In de onderhavige zaak zijn de volgende verordeningen relevant:

In de tot 31 maart 1979 geldende versie bepaalde artikel 63 Ambtenarenstatuut:

De bezoldiging van de ambtenaren wordt uitgedrukt in Belgische franken. Zij wordt uitbetaald in de valuta van het land waar de ambtenaar zijn functie uitoefent. De bezoldiging, uitbetaald in een andere valuta dan de Belgische frank, wordt berekend op basis van de pariteiten zoals door het Internationale Monetaire Fonds aanvaard, die op 1 januari 1965 van kracht waren.

Deze pariteit bedroeg BFR 12,50 voor één DM en BFR 8 voor LIT 100.

Overeenkomstig artikel 17 van bijlage VII bij het Statuut kan een ambtenaar vragen dat een deel van zijn inkomsten regelmatig of bij uitzondering wordt overgemaakt naar een ander land dan dat waar hij zijn functie uitoefent. Lid 4 van dat artikel, zoals het luidde tot 31 maart 1979, bepaalde dat die overmakingen moesten geschieden door bemiddeling van de instelling waartoe de ambtenaar behoorde tegen de officiële koers op de dag van overmaking. Als officiële koers in de zin van deze bepaling werd beschouwd de laatste pariteit zoals door het IMF aanvaard, die niet was gewijzigd sinds 1 november 1969 (bijvoorbeeld BFR 13,66 voor één DM).

Nadat het internationale stelsel van vaste wisselkoersen, waarop deze bepalingen berustten, in 1971 was verdwenen, weerspiegelden die pariteiten steeds minder de koopkracht van de betrokken valuta's en hun waarde op de wisselmarkt. De ambtenaren die geld lieten overmaken naar landen waarvan de valuta was opgewaardeerd ten opzichte van de bij het IMF aangemelde pariteiten konden zo koerswinsten maken in vergelijking met de overmakingen tegen de gebruikelijke marktvoorwaarden.

Overeenkomstig de vóór 1 april 1979 heersende rechtstoestand moest de aanpassingscoëfficiënt van artikel 64 Ambtenarenstatuut, die een weerspiegeling is van de levensomstandigheden ter standplaats van de ambtenaar, worden toegepast op de gehele bezoldiging, met inbegrip van het gedeelte dat overeenkomstig artikel 17 van bijlage VII naar een ander land kan worden overgemaakt. Dit leidde tot een parallelle verhoging van de aanpassingscoëfficiënt voor de ambtenaren tewerkgesteld in landen, zoals Italië, het Verenigd Koninkrijk en Ierland, waar de valuta was gedevalueerd ten opzichte van de pariteiten van het IMF, en tot een verlaging van de coëfficiënt voor de ambtenaren die waren tewerkgesteld in landen waarvan de valuta tegenover de IMF-pariteiten in waarde was gestegen.

Pensioengerechtigden konden onder deze regeling bijzondere voordelen genieten. Indien zij verklaarden zich te zullen vestigen in een land met een gedevalueerde valuta, werd overeenkomstig artikel 82, lid 1, van het Statuut op hun pensioen de aanpassingscoëfficiënt voor dat land toegepast. Artikel 45 van bijlage VIII bij het Statuut bood hun de mogelijkheid die pensioenen te laten uitbetalen in de sterke valuta van hun land van herkomst of van de zetel der instelling waartoe zij behoorden. Deze situatie werd door advocaat-generaal Mayras aan de kaak gesteld in zijn conclusie in zaak 28/74 (Gillet, Jurispr. 1975, blz. 478).

Reeds in 1974 diende de Commissie bij de Raad voorstellen in, om uit de regeling inzake de betaling van bezoldigingen en pensioenen de onvolkomenheden weg te werken die voortvloeien uit de verdwijning van het internationale stelsel van vaste wisselkoersen.

Het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van het Statuut van 13 juni 1974 (PB C 88 van 1974, blz. 25) bevatte een nieuwe versie van artikel 17, lid 4, van bijlage VII bij het Statuut:

De in lid 2 en lid 3 hierboven bedoelde overmakingen geschieden op basis van de in artikel 63, laatste alinea, van het Statuut bedoelde pariteiten: op de over te maken bedragen wordt de coëfficiënt toegepast welke verkregen wordt door deling van de aanpassingscoëfficiënt voor het land in welks valuta de overmaking geschiedt door de aanpassingscoëfficiënt welke is vastgesteld voor het land waarin de ambtenaar zijn standplaats heeft.

Op 1 april 1977 diende de Commissie bij de Raad een voorstel in voor een verordening houdende invoering van de Europese rekeneenheid (ERE) in het Statuut (PB C 99 van 1977, blz. 5). Dit voorstel werd verworpen door het comité voor het Statuut, waaraan het was voorgelegd. De Raad won het advies in van het Europees Parlement en het Hof van Justitie. Bij resolutie van 7 juli 1977 (PB C 183 van 1977, blz. 55) keurde het Parlement het voorstel goed, en nam het akte van de toezeggingen van de Commissie dat haar voorstellen geenszins de reële waarde van de bezoldigingen, pensioenen en andere vergoedingen van het personeel zullen aantasten. Ter vergadering had het inzake administratieve aangelegenheden bevoegde lid van de Commissie, de heer Tugendhat, verklaard: ... het door de Commissie ingevoerde stelsel is bedoeld om te komen tot een financiële neutraliteit, en ik meen dat het een gelijkheid van koopkracht kan realiseren. Wij willen in feite dat een ambtenaar van de Commissie met een bepaalde rang, of hij nu in Brussel, Luxemburg, Londen of om het even waar in de Gemeenschap werkt, in staat is, precies dezelfde hoeveelheid goederen te kopen als zijn collega elders in de Gemeenschap ... Het probleem van de overmakingen houdt ook de Commissie bezig. Een voorstel tot wijziging van het Ambtenarenstatuut is momenteel in studie. Ik meen dat die wijziging niet later dan het onderhavige voorstel moet worden vastgesteld, en ik geloof dat ook op dat punt van enige bezorgdheid sprake is geweest.

Daar de Raad er in 1978 niet in slaagde het voorstel voor een verordening houdende toepassing van de Europese rekeneenheid (ERE) op de besluiten van de instellingen der Gemeenschappen van 6 oktober 1976 (PB C 271 van 1976, blz. 5) aan te nemen, beijverde de Commissie zich, gelet op de aldus ontstane toestand, de in het voorstel van 1 april 1977 geoogde actualisering van de wisselkoersen voor de bezoldigingen der ambtenaren te verwezenlijken. In bijlage bij haar jaarlijks onderzoek (Rapport 1978) van het bezoldigingspeil (Doe. COM(78) 673 def. van 29 november 1978) deed de Commissie aan de Raad de volgende mededeling, waarover noch het Parlement, noch het Hof van Justitie, noch het comité voor het Statuut werd geraadpleegd:

... De eerste twee alinea's van artikel 63 worden als volgt gelezen: De bezoldiging van de ambtenaar wordt uitgedrukt in Belgische franken. Zij wordt uitbetaald in de valuta van het land waar de ambtenaar zijn functie uitoefent. De bezoldiging uitbetaald in een andere valuta dan de Belgische frank, wordt berekend op basis van de wisselkoersen die gehanteerd worden voor de uitvoering van de algemene begroting der Gemeenschappen op ... (datum)

De Commissie dringt erop aan dat de Raad vóór het einde van het jaar zijn goedkeuring hecht aan dit artikel en aan artikel 17 van bijlage VII zoals dit voortvloeit uit's Raads werkzaamheden in het kader van de herziening van het Statuut...

(De) ... verordening (zou) in werking (moeten) treden op 1 januari 1979, ... (en) van toepassing (zijn) vanaf 1 april 1979. Voor de pensioengerechtigden wier netto financiële uitkeringen een vermindering ondergaan ten opzichte van de toepassing van het thans geldende stelsel zal de verordening evenwel eerst van toepassing zijn vanaf 1 oktober 1979...

Op 21 december 1978 stelde de Raad verordening nr. 3085/78 vast, tot wijziging, met name wat de te gebruiken muntpariteiten betreft, van verordening nr. 259/68 tot vaststelling van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen en de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Gemeenschappen en van verordening nr. 2530/72 alsmede van verordening nr. 1543/73 betreffende bepaalde bijzondere maatregelen (PB L 369 van 1978, blz. 6). Deze verordening herhaalt de bewoordingen van de mededeling van de Commissie van 29 november 1978 en neemt, wat betreft de aanpassingscoëfficiënt die op de overgemaakte bedragen moet worden toegepast, de formulering van het voorstel van 1 april 1977 over. Als uitgangsdatum voor de berekening van de bezoldiging welke wordt uitbetaald in een andere valuta dan de Belgische frank op basis van de wisselkoersen die gebruikt worden voor de uitvoering van de algemene begroting der Gemeenschappen wordt 1 juli 1978 vastgesteld en er wordt op gewezen dat deze datum wordt gewijzigd bij het jaarlijks onderzoek van het bezoldigingspeil.

Tegelijkertijd met de actualisering van de wisselkoersen bracht de Raad bij verordening nr. 3086/78 van 21 december 1978 tot wijziging van de aanpassingscoëfficiënten die van toepassing zijn op de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden van de Europese Gemeenschappen ingevolge de wijziging van de bepalingen van het Statuut betreffende de bij de toepassing van het Statuut te gebruiken muntpariteiten (PB L 369 van 1978, blz. 8), verandering in de waarde van de aanpassingscoëfficiënten voor de verschillende standplaatsen, zodat voor elke buiten België of Luxemburg tewerkgestelde ambtenaar (of tijdelijk functionaris) de bezoldiging over april 1979 op hetzelfde peil bleef als de bezoldiging over de vorige maand. Daar immers het uitgangspunt (bedrag van de bezoldiging uitgedrukt in Belgische franken) in deze hypothese wat de vaststellingsprocedure betreft onveranderd bleef, en het eindresultaat (bedrag in de nationale valuta waarin wordt uitbetaald) anderzijds normaliter hetzelfde moest blijven, moest dus, zodra een bij de vaststelling meetellende parameter (wisselkoers) werd gewijzigd, de tweede parameter (aanpassingscoëfficiënt) zodanig worden aangepast dat de neutraliteit van de operatie werd verzekerd.

Voor de vaststelling van de in artikel 64 Ambtenarenstatuut bedoelde aanpassingscoëfficiënt hanteren de Raad en de Commissie sinds 1967 de volgende procedure om een vergelijking van het prijspeil tussen Brussel en de verschillende standplaatsen te maken. Het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen noteert in samenwerking met de bevoegde nationale diensten regelmatig de prijzen van de goederen en diensten die worden beschouwd als representatief voor de uitgavenposten van de gezinnen der ambtenaren in de verschillende standplaatsen. Voor elke post wordt de verhouding berekend tussen de prijs te Brussel en de prijs in de stad die als referentie dient voor de standplaats van de ambtenaar. Deze afweging maakt het mogelijk de verhouding te berekenen tussen de koopkracht van de valuta's van de landen waar de ambtenaren van de Gemeenschap hun functie uitoefenen. De index berekend volgens de methode-Fisher geeft bijvoorbeeld de prijsverhouding Brussel-Rome en Rome-Brussel aan met een enkel cijfer. Dit wordt gebruikt voor de aanpassingscoëfficiënten binnen de Gemeenschap, omdat het de prijsverhouding tussen twee steden in een omkeerbare vorm uitdrukt en het bijgevolg niet alleen bilaterale, doch ook multilaterale prijsvergelijkingen mogelijk maakt. Volgens deze methode verkrijgt men de aanpassingscoëfficiënt door de aldus berekende Fisher-index te delen door de overeenkomstige wisselkoers die wordt gebruikt om de bezoldigingen van de ambtenaren overeenkomstig artikel 63 Ambtenarenstatuut in de respectieve nationale valuta om te zetten. In oktobernovember 1975 werd een vergelijkend onderzoek naar de prijzen in alle hoofdsteden van de Gemeenschap ingesteld.

Verzoekers, voormalige ambtenaren van de Commissie die in Italië met pensioen zijn gegaan, hebben tijdig een klacht in de zin van artikel 90, lid 2, Ambtenarenstatuut ingediend, teneinde de in genoemde verordeningen vervatte besluiten te betwisten. Op het ogenblik dat het onderhavige beroep werd ingesteld, was over die klachten nog geen besluit genomen.

Het beroep is op 24 januari 1980 ter griffie van het Hof ingeschreven.

De Raad en de Commissie hebben op 28, respectievelijk 29 februari 1980 excepties van niet-ontvankelijkheid opgeworpen.

Het Hof (Eerste kamer) heeft, op rapport van de rechterrapporteur en gehoord de advocaat-generaal, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

Verzoekers concluderen dat het den Hove behage

In een krachtens artikel 91 van het Reglement voor de procesvoering ingediende incidentele memorie concludeert de Raad dat het den Hove behage de beroepen te zijnen aanzien niet ontvankelijk te verklaren.

In een krachtens artikel 91 van het Reglement voor de procesvoering ingediende incidentele memorie concludeert de Commissie dat het den Hove behage:

Verzoekers stellen dat de pensioenregeling van de ambtenaren van de Gemeenschappen op bijdragebetaling berust. Artikel 83, lid 2, van het Statuut bepaalt dat de ambtenaren voor een derde bijdragen in de financiering van de pensioenregeling. De overige twee derde worden gefinancierd door de Gemeenschappen. Bijgevolg is het pensioen niets anders dan een uitgestelde bezoldiging en niet een soort gratificatie van de werkgever.

Alle ambtenaren met een bepaalde rang en anciënniteit betalen hetzelfde bedrag, zowel via een rechtstreekse inhouding als via een overeenkomstige bijdrage van de werkgever, ongeacht hun nationaliteit of standplaats. In werkelijkheid geschieden alle inhoudingen in Belgische frank, bij de bron en zonder toepassing van een aanpassingsmechanisme.

Verzoekers betogen dat deze regeling vooronderstelt dat een ambtenaar die eenzelfde bedrag heeft betaald als de andere ambtenaren met dezelfde rang en dezelfde anciënniteit als hijzelf, een pensioen ontvangt dat gelijk is aan dat van de anderen, en dat beantwoordt aan de bijdragen die hij via inhoudingen heeft betaald en aan de stortingen van de werkgever.

In de bestaande pensioenregeling is het pensioenbedrag daarentegen niet alleen afhankelijk van de bedragen die de ambtenaar heeft betaald, maar ook van het land waar hij verklaart verblijfplaats te hebben op het ogenblik van zijn pensionering.

Ten gevolge van de vastgestelde regeling van aanpassingscoëfficiënten ontvangen de pensioengerechtigde ambtenaren die in bepaalde landen verblijven een lager pensioen dan hun op grond van de te hunnen gunste vergaarde bijdragen toekomt. Zo ontvangt een pensioengerechtigd ambtenaar met verblijfplaats in België bijvoorbeeld een pensioen dat 34 % hoger ligt dan dat van een gepensioneerd ambtenaar met dezelfde rang en anciënniteit, die in Italië verblijft, zelfs indien zij beiden identieke bedragen hebben betaald, en voor de opbouw van beider pensioen dezelfde bedragen werden gestort. Verzoekers achten het onwettig, op een pensioenbedrag een verlagende index toe te passen naar gelang van de verblijfplaats en de aldaar geldende kosten van levensonderhoud, omdat aldus de bewegingsvrijheid van de pensioengerechtigde, juist wanneer hij daaraan het meeste behoefte heeft, wordt beperkt. De omvang van het pensioen moet uitsluitend het eindresultaat zijn van een totaal van bijdragen, dat niemand meer mag beïnvloeden of gradueren op grond van geo-grafisch-monetaire criteria.

Verzoekers menen dat door de vaststelling van de betwiste verordeningen, die ertoe leidde dat hun pensioen met ruim de helft werd verminderd, hun gerechtvaardigde verwachtingen werden geschonden.

Artikel 45 van bijlage VIII bij het Statuut bepaalt dat de (pensioen)uitkeringen naar keuze van de belanghebbenden kunnen worden verricht in de valuta van hun land van herkomst, van het land waar zij verblijfplaats hebben of van het land van vestiging van de zetel der instelling waartoe de ambtenaar behoorde.

Tot aan de invoering van de betwiste verordeningen was de toepasselijke wisselkoers die welke door het Internationale Monetaire Fonds op 1 januari 1965 werd vastgesteld (voor Italië: BFR 8 = LIT 100), en bedroeg de aanpassingscoëfficiënt 146,8. Na uitvaardiging van de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 was de toepasselijke wisselkoers die welke werd gebruikt voor de uitvoering van de algemene begroting der Europese Gemeenschappen op 1 juli 1978 (BFR 3,83 = LIT 100), en bedroeg de aanpassingscoëfficiënt 70,3.

De nieuwe regeling had tot gevolg dat verzoekers' pensioen met ruim de helft werd verminderd. Verzoekers zijn van mening dat deze situatie zeer ernstige gevolgen had voor de in Belgische franken uitbetaalde pensioengerechtigden, die verblijven in landen met een zwakke valuta en die hun leven hebben ingericht op basis van de pensioenen die zij ontvingen en waarvan zij het bedrag drastisch zagen verminderen.

Artikel 64 van het Statuut bepaald dat de aanpassingscoëfficiënten worden vastgesteld naar gelang van de levensomstandigheden in de verschillende Lid-Staten. Luidens artikel 65 worden de coëfficiënten vastgesteld op grond van een rekenkundige bewerking. In het geval van Italië verloopt die bewerking als volgt: aan de wisselkoers van BFR 8 voor LIT 100 is de aanpassingscoëfficiënt 146,8 gekoppeld. Bij de huidige wisselkoers van BFR 3,83 voor LIT 100, vloeit de nieuw toe te passen aanpassingscoëfficiënt voort uit de vergelijking 8 : 146,8 = 3,83 : x, waaruit volgt dat

of afgerond 70,3 wat inderdaad de nieuwe aanpassingscoëfficiënt is.

Verzoekers voeren aan dat een serieuze en billijke aanpassingscoëfficiënt niet kan voortvloeien uit een eenvoudige rekenkundige bewerking.

De aanpassingscoëfficiënt moet worden berekend op een objectieve wijze, teneinde rekening te houden met de ontwikkeling van de kosten van levensonderhoud en van de koopkracht van de munt in de verschillende Lid-Staten van de Gemeenschap. Hij moet het resultaat zijn van een passend statistisch onderzoek dat door diverse nationale bureaus voor de statistiek, in samenwerking met het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen, op grond van een uniforme referentiewaarde wordt verricht.

Verzoekers stellen dat het Europees Parlement over de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 geheel niet werd geraadpleegd.

Het voorstel van de Commissie van 1 april 1977 (PB C 99 van 1977), dat door het Parlement werd goedgekeurd (PB C 183 van 1977), betreft de invoering van de Europese rekeneenheid in het Ambtenarenstatuut en de vaststelling van de waarde van de rekeneenheid ten opzichte van de verschillende valuta's op 1 juli 1977, terwijl verordening nr. 3085/78 van 21 december 1978 (PB L 369 van 1978), daarentegen uitsluitend bedoeld is om de vaste conventionele wisselkoersen van de Belgische frank ten opzichte van de andere valuta's per 1 juli 1978 te actualiseren. De considerans van verordening nr. 3085/78 vermeldt het advies dat het Parlement anderhalf jaar eerder had uitgebracht over het oude voorstel van de Commissie van 1 april 1977 tot invoering van de Europese rekeneenheid.

Verzoekers achten het niet geoorloofd een tekst te wijzigen met gebruikmaking van een advies inzake een vroegere tekst die op een wezenlijk punt van de nieuwe verschilt.

In zijn exceptie van niet-ontvankelijkheid vraagt de Raad dat het Hof krachtens artikel 91, paragraaf 1, van het Reglement voor de procesvoering op deze exceptie uitspraak zal doen zonder daarbij op de zaak ten principale in te gaan.

De Raad is van mening dat het beroep tot nietigverklaring van de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 slechts ontvankelijk zou zijn indien het zou voldoen aan de voorschriften van de artikelen 90 en 91 Ambtenarenstatuut. Dat is niet het geval.

De Raad betoogt enerzijds, dat verzoekers bij hem nooit een klacht in de zin van artikel 90, lid 2, Amtenarenstatuut hebben ingediend, en anderzijds dat hij tegenover verzoekers, die voormalige ambtenaren van de Commissie zijn, niet kan worden beschouwd als het tot aanstelling bevoegde gezag. De verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 kunnen geen bezwarende besluiten vormen, waartegen kan worden opgekomen via de beroepsweg van artikel 91. Dit artikel maakt immers slechts beroep mogelijk tegen bezwarende besluiten van het tot aanstelling bevoegde gezag (artikel 90, lid 2).

Volgens de Raad kan het beroep evenmin worden gegrond op artikel 173 EEG-Verdrag, aangezien de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 van toepassing zijn op alle ambtenaren van de Gemeenschap en gepensioneerde voormalige ambtenaren. Men kan dus niet stellen dat het tot verzoekers gerichte beschikkingen zijn, of beschikkingen die, hoewel genomen in de vorm van een verordening, hen rechtstreeks en individueel raken.

De Raad vervolgt dat, indien de beroepen al op artikel 173 zijn gebaseerd, zij in elk geval niet ontvankelijk zijn, daar zij niet binnen de termijnen van dat artikel werden ingesteld.

De Raad meent dat verzoekers' vordering, de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 op hun geval niet toepasselijk te verklaren, op artikel 184 EEG-Verdrag berust.

De Raad voert aan dat de niet-toepasselijkverklaring van een verordening ingevolge een exceptie van onwettigheid slechts een incidentele beroepsmogelijkheid vormt en beperkte gevolgen heeft. Het Hof heeft reeds gepreciseerd dat de nietigverklaring van een individuele beschikking op grond van de onregelmatigheid der daaraan ten grondslag liggende algemene beschikking de gevolgen van de algemene beschikking slechts aantast voor zover deze in de vernietigde individuele beschikking een concrete vorm vonden (arrest van 13 juni 1958, zaak 9/56, Meroni, Jurispr. 1958, blz. 16, en arrest van 12 juni 1958, zaak 15/57, Compagnie des Hauts Fourneaux de Chasse, Jurispr. 1958, blz. 155) en dat dit beroep, voor zover het is gebaseerd op artikel 184, niet ontvankelijk is.

De Raad meent dat verzoekers vordering inzake compenserende vergoeding niets anders kan zijn dan een schadevordering op grond van artikel 215 EEG-Verdrag. Hij acht deze vordering niet ontvankelijk gezien het arrest van 22 oktober 1975 (zaak 9/75, Meyer-Burckhardt, Jurispr. 1975, blz. 1171).

In hun opmerkingen bij 's Raads exceptie van niet-ontvankelijkheid stellen verzoekers dat zij allen de krachtens artikel 90 Ambtenarenstatuut vereiste klacht tijdig hebben ingediend.

Volgens verzoekers vormen de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 bezwarende handelingen, aangezien de bedragen van de pensioenrechten voor juni 1980 ruim de helft lager zijn dan de uitkeringen betaald in september 1979. De betwiste verordeningen werden vastgesteld door de Raad en uitgevoerd door de Commissie; daarom besloten verzoekers tegen beide genoemde instellingen beroep in te stellen.

Naar de mening van verzoekers heeft de exceptie van artikel 184 EEG-Verdrag enkel ten doel een rechtstreekse actie tegen de Raad mogelijk te maken, voor zover deze instelling de betwiste handelingen heeft verricht.

Wat betreft de vordering tot vaststelling van een compenserende vergoeding, stellen verzoekers dat voor deze vergoeding een rechtsvaardiging is te vinden in de algemene zorgplicht van de gemeenschapsinstellingen jegens hun ambtenaren. Verzoekers zien niet in waarom deze algemene zorgplicht zich niet ook zou uitstrekken tot de gepensioneerde voormalige ambtenaren en personeelsleden van de Gemeenschap.

In haar exceptie betoogt de Commissie dat het beroep niet ontvankelijk is, daar het gericht is tegen besluiten die niet uitgaan van het jegens verzoekers tot aanstelling bevoegde gezag. In zijn beschikking van 4 oktober 1979 in zaak 48/79 (Ooms, Jurispr. 1979, blz. 3121), waarin de verzoekers zoals in casu hadden geconcludeerd tot nietigverklaring van de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78, heeft het Hof reeds voor recht verklaard :

Ingevolge artikel 91, lid 2, Ambtenarenstatuut dienen beroepen van ambtenaren, welke in het kader van artikel 179 EEG-Verdrag worden ingesteld, te zijn gericht tegen het tot aanstelling bevoegde gezag en betrekking te hebben op besluiten of verzuimen van dit gezag, waardoor de verzoeker zich bezwaard acht. Het onderhavige beroep voldoet niet aan deze voorwaarde, aangezien het strekt tot nietigverklaring van een verordening van de Raad.

De Commissie merkt op, dat het beroep ook krachtens artikel 173 niet ontvankelijk is.

Volgens haar kan een beroep van een ambtenaar of voormalig ambtenaar slechts worden ingesteld op de grondslag van artikel 179. De bevoegdheid ex artikel 179 is exclusief en kan geen plaats bieden aan een cumulatieve of concurrerende bevoegdheid op grond van het gemene beroepsrecht.

In de arresten van 22 oktober 1975 (zaak 9/75, Meyer-Burckhardt, Jurispr. 1975, blz. 1171) en 17 februari 1977 (zaak 48/76, Reinarz, Jurispr. 1977, blz. 291) heeft het Hof overwogen:

... een uit de dienstbetrekking voortkomend schadegeding tussen een ambtenaar en de instelling waarbij hij in dienst is of was, valt binnen het kader van artikel 179 van het Verdrag en de artikelen 90 en 91 van het Statuut...

De Commissie stelt vast dat's Hofs rechtspraak naar aanleiding van een schadegeding, onverminderd geldt in het kader van het beroep tot nietigverklaring (zie het reeds aangehaalde arrest van 22 oktober 1975, waarin het Hof verklaarde dat, al vormen de actie tot schadevergoeding en het beroep tot nietigverklaring inderdaad verschillende beroepsmogelijkheden, niettemin bij geschillen tussen ambtenaren en de instellingen de artikelen 90 en 91 van het Statuut tussen deze beide geen onderscheid maken ter zake van zowel de administratieve als de gerechtelijke procedure waartoe zij aanleiding kunnen geven.)

Berust het schadegeding procedureel uitsluitend op artikel 179, dan moet voor het beroep tot nietigverklaring wel hetzelfde gelden.

Voor het geval dat toch zou worden aangenomen dat het gemene recht inzake beroepen tot nietigverklaring op parallelle en concurrerende wijze in aanmerking kan komen wanneer het geding tussen de Gemeenschappen en een van hun personeelsleden of voormalige personeelsleden strekt tot nietigverklaring van een handeling van de Commissie of de Raad, voert de Commissie aan dat het beroep dan evenzeer niet ontvankelijk lijkt, omdat het niet voldoet aan de voorwaarden van artikel 173 EEG-Verdrag. Enerzijds werd het onderhavige beroep ingesteld na de in artikel 173 voorgeschreven termijn van twee maanden. Anderzijds voldoet het niet aan de voorwaarden van artikel 173, lid 2 (zie 's Hofs beschikking in de reeds aangehaalde zaak 48/79: ... de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 vormen noch tot de verzoekers gerichte beschikkingen noch beschikkingen die, hoewel genomen in de vorm van een verordening, hen rechtsstreeks en individueel raken. Mitsdien is het verzoek evenmin ontvankelijk voor zover het op artikel 173 EEG-Verdrag zou zijn gebaseerd.)

Wat betreft de conclusies houdende niet-toepasselijkheid op verzoekers van verordeningen nrs. 3085 en 3086/78, betoogt de Commissie dat de betrokkenen zich niet kunnen beroepen op artikel 184 EEG-Verdrag. Dit voorziet niet in een autonome beroepsmogelijkheid, doch beoogt alleen de niet-toepasselijkverklaring van een verordening — bij wege van incident en met beperkte gevolgen — in een voor het Hof op grond van een andere verdragsbepaling aanhangige procedure (arrest van 14 december 1962, gevoegde zaken 31 en 33/62, Milchwerke H. Wöhrmann & Sohn KG en A. Lütticke GmbH, Jurispr. 1962, blz. 1011). Het onderhavige beroep behelst een autonome en primaire vordering, zodat verzoekers zich niet op artikel 184 kunnen beroepen.

Wat betreft de gevorderde compenserende vergoeding, staat het volgens de Commissie vast dat een geschil waarbij het Hof volledige rechtsmacht heeft niet aanhangig kan zijn, wanneer er geen geschil tot nietigverklaring aanhangig is (arrest van 10 december 1969, zaak 32/68, Grasselli, Jurispr. 1969, blz. 505).

Bovendien rept het verzoekschrift, voor zover het schadeloosstelling beoogt, in strijd met artikel 38, paragraaf 1, van her. Reglement voor de procesvoering, met geen woord van de middelen die de vordering kunnen staven.

In hun opmerkingen bij de exceptie van niet-ontvankelijkheid van de Commissie beklemtonen verzoekers dat zij de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 zowel tegenover de Raad als tegenover de Commissie hebben betwist, daar die verordeningen werden vastgesteld door de Raad en uitgevoerd door de Commissie. Aangezien elk van beide instellingen het tot aanstelling bevoegde gezag kan zijn, refereren verzoekers zich op dit punt aan's Hofs oordeel.

Volgens verzoekers kan tegen de door hen betwiste verordeningen beroep worden ingesteld krachtens artikel 90, lid 2, van het Statuut. Het zijn door de Raad genomen maatregelen van algemene aard, die ten uitvoer worden gelegd tegenover alle gepensioneerden, en die voor een aantal onder hen nadelige gevolgen hebben.

Verzoekers achten het beroep eveneens ontvankelijk krachtens artikel 173, lid 2. Volgens hen vormen de betwiste verordeningen tot verzoekers gerichte beschikkingen die, hoewel genomen in de vorm van een verordening, hen rechtstreeks en individueel raken.

Verzoekers betogen dat de conclusies ter zake van de niet-toepasselijkheid van de verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 als autonome en primaire vordering zijn ingediend. Mitsdien is het Hof bevoegd krachtens artikel 184 EEG-Verdrag.

De vordering tot toekenning van' een compenserende vergoeding achten verzoekers ontvankelijk, omdat de hoofdvordering ontvankelijk is.

Partijen zijn ter terechtzitting van 19 en 20 februari in hun pleidooien gehoord.

De advocaat-generaal heeft ter terechtzitting van 14 mei 1981 conclusie genomen.