux espressament imqajma mill-ebda parti mill-proċeduri, teżisti wkoll it-tielet possibbiltà, li kemxejn tisfuma l-approċċ istituzzjonali. Dik hija interpretazzjoni, li tippermetti għal-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu sabiex immedjatament tikkwalifika kwalunkwe konklużjonijiet milħuqa fuq id-denominazzjoni istituzzjonali tal-ewwel subparagrafu bir-raġuni tal-attivitajiet partikolari tal-korp ikkonċernat fiż-żmien partikolari. Għalhekk din l-interpretazzjoni tista’ tiġi ddefinita bħala primarjament istituzzjonali b’aġġustament funzjonali jew korrettiva.

34.

Għalhekk jidher li hemm tliet interpretazzjonijiet possibbli għall-kunċett ta’ “kapaċità ġudizzjarja” fl-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, u għalhekk tapplika wkoll għad-definizzjonijiet kollha fl-Artikolu 2(2) ta’ dik id-direttiva b’mod sħiħ: qari ta’ dak il-kunċett (i) “purament funzjonali”, (ii) “primarjament istituzzjonali” u (iii) “istituzzjonali b’funzjonali korrettiva”.

35.

Sabiex jiġi ssuġġerit liema wieħed minn dawn it-tliet approċċi għandu jiġi ffavorit, l-ewwel għandhom jiġu indirizzati numru ta’ punti loġiċi. L-ewwel, x’inhi eżattament ir-relazzjoni bejn l-ewwel u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 (1)? Dak jirrikjedi evalwazzjoni tal-loġika u l-istruttura tal-ewwel subparagrafu, qabel possibbilment jista’ jsir rikors għad-deroga għall-attivitajiet “f’kapaċità ġudizzjarja” skont it-tieni subparagrafu (2). Wara dak, għandha tiġi eżaminata fid-dettall is-sentenza tal-kawża Flachglas ( 7 ), fuq liema l-partijiet kollha straħu sabiex waslu għal-interpretazzjonijiet (diverġenti) tagħhom fuq il-kunċett ta’ “kapaċità ġudizzjarja” (3). Imbagħad biss inkun nista’ ndur għal diskussjoni dwar it-tliet għażliet possibbli għall-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “kapaċità ġudizzjarja” kif jidher fid-Direttiva 2003/4 (4).

1.

Ir-relazzjoni bejn l-ewwel u t-tieni subparagrafu

36.

Fis-sottomissjonijiet tagħhom, il-partijiet kollha għal dawn il-proċeduri jiffokaw fid-dettall fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “kapaċità ġudizzjarja”. Dak ċertament jinftiehem, peress li dak il-kunċett huwa fil-fatt distint fid-domanda preliminari mressqa mill-qorti tar-rinviju. Madankollu, l-kunċett ta’ “kapaċità ġudizzjarja” huwa biss parti minn tifsira iktar wiesgħa ta’ “awtorità pubblika” stabbilita fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. Hija tidher bħala kwalifika, kjarifika jew forsi anki deroga fit-tieni subparagrafu ta’ dik id-dispożizzjoni. Huwa meħtieġ li wieħed jibda billi jiddiskuti r-relazzjoni mhux tant ovvja bejn l-ewwel u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) dik id-direttiva.

37.

Bħala punt inizjali, huwa neċessarju li jiġi kkjarifikat ir-relazzjoni bejn l-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, u t-tieni sentenza ta’ dak is-subparagrafu. L-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tiġi fl-aħħar ta’ klawżola li fiha d-definizzjoni ta’ awtorità pubblika u speċifikament tirreferi għall-ewwel subparagrafu sabiex tispjega l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu. It-tieni sentenza tal-istess subparagrafu, imbagħad, tirreferi għall-ewwel sentenza tiegħu sabiex tagħmel il-limiti tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-esklużjoni mill-proċedura tal-istħarriġ ġudizzjarju taħt l-Artikolu 6 tad-Direttiva. Li ma huwiex ċar mid-dispożizzjoni inkwistjoni hija kif għandhom jinqraw dawk iż-żewġ sentenzi: hemm bżonn ta’ qari iżolat imqabbel mal-kamp ta’ applikazzjoni tal-ewwel subparagrafu? Jew, kif argumentat ir-rikorrenti waqt is-seduta, iż-żewġ sentenzi għandhom jinqraw flimkien sabiex tiġi stabbilita tifsira komprensiva (u dominanti) għat-tieni subparagrafu?

38.

Jidhirli li dawn iż-żewġ sentenzi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 għandhom jinqraw indipendentement minn xulxin.

39.

Barra l-fatt li ż-żewġ sentenzi tat-tieni subparagrafu jirreferu għall-istess korpi jew istituzzjonijiet, ma hemm l-ebda konġunzjoni jew konnessjoni li torbot iż-żewġ sentenzi flimkien. Jikkonċernaw, u huma applikabbli għal, sitwazzjonijiet distinti. Barra minn hekk il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ċċarat li t-tieni sentenza la għandha l-għan u lanqas l-effett li tillimita l-għażla mogħtija lill-Istati Membri, fl-ewwel sentenza, li teskludi korpi u istituzzjonijiet li “jaġixxu f’kapaċità ġudizzjali jew leġislattiva” mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4  ( 8 ). Minflok, dik it-tieni sentenza kienet intiża sabiex tittratta mas-sitwazzjoni speċifika ta’ ċertu awtoritajiet nazzjonali d-deċiżjonijiet ta’ liema, fid-data tal-adozzjoni tad-Direttiva 2003/4, ma setgħux ikunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju, skont id-dritt nazzjonali fis-seħħ, skont ir-rekwiżiti tad-direttiva. Kif ikkonfermat l-Irlanda waqt is-seduta, iżda huwa għall-qorti tar-rinviju sabiex tivverifika, tali sitwazzjoni ma tqumx għal dak l-Istat Membru.

40.

Bil-kostruzzjoni interna tat-tieni subparagrafu kkjarifikat, issa huwa neċessarju li neżaminaw ir-relazzjoni bejn l-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu (il-kwalifika tal-“kapaċità ġudizzjarja”) u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. Minħabba l-pożizzjoni sistematika tal-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu, huwa ovvju li l-effetti tagħha jiddependu fuq l-applikabbiltà tal-ewwel subparagrafu. Dan ifisser li r-rekwiżit sabiex wieħed jikkwalifika bħala “awtorità pubblika” hekk kif iddefinita fl-ewwel subparagrafu tqum loġikament qabel il-kwistjoni ta’ jekk dik l-“awtorità pubblika” tibbenefikax mill-esklużjoni msemmija fl-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu.

41.

Isir neċessarju li wieħed ikun ċar dwar il-loġika u l-istruttura tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. Wara kollox, jekk il-qrati ma ġewx inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-definizzjoni ta’ “awtorità pubblika” fis-sens tal-ewwel subparagrafu ta’ dik id-dispożizzjoni, kwalunkwe effett potenzjalment kwalifikanti jew superjuri tat-tieni subparagrafu fuq dik id-definizzjoni jsiru irrilevanti.

2.

Il-qrati huma “awtoritajiet pubbliċi” skont l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4?

42.

Ir-rikorrenti u l-Kummissjoni huma tal-fehma li l-qrati (ta’ Stat Membru) jaqgħu taħt it-tifsira ta’ “awtorità pubblika” fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4.

43.

L-ewwel nett, għandu jiġi mfakkar li filwaqt li d-Direttiva 2003/4 tista’ forsi ma tittiħedx bħala traspożizzjoni sħiħa tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus fil-mument tal-adozzjoni tagħha, peress li hija kienet teżisti qabel l-approvazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus mill-Unjoni Ewropea fl‑2005, dik il-konvenzjoni issa tifforma parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni  ( 9 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja għaldaqstant irrikonoxxiet li l-koleġiżlaturi kellhom l-intenzjoni li jiżguraw “kompatibbiltà” bejn id-Direttiva 2003/4 u l-Konvenzjoni ta’ Aarhus  ( 10 ). Għaldaqstant, fl-interpretazzjoni tad-Direttiva 2003/4, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-formulazzjoni u l-għan tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus  ( 11 ).

44.

F’dan il-każ, dan ifisser li l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-Artikolu 2(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus. Iż-żewġ dispożizzjonijiet jistabbilixxu t-tifsira ta’ “awtorità pubblika”. Għalhekk huma jiddelimitaw il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom b’mod simili. Madankollu, ħarsa iktar mill-viċin turi li jagħmlu dan fi gradi differenti.

45.

Il-punt (a) tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 tirreferi għal: “amministrazzjoni governattiva jew amministrazzjoni oħra pubblika, inklużi l-korpi pubbliċi konsultattivi fil-livell nazzjonali, reġjonali jew lokali”. Mill-banda l-oħra, il-punt (a) tal-Artikolu 2(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus tirreferi għal “amministrazzjoni governattiva f’livell nazzjonali, reġjonali jew f’livell ieħor”. Ir-raġuni għal dik id-differenza fil-formulazzjoni ma hijiex apparenti mit-test jew mid-dokumenti preparatorji ta’ dawk l-istrumenti.

46.

B’kuntrast, il-verżjoni bl-Ingliż tal-punt (b) tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 u tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus huma kważi kopji eżatti ta’ xulxin. It-tnejn jirreferu għal kull persuna fiżika jew ġuridika li jwettqu, bis-saħħa tal-liġijiet nazzjonali, funzjonijiet amministrattivi pubbliċi, inklużi kompiti, attivitajiet jew servizzi partikolari relatati mal-ambjent. L-istess japplika għat-tqabbil tal-punt (ċ) taż-żewġ strumenti. Hemm, ukoll, il-formulazzjoni huwa bejn wieħed u ieħor ekwivalenti. Jirreferi għal kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika oħra li jkollha responsabbiltajiet jew funzjonijiet pubbliċi, jew li tipprovdi servizzi pubbliċi relatati mal-ambjent taħt l-awtorità ta’ korp jew ta’ persuna li taqa’ taħt il-kategoriji msemmija fil-punti preċedenti (a) u (b). Fi kliem ieħor dik id-dispożizzjoni għandha “dispożizzjoni intiża li tevita l-esternalizzazzjoni”.

47.

Għall-fini tal-kompletezza, fil-verżjoni bl-Ingliż, żewġ differenzi oħra joħorġu mill-kamp ta’ applikazzjoni. L-ewwel, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jinnota li d-definizzjoni pożittiva tal-Artikolu 2(2) f’dak l-artikolu “ma għandhiex tinkludi” korpi jew istituzzjonijiet li jaġixxu “f’kapaċita ġudizzjarja jew legali”. Kliem imperattiv, fi kliem ieħor. L-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, madankollu, timpjega dak fakultattiv (“jistgħu jipprovdu”). Hija għalhekk tagħti lill-Istati Membri l-għażla li jistabbilixxu fi ħdan id-dritt nazzjonali tagħhom limitu fuq il-kamp ta’ applikazzjoni. It-tieni, it-tieni sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva, filwaqt li ma huwiex deċiżiv għal dan il-każ  ( 12 ), ma jsib l-ebda ekwivalenti fil-Konvenzjoni ta’ Aarhus.

48.

Dan kollu kif jaffettwa l-kwistjoni ta’ jekk il-qrati bħala istituzzjonijiet jaqgħux taħt kwalunkwe waħda mit-tliet punti tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4?

49.

L-ebda parti ma ħadet pożizzjoni fuq dik il-kwistjoni. Waqt is-seduta, ir-rikorrenti u l-Kummissjoni kemm poġġew il-qrati fi ħdan il-punt (a) bħala parti mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ “amministrazzjoni governattiva”. Id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, mill-banda l-oħra, spjega li l-qrati normalment ma jeżerċitawx “funzjonijiet governattivi” fis-sens tradizzjonali ta’ dik il-frażi, lanqas li jwettqu “funzjonijiet amministrattivi […] fejn jidħol l-ambjent” fis-sens tal-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva. Barra minn hekk, peress li l-punt (ċ) tal-istess dispożizzjoni tkopri kull persuna “taħt il-kontroll” ta’ korp li jidħlu taħt il-punt (a) jew (b), il-qrati bilkemm tista’ titqies taħthom.

50.

Għandi diffikultà li nqis “qrati” taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. Minkejja li qrati jistgħu, f’ċertu istanzi kemxejn limitati, fil-fatt jitqiesu bħala “kull persuna naturali jew legali li jwettqu funzjonijiet amministrattivi pubbliċi skond il-liġijiet nazzjonali” taħt il-punt (b) ta’ dik id-dispożizzjoni.

51.

Minn naħa, mittieħda waħedha, il-kunċett ta’ “amministrazzjoni governattiva” fil-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus jista’ jiġi miftiehem f’sens dejjaq sabiex jinkludi biss l-eżekuttiv, f’sens wiesa’, bl-esklużjoni tal-ġudikatura u tal-leġiżlatura. Jekk, madankollu, iktar enfasi kellu jitpoġġa fuq il-kunċett ta’ “governanza”, inerenti f’“amministrazzjoni governattiva”, u dik kellha tinqara fid-dawl tal-preambolu tal-konvenzjoni għall-għanjiet tal-bżonn ta’ trasparenza “f’kull fergħa ta’ amministrazzjoni governattiva”, jista’ jkun issuġġerit li l-kunċett ta’ “amministrazzjoni governattiva” għandu jinkludi s-sistemi kollha ta’ prinċipji u regoli li jiddeterminaw kif Stat huwa rregolat  ( 13 ). Kieku dik l-interpretazzjoni tiġi mħaddna, il-Konvenzjoni ta’ Aarhus tkun tista’ forsi tinqara, għall-inqas fir-rigward tat-test tagħha, bħala li tapplika għal kwalunkwe awtorità pubblika fi Stat, inkluż qrati.

52.

Min-naħa l-oħra, ikun diffiċli li jinqara l-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 f’konformità ma’ dawk l-implikazzjonijiet iktar wiesgħa ta’ “governanza”, peress li d-definizzjoni tagħha torbot “amministrazzjoni governattiva” ma’ “amministrazzjoni oħra pubblika, inklużi l-korpi pubbliċi konsultattivi fil-livell nazzjonali, reġjonali jew lokali”. X’sens ikun hemm li jiżdied “l-amministrazzjoni governattiva jew amministrazzjoni oħra pubblika”, jekk “amministrazzjoni governattiva” kellha tinftiehem bħala li diġà tinkludi l-poteri kollha fi Stat? Il-kategorija l-oħra “amministrazzjoni oħra pubblika, inklużi l-korpi pubbliċi konsultattivi fil-livell nazzjonali, reġjonali jew lokali” tkun kompletament żejda. Bl-istess mod il-Gwida ta’ Implimentazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus torbot il-kunċett ta’ “amministrazzjoni governattiva” ma’ “poter politiku”  ( 14 ).

53.

Barra minn hekk, kieku piż ikbar jiġi mqiegħed fuq l-iffokar tal-konvenzjoni fuq “trasparenza fir-rigward tat-teħid ta’ deċiżjonijiet” u l-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ dik il-frażi li tkopri biss “awtoritajiet amministrattivi”  ( 15 ), huwa diffiċli li tiġi kkonċepita interpetazzjoni tal-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) kif tidher mid-Direttiva 2003/4, jekk ikkuntrastata mal-għanijiet tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li tmur lill hinn mit-teħid tad-deċiżjonijiet fuq livell politiku (u amministrattiv). Għaldaqstant, filwaqt li huwa konċepibbli li l-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) japplika għall-attivitajiet amministrattivi tal-qrati, huwa ferm iktar diffiċli li dan il-punt jiġi interpretat bħala li jestendi wkoll għall-qrati nnifishom.

54.

Għaldaqstant, nemmen li l-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 jippermetti interpretazzjoni iktar flessibbli. Dak il-punt fittex li jkopri “kull persuna naturali jew legali li jwettqu funzjonijiet amministrattivi pubbliċi […] inklużi d-dmiritjiet, l-attivitajiet jew is-servizzi speċifiċi fejn jidħol l-ambjent”. L-użu tal-kelma “inklużi” tindika li l-persuna li twettaq dawn il-funzjonijiet mhux neċessarjament joperaw fil-qasam tal-ambjent  ( 16 ), jistgħu jagħmlu hekk iżda ma hemm l-ebda obbligu għal dak l-effett. Madankollu, “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi” għandhom tendenza jiġu assoċjati ma’ eżerċizzju ta’ rutina ta’ awtorità governattiva iktar milli r-riżoluzzjoni tat-tilwim mill-ġudikatura ta’ Stat. Madankollu, skont l-istruttura ġudizzjarja ta’ Stat Membru, jista’ jkun hemm sitwazzjonijiet fejn qrati jwettqu tali attivitajiet b’konnessjoni ma’ korp jew istituzzjoni, fejn minkejja li istituzzjonalment msejħa qorti, ma teżerċitax funzjoni ġuridika fir-rigward ta’ ċertu attività speċifika  ( 17 ).

55.

Globalment, nassumi li l-għan aħħari u l-ispirtu tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus għandu jillimita kwalunkwe kreattività interpretattiva li wieħed jista’ jagħti lit-tifsira ta’ “awtorità pubblika”. Jekk l-għan globali tal-istrument huwa li jżid il-parteċipazzjoni pubblika u r-responsabbiltà fit-teħid tad-deċiżjonijiet fil-qasam tal-ambjent (kif jinnota l-preambolu tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus), mela l-istrument loġikament għandu jkopri dawk it-tipi ta’ korpi jew istituzzjonijiet quddiem liema tali teħid ta’ deċiżjonijiet effettivament iseħħ. Dan jiġifieri, a priori u mittieħed b’mod astratt fuq pjan istituzzjonali, la ’l fuq f’leġiżlatura (fejn ir-regoli ta’ dak it-teħid ta’ deċiżjoni huwa żviluppat), lanqas ’l isfel f’każijiet ta’ stħarriġ ġudizzjarju (fejn il-legalità ta’ deċiżjoni mittieħda tista’ tiġi rreveduta u, jekk kwalunkwe irregolarità hija misjuba, ġeneralment hija mibgħuta lura lill-awtorità pubblika għal deċiżjoni ġdida).

56.

Madankollu, kieku kellu jsir kategorizzazzjoni, naħseb li l-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 toqgħod l-aħjar. Dan huwa speċjalment jekk wieħed jara dan f’kuntrast mal-formulazzjoni iktar restrittiva tal-punt (a) tal-istess dispożizzjoni. Mhux konvint li r-rikorrenti jew il-Kummissjoni ppreżentaw każ b’saħħtu biżżejjed sabiex jissodisfa il-kwistjoni dwar jekk l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 kinitx intenzjonata li tinkludi l-qrati tal-Istati Membru bħala “awtoritajiet pubbliċi”. Madankollu lest li nirrikonoxxi li fir-rigward ta’ wħud mill-attivitajiet tagħhom, istituzzjonijiet li għandhom il-kelma “qorti” miktuba fuq l-entratura tagħhom jistgħu verament jiġu inkarigati “jwettqu funzjonijiet amministrattivi pubbliċi skond il-liġijiet nazzjonali”.

57.

Xi jżid ma’ din l-istampa t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, interpretat esklużivament fuq il-bażi tal-ewwel subparagrafu ta’ dik id-dispożizzjoni? Qabel ma nduru għal dik il-kwistjoni, peress li l-partijiet kollha straħu fuq is-sentenza Flachglas sabiex jistabbilixxu t-tifsira tat-tieni subparagrafu, u b’mod partikolari l-kunċett ta’ “kapaċità ġudizzjarja”, huwa neċessarju li l-ewwel tiġi analizzata fid-dettall dik is-sentenza.

3.

Is-sentenza fil-kawża Flachglas

58.

Il-fatti sottostanti għas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Flachglas huma s-segwenti. Il-leġiżlatur Ġermaniż invoka l-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 sabiex jipprovdi, fid-dritt nazzjonali tiegħu, li ministeri federali, meta jaġixxu fil-kuntest tal-proċess leġiżlattiv, ma humiex obbligati li jiżvelaw tagħrif ambjentali dwar dak il-proċess. Il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mitluba li tivverifika dik l-implimentazzjoni fid-dritt Ġermaniż u tispeċifika sa liema punt fiż-żmien tali ministeru jista’ jeskludi mill-portata tad-drittijiet tal-aċċess għal informazzjoni ambjentali mogħtija mid-Direttiva 2003/4.

59.

Il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li l-kuntest, il-portata u l-għanijiet kemm tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus u tad-Direttiva 2003/4 juru li dawk l-istrumenti kienu intiżi sabiex jirreferu għall-“awtoritajiet pubbliċi” biss sal-punt li huma jaġixxu bħala awtoritajiet amministrattivi li jżommu tagħrif ambjentali fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom  ( 18 ). Dak joħroġ mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, peress li l-portata tal-ewwel sentenza ta’ dik id-dispożizzjoni, moqrija fid-dawl tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, kien li l-Istati Membri jiġu awtorizzati li jeskludu mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ “awtoritajiet pubbliċi” korpi jew istituzzjonijiet li qegħdin jaġixxu “f’kapaċità ġudizzjarja jew leġiżlattiva”  ( 19 ). Sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni l-pluralità tal-proċessi sottostanti n-natura speċifika tal-organi leġiżlattivi u ġudizzjarji tal-Istati Membri  ( 20 ), dik id-deroga mir-regoli ta’ aċċess ġenerali għandha tiġi interpretata b’mod “funzjonali”  ( 21 ).

60.

Fil-każ ta’ deroga skont id-dritt Ġermaniż għal ministeru li qiegħed jipparteċipa fil-proċess leġiżlattiv, dik il-funzjonalità tieqaf “sat-tmiem ta’ dak il-proċess”. F’dak il-punt, id-deroga mill-prinċipju ta’ dritt ta’ aċċess għat-“tagħrif ambjentali”, previst fl-Artikolu 1 tad-Direttiva, ma tibqax iktar iġġustifikata  ( 22 ).

61.

Ir-rikorrenti u l-Kummissjoni ssuġġerew “qari differenti” ta’ dan l-aħħar element ta’ temporalità b’deroga mill-“kapaċità ġudizzjarja”. Fi ftit kliem, jargumentaw li “l-leġiżlatur jibqa’ leġiżlatur sakemm ikun għaddej il-proċess leġiżlattiv”, u għalhekk “qrati għandhom ikunu qrati sakemm il-każ ikun pendenti”.

62.

Madankollu, dak ir-raġunament jinjora element fattwali kemxejn importanti tal-kawża Flachglas. Il-ministeru federali inkwistjoni kien “awtorità pubblika” b’mod ċar fis-sens tad-definizzjoni mogħtija fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 meta t-talba għat-tagħrif ġiet ippreżentata. L-aspett istituzzjonali kien issodisfatt b’mod ċar. Kien biss permezz tad-deroga tal-“kapaċità leġiżlattiva” li seta’ “jaħrab” temporanjament minn dan il-kamp ta’ applikazzjoni. Għalhekk, korp li huwa “fi ħdan kamp ta’ applikazzjoni” b’mod ċar kien permess li jkun “barra mill-kamp ta’ applikazzjoni”, u qamet il-kwistjoni għal “kemm żmien” kien permess li jkun hekk. Huwa f’dak il-kuntest li l-Qorti tal-Ġustizzja waslet għall-“interpretazzjoni funzjonali” tal-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva peress li, waqt il-mument tal-aġir f’”kapaċità leġiżlattiva”, il-ministeru ma kienx qiegħed jaġixxi bħala “awtorità amministrattiva”  ( 23 ).

63.

Hija dik “l-identità doppja” jew “status maqsum” tal-ministeru li l-Qorti tal-Ġustizzja fittxet li tirrikonoxxi. Jiġifieri li l-korp jista’ jkun meqjus strutturalment bħala fergħa tal-eżekuttiv, u għalhekk suġġett għad-Direttiva 2003/4, filwaqt li involut funzjonalment f’attivitajiet li huma parti mill-“proċess leġiżlattiv” protett li jaqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu. Fi ftit kliem, il-kawża Flachglas essenzjalment qalet li dak li kien “istituzzjonalment inkluż” jista’ “funzjonalment jiġi eskluż” temporanjament.

64.

Madankollu, kif ir-rikorrenti u l-Kummissjoni jargumentaw, hija storja kemxejn differenti li wieħed jinterpreta l-kunċett ta’ “awtorità pubblika” skont l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 (u, fil-fatt, ukoll skont il-Konvenzjoni ta’ Aarhus) bħala li tirrikjedi “interpretazzjoni funzjonali”, irrispettivament min-natura “strutturali” tal-korp ikkonċernat. Sabiex wieħed isegwi dik l-interpretazzjoni jkun l-istess ħaġa daqslikieku titneħħa l-lista ta’ definizzjonijiet pożittivi fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. Kieku tillimita kwalunkwe evalwazzjoni skont dik id-dispożizzjoni sabiex tapplika kriterju wieħed ta’ “funzjonament”, u televa l-eċċezzjoni għall-unika kundizzjoni waħdanija li tasal għall-konklużjoni aħħarija dwar l-istat ta’ istituzzjoni jew korp ikkonċernat. Fi kliem ieħor, l-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu ikun japplika bil-mod eżatt oppost milli kien applikat fil-kawża Flachglas: mhux li tagħti esklużjoni temporanja li hija relatata mal-funzjoni, iżda minflok iġġib estensjoni istituzzjonali radikali tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4.

65.

Fil-qosor, fil-kawża Flachglas, il-Qorti tal-Ġustizzja ma qalitx, fil-fehma tiegħi, li t-tifsira sħiħa tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 hija biss “funzjonali”, mingħajr l-ebda kunsiderazzjoni tad-dimensjoni istituzzjonali tal-ewwel subparagrafu ta’ dik id-dispożizzjoni. Dik id-dimensjoni tat-tifsira kienet sempliċement mhux rilevanti għal dak il-każ għax ministeru kien “awtorità pubblika” b’mod ċar fit-tifsira tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. L-użu funzjonali tad-deroga tal-kapaċità leġiżlattiva kien biss użat fit-tieni pass, sempliċement sabiex jeskludi temporanjament dak li jkun fih, iżda mhux fl-ewwel pass, sabiex jiddefinixxi dak li kieku jkun fid-definizzjoni fl-ewwel lok.

4.

L-għażliet

66.

Għalhekk, moqrija fil-kuntest proprju tagħha, la l-kawża Flachglas, lanqas fil-fatt it-test tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, ma jipprovdu kwalunkwe bażi għal approċċ “purament funzjonali” sostnut mir-rikorrenti u mill-Kummissjoni kif stabbilit fil-punt 31 ta’ dawn il-konklużjonijiet. L-ewwel sentenza tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 ma tistax tiġi interpretata bħala superjuri għad-definizzjoni “strutturali” tal-ewwel subparagrafu.

67.

Dak iħalli vijabbli ż-żewġ għażliet, kif stabbiliti fil-punti 32 sa 33 ta’ dawn il-konklużjonijiet: “istituzzjonali” jew “istituzzjonali b’funzjoni korrettiva”. Jistgħu l-qrati jiġu inklużi fl-ewwel parti tad-definizzjoni, jiġifieri bħala “awtoritajiet pubbliċi” taħt kwalunkwe mill-punti tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4? Id-differenza ma hijiex biss sempliċement kożmetika: kieku l-qrati ma kinux “strutturalment” inklużi fl-ewwel post taħt kwalunkwe mill-punti tal-ewwel subparagrafu, imbagħad ma kien ikun hemm l-ebda bżonn sabiex jiġu “funzjonalment” esklużi permezz tal-operat tat-tieni subparagrafu.

68.

Id-differenza prattika bejn iż-żewġ approċċi hija li taħt approċċ “istituzzjonali”, il-qrati kieku jiġu esklużi dejjem bħala istituzzjonijiet mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4. Taħt l-approċċ tal-“istituzzjonali b’funzjoni korrettiva”, il-funzjoni eżerċitata minn qorti diġà tkun rilevanti mid-definizzjoni tagħha taħt l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4.

69.

Għalhekk, skont dan l-approċċ tal-aħħar, jekk il-kunċett ta’ “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi”, fil-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 (u tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus) ġiet interpretata b’mod wiesa’ sabiex tkopri wkoll qrati, dawk l-istituzzjonijiet kienu jkunu koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4 meta ma jeżerċitawx l-irwol ordinarju tagħhom bħala l-ġudikatura. Fi kliem ieħor, jidħlu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva biss meta jwettqu “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi”. Madankollu, dawk il-korpi jkunu mbagħad ukoll irrikonoxxuti bħala li jkollhom “stati maqsuma”, fis-sens li xi kultant jistgħu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dik id-direttiva meta jeżerċitaw kwalunkwe funzjonijiet amministrattivi pubbliċi skont id-dritt nazzjonali.

70.

Ġeneralment, l-approċċ tal-aħħar jidher preferibbli.

71.

L-ewwel, “l-approċċ istituzzjonali b’funzjoni korrettiva” jipprovdi għal perspettiva flessibbli lid-diversità istituzzjonali tal-Istati Membri. Jirrikonoxxi l-multipliċità tal-funzjonijiet li l-qrati jwettqu taħt ċertu sistemi nazzjonali, u għalhekk jippermetti li l-qrati tal-Istati Membri jiġu inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva għall-“atti amministrattivi” kollha mwettqa minn dawk il-korpi. Mill-banda l-oħra, jipproteġi l-proċess ġudizzjarju billi jżomm l-attivitajiet kollha, fil-kapaċità tagħhom bħala korpi ġudikanti, barra minn dak il-kamp ta’ applikazzjoni  ( 24 ) peress li tali funzjonament sempliċement ma huwiex l-istess bħall-prestazzjoni ta’ “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi”.

72.

It-tieni, kuntrarju għall-approċċ issuġġerit mill-konvenut, id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, il-Gvern Irlandiż u dak Pollakk, tali approċċ ma huwiex marbut mal-istrutturi formali ddeterminati skont id-dritt nazzjonali tal-Istati Membri li jistgħu ma jurux l-attivitajiet tal-korp ikkonċernat bis-sħiħ. Jirrikonoxxi r-realtà prattika li xi istituzzjonijiet li huma strutturalment imsejħa qrati jistgħu kultant, fir-rigward porzjon mill-attività tagħhom, effettivament iwettqu “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi”, inkluż dawk relatati mal-ambjent, fis-sens tal-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4.

73.

Sabiex nuri dik is-sitwazzjoni, ikkunsidraw qorti li tiddeċiedi tibni bini ġdid għaliha nnifisha. Torri, pereżempju. Kostruzzjoni ta’ tali kobor probabbli teħtieġ li tikkonforma ma’ numru ta’ rekwiżiti ambjentali. Tali attività ma hijiex fl-isfera ta’ “kapaċità ġudizzjarja”, iżda waħda amministrattiva, u bħala tali probabbli ta’ “funzjoni amministrattivi pubbliċi […] fejn jidħol l-ambjent”. Dan jista’ jinkludi wkoll l-obbligu li jiġu ssodisfatti kwalunkwe talbiet ta’ aċċess għal dokumenti skont id-Direttiva 2003/4, kif ukoll kwalunkwe obbligi ulterjuri li joħorġu minn dik id-direttiva.

74.

Ċertament, dan kollu jiddependi fuq l-arranġament istituzzjonali preċiż ta’ Stat Membru. Jista’ jkun li ma tkunx (teknikament) il-qorti li qiegħda tibni l-faċilitajiet ġodda, iżda forsi ministeru jew awtorità pubblika oħra li qiegħed jaġixxi f’isimha. Madankollu, jekk nassumu li sejra tkun verament il-qorti bħala persuna legali li sejra tkun qiegħda tibni l-bini l-ġdid, għal dik l-attività speċifika, dik il-qorti tista’ tkun mitluba li tiżvela “tagħrif ambjentali” relatat ma’ dik il-kostruzzjoni peress li qiegħda taġixxi f’kapaċità amministrattiva.

75.

It-tielet, tali approċċ jieħu inkunsiderazzjoni l-formulazzjoni wiesgħa ta’ “awtorità pubblika”, iżda jinterpreta dik il-formulazzjoni raġonevolment, li jibqa’ marbut mal-loġika u l-ispirtu tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus. Bħala tali, jinkoraġġixxi u jiżgura parteċipazzjoni mill-pubbliku f’dawk is-sitwazzjonijiet fejn it-teħid tad-deċiżjonijiet dwar kwistjonijiet ambjentali attwalment qiegħed iseħħ.

5.

Konklużjoni interim

76.

Fil-qosor, id-definizzjoni tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 la għandha tkun interpretata bħala li għandha interpetazzjoni purament “funzjonali” u lanqas purament “istituzzjonali”. Minflok, huwa ssuġġerit tifsira istituzzjonali b’funzjoni korrettiva.

77.

Dak essenzjalment ifisser li qrati jew il-ġudikaturi ta’ Stat Membru, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-definizzjoni tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, sakemm korp ġudizzjarju attwalment iwettaq funzjonijiet amministrattivi pubbliċi, probabbilment taħt il-punt (b) ta’ dik id-dispożizzjoni.

78.

Dik l-evalwazzjoni hija madankollu diġà inerenti fid-diviżjoni bejn il-“funzjonijiet amministrattivi” (u a contrario “funzjonijiet ġudizzjarji”) fil-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2). F’dak ir-rigward, il-kwalifika ta’ “kapaċità ġudizzjarja” fit-tieni subparagrafu tal-istess dispożizzjoni tikkonferma l-konklużjoni li diġà wasalna għaliha, iżda ma tikkostitwixxix esklużjoni oħra, b’kuntrast mas-sitwazzjoni fil-kawża Flachglas. Fi ftit kliem, dak li huwa diġà (b’mod permanenti) eskluż, barra ma għandux għalfejn jerġa’ jiġi eskluż (temporanjament).

B.

Proċessi ġudizzjarji u l-funzjoni ġudizzjarja

79.

Dik il-konklużjoni tagħti lok għal numru ta’ kwistjonijiet oħra. L-ewwel kwistjoni tirrigwarda d-distinzjoni magħmula bejn attivitajiet ta’ natura “ġudizzjarja” u attivitajiet imwettqa “f’kapaċità amministrattiva”. B’mod partikolari, ir-rekords tal-qorti huma dejjem miżmuma jew amministrati fl-eżerċizzju ta’ kapaċità ġudizzjarja? It-tieni kwistjoni tirrigwarda l-mod li fih dik il-linja għandha tiġi interpretata b’mod ġenerali, b’mod partikolari l-kjarifika ta’ x’inhi l-funzjoni standard tal-qrati, jiġifieri dak li huwa r-regola u dak li huwa l-eċċezzjoni. It-tielet kwistjoni tirrigwarda l-mogħdija taż-żmien u l-konsegwenzi tiegħu fir-rigward tal-aċċess.

80.

L-ewwel nett, funzjoni meta hija ġudizzjarja? La “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi”, u lanqas “kapaċità ġudizzjarja”, ma huma ddefiniti fid-Direttiva 2003/4 jew fil-Konvenzjoni ta’ Aarhus. Dawn l-istrumenti lanqas joffru kwalunkwe spjegazzjoni rigward l-intenzjoni leġiżlattiva wara d-distinzjoni bejn il-funzjonijiet eżerċitati f’“kapaċità amministrattiva”  ( 25 ) u funzjonijiet eżerċitati f’“kapaċità ġudizzjarja”  ( 26 ).

81.

Ċertament, xi ispirazzjoni dwar din id-distinzjoni tista’ tittieħed minn xi partijiet oħra tad-dritt (tal-Unjoni), bħal pereżempju l-parti tal-aċċess għad-dokumenti. Skont ir-Regolament (KE) 1049/2001  ( 27 ), l-esklużjoni ta’ “dokumenti miktuba mill-Kummissjoni għall-għanijiet tal-proċedimenti fil-qrati” kienet interpretata sabiex tkopri biss dokumenti li għandhom “konnessjoni rilevanti” ma’ tilwima pendenti quddiem qrati nazzjonali jew il-qrati tal-Unjoni  ( 28 ), sakemm dawk id-dokumenti ma ġewx miktuba għal “kwistjoni purament amministrattiva”  ( 29 ). Mill-banda l-oħra, il-kunċett tal-aħħar ta’ “kwistjonijiet purament amministrattivi” kienet meqjusa li tkopri skambji ta’ dokumenti barra mill-proċedimenti ġudizzjarja  ( 30 ) kif ukoll dokumenti ta’ ħidma  ( 31 ).

82.

Kunċetti simili jinsabu fir-Regolament (UE) 2016/679  ( 32 ). Dak ir-regolament fih numru ta’ esklużjonijiet mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jew jgħid li l-ipproċessar tad-data huwa legali fir-rigward ta’ “qrati li qegħdin jaġixxu f’kapaċità ġudizzjarja”. Għalhekk, l-ipproċessar ta’ ċertu kategoriji ta’ data personali, inkluż data sensittiva, huwa permissibbli fejn “l-ipproċessar ikun meħtieġ […] kull darba li l-qrati jkunu qed jaġixxu fil-kapaċità ġudizzjarja tagħhom” (Artikolu 9(2)(f)). B’mod simili, uffiċjal għall-protezzjoni tad-data għandu jintgħażel f’kull każ fejn l-ipproċessar qiegħed isir minn awtorità jew korp pubbliku, “ħlief għal qrati li jaġixxu fil-kapaċità ġudizzjarja tagħhom” (Artikolu 37(1)(a)). Bl-istess mod, awtoritajiet ta’ superviżjoni inkarigati bil-monitoraġġ tal-applikazzjoni tar-Regolament 2016/679 ma humiex kompetenti mis-superviżjoni tal-operazzjonijiet tal-ipproċessar ta’ “qrati li jaġixxu fil-kapaċità ġudizzjarja tagħhom” (Artikolu 55(3) ta’ dak ir-regolament). Dawn l-eżempji jissuġġerixxu biċ-ċar li l-istess attivitajiet kieku jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dak ir-regolament kieku mwettqa f’“kapaċità amministrattiva”.

83.

Il-Gvern Pollakk issuġġerixxa li iktar indikazzjonijiet jistgħu jiġu mittieħda mill-ġurisprudenza li hemm fuq il-“kriterju Dorsch” u d-definizzjoni ta’ x’inhu “qrati jew tribunali” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE  ( 33 ). Huwa minnu li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam hija riżorsa estensiva u utli ta’ eżempji ta’ natura amministrattiva, sa fejn jirrigwarda l-kriterji istituzzjonali sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti tal-Artikolu 267 TFUE. Madankollu dawk is-sentenzi jistgħu biss joffru ispirazzjoni remota, peress li l-loġika sottostanti tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus u d-Direttiva 2003/4, hija mfassla madwar prinċipju ġenerali ta’ aċċess għal tagħrif fuq ambjent  ( 34 ), irrispettivament mill-istruttura istituzzjonali fi ħdan is-sistema nazzjonali tal-Istati Membri, li tħares lejn l-attività li tinvolvi l-immaniġġar tat-“tagħrif ambjentali” ( 35 ). Din il-konnessjoni inevitabbli għar-ratione materiae iktar milli r-ratione institutionis tista’ għalhekk twassal għal esklużjoni ikbar ta’ ċertu attivitajiet milli intiż taħt kriterju li jiffoka sempliċement fuq l-attività kkonċernata.

84.

Is-sentenza fil-kawża Cartesio tista’ turi dak il-punt. F’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li qorti ma tistax tiġi meqjusa li qiegħda twettaq funzjoni ġudizzjarja meta hija responsabbli li żżomm reġistru kummerċjali u tagħmel deċiżjonijiet amministrattivi fir-rigward tiegħu  ( 36 ). Fi kliem ieħor, dak il-korp ma jkunx “qorti jew tribunal” (fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE). Madankollu jekk ir-reġistru inkwistjoni ddokumenta kawżi tal-qorti ambjentali pendenti preżentement quddiem dik il-qorti, talba għall-aċċess għal tagħrif fuq l-ismijiet ta’ dawk il-kawżi skont id-Direttiva 2003/4 ma tiġix milqugħa għar-raġuni li dak il-korp aġixxa “f’kapaċità ġudizzjarja”, anki jekk dak l-istess korp xorta naqas milli jissodisfa l-kriterju “Dorsch”.

85.

Fl-aħħar mill-aħħar, dak li huwa “ġudizzjarju” sejjer jibqa’ evalwazzjoni kemxejn intuwittiva  ( 37 ): kwalunkwe ħaġa relatata mar-riżoluzzjonijiet imparzjali ta’ tilwim huwa ġudizzjarju fin-natura tiegħu u għalhekk mhux kopert mill-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4.

86.

Rekords tal-qorti fi proċess ġudizzjarju, l-assemblaġġ, l-amministrazzjoni, l-użu u l-ħażna tagħhom huma, fil-fehma tiegħi, parti ċara tal-proċess ġudizzjarju, tal-attività ġudizzjarja. Naturalment ċertu ammont ta’ xogħol amministrattiv sejjer jidħol fil-preparazzjoni tar-rekords tal-qorti. Madankollu dawk l-inkarigi ma humiex amministrattivi fin-natura tagħhom. Huma marbuta b’mod inerenti ma tilwima partikolari u s-soluzzjoni tagħha.

87.

It-tieni, immorru lura għall-kwistjoni tad-definizzjoni ġenerali, żewġ elementi ta’ min wieħed jinnotahom: minn naħa, fir-rigward tal-qrati, in-natura “ġudizzjarja” tal-attivitajiet tagħhom hija r-regola, filwaqt li l-attivitajiet ta’ natura “amministrattiva” hija l-eċċezzjoni. Min-naħa l-oħra, id-definizzjoni tal-kunċetti tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 hija kwistjoni tad-definizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-istrument, u mhux eċċezzjoni li jkollha tiġi interpretata b’mod dejjaq.

88.

Dawk l-elementi jfissru li, l-ewwel, jekk l-istituzzjoni li qiegħda taġixxi hija qorti, mela r-regola standard hija li hija probabbli sejra taġixxi f’kapaċità ġudizzjarja, sakemm ma hijiex stabbilita li l-attività speċifika inkwistjoni hija fil-fatt ta’ natura amministrattiva. It-tieni, iż-żewġ kunċetti għandhom jiġu interpretati raġonevolment: jew, aħjar, jekk kwalunkwe ħaġa kellha tiġi interpretata b’mod dejjaq, kieku tkun il-kapaċità amministrattiva tal-qrati, peress li dik hija fil-fatt l-eċċezzjoni. Madankollu, dan kollu jirrelata mad-definizzjoni ta’ dak li jikkostitwixxi “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi skond il-liġijiet nazzjonali” għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2003/4.

89.

Fit-tfittxija tad-determinazzjoni ta’ liema attivitajiet ta’ qorti jaqgħu taħt liema kunċett, huwa possibbli li ġeneralment, iżda mhux dejjem, bħala regola tista’ tkun li wieħed iħares lejn il-persuna li tagħti d-deċiżjoni f’isem l-istituzzjoni. Pereżempju, imħallef jagħti sentenza jista’ jitqies li qiegħed jaġixxi f’“kapaċità ġudizzjarja”. B’kuntrast ma’ dan, l-amministratur tal-faċilità tal-qorti jew persuna oħra inkarigata milli tiffirma kuntratt għall-installazzjoni tal-pannelli solari fuq il-bejt tal-binjiet tal-qorti x’aktarx ikun qiegħed iwettaq “funzjonijiet amministrattivi pubbliċi […] fejn jidħol l-ambjent”.

90.

It-tielet, u għal raġunijiet simili, il-loġika ta’ “temporalità” tal-kawża Flachglas, imressqa mir-rikorrenti u mill-Kummissjoni, ma hijiex sempliċement trasponibbli hawnhekk. Fil-fatt, kif spjegajt fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dik il-loġika kienet żviluppata fi sfond ta’ istituzzjoni li taqa’ b’mod ċar fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4, filwaqt li qrati li jaġixxu f’kapaċità ġudizzjarja ma jaqgħux fl-istess kamp ta’ applikazzjoni. Fil-kawża Flachglas, il-loġika ta’ temporalità kienet kompletament iġġustifikata fir-rigward tad-dewmien ta’ eċċezzjoni; fil-każ preżenti, hija kwistjoni ta’ definizzjoni. Barra minn hekk, fil-kawża Flachglas, il-limitazzjoni kienet neċessarja sabiex jiġi aċċertat li l-prinċipju ta’ demokrazija parteċipatorja, komuni għat-tradizzjonijiet tal-Istati Membri u stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 10(2) TUE  ( 38 ), ikun irrikonċiljat mal-possibbiltà li attwalment jostakola il-funzjonament tajjeb tal-proċess leġiżlattiv  ( 39 ).

91.

Kuntrarjament għall-ġurisprudenza fuq l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1049/2001, dik l-evalwazzjoni ma tinbidilx ladarba l-proċeduri huma magħluqa  ( 40 ). L-eċċezzjoni f’dak ir-regolament huwa konness mat-tul ta’ tilwima (“proċeduri tal-qorti”), filwaqt li d-deroga fid-Direttiva 2003/4 hija konnessa mat-tul ta’ attività (“funzjonijiet amministrattivi pubbliċi”, minn naħa, jew li jaġixxi f’“kapaċità ġudizzjarja”, min-naħa l-oħra). Korp jew istituzzjoni li jaġixxi f’kapaċità ġudizzjarja, bħala prinċipju ma jiqafx jagħmel xi ħaġa sempliċement minħabba l-mogħdija taż-żmien. Il-ħxuna tas-saff tat-trab fuq proċess tal-qorti, ma jagħmilx dak il-proċess inqas “ġudizzjarju”. Il-ġudikatura ma tibdilx irwoli jew tieqaf milli taġixxi bħala ġudikatura f’ċertu punti taż-żmien. Fil-kliem tal-Avukat Ġeneral Sharpston, l-attività tagħha f’dik il-kapaċità “la għandha bidu u lanqas tmiem”  ( 41 ).

92.

Fi kwalunkwe każ, minbarra l-argumenti normattivi rigward għaliex l-argument tat-“temporalità” ma jistax japplika għax-xogħol tal-ġudikatura, dik il-konklużjoni hija enfasizzata wkoll b’iktar argumenti operattivi. Huwa minnu, hekk kif tinnota l-qorti tar-rinviju, li jidher li huwa komuni li “l-istadju attiv tal-proċeduri” jista’ jkun kopert mid-deroga tal-“kapaċità ġudizzjarja”. Madankollu, fejn tiġbed il-linja qabel, fin-nofs, u wara? Il-qorti tar-rinviju tispjega li, taħt id-dritt Irlandiż, l-għoti tad-digrieti finali u l-iskadenza tat-terminu għall-appell, jew l-għoti tad-digrieti finali fi kwalunkwe appell, mhux neċessarjament jirrappreżentaw il-konklużjoni definittiva tal-proċeduri rilevanti quddiem il-qrati Irlandiżi. X’regoli għalhekk għandhom japplikaw imbagħad għall-proċess li wieħed jirċievi l-kawża, l-ispezzjoni tal-proċess għall-kompletezza, u l-kompiti amministrattivi l-oħra li għadhom ma ndikawx in-natura “attiva” tal-proċeduri? Dak l-istadju ma huwiex attività ta’ “kapaċità ġudizzjarja”? X’jiġri f’każ ta’ sospensjoni ta’ proċeduri waqt li l-kawża tkun qiegħda tiġi eżaminata? Bl-istess mod, ladarba sentenza hija ffinalizzata, naturalment hemm ċertu perijodu ta’ żmien li fih il-pubblikazzjoni tagħha hija ppreparata. Ma hemm l-ebda raġuni għala d-dispożizzjonijiet dwar l-aċċess għal dokumenti taħt il-Konvenzjoni ta’ Aarhus jew id-Direttiva 2003/4 għandhom japplikaw. F’liema stadju l-“kapaċità ġudizzjarja” tal-korp inkarigat bid-deċiżjoni tal-każ jieqaf jeżisti?

93.

Dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha għal darba oħra jenfasizzaw il-problemi tat-tfittxija li tiġi ssostitwita id-definizzjoni inizjali tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ strument, li suppost hija stabbli u sa ċertu punt permanenti fuq pjan istituzzjonali, bħalma huwa l-każ bid-definizzjoni fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, bil-loġika ta’ deroga temporali mqiegħda bħala kjarifika jew eċċezzjoni fit-tieni subparagrafu ta’ dik id-dispożizzjoni.

94.

Żewġ kunsiderazzjoni ġenerali finali jistgħu jiġu miżjuda f’dan l-istadju.

95.

L-ewwel, fir-rigward tal-għanijiet, ma narax kif l-għan li tiżdied il-parteċipazzjoni demokratika f’kwistjonijiet ambjentali, invokata repetutament mir-rikorrenti, tkun tapplika bl-istess mod lill-ġudikatura. Kif tisħaq l-Irlanda, il-ġudikatura tipikament tippreżenta kredenzjali leġittimattivi differenti minn kwalunkwe fergħa ta’ poter tal-Istat. F’proċedura inter partes, il-parametri għaż-żieda tal-leġittimità ma humiex marbuta mal-għoti tal-aċċess l-iktar wiesa’ possibbli għall-proċess tal-qorti. Minflok, joħorġu minn diskors kritiku legali, fejn hemm bżonn, waqt seduta pubblika u stabbiliti f’sentenza. Id-Direttiva 2003/4 ma kinitx intiża sabiex tbiddel id-diskors inter partes li huwa fil-qalba tal-proċeduri ġudizzjarji.

96.

It-tieni, bl-istess mod ma nemminx li d-Direttiva 2003/4, jew il-Konvenzjoni ta’ Aarhus, kienu intiżi sabiex iġibu indaqs is-sempliċi pussess potenzjali ta’ dokumenti relatati mal-ambjent suġġetti għad-dmir sħiħ ta’ żvelar. Kieku dan kien il-każ, kwalunkwe dipartiment tal-IT ta’ awtorità pubblika, jew kwalunkwe terz, inkluż forsi korpi ta’ sigurtà nazzjonali, ikunu taħt dmir li jiżvelaw “tagħrif ambjentali” fil-pussess tagħhom fuq talba, suġġett biss għall-eċċezzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 4 tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus u d-Direttiva 2003/4, mingħajr, madankollu, ma jkollhom irwol fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet sottostanti għal liema tappartjeni dik l-informazzjoni. Dan ineħħi kull sens mill-istess għan ta’ parteċipazzjoni miżjuda tal-pubbliku fit-teħid ta’ deċiżjonijiet ambjentali  ( 42 ). Fil-fatt, peress li hija l-awtorità amministrattiva li adottat id-deċiżjoni, mhux ċar kif l-aċċess għat-tagħrif ambjentali fir-rekords tal-qorti jista’ javvanza dak il-proċess  ( 43 ). Dan huwa l-każ partikolarment meta wieħed jikkunsidra li d-dispożizzjoni limitata tal-aċċess ikun iwassal għal informazzjoni żbilanċata fi ħdan il-“pubbliku”  ( 44 ). Konsegwentement, it-“tagħrif ambjentali”, jekk fil-fatt ikun hemm, għandu jiġi jew mill-awtorità pubblika fil-qalba taċ-ċentru tat-teħid tad-deċiżjonijiet, jew ikun jinsab fir-raġunament tas-sentenzi pubbliċi tal-qrati.

C.

Il-kawża preżenti

97.

Kif stabbilit fis-sezzjonijiet preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet, qrati bħala standard jaġixxu f’kapaċità ġudizzjarja sakemm, fir-rigward ta’ attività speċifika, ikunu qegħdin iwettqu funzjonijiet amministrattivi pubbliċi fis-sens tal-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. Mill-banda l-oħra, għall-attivitajiet kollha mwettqa f’kapaċità ġudizzjarja, dawk il-korpi jew istituzzjonijiet jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dik id-direttiva.

98.

Dik hija r-risposta ġenerali. Il-fatt partikolari ta’ din il-kawża madankollu huwa li filwaqt li t-talba tal-aċċess tar-rikorrenti kienet ippreżentata mill-High Court (il-Qorti Għolja), kien fil-fatt id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, għar-raġuni tal-istruttura istituzzjonali tal-ġudikatura Irlandiża, li kellu l-pussess tad-dokumenti kkonċernati  ( 45 ).

99.

Issa huwa xieraq li mmorru lura  ( 46 ) għal dak id-disinn strutturali speċifiku u nistaqsu għalfejn id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, korp distint mill-qrati nazzjonali, jista’ jiġi kopert mid-definizzjoni ta’ “awtorità pubblika” meta jkun qiegħed iżomm ir-rekords ta’ kawżi magħluqa.

100.

Id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, il-konvenut u l-Irlanda jispjegaw li d-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati huwa entità indipendenti privata stabbilita u inkarigata biż-żamma u l-ħażna ta’ rekords tal-qorti għall-ġudikatura fl-Irlanda.

101.

Filwaqt li dik fil-fatt hija kwistjoni ta’ dritt nazzjonali, mill-perspettiva tal-istruttura istituzzjonali tagħha, id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, entità privata taħt id-dritt Irlandiż, għalhekk ma jidhirx li jifforma parti mill-“amministrazzjoni governattiva jew amministrazzjoni oħra pubblika”, fis-sens tal-punt (a) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4. Peress li l-funzjonijiet tagħha ma humiex tali li jammontaw għal li “jwettqu funzjonijiet amministrattivi pubbliċi skond il-liġijiet nazzjonali”  ( 47 ), fis-sens tal-ġurisprudenza  ( 48 ), hija wkoll tidher li taqa’ barra mid-definizzjoni tal-punt (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2)(b). Dak huwa l-każ fuq livell istituzzjonali; sa fejn il-funzjoni speċifika hija kkonċernata, dik it-tweġiba hija mbagħad loġikament konnessa man-natura tal-ġestjoni tal-proċessi tal-qorti.

102.

Dak iħalli biss il-punt (ċ) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4, li jkopri “kull persuna […] legali li jkollhom responsabbiltajiet jew funzjonijiet pubbliċi, jew li jipprovdu servizzi pubbliċi, li jkollhom x’jaqsmu ma’ l-ambjent taħt il-kontroll ta’ korp jew persuna li jidħlu fil-(a) jew fil-(b)”.

103.

Fil-qalba tagħha, l-aħħar dispożizzjoni tfittex tkopri s-sitwazzjoni tal-entitajiet naturali jew legali li jwettqu kompiti pubbliċi taħt il-kontroll ta’ korp jew istituzzjoni pubblika. Għalhekk, entitajiet li huma mill-bqija koperti mill-punt (a) u (b) ta’ dik id-dispożizzjoni ma jistgħux “jevitaw” il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4 billi jiddelegaw il-kompiti amministrattivi pubbliċi tagħhom lil entità oħra, anki jekk waħda privata.

104.

Sabiex inkunu ċari, ma hemm l-ebda indikazzjoni, u lanqas nixtieq nimplika, li dik kienet l-intenzjoni tal-Irlanda meta stabbilixxiet id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati. L-għażla ta’ fejn jinżammu ir-rekords tal-qrati pendenti jew magħluqa hija kompletament f’idejn is-sistemi nazzjonali tal-Istati Membri. Nixtieq biss nispjega li t-tielet għażla pprovduta mil-leġiżlatur tkopri “delegazzjonijiet” lil terzi, privati jew pubbliċi, bil-għan li tiġi kkontrollata d-delega ta’ attivitajiet.

105.

Madankollu, dak li huwa fundamentali huwa l-fatt li sabiex jaqgħu taħt il-punt (ċ), il-“prinċipal” u l-“attivitajiet” tiegħu għandhom huma stess ikunu koperti bil-punti(a) u (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) ta-Direttiva 2003/4. Wara kollox, l-“aġent” għandu jieħu s-sors ta’ awtorità tiegħu mill-prinċipal sabiex ikun kopert minn tal-ewwel.

106.

Kif spjegajt fit-taqsimiet ta’ qabel ta’ dawn il-konklużjonijiet, qrati ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4 sakemm ma jaġixxux f’kapaċità amministrattiva. Iż-żamma ta’ rekords ġudizzjarji u l-ġestjoni tal-proċessi tal-qorti ma humiex relatati, b’mod ċar, mal-kapaċità amministrattiva, iżda huma ta’ natura ġudizzjarja. Għalhekk, sa fejn huwa stabbilit dan, il-“prinċipal”, hawnhekk il-High Court (il-Qorti l-Għolja), ma huwiex kopert bil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dik id-direttiva, lanqas l-aġent tiegħu ma huwa sejjer ikun għal dik it-tip ta’ attività, sakemm in-natura ta’ dik l-attività huwa ppreżervat.

107.

Dan jidher li huwa l-każ hawnhekk. Kif tispjega l-qorti tar-rinviju permezz ta’ referenza għal ġurisprudenza, leġiżlazzjoni, regoli u linji gwida ta’ prattika estensivi, id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati ma jeżerċità l-ebda funzjoni awtonoma fil-manteniment u ż-żamma tal-proċess tal-qorti. Huwa jwettaq attivitajiet esklużivament f’isem u taħt is-superviżjoni tal-ġudikatura  ( 49 ). Billi jagħmel hekk, ma jistax jeżerċita l-attivitajiet tiegħu b’tali mod li jindaħal fil-kondotta tax-xogħol tal-qrati  ( 50 ). Tali superviżjoni ma tispiċċax meta l-proċeduri jiġu konklużi  ( 51 ). Mill-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju, f’dak li jirrigwarda l-operat tiegħu, id-Dipartiment Amministrattiv għall-Qrati, għalkemm korp distint, għandu funzjoni li ma hijiex differenti minn dik ta’ dipartiment jew reġistru ta’ ħażna interna li jifforma parti mill-istess struttura istituzzjonali bħala qorti. L-attivitajiet tiegħu ta’ ħażna, arkivjar u ġestjoni tar-rekords tal-qorti, fi kwalunkwe każ, jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva.

108.

Għalhekk, fl-aħħar nett, għandha tkun in-natura tal-attività mwettqa, u mhux neċessarjament l-istruttura istituzzjonali eżatta fi Stat Membru li tkun rilevanti. Li kieku bil-kontra, l-applikabbiltà tad-Direttiva 2003/4 kienet tiddependi fuq id-diviżjoni strutturali għalkemm formali ta’ fejn il-proċessi huma fiżikament merfugħa u amministrati. Minbarra l-fatt li dan jista’ jħeġġeġ li jkun hemm ċertu forma strateġika ta’ strutturi istituzzjonali nazzjonali, tali approċċ bilkemm ikun jissodisfa ugwalment il-bżonn ta’ uniformità ta’ interpretazzjoni u ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/4 u l-Konvenzjoni ta’ Aarhus  ( 52 ).

D.

Rimarki finali

109.

Fl-aħħar, kuntrarju għal dak li qegħdin jargumentaw ir-rikorrenti u l-Kummissjoni, il-konklużjoni ta’ hawn fuq ma tagħmilx aċċess għat-tagħrif ambjentali impossibbli, sakemm tali tagħrif ikun inkluż fi proċess ġudizzjarju. Dan sempliċement juri li l-istrument individwali invokat mir-rikorrenti ma huwiex il-mod korrett għal tali aċċess. Dak l-istrument ma jirregolax it-tip ta’ aċċess imfittex mir-rikorrent. Madankollu, dak naturalment ma jipprekludix li l-modi normali disponibbli għal tali aċċess ma għadhomx iktar possibbli.

110.

L-ewwel, hemm ir-regoli nazzjonali fuq l-aċċess għal proċessi ġudizzjarji u rekords. Ma huwiex kompitu tiegħi li ngħaddi xi kummenti fuq dawk ir-regoli, iżda ngħad li l-amministrazzjoni tal-ġustizzja miftuħa hija prinċipju tad-dritt (kostituzzjonali) Irlandiż  ( 53 ). Madankollu, kif spjegat mill-intervenjent f’din il-kawża, il-ġurisprudenza Irlandiża tista’ tvarja fuq il-kwistjoni ta’ sa fejn terzi jistgħu jitolbu aċċess għad-dokumenti taħt dik il-proċedura. Madankollu, dik hija kwistjoni ta’ dritt nazzjonali esklużiva għall-qrati Irlandiżi sabiex isolvu. Minn perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, dik il-kwistjoni bilkemm għandha tittieħed inkunsiderazzjoni meta tiġi interpretata d-Direttiva 2003/4.

111.

It-tieni, l-awtorità amministrattiva nazzjonali li adottat id-deċiżjoni kkontestata jew id-deċiżjonijiet ikkontestati li ġew sussegwentement eżaminati mill-qrati nazzjonali naturalment tibqa’ suġġetta għar-regoli dwar aċċess għat-“tagħrif ambjentali” tad-Direttiva 2003/4, kif trasposti fir-Regolamenti AIE. Għall-għanijiet tad-deċiżjoni sottostanti Balz & Anor vs An Bord Pleanála, nifhem li dik ittieħdet jew mill-Kunsill ta’ Cork County (bħala l-awtorità tal-ippjanar lokali) jew An Bord Pleanála (bħala l-awtorità li twettaq eżami mill-ġdid). Filwaqt li dak ikun naturalment għall-qrati nazzjonali sabiex jevalwaw, wieħed jista’ jassumi li dawk l-istituzzjonijiet jistgħu jkunu koperti mid-definizzjonijiet fil-punti (a) u (b) tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2003/4 rispettivament.

112.

Fir-rigward ta’ dak il-punt tal-aħħar, ma nixtieqx nissuġġerixxi li l-liġijiet tal-Istati Membri għandhom ifittxu li jirrepplikaw is-sitwazzjoni insodisfaċenti li teżisti fil-fehma tiegħi taħt id-dritt tal-Unjoni, fejn individwi huma diretti lejn parti istituzzjonali tal-proċeduri tal-qorti sabiex jiksbu aċċess għal parti mill-proċess tal-qorti  ( 54 ). Madankollu, f’sitwazzjonijiet bħal f’din il-kawża, talba għall-aċċess dwar tagħrif ambjentali rigward it-teħid ta’ deċiżjonijiet fi kwistjonijiet ambjentali tista’ tiġi ppreżentata lill-istituzzjonijiet li qegħdin effettivament jieħdu d-deċiżjonijiet tal-ippjanar u reviżjoni. Dak huwa preċiżament, għall-inqas fil-fehma forsi dejqa tiegħi tal-proċess, eżattament l-għanijiet li huma mistennija li jintlaħqu mid-Direttiva 2003/4 u mill-Konvenzjoni ta’ Aarhus: li individwi jkunu jistgħu jiksbu tagħrif u għalhekk possibbilment jkunu jistgħu jinfluwenzaw it-teħid ta’ deċiżjonijiet fl-istadju fejn dak it-teħid ta’ deċiżjonijiet ikun attwalment qiegħed iseħħ.

113.

Nibqa’ tal-fehma li, ġeneralment, ma hemm l-ebda raġuni li jiġi miċħud aċċess għal-proċess lil kwalunkwe individwu f’każijiet magħluqa, sakemm ma hemmx raġunijiet ċari u imperattivi kontra tali żvelar f’każ individwali  ( 55 ). Tali ftuħ tal-ġudikatura isaħħaħ il-leġittimità ġenerali tal-qrati u jtejjeb il-kwalità tal-ġustizzja  ( 56 ).

114.

Madankollu, prinċipju ugwalment importanti huwa dak tal-kompetenza attribwita u l-imperattiv li tiġi interpretata leġiżlazzjoni fil-konfini ta’ x’tista’ tfisser raġonevolment. Interpretata b’dak il-mod, fil-fehma tiegħi, id-Direttiva 2003/4 tibqa’ siekta fuq l-aċċess għall-proċessi tal-qorti. Dik hija kwistjoni ta’ dritt nazzjonali. Forsi, f’xi punt, id-dritt tal-Unjoni jista’ fil-fatt jipprovdi għal tali aċċess. Madankollu, sakemm jiġri dan, li tisforza bidla fid-dritt nazzjonali jew prattika fuq aċċess għar-rekords tal-kawżi magħluqa permezz ta’ estensjoni mhux naturali tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, li hija intiża għal għan differenti, ma hijiex forsi l-aħjar mod li wieħed jipproċedi, ċertament mhux għal din il-Qorti tal-Ġustizzja.

V.

Konklużjonijiet

115.

Nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domanda preliminari magħmula mill-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda) bil-mod segwenti: