Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΑΝΤΟΥ
της 12ης Ιουνίου 2025 (1)
Υπόθεση C-209/24 P
VP
κατά
Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop)
« Αίτηση αναιρέσεως – Υπαλληλική υπόθεση – Έκτακτος υπάλληλος – Άρνηση ανανεώσεως επ’ αόριστον της συμβάσεως εκτάκτου υπαλλήλου – Άρθρο 266 ΣΛΕΕ – Μέτρα τα οποία συνεπάγεται η εκτέλεση ακυρωτικής αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου – Παραμόρφωση αποδεικτικών στοιχείων – Άρθρο 151, παράγραφος 1 – Εμπιστευτικότητα των επικοινωνιών μεταξύ δικηγόρων »
Εισαγωγή
1. Με την αίτησή της αναιρέσεως, η VP (στο εξής: αναιρεσείουσα) ζητεί την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 7ης Φεβρουαρίου 2024, VP κατά Cedefop (T-563/22, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2024:72), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή της, με αίτημα αφενός την ακύρωση της αποφάσεως του εκτελεστικού διευθυντή του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop), της 17ης Δεκεμβρίου 2021 (στο εξής: επίμαχη απόφαση), και της αποφάσεως της επιτροπής προσφυγών του Cedefop, της 17ης Ιουνίου 2022 (στο εξής: απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως), και αφετέρου την καταβολή αποζημιώσεως ύψους 5 000 000 ευρώ για την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που ισχυρίζεται ότι υπέστη.
2. Η επίμαχη απόφαση και η απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως εκδόθηκαν από το Cedefop κατόπιν της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της 16ης Δεκεμβρίου 2020, VP κατά Cedefop (T-187/18, στο εξής: ακυρωτική απόφαση, EU:T:2020:613), με την οποία, μεταξύ άλλων, ακυρώθηκαν αποφάσεις με τις οποίες το Cedefop είχε απορρίψει την αίτηση της αναιρεσείουσας για την ανανέωση της συμβάσεώς της ως έκτακτης υπαλλήλου στον εν λόγω οργανισμό.
3. Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν, αφενός, στον πρώτο λόγο αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται παράβαση του άρθρου 266 ΣΛΕΕ καθώς και πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως εκ του λόγου ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή της ακυρωτικής αποφάσεως, και, αφετέρου, στο αίτημα του Cedefop να αφαιρεθεί από τη δικογραφία ένα έγγραφο το οποίο περιέχει την ανταλλαγείσα μεταξύ δύο δικηγόρων αλληλογραφία.
Το ιστορικό της διαφοράς
4. Στις 16 Νοεμβρίου 2007 η αναιρεσείουσα προσελήφθη από το Cedefop ως έκτακτη υπάλληλος, προκειμένου να ασκήσει καθήκοντα νομικού συμβούλου, με σύμβαση ορισμένου χρόνου, η οποία ανανεώθηκε μέχρι τις 15 Νοεμβρίου 2017. Πριν από την τελευταία αυτή ημερομηνία, η αναιρεσείουσα υπέβαλε στον εκτελεστικό διευθυντή του Cedefop αίτηση ανανεώσεως επ’ αόριστον της συμβάσεώς της από τις 16 Νοεμβρίου 2017 (2), η οποία απορρίφθηκε με την από 12 Μαΐου 2017 απόφαση του διευθυντή. Η αναιρεσείουσα υπέβαλε διοικητική ένσταση κατά της αποφάσεως αυτής, η οποία απορρίφθηκε με απόφαση της επιτροπής προσφυγών του Cedefop (στο εξής: επιτροπή προσφυγών) της 1ης Δεκεμβρίου 2017, ακολούθως δε άσκησε προσφυγή-αγωγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
5. Με την ακυρωτική απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο, πρώτον, ακύρωσε τις αποφάσεις της 12ης Μαΐου και της 1ης Δεκεμβρίου 2017 (3), δεύτερον, υποχρέωσε το Cedefop να καταβάλει το ποσό των 30 000 ευρώ ως αποζημίωση για την υλική ζημία που προκλήθηκε στην αναιρεσείουσα, καθώς και το ποσό των 10 000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη αυτή, τρίτον, απέρριψε την προσφυγή-αγωγή κατά τα λοιπά και, τέταρτον, καταδίκασε το Cedefop στα δικαστικά έξοδα.
6. Στις 8 Ιανουαρίου 2021 η αναιρεσείουσα υπέβαλε στον νέο εκτελεστικό διευθυντή του Cedefop αίτηση για την εκτέλεση της ως άνω αποφάσεως διά της ανανεώσεως της συμβάσεώς της και, κατόπιν μιας πρώτης αποφάσεως (4), η οποία ακυρώθηκε από την επιτροπή προσφυγών (5), ο εν λόγω νέος διευθυντής, αφού κάλεσε την αναιρεσείουσα να υποβάλει τις παρατηρήσεις της (6), της επισήμανε, με την επίμαχη απόφαση, ότι εφόσον το Cedefop είχε καταβάλει το σύνολο των επιδικασθέντων με την ακυρωτική απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου ποσών, δεν συνέτρεχε χρεία λήψεως περαιτέρω μέτρων για την εκτέλεση της συγκεκριμένης αποφάσεως. Η διοικητική ένσταση την οποία άσκησε η αναιρεσείουσα κατά της ως άνω αποφάσεως στις 3 Μαρτίου 2022 απορρίφθηκε με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως.
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
7. Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 2 Σεπτεμβρίου 2022, η νυν αναιρεσείουσα είχε ζητήσει, πρώτον, την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως, συμπεριλαμβανομένης της συναφούς και αναπόσπαστης αποφάσεως περί μη ανανεώσεως επ’ αόριστον της συμβάσεως εργασίας της, καθώς και της αποφάσεως περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, δεύτερον, την καταβολή χρηματικής ικανοποιήσεως για την ηθική βλάβη που ισχυρίζεται ότι υπέστη λόγω των αποφάσεων αυτών, και, τρίτον, την καταδίκη του Cedefop στα δικαστικά έξοδα.
8. Η αναιρεσείουσα είχε προβάλει πέντε λόγους ακυρώσεως (7), από τον πρώτο εκ των οποίων παραιτήθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ενώ οι υπόλοιποι τέσσερις λόγοι απορρίφθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
9. Όσον αφορά ειδικότερα τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, με τον οποίο προβαλλόταν παράβαση του άρθρου 266 ΣΛΕΕ και πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε κατ’ αρχάς, στη σκέψη 36 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως συμπλήρωνε την αιτιολογία της επίμαχης αποφάσεως, καθόσον στήριζε την άρνηση ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας όχι μόνον σε εκτιμήσεις διαλαμβανόμενες στην επίμαχη απόφαση, αλλά και σε εκτιμήσεις σχετικές με την εσωτερική λειτουργία του Cedefop, όπως αυτές συνοψίζονται στη σκέψη 37 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
10. Εν συνεχεία, στη σκέψη 38 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το Cedefop είχε συμμορφωθεί προς την υποχρέωση να επαναλάβει τη διαδικασία εξετάσεως της αιτήσεως ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας και να εκδώσει νέα απόφαση σε αντικατάσταση της αποφάσεως της 12ης Μαΐου 2017 (8), δεδομένου ότι, όπως προέκυπτε από την αιτιολογία της αποφάσεως περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, το Cedefop, κατά το στάδιο της εξετάσεως της διοικητικής ενστάσεως της αναιρεσείουσας, είχε εκτιμήσει ότι η αναιρεσείουσα δεν έπρεπε να επανέλθει στην υπηρεσία για λόγους που αφορούσαν την εσωτερική οργάνωση του εν λόγω οργανισμού. Εξάλλου, στη σκέψη 41 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι λόγοι στους οποίους στηριζόταν η εκ νέου απόρριψη της αιτήσεως ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας ήταν διαφορετικοί από εκείνους στους οποίους είχε στηριχθεί η απόφαση της 12ης Μαΐου 2017.
11. Τέλος, στις σκέψεις 43 και 44 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, αφενός, ότι η αναιρεσείουσα δεν είχε αμφισβητήσει τη βασιμότητα της αιτιολογίας περί μεταβολής της εσωτερικής οργανώσεως του Cedefop και, αφετέρου, ότι η αιτιολογία αυτή αρκούσε αφ’ εαυτής για να δικαιολογήσει την απόφαση περί μη ανανεώσεως της συμβάσεώς της. Συνακόλουθα, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα, στη σκέψη 46 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι τα επιχειρήματα με τα οποία η αναιρεσείουσα αμφισβητούσε τη βασιμότητα της αιτιολογίας η οποία στηριζόταν στην απουσία ανάγκης να ληφθεί άλλο μέτρο μετά την ακυρωτική απόφαση, καθόσον η καταβολή των αποζημιώσεων που προέβλεπε η απόφαση αυτή αρκούσε για να διασφαλιστεί η ορθή εκτέλεσή της, έπρεπε να απορριφθούν ως αλυσιτελή.
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
12. Στις 17 Μαρτίου 2024 η αναιρεσείουσα άσκησε αναίρεση κατά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να υποχρεώσει το Cedefop να της καταβάλει χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που ισχυρίζεται ότι υπέστη, εκτιμώμενη κατά δίκαιη και εύλογη κρίση σε 5 000 000 ευρώ, και να καταδικάσει το Cedefop στα δικαστικά έξοδα τόσο της αναιρετικής διαδικασίας όσο και της διαδικασίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
13. Το Cedefop ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως, να διατάξει την αφαίρεση του παραρτήματος C.1 από τη δικογραφία και να καταδικάσει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα.
Ανάλυση
14. Όπως επισήμανα στην εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, η ανάλυσή μου θα επικεντρωθεί στον πρώτο από τους εννέα λόγους αναιρέσεως που προβάλλει η αναιρεσείουσα, ο οποίος αφορά παραμόρφωση των στοιχείων της δικογραφίας (9), καθώς και στο αίτημα του Cedefop για αφαίρεση του παραρτήματος C.1 από τη δικογραφία.
Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως
15. Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα, αφού πρώτα επισημαίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 38 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, έκανε δεκτό τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως της προσφυγής-αγωγής της, αναγνωρίζοντας ότι το Cedefop ήταν υποχρεωμένο να εκδώσει απόφαση αντικαταστάσεως σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως (10), προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία, και ιδίως την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως. Υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε, στις σκέψεις 22 και 34 έως 38 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η επίμαχη απόφαση και η απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως συνιστούσαν εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως, αντικαθιστώντας τις αποφάσεις της 12ης Μαΐου και της 1ης Δεκεμβρίου 2017.
16. Στη συνέχεια των παρουσών προτάσεων, θα υπενθυμίσω κατ’ αρχάς τα κρίσιμα σημεία της εκτιμήσεως του Γενικού Δικαστηρίου, πριν εξετάσω κατά πόσον υπήρξε η προβαλλόμενη από την αναιρεσείουσα παραμόρφωση αποδεικτικών στοιχείων.
Επί της εκτιμήσεως του Γενικού Δικαστηρίου
17. Όπως προκύπτει από το διατακτικό της ακυρωτικής αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε τις αποφάσεις της 12ης Μαΐου και της 1ης Δεκεμβρίου 2017 και υποχρέωσε το Cedefop να αποκαταστήσει την υλική ζημία και την ηθική βλάβη που υπέστη η προσφεύγουσα-ενάγουσα, απορρίπτοντας την προσφυγή-αγωγή «κατά τα λοιπά». Με εξαίρεση την υποχρέωση αποκαταστάσεως της υλικής ζημίας και ικανοποιήσεως της ηθικής βλάβης, το Γενικό Δικαστήριο δεν ανέφερε τίποτε άλλο σχετικά με τυχόν περαιτέρω μέτρα τα οποία όφειλε να λάβει το Cedefop.
18. Μετά την ακυρωτική αυτή απόφαση, το Cedefop εξέδωσε την επίμαχη απόφαση και, απαντώντας στη διοικητική ένσταση που υπέβαλε η αναιρεσείουσα, την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, κατά των οποίων στρέφεται η αίτηση αναιρέσεως.
19. Συναφώς, στη σκέψη 34 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε ότι, σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως, το Cedefop ήταν υποχρεωμένο να επανεξετάσει την αίτηση ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας και να λάβει νέα απόφαση σε αντικατάσταση της αποφάσεως της 12ης Μαΐου 2017, σύμφωνα με το διατακτικό της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου και με το σκεπτικό που αποτελούσε το αναγκαίο έρεισμά του. Τούτου λεχθέντος, στη σκέψη 47 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η αναιρεσείουσα αβασίμως υποστήριζε ότι το Cedefop είχε παραβεί το άρθρο 266 ΣΛΕΕ και ότι είχε υποπέσει σε πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως αποφασίζοντας να μην ανανεώσει τη σύμβαση εργασίας της. Το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα αυτό στηριζόμενο στους εξής δύο λόγους.
20. Κατά πρώτον, στη σκέψη 38 της αποφάσεώς του, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι το Cedefop είχε συμμορφωθεί προς την υποχρέωση, για την οποία έκανε λόγο η αναιρεσείουσα, να επαναλάβει τη διαδικασία σχετικά με την αίτηση ανανεώσεως και να εκδώσει νέα απόφαση (11). Αφενός, στη σκέψη 35 της εν λόγω αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι, με την επίμαχη απόφαση, ο εκτελεστικός διευθυντής του Cedefop είχε εκτιμήσει ότι, πέραν της καταβολής των αποζημιώσεων που επιδικάστηκαν στην αναιρεσείουσα με την ακυρωτική απόφαση, «δεν όφειλε να λάβει κανένα περαιτέρω μέτρο εκτελέσεως». Αφετέρου, στις σκέψεις 36 και 37 της ίδιας αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, η επιτροπή προσφυγών «συμπλήρωσε την αιτιολογία» της επίμαχης αποφάσεως, «στηρίζοντας την άρνηση ανανεώσεως της συμβάσεως και σε εκτιμήσεις σχετικές με την εσωτερική λειτουργία του Cedefop» και, ειδικότερα, στο γεγονός ότι το Cedefop «σκόπευε να αναδιοργανώσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η νομική υπηρεσία εντός του οργανισμού […] χωρίς να έχει πρόθεση επαναφοράς προσώπων ή προηγούμενων μορφών οργανώσεως της εργασίας» (12).
21. Κατά δεύτερον, στις σκέψεις 39 έως 43 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι το Cedefop δεν ήταν υποχρεωμένο να ανανεώσει τη σύμβαση της αναιρεσείουσας, δεδομένου ότι ο έκτακτος υπάλληλος δεν έχει κανένα δικαίωμα ανανεώσεως της συμβάσεώς του και ότι, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η επάνοδος της αναιρεσείουσας στη θέση της ήταν προς το συμφέρον της υπηρεσίας, η αναιρεσείουσα δεν αμφισβητούσε ειδικώς τη βασιμότητα της αιτιολογίας που στηριζόταν στη μεταβολή της εσωτερικής οργανώσεως του Cedefop (13). Πάντως, στη σκέψη 46 της εν λόγω αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι το επιχείρημα του Cedefop ότι δεν έπρεπε να ληφθεί κανένα περαιτέρω μέτρο σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως ήταν αλυσιτελές, λαμβανομένου υπόψη ότι ο εν λόγω οργανισμός, με την επίμαχη απόφαση, εκτιμώμενη υπό το πρίσμα της διαλαμβανόμενης στην απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως αιτιολογίας, είχε αποφανθεί επί της αιτήσεως ανανεώσεως της συμβάσεως (14).
22. Συνεπώς, εκ των ανωτέρω συνάγω ότι, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε για την απόρριψη του δευτέρου λόγου της προσφυγής-αγωγής μόνο στη συνοψιζόμενη στο σημείο 20 των παρουσών προτάσεων αιτιολογία, η οποία στηριζόταν στη «μεταβολή της εσωτερικής οργανώσεως του Cedefop» και, ειδικότερα, στην εκτίμηση ότι ο εν λόγω οργανισμός «σκόπευε να μεταβάλει την εσωτερική του οργάνωση και να αναδιοργανώσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η νομική υπηρεσία εντός του οργανισμού».
23. Κατόπιν της διευκρινίσεως αυτής, πρέπει να εξεταστεί αν, όπως ισχυρίζεται η αναιρεσείουσα, το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι το Cedefop είχε εκτελέσει ορθώς την ακυρωτική απόφαση, παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία και, ειδικότερα, την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως.
Επί της παραμορφώσεως των αποδεικτικών στοιχείων
24. Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι, μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2023, το Cedefop συνεχώς ισχυριζόταν ότι δεν απαιτείτο να ληφθεί ούτε είχε ληφθεί καμία απόφαση σχετικά με την εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως (15), ενώ το Γενικό Δικαστήριο, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, υπέλαβε, παραμορφώνοντας τα πραγματικά περιστατικά, ότι είχε εκδοθεί απόφαση αντικαταστάσεως των ακυρωθεισών αποφάσεων της 12ης Μαΐου και της 1ης Δεκεμβρίου 2017, εκτιμώντας ότι η απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως συνιστούσε τέτοια απόφαση αντικαταστάσεως. Το Cedefop αντιτείνει ότι, παρά το γεγονός ότι δεν ήταν υποχρεωμένο να το πράξει, επανεξέτασε την αίτηση ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας και ότι, κατόπιν της επανεξετάσεως αυτής, την απέρριψε. Συγκεκριμένα, αναφέρει ότι, στην απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, η επιτροπή προσφυγών έκρινε μεν ότι το Cedefop δεν ήταν κατ’ ανάγκην υποχρεωμένο να επανεξετάσει την αίτηση ανανεώσεως της συμβάσεως, ωστόσο, επικουρικώς, εξέτασε (και απέρριψε) την αίτηση αυτή.
25. Συναφώς, υπενθυμίζω ότι από το άρθρο 266, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ προκύπτει ότι το θεσμικό όργανο που εξέδωσε την ακυρωθείσα πράξη οφείλει να λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της αποφάσεως με την οποία κηρύχθηκε άκυρη η πράξη αυτή (16).
26. Προσέτι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, από το άρθρο 256, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ και από το άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του ΚΥΚ προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο, αφενός, για τη διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών, εκτός αν η ανακρίβεια του περιεχομένου των διαπιστώσεών του προκύπτει από τα στοιχεία της δικογραφίας που του έχουν υποβληθεί, και, αφετέρου, για την εκτίμηση αυτών των πραγματικών περιστατικών. Συνεπώς, υπό την επιφύλαξη της περίπτωσης παραμορφώσεως των προσκομισθέντων ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου αποδεικτικών στοιχείων, η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών δεν συνιστά νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον έλεγχο του Δικαστηρίου (17). Τέτοιου είδους παραμόρφωση υπάρχει όταν, χωρίς να εξεταστούν νέα αποδεικτικά στοιχεία, προκύπτει ότι η εκτίμηση των προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων είναι προδήλως εσφαλμένη ή προδήλως αντίθετη προς το γράμμα τους. Ωστόσο, η παραμόρφωση αυτή πρέπει να προκύπτει προδήλως από τα στοιχεία της δικογραφίας, χωρίς να χρειάζεται να πραγματοποιηθεί νέα εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων. Εξάλλου, όταν ο αναιρεσείων προβάλλει παραμόρφωση αποδεικτικών στοιχείων, πρέπει να παραθέτει επακριβώς τα στοιχεία τα οποία, κατ’ αυτόν, παραμόρφωσε το Γενικό Δικαστήριο και να αποδεικνύει τα σφάλματα ανάλυσης τα οποία, κατά την εκτίμησή του, οδήγησαν το Γενικό Δικαστήριο στην παραμόρφωση αυτή (18).
27. Στην προκειμένη περίπτωση, κατόπιν της ακυρωτικής αποφάσεως, το Cedefop εξέδωσε την επίμαχη απόφαση, που επικυρώθηκε εν συνεχεία με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, η οποία, όπως υπογραμμίζει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 38 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, είναι επίσης κρίσιμη για την εξέταση της νομιμότητας της επίμαχης αποφάσεως.
28. Είμαι της γνώμης ότι, με τον τρόπο αυτόν, το Cedefop εκτέλεσε την ακυρωτική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 266 ΣΛΕΕ και εκπλήρωσε την υποχρέωσή του να απαντήσει στην αίτηση και στην εν συνεχεία ασκηθείσα διοικητική ένσταση της αναιρεσείουσας. Ως προς το θέμα αυτό, στην επιχειρηματολογία της, η αναιρεσείουσα φαίνεται να συγχέει δύο διαφορετικά ζητήματα: αφενός, το ζήτημα της υπάρξεως αποφάσεως εκτελέσεως της ακυρωτικής αποφάσεως και, αφετέρου, τη βασιμότητα της αποφάσεως με την οποία το Cedefop θεωρεί ότι εκτέλεσε την ακυρωτική απόφαση (ήτοι, της επίμαχης αποφάσεως, η οποία συμπληρώθηκε με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως).
29. Πρέπει ωστόσο να εξεταστεί εάν, όπως υποστηρίζει η αναιρεσείουσα, το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι το Cedefop είχε πράγματι εκτελέσει την απόφαση αυτή, παραμόρφωσε τα αποδεικτικά στοιχεία και, ειδικότερα, την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως.
30. Επ’ αυτού, επισημαίνω, κατά πρώτον, ότι με την επίμαχη απόφαση, ο εκτελεστικός διευθυντής του Cedefop απάντησε στην υποβληθείσα από την αναιρεσείουσα αίτηση εκτελέσεως της ακυρωτικής αποφάσεως τονίζοντας, κατ’ ουσίαν, ότι οι συνέπειες της παρανομίας που διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο με την ακυρωτική απόφαση είχαν αρθεί με την καταβολή της αποζημιώσεως που επιδίκασε το Γενικό Δικαστήριο.
31. Κατά δεύτερον, παρατηρώ ότι, στην απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, η επιτροπή προσφυγών εξέτασε, μεταξύ άλλων, τον λόγο με τον οποίο προβαλλόταν ότι το Cedefop είχε παραβεί το άρθρο 266 ΣΛΕΕ. Ειδικότερα, στις σελίδες 16 και 17 της αποφάσεως αυτής, το Cedefop απέρριψε τα επιχειρήματα όσον αφορά το «σκεπτικό [της ακυρωτικής αποφάσεως] σχετικά με την κατάργηση της νομικής υπηρεσίας και τη μη ανανέωση της συμβάσεως της προσφεύγουσας» (19). Το συγκεκριμένο τμήμα της εν λόγω αποφάσεως αποτελείται, κατ’ ουσίαν, από τρία επιχειρήματα, με τα οποία η επιτροπή προσφυγών διευκρίνισε τα εξής:
– κατ’ αρχάς, ότι η αποζημίωση για την αποκατάσταση του συνόλου της υλικής ζημίας και της ηθικής βλάβης καθορίστηκε από το Γενικό Δικαστήριο κατά δίκαιη και εύλογη κρίση (ex aequo et bono), λαμβανομένου υπόψη ότι, λόγω των διαπιστωθεισών πλημμελειών, η αναιρεσείουσα είχε «απολέσει τη δυνατότητα» παρατάσεως της συμβάσεώς της (20), και ότι το Γενικό Δικαστήριο ούτε έλαβε ούτε ήταν δυνατόν να λάβει θέση επί του ζητήματος της επανασύστασης της εσωτερικής νομικής υπηρεσίας του Cedefop (21)·
– εν συνεχεία, ότι η απόφαση για τη θέσπιση θέσης εσωτερικού νομικού συμβούλου στο Cedefop (22) είχε ληφθεί από τον διευθυντή και υποστηριχθεί από την εκτελεστική επιτροπή (23), και ότι η απόφαση αυτή δεν είχε καμία σχέση, πρώτον, με τη συγκεκριμένη κατάσταση της αναιρεσείουσας, δεύτερον, με την εξέταση στην οποία είχε στηριχθεί η απόφαση του πρώην διευθυντή να μην ανανεώσει τη σύμβασή της και, τρίτον, με την ακυρωτική απόφαση·
– τέλος, ότι, βάσει ενδελεχούς και διαφανούς εξετάσεως της διαμορφωμένης καταστάσεως, το Cedefop σκόπευε να αναδιοργανώσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε η νομική υπηρεσία με σκοπό τον περιορισμό των εντοπισθέντων κινδύνων, χωρίς να έχει πρόθεση επαναφοράς προσώπων ή προηγούμενων μορφών οργανώσεως της εργασίας.
32. Κατά τρίτον και τελευταίον, σημειώνω ότι το Γενικό Δικαστήριο, στη σκέψη 18 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, εκτίμησε ότι, με την επίμαχη απόφαση, «ο εκτελεστικός διευθυντής του Cedefop αποφάσισε κατ’ ανάγκην […] ότι δεν έπρεπε να ανανεωθεί η σύμβαση εργασίας της αναιρεσείουσας», ενώ, στη σκέψη 38, διευκρίνισε ότι, με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως –η οποία, κατά τη διαλαμβανόμενη στη σκέψη 22 της εν λόγω αποφάσεως εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου, συμπλήρωνε την αιτιολογία της επίδικης αποφάσεως– το Cedefop είχε εξετάσει και απορρίψει την αίτηση ανανεώσεως της συμβάσεως, «στηριζόμενο σε εκτιμήσεις σχετικές με την εσωτερική οργάνωση του εν λόγω οργανισμού» (24).
33. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να εκτιμηθεί κατά πόσον το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι, με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, η επιτροπή προσφυγών είχε προσθέσει έναν ακόμη λόγο απορρίψεως της αιτήσεως της αναιρεσείουσας, παραμόρφωσε, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, τα αποδεικτικά στοιχεία. Η εκτίμηση αυτή αφορά, κατ’ ουσίαν, την ερμηνεία του τρίτου επιχειρήματος που παρατίθεται στο σημείο 31 των παρουσών προτάσεων, κατά το οποίο η εν λόγω επιτροπή υπενθύμισε ότι η εσωτερική αναδιοργάνωση του Cedefop, και ειδικότερα της νομικής του υπηρεσίας, ουδόλως συνεπαγόταν πρόθεση επαναφοράς προσώπων ή προηγούμενων μορφών οργανώσεως της εργασίας (25).
34. Σχετικώς, είναι μεν αληθές ότι δεν προκύπτει προδήλως ότι, με το επιχείρημα αυτό, η επιτροπή προσφυγών θέλησε να στηρίξει την άρνηση ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας σε αιτιολογία συμπληρωματική εκείνης στην οποία είχε στηριχθεί η επίμαχη απόφαση, και συγκεκριμένα, όπως επισημαίνει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 38 της αποφάσεώς του, «σε εκτιμήσεις σχετικές με την εσωτερική οργάνωση του εν λόγω οργανισμού» (26). Ωστόσο, δεν αποκλείεται το συγκεκριμένο χωρίο να μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι συνιστά έμμεση απόρριψη της αιτήσεως ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας. Συγκεκριμένα, η επιτροπή προσφυγών, διαπιστώνοντας ότι, για λόγους άσχετους με την προσωπική κατάσταση της αναιρεσείουσας, οι οποίοι αφορούσαν την εσωτερική οργάνωση της νομικής υπηρεσίας, ο οργανισμός δεν είχε πρόθεση «επαναφοράς προσώπων ή προηγούμενων μορφών οργανώσεως της εργασίας», δεν μπορούσε παρά να αναφέρεται, εμμέσως, στην απουσία ανάγκης ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας, όπερ συνιστά επικουρική αιτιολογία, διαφορετική από τη μοναδική αιτιολογία της επίμαχης αποφάσεως, η οποία περιοριζόταν στη διαπίστωση ότι το Cedefop δεν ήταν υποχρεωμένο να λάβει κανένα άλλο μέτρο σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως.
35. Συνεπώς, λαμβανομένου υπόψη του ενδεχομένου αυτού, το οποίο μπορεί τουλάχιστον ευλόγως να υποστηριχθεί, εκτιμώ ότι δεν πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διαπίστωση παραμορφώσεως των αποδεικτικών στοιχείων, όπως αυτές μνημονεύονται συνοπτικά στο σημείο 26 των παρουσών προτάσεων, και ότι, ειδικότερα, η εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων, ήτοι της αποφάσεως περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, δεν είναι προδήλως αντίθετη προς το γράμμα της.
36. Επομένως, σε περίπτωση που το Δικαστήριο συνταχθεί με την ανωτέρω ερμηνεία, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως θα πρέπει να απορριφθεί.
37. Αντιθέτως, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι η αιτιολογία του Γενικού Δικαστηρίου ενέχει παραμόρφωση των αποδεικτικών στοιχείων, θα πρέπει να κάνει δεκτό τον πρώτο λόγο αναιρέσεως και, συνακόλουθα, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Πράγματι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 37, 43 και 44 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο, για την απόρριψη της προσφυγής-αγωγής, στηρίχθηκε αποκλειστικά στην αιτιολογία των επίμαχων αποφάσεων η οποία στηριζόταν στη μεταβολή της εσωτερικής οργανώσεως του Cedefop (27). Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον το Δικαστήριο δύναται να αποφανθεί επί της προσφυγής-αγωγής, ζήτημα το οποίο θα αναλυθεί εν συνεχεία.
Επί της προσφυγής-αγωγής
38. Κατά το άρθρο 61 του ΚΥΚ, όταν το Δικαστήριο αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου, μπορεί να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον αυτή είναι ώριμη προς εκδίκαση.
39. Φρονώ ότι τούτο συμβαίνει στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως, εάν το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Στην περίπτωση αυτή, το Δικαστήριο έχει, πράγματι, στη διάθεσή του όλα τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να αποφανθεί επί του δευτέρου λόγου της προσφυγής-αγωγής, ο οποίος αφορά παράβαση του άρθρου 266 ΣΛΕΕ και πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως (28).
40. Με τον λόγο αυτόν, η αναιρεσείουσα προβάλλει, κατ’ ουσίαν, δύο επιχειρήματα. Υποστηρίζει, κατά πρώτον, ότι το Cedefop όφειλε, σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως, να επαναλάβει τη διαδικασία εξετάσεως της αιτήσεως ανανεώσεως της συμβάσεώς της και να εκδώσει νέα απόφαση σε αντικατάσταση της επίμαχης αποφάσεως και, κατά δεύτερον, ότι η ανανέωση της συγκεκριμένης συμβάσεως ήταν το μόνο μέτρο που μπορούσε να ληφθεί για την άρση των παρανομιών που διαπιστώθηκαν με την ακυρωτική απόφαση.
41. Όσον αφορά το πρώτο επιχείρημα, υπενθυμίζω, αφενός, ότι από το άρθρο 266, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ προκύπτει ότι το θεσμικό όργανο που εξέδωσε την ακυρωθείσα πράξη οφείλει να λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της αποφάσεως με την οποία κηρύχθηκε άκυρη η πράξη αυτή και, αφετέρου, ότι, κατόπιν της ακυρωτικής αποφάσεως, το Cedefop όφειλε να λάβει τα μέτρα που συνεπαγόταν η εκτέλεσή της (29) και, όπως δέχεται το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 34 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, να εκδώσει νέα πράξη η οποία να αντικαθιστά την απόφαση της 12ης Μαΐου 2017.
42. Κατόπιν της ακυρωτικής αποφάσεως, το Cedefop εξέδωσε την επίμαχη απόφαση, η οποία επικυρώθηκε με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως. Μολονότι, στην επίμαχη απόφαση, ο εν λόγω οργανισμός δεν επανεξέτασε την αίτηση ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας, εντούτοις της απάντησε ότι δεν ήταν υποχρεωμένος να λάβει κανένα άλλο μέτρο πέραν της καταβολής της αποζημιώσεως την οποία της είχε επιδικάσει το Γενικό Δικαστήριο, απάντηση η οποία, εν τέλει, ισοδυναμούσε εμμέσως με απόφαση ότι δεν έπρεπε να ανανεωθεί η σύμβαση εργασίας της αναιρεσείουσας (30).
43. Με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, η επιτροπή προσφυγών επικύρωσε την αιτιολογία αυτή, επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι η αποζημίωση που επιδίκασε το Γενικό Δικαστήριο με την ακυρωτική απόφασή του –την οποία είχε ζητήσει η ίδια η αναιρεσείουσα για την αποκατάσταση της υλικής ζημίας που υπέστη λόγω μη ανανεώσεως της συμβάσεώς της– συνιστούσε «δίκαιη αποζημίωση για την αποκατάσταση της συνολικής υλικής ζημίας που υπέστη [αυτή]», όπως είχε κρίνει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 201 της ακυρωτικής αποφάσεως.
44. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, εκτιμώ ότι, με την επίμαχη απόφαση, όπως αυτή επικυρώθηκε με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, το Cedefop επανεξέτασε εμμέσως την αίτηση ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας, κρίνοντας ότι δεν ήταν υποχρεωμένο να λάβει κανένα άλλο μέτρο πέραν της καταβολής της επιδικασθείσας από το Γενικό Δικαστήριο αποζημιώσεως.
45. Όσον αφορά το δεύτερο επιχείρημα, επισημαίνω, όπως τονίζει και το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 25, 26 και 41 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο έκτακτος υπάλληλος δεν έχει κανένα δικαίωμα ανανεώσεως της συμβάσεώς του, καθόσον η ανανέωση της συμβάσεως αποτελεί απλώς μια δυνατότητα η οποία επαφίεται στην εκτίμηση της αρμόδιας αρχής, τα δε θεσμικά όργανα διαθέτουν ευρεία εξουσία εκτιμήσεως κατά την οργάνωση των υπηρεσιών τους (31). Τα ανωτέρω ισχύουν κατά μείζονα λόγο όταν πρόκειται για την αντικατάσταση συμβάσεως ορισμένου χρόνου με σύμβαση αορίστου χρόνου, η οποία δημιουργεί έναν πιο σταθερό και χωρίς χρονικό περιορισμό δεσμό μεταξύ του θεσμικού οργάνου και του οικείου υπαλλήλου (32). Συνεπώς, η εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως δεν ήταν αναγκαίο να υλοποιηθεί δια της ανανεώσεως της συμβάσεως της αναιρεσείουσας (33).
46. Συνεπώς, ανεξαρτήτως της βασιμότητας της απάντησής του, η οποία αποτελεί αντικείμενο των λοιπών λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως (34), εκτιμώ ότι το Cedefop έλαβε τα μέτρα που επέβαλε η εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως βάσει του άρθρου 266 ΣΛΕΕ.
47. Εν κατακλείδι, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτός και, συνακόλουθα, ότι πρέπει να αποφανθεί οριστικά επί της προσφυγής-αγωγής, προτείνω την απόρριψη του δευτέρου λόγου της προσφυγής-αγωγής.
Επί του αιτήματος περί αφαιρέσεως του παραρτήματος C.1 από τη δικογραφία
48. Με το υπόμνημά του επί της αιτήσεως αναιρέσεως, το Cedefop ζητεί από το Δικαστήριο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 151 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, να αφαιρεθεί από τη δικογραφία το παράρτημα C.1 της αιτήσεως αναιρέσεως, το οποίο περιέχει αλληλογραφία μεταξύ της αναιρεσείουσας, της πρώην νομικής συμβούλου της και ενός τρίτου, στην οποία είχε ενσωματωθεί, υπό μορφή αντιγραφής και επικολλήσεως, το περιεχόμενο ενός μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που είχε αποστείλει στις 2 Απριλίου 2021 ο νομικός σύμβουλος του Cedefop στην πρώην νομική σύμβουλο της αναιρεσείουσας σχετικά με το ενδεχόμενο διεξαγωγής συζητήσεων μεταξύ των διαδίκων με σκοπό τον φιλικό διακανονισμό της διαφοράς (35). Κατ’ ουσίαν, το Cedefop υποστηρίζει ότι η επίμαχη αλληλογραφία καλύπτεται από την εμπιστευτικότητα των επικοινωνιών μεταξύ δικηγόρων, σύμφωνα με τον βελγικό κώδικα δεοντολογίας των δικηγόρων, επισημαίνοντας ότι ούτε η αναιρεσείουσα ούτε ο νυν νομικός της σύμβουλος ήταν αποδέκτες του επίμαχου μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ενώ η αναιρεσείουσα υποστηρίζει, αφενός, ότι το απόρρητο που προβλέπει ο εν λόγω κώδικας συνιστά εσωτερικό κανόνα του Δικηγορικού Συλλόγου Βρυξελλών (Βέλγιο) ο οποίος δεν τη δεσμεύει και, αφετέρου, ότι η συγκεκριμένη αλληλογραφία αποτελεί καθοριστικό αποδεικτικό στοιχείο για την τεκμηρίωση των ισχυρισμών της (36).
49. Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζω ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν προβλέπει κανέναν ειδικό κανόνα σχετικά με τη χρήση των αποδεικτικών στοιχείων. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, εφαρμοστέα επ’ αυτού είναι η αρχή της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων, από την οποία προκύπτει ότι το παραδεκτό εμπροθέσμως προσκομισθέντος αποδεικτικού στοιχείου μπορεί να αμφισβητηθεί ενώπιον του δικαστή της Ένωσης μόνον εκ του λόγου ότι το οικείο αποδεικτικό στοιχείο αποκτήθηκε παρατύπως (37). Ειδικότερα, σε περίπτωση αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίζονται παρατύπως από διάδικο, πρέπει να σταθμίζονται τα συμφέροντα των διαδίκων στη διαδικασία που συνδέονται με το δικαίωμά τους για δίκαιη δίκη, λαμβανομένων υπόψη των συμφερόντων που προστατεύονται από τους κανόνες που παραβιάστηκαν ή καταστρατηγήθηκαν κατά την απόκτηση των στοιχείων αυτών (38). Εξ αυτού συνάγεται ότι ο δικαστής της Ένωσης, όταν επιλαμβάνεται αιτήματος αφαιρέσεως αποδεικτικών στοιχείων, οφείλει να προβεί σε στάθμιση, αφενός, των συμφερόντων του προσφεύγοντος που προσκόμισε τα εν λόγω αποδεικτικά στοιχεία, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, τη χρησιμότητά τους για την εκτίμηση του βασίμου της ασκηθείσας ενώπιόν του προσφυγής, και, αφετέρου, των συμφερόντων του αντιδίκου τα οποία θα μπορούσαν κατά τρόπο συγκεκριμένο και ουσιαστικό να θιγούν από τη διατήρηση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων στη δικογραφία (39).
50. Υπενθυμίζω επίσης, όσον αφορά την υπό κρίση περίπτωση, ότι, βεβαίως, το Δικαστήριο έχει από μακρού χρόνου αναγνωρίσει το δικαίωμα σεβασμού της εμπιστευτικότητας της αλληλογραφίας μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του (40), ειδικότερα ως έκφανση των αρχών του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη και του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, όπως κατοχυρώνονται, αντιστοίχως, στα άρθρα 47 και 7 του Χάρτη (41) και στα άρθρα 6 και 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ) (42).
51. Τούτων λεχθέντων, φρονώ ότι η προστασία της εμπιστευτικότητας της επικοινωνίας μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του –η οποία εξάλλου αποσκοπεί κυρίως στην προστασία των συμφερόντων του πελάτη– δεν εκτείνεται, σε κάθε περίπτωση, και στην αλληλογραφία μεταξύ δικηγόρων, εκτός αν η επικοινωνία αυτή αποτελεί μέρος της επικοινωνίας μεταξύ δικηγόρου και πελάτη (43). Ειδικότερα, η προστασία της εμπιστευτικότητας της αλληλογραφίας μεταξύ δικηγόρων διασφαλίζεται συνήθως, σε εθνικό επίπεδο, μέσω των κανόνων δεοντολογίας που θεσπίζουν οι αρμόδιοι δικηγορικοί σύλλογοι, ενδεχομένως κατόπιν νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως, δεσμεύει δε μόνον τους δικηγόρους οι οποίοι υπόκεινται στους κανόνες αυτούς (44).
52. Ακόμη και αν γίνει δεκτό, όπως υποστηρίζει το Cedefop, ότι υπήρξε εν προκειμένω παράβαση των κανόνων δεοντολογίας του Δικηγορικού Συλλόγου Βρυξελλών εκ μέρους της πρώην δικηγόρου της αναιρεσείουσας (45), η ευθύνη για την παράβαση αυτή αφορά μόνον την ίδια. Μια τέτοια παράβαση, ακόμη και αν θεωρείτο αποδεδειγμένη, δεν θα μπορούσε, αφ’ εαυτής, να έχει ως συνέπεια την απαγόρευση προσκομίσεως από την αναιρεσείουσα αποδεικτικών στοιχείων τα οποία δεν απέκτησε παρατύπως (46).
53. Το συμπέρασμα αυτό δεν κλονίζεται από το γεγονός ότι, εν προκειμένω, επρόκειτο για αλληλογραφία στην οποία εξεταζόταν η δυνατότητα φιλικού διακανονισμού της διαφοράς, καθόσον, εν πάση περιπτώσει, η αλληλογραφία αυτή δεν αφορούσε την ενδεχόμενη ανταλλαγή εμπιστευτικών πληροφοριών επί του περιεχομένου του ενδεχόμενου φιλικού διακανονισμού της διαφοράς, αλλά απλώς εξέφραζε την κατ’ αρχήν διαθεσιμότητα του Cedefop για την έναρξη τέτοιων διαπραγματεύσεων (47). Εξάλλου, η νομολογία που επικαλείται το Cedefop αφορά την πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα τα οποία είχε καταρτίσει η Επιτροπή στο πλαίσιο προσφυγής λόγω παραβάσεως και δεν φαίνεται εν προκειμένω κρίσιμη (48).
54. Υπό τις συνθήκες αυτές, προτείνω την απόρριψη του αιτήματος του Cedefop για την αφαίρεση του παραρτήματος C.1. από τη δικογραφία (49).
Πρόταση
55. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο:
– να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως ή, σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, να αναιρέσει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 7ης Φεβρουαρίου 2024, VP κατά Cedefop (T-563/22, EU:T:2024:72) και να απορρίψει τον δεύτερο λόγο της προσφυγής-αγωγής που άσκησε η VP ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου·
– να απορρίψει το αίτημα περί αφαιρέσεως του παραρτήματος C.1 από τη δικογραφία.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2 Η αίτησή της στηριζόταν στο άρθρο 90, παράγραφος 1, του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ), ο οποίος εφαρμόζεται στους έκτακτους υπαλλήλους δυνάμει του άρθρου 46 του καθεστώτος που εφαρμόζεται επί του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
3 Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, αφενός, ότι η απόφαση της 12ης Μαΐου 2017 ενείχε πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως, καθόσον ανέφερε ως αιτιολογία για τη μη ανανέωση της συμβάσεως της αναιρεσείουσας τη σχεδιαζόμενη κατάργηση της νομικής υπηρεσίας του Cedefop, και, αφετέρου, εφόσον δεν μπορούσε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η απόφαση αυτή να είχε στηριχθεί σε άλλον λόγο, αναγόμενο στην απώλεια εμπιστοσύνης του διευθυντή του Cedefop προς την αναιρεσείουσα, ότι η εν λόγω απόφαση είχε εκδοθεί κατά προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως και των δικαιωμάτων άμυνας και κατά παράβαση του άρθρου 26 του ΚΥΚ.
4 Με έγγραφο της 2ας Μαρτίου 2021 (στο εξής: απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021), ο εκτελεστικός διευθυντής είχε υποστηρίξει ότι η εκτέλεση της εν λόγω αποφάσεως επέβαλλε μόνον την αποκατάσταση της υλικής ζημίας και την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης, δεδομένου ότι οι συνέπειες της διαπιστωθείσας εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου ελλείψεως νομιμότητας αντισταθμίζονταν από την καταβολή της αποζημιώσεως.
5 Κατόπιν υποβολής διοικητικής ενστάσεως εκ μέρους της αναιρεσείουσας δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ, ο πρόεδρος της επιτροπής προσφυγών απέστειλε προς αυτήν, στις 29 Ιουλίου 2021, έγγραφο στο οποίο ανέφερε ότι η εν λόγω επιτροπή είχε αποφασίσει, κατά τη συνεδρίαση της 16ης Ιουλίου 2021, να κάνει δεκτή την από 28 Απριλίου 2021 ένστασή της και «να ακυρώσει» την απόφαση της 2ας Μαρτίου 2021, εκ του λόγου ότι δεν είχε παρασχεθεί στην αναιρεσείουσα η δυνατότητα να υποβάλει παρατηρήσεις επ’ αυτής. Εν τω μεταξύ, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή της αναιρεσείουσας κατά της αποφάσεως της 2ας Μαρτίου 2021, με τη διάταξη της 20ής Μαΐου 2022, VP κατά Cedefop (T-534/21, EU:T:2022:327).
6 Ο εν λόγω νέος διευθυντής απέστειλε στην αναιρεσείουσα, στις 7 Σεπτεμβρίου 2021, έγγραφο με το οποίο την ενημέρωνε ότι δεν σκόπευε να λάβει τα περαιτέρω μέτρα που ζητούσε με την αίτησή της, εκ του λόγου ότι η ακυρωτική απόφαση είχε ήδη εκτελεστεί πλήρως, την καλούσε δε να υποβάλει τις παρατηρήσεις της επί της αποφάσεως που επρόκειτο να εκδώσει, όπερ η αναιρεσείουσα έπραξε στις 15 Οκτωβρίου 2021.
7 Οι λόγοι ακυρώσεως αυτοί αφορούσαν αναρμοδιότητα της επιτροπής προσφυγών (πρώτος λόγος ακυρώσεως), παράβαση του άρθρου 266 ΣΛΕΕ, καθώς και πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως (δεύτερος λόγος ακυρώσεως), παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας (τρίτος λόγος ακυρώσεως), παραβίαση των αρχών της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, της ίσης μεταχειρίσεως και της απαγορεύσεως των διακρίσεων (τέταρτος λόγος ακυρώσεως), καθώς και κατάχρηση εξουσίας (πέμπτος λόγος ακυρώσεως).
8 Παρατηρώ ότι η διατύπωση της σκέψεως 38 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση. Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, κατ’ αρχάς, ότι «η προσφεύγουσα υπο[στήριζε] ότι το Cedefop όφειλε, σε εκτέλεση της [ακυρωτικής αποφάσεως], να επαναλάβει τη διαδικασία […] και να εκδώσει νέα απόφαση», χωρίς να λάβει ρητώς θέση σχετικά με την ύπαρξη τοιαύτης υποχρεώσεως, εν συνεχεία δε, απάντησε στον εν λόγω ισχυρισμό επισημαίνοντας ότι, «[ε]ντούτοις, [έπρεπε] να επισημανθεί ότι το Cedefop [είχε], εν προκειμένω, συμμορφωθεί προς την υποχρέωση αυτή» (η υπογράμμιση δική μου).
9 Οι λοιποί λόγοι αναιρέσεως που προβάλλει η αναιρεσείουσα αφορούν την παράβαση της υποχρεώσεως αυτεπάγγελτου ελέγχου και διαπιστώσεως της αναρμοδιότητας της επιτροπής προσφυγών για την έκδοση αποφάσεως σχετικά με την εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως (δεύτερος και τρίτος λόγος αναιρέσεως), την παραβίαση της αρχής του «δικαστηρίου που έχει συσταθεί νομίμως», η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), και την αναρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου να εξαφανίσει την ακυρωτική απόφαση (τέταρτος και πέμπτος λόγος αναιρέσεως), την παράβαση του άρθρου 266 ΣΛΕΕ (έκτος λόγος ακυρώσεως), την παραβίαση της νομικής αρχής η οποία απορρέει από τις αποφάσεις της 25ης Οκτωβρίου 2013, Επιτροπή κατά Μοσχονάκη (T‑476/11 P, EU:T:2013:557, σκέψεις 71 και 73), καθώς και της 16ης Οκτωβρίου 2019, ZV κατά Επιτροπής (T-684/18, EU:T:2019:748, σκέψη 20) (έβδομος λόγος αναιρέσεως), έλλειψη αιτιολογίας (όγδοος λόγος αναιρέσεως) και, τέλος, προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη (ένατος λόγος αναιρέσεως). Οι λόγοι αναιρέσεως αυτοί βάλλουν, στο σύνολό τους, αποκλειστικά κατά της αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως βάσει της οποίας το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως της προσφυγής-αγωγής, ο οποίος αφορούσε παράβαση του άρθρου 266 ΣΛΕΕ και πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως (βλ., σχετικώς, σημείο 9 των παρουσών προτάσεων).
10 Με τον συγκεκριμένο λόγο ακυρώσεως, η αναιρεσείουσα υποστήριζε, αφενός, ότι το Cedefop όφειλε, σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως, να επαναλάβει τη διαδικασία εξετάσεως της αιτήσεως ανανεώσεως της συμβάσεώς της και να εκδώσει νέα απόφαση σε αντικατάσταση της επίμαχης αποφάσεως και, αφετέρου, ότι η ανανέωση της συμβάσεώς της ήταν το μόνο μέτρο που μπορούσε να ληφθεί προκειμένου να αρθούν οι διαπιστωθείσες με την ακυρωτική απόφαση παρανομίες. Επισημαίνω ότι, ενώ στην επιγραφή του σημείου VII.1 και στο σημείο 52 της αιτήσεως αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο «έκανε δεκτό» τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, αναφέρεται στο γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο, μολονότι απέρριψε τον συγκεκριμένο λόγο ακυρώσεως, αναγνώρισε, όπως η ίδια ισχυρίζεται, «την υποχρέωση [του Cedefop] να εκδώσει απόφαση αντικατάστασης».
11 Βλ. υποσημείωση 8 των παρουσών προτάσεων.
12 Η αιτιολογία αυτή προκύπτει από τις σελίδες 16 και 17 της αποφάσεως περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως.
13 Στη σκέψη 44 της αποφάσεως αυτής διευκρινίζεται ότι «η αιτιολογία αυτή, η οποία αναπτύσσεται στην απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, αρκούσε αφ’ εαυτής για την αιτιολόγηση της αποφάσεως περί μη ανανεώσεως της συμβάσεως της προσφεύγουσας-ενάγουσας».
14 Με άλλα λόγια, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα της αναιρεσείουσας ότι το Cedefop είχε παραβιάσει το άρθρο 266 ΣΛΕΕ και είχε υποπέσει σε πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως διότι, ανεξαρτήτως του κατά πόσον έπρεπε να ληφθούν μέτρα, ο εν λόγω οργανισμός είχε, εν πάση περιπτώσει, εκδώσει απόφαση σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως.
15 Συγχρόνως, κατά τρόπο κάπως αντιφατικό, η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται ότι ο εκτελεστικός διευθυντής του Cedefop είχε απορρίψει την αίτησή της επανόδου στην υπηρεσία, παρά την έκδοση της ακυρωτικής αποφάσεως.
16 Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, κατά την ανωτέρω διάταξη, σε περίπτωση ακύρωσης ή διαπίστωσης του ανίσχυρου μιας πράξης, τα θεσμικά όργανα που εξέδωσαν την πράξη αυτή έχουν μόνον την υποχρέωση να λάβουν τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της απόφασης αυτής. Συνεπώς, τα θεσμικά όργανα διαθέτουν ευρεία εξουσία εκτιμήσεως προκειμένου να επιλέξουν τα μέσα που πρέπει να χρησιμοποιήσουν για την άρση της διαπιστωθείσας παρανομίας, εξυπακουομένου ότι τα μέσα αυτά πρέπει να είναι συμβατά με το διατακτικό της εν λόγω απόφασης και με το σκεπτικό που αποτελεί το αναγκαίο έρεισμά του (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2018, Bank Tejarat κατά Συμβουλίου, C-248/17 P, EU:C:2018:967, σκέψη 68 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Το Γενικό Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως που της παρέχει το άρθρο 266 ΣΛΕΕ, η διοίκηση οφείλει να επιλέξει μεταξύ των διαφόρων μέτρων που μπορούν να ληφθούν, τα οποία είναι σύμφωνα με το σκεπτικό της ακυρωτικής αποφάσεως καθώς και με τις αρχές και τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης, προκειμένου να συμβιβάσει τα συμφέροντα της υπηρεσίας με την ανάγκη προσήκουσας προστασίας των δικαιωμάτων του προσφεύγοντος, και ότι, κατά την αναζήτηση του μέτρου εκτέλεσης, το οικείο θεσμικό όργανο ή ο οικείος οργανισμός, προκειμένου να τηρήσει τις αρχές και τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης, οφείλει, ιδίως, να μεριμνήσει ώστε τα λαμβανόμενα μέτρα να μην πάσχουν τις ίδιες πλημμέλειες με τις διαπιστωθείσες στην ακυρωτική απόφαση (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2024, ZR κατά EUIPO, T 634/22, EU:T:2024:746, σκέψεις 42 και 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
17 Βλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2024, DD/FRA (C-130/22 P, EU:C:2024:1018, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18 Βλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2024, DD/FRA (C-130/22 P, EU:C:2024:1018, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
19 Τα χωρία αυτά αποτελούν το τελευταίο τμήμα του σημείου C της αποφάσεως αυτής.
20 Η επιτροπή προσφυγών υπογραμμίζει ότι η ίδια η αναιρεσείουσα είχε ζητήσει την αποκατάσταση της υλικής ζημίας που υπέστη λόγω μη ανανεώσεως της συμβάσεώς της.
21 Η επιτροπή προσφυγών υπενθυμίζει ότι, κατά πάγια νομολογία, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων του, να απευθύνει εντολές προς τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ή να υποκαθιστά τα όργανα αυτά.
22 Η απόφαση αυτή προέκυπτε από τα συμπεράσματα της εκτελεστικής επιτροπής, της 3ης Μαρτίου 2021, τα οποία είχε επικαλεσθεί η αναιρεσείουσα στην ένστασή της.
23 Η επιτροπή προσφυγών επισημαίνει ότι το προταθέν χρονοδιάγραμμα για την κίνηση της επίμαχης διαδικασίας προσλήψεως συνδεόταν στενά με το αποτέλεσμα της διαδικασίας προσλήψεως διευθυντή ανθρωπίνων πόρων.
24 Το Γενικό Δικαστήριο στηρίζεται στο τρίτο επιχείρημα για το οποίο έγινε λόγος στο σημείο 31 των παρουσών προτάσεων.
25 Υπενθυμίζω ότι το χωρίο αυτό της αποφάσεως περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως έχει, στο πρωτότυπο κείμενο στην αγγλική γλώσσα, ως εξής: «[b]ased on a thourough and transparent assessment of the status quo performed in 2021 on the basis of 2020 data, Cedefop intends to reorganise the way the legal function works to mitigate the identified risks without intending to reinstate persons or past working organisations» («[β]άσει ενδελεχούς και διαφανούς εξετάσεως της διαμορφωμένης καταστάσεως, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2021 με βάση στοιχεία του 2020, το Cedefop σκοπεύει να αναδιοργανώσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η νομική υπηρεσία με σκοπό τον περιορισμό των εντοπισθέντων κινδύνων, χωρίς να έχει πρόθεση επαναφοράς προσώπων ή προηγούμενων μορφών οργανώσεως της εργασίας»).
26 Με άλλα λόγια, με το εν λόγω επιχείρημα, η επιτροπή προσφυγών φαίνεται να περιορίζεται, κατά βάση, στην αντίκρουση του ισχυρισμού της αναιρεσείουσας με τον οποίον προέβαλε, κατ’ ουσίαν, ότι η απόφαση του εκτελεστικού διευθυντή του Cedefop να επαναφέρει τη θέση εσωτερικού νομικού συμβούλου στο Cedefop, στην οποία συνηγόρησε η εκτελεστική επιτροπή, συνεπαγόταν κατ’ ανάγκην την ανανέωση της συμβάσεώς της, χωρίς να αποφαίνεται επί της αναγκαιότητας ή της σκοπιμότητας της ανανεώσεως αυτής.
27 Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν είναι σαφές για ποιον λόγο το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε μόνον επί της μίας εκ των δύο αιτιολογιών τις οποίες εντόπισε στην επίμαχη απόφαση, όπως αυτή συμπληρώθηκε με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως, χωρίς να κρίνει αναγκαίο να αποφανθεί και επί της κύριου λόγου για την απόρριψη της αιτήσεως της αναιρεσείουσας κατά την άποψη του Cedefop, ο οποίος συνίστατο στο ότι δεν έπρεπε να ληφθεί κανένα περαιτέρω μέτρο σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως, λόγο τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο έκρινε απλώς και μόνον ως αλυσιτελή.
28 Δεδομένου ότι το αντικείμενο των παρουσών προτάσεων περιορίζεται στον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η ως άνω ανάλυση τελεί υπό την επιφύλαξη της εξετάσεως των λοιπών λόγων αναιρέσεως.
29 Βλ. σημείο 17 των παρουσών προτάσεων.
30 Το Γενικό Δικαστήριο απεφάνθη κατ’ αυτόν τον τρόπο στη σκέψη 18 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
31 Πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2024, DD κατά FRA (C-130/22 P, EU:C:2024:1018, σκέψη 39).
32 Τούτο επιβεβαιώνεται από πάγια νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου (βλ. απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2022, QM κατά Ευρωπόλ (Τ-164/21, EU:T:2022:695, σκέψη 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33 Σχετικώς, η αναιρεσείουσα φαίνεται να συγχέει, αφενός, την υποχρέωση του Cedefop να εκδώσει, κατόπιν της ακυρωτικής αποφάσεως, νέα απόφαση επί της αιτήσεως ανανεώσεως της συμβάσεώς της και, αφετέρου, την αιτιολογία στην οποία στηρίζεται η νέα απόφαση (δηλαδή η επίμαχη απόφαση η οποία επικυρώθηκε με την απόφαση περί απορρίψεως της διοικητικής ενστάσεως). Με άλλα λόγια, το κατά πόσον η διαλαμβανόμενη στις αποφάσεις αυτές αιτιολογία είναι ορθή συνδέεται στενά με τη βασιμότητα των αποφάσεων αυτών, ανεξαρτήτως του αν ο εν λόγω οργανισμός εξέδωσε απόφαση σε εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως.
34 Βλ. υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων.
35 Το συγκεκριμένο μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απεστάλη κατόπιν της αιτήσεως της αναιρεσείουσας προς το Cedefop με την οποία ζητούσε την εκτέλεση της ακυρωτικής αποφάσεως διά της ανανεώσεως της συμβάσεώς της, ανανέωση προς την οποία αντιτίθετο το Cedefop.
36 Χάριν σαφήνειας, επισημαίνω ότι, προκαταρκτικώς, η αναιρεσείουσα προβάλλει επίσης ένσταση απαραδέκτου του αιτήματος αυτού εκ του λόγου ότι δεν υποβλήθηκε με χωριστό δικόγραφο. Φρονώ, ωστόσο, ότι η ένσταση αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Συγκεκριμένα, όπως υποστηρίζει το Cedefop, σύμφωνα με το άρθρο 151, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το εν λόγω αίτημα θα έπρεπε να υποβληθεί με χωριστό δικόγραφο μόνον εάν το Cedefop είχε ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί του αιτήματος χωρίς να εισέλθει στην ουσία, όπερ δεν συνέβη εν προκειμένω.
37 Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C-348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 129 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ. επίσης, στη θεωρία, Lenaerts, K. κ.λπ., EU Procedural Law, 2η έκδ., Oxford University Press, 2023, σ. 790. Συναφώς, το Δικαστήριο αποφάσισε την αφαίρεση εγγράφου από τη δικογραφία μιας υποθέσεως, ειδικότερα, σε περιπτώσεις νομικών γνωμοδοτήσεων που είχαν εκδοθεί, για εσωτερική χρήση, από τις νομικές υπηρεσίες των θεσμικών οργάνων (διατάξεις της 23ης Οκτωβρίου 2002, Αυστρία κατά Συμβουλίου, C-445/00, EU:C:2002:607, σκέψη 12, και της 14ης Μαΐου 2019, Ουγγαρία κατά Κοινοβουλίου, C-650/18, EU:C:2019:438, σκέψεις 8 έως 19) ή από εθνική διοικητική αρχή (διάταξη της 23ης Μαρτίου 2007, Stadtgemeinde Frohnleiten και Gemeindebetriebe Frohnleiten, C-221/06, EU:C:2007:185, σκέψεις 19 έως 23).
38 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C-348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 130). Στην περίπτωση εκείνη, επρόκειτο για εσωτερικά έγγραφα περί των οποίων διαλάμβανε ο κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43), των οποίων η προσκόμιση ούτε επετράπη από το οικείο θεσμικό όργανο ούτε διατάχθηκε από τον δικαστή της Ένωσης.
39 Πρβλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 131).
40 Βλ. απόφαση της 18ης Μαΐου 1982, AM & S Europe κατά Επιτροπής (155/79, EU:C:1982:157, σκέψεις 18 έως 27).
41 Βλ., συναφώς, όσον αφορά γενικότερα τα θεμέλια της προστασίας του επαγγελματικού απορρήτου των δικηγόρων, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Poiares Maduro στην υπόθεση Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ. (C-305/05, EU:C:2006:788, σημεία 36 έως 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ. επίσης, στη θεωρία, Van Gerven, D., «Professional Secrecy in Europe», σε Professional Secrecy of Lawyers in Europe, Cambridge University Press, 2013, σ. 6 έως 8.
42 Όπως επισήμανα στις προτάσεις μου στην υπόθεση Orde van Vlaamse Balies κ.λπ. (C-694/20, EU:C:2022:259, σημείο 49), τις οποίες ακολούθησε ως προς το σημείο αυτό το Δικαστήριο στην απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022, Orde van Vlaamse Balies κ.λπ. (C-694/20, EU:C:2022:963, σκέψη 27), από τη νομολογία του ΕΔΔΑ προκύπτει ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ προστατεύει την εμπιστευτικότητα οποιασδήποτε αλληλογραφίας μεταξύ ιδιωτών και παρέχει αυξημένη προστασία στην επικοινωνία μεταξύ των δικηγόρων και των πελατών τους (πρβλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Michaud κατά Γαλλίας, CE:ECHR:2012:1206JUD001232311, § 117 και 118). Όπως και η διάταξη αυτή, στο προστατευτικό πεδίο της οποίας εμπίπτει όχι μόνον η δραστηριότητα της υπερασπίσεως, αλλά και η παροχή νομικών συμβουλών, το άρθρο 7 του Χάρτη διασφαλίζει κατ’ ανάγκην το απόρρητο της παροχής νομικών συμβουλών τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς την ύπαρξή της. Πράγματι, όπως επισήμανε το ΕΔΔΑ, τα πρόσωπα που συμβουλεύονται δικηγόρο μπορούν ευλόγως να αναμένουν ότι η μεταξύ τους επικοινωνία θα παραμείνει ιδιωτική και εμπιστευτική [απόφαση του ΕΔΔΑ της 9ης Απριλίου 2019, Altay κατά Τουρκίας (No 2), CE:ECHR:2019:0409JUD001123609, § 49]. Ως εκ τούτου, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις, είναι επιβεβλημένο τα πρόσωπα αυτά να μπορούν να έχουν εμπιστοσύνη ότι ο δικηγόρος τους δεν θα αποκαλύψει σε κανέναν, χωρίς τη συγκατάθεσή τους, ότι τους παρέχει συμβουλές.
43 Πρβλ., μεταξύ άλλων, Van Gerven, D., «Professional Secrecy in Europe», σε Professional Secrecy of Lawyers in Europe, Cambridge University Press, 2013, σ. 17 και 18.
44 Εξάλλου, ως προς το ζήτημα αυτό δεν υφίσταται ομοιομορφία μεταξύ των εθνικών νομικών συστημάτων. Ναι μεν, σε ορισμένα συστήματα, η αλληλογραφία αυτή απολαύει σχεδόν απόλυτης προστασίας (βλ., για παράδειγμα, εκτός από το άρθρο 6.1 του βελγικού κώδικα δεοντολογίας των δικηγόρων, που μνημονεύει το Cedefop, το άρθρο 3.1 του εθνικού εσωτερικού κανονισμού του δικηγορικού επαγγέλματος στη Γαλλία και το άρθρο 48 του ιταλικού κώδικα δεοντολογίας των δικηγόρων), πλην όμως, ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, η απορρέουσα από την προστασία αυτή υποχρέωση βαρύνει τους συγκεκριμένους δικηγόρους. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατά το άρθρο 5.3.1 του κώδικα δεοντολογίας για τους ευρωπαίους δικηγόρους του Συμβουλίου των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (CCBE) (έκδοση 2019), το οποίο είναι διαθέσιμο στη γαλλική γλώσσα στην ακόλουθη διαδικτυακή διεύθυνση: https://www.ccbe.eu/fileadmin/speciality_distribution/public/documents/DEONTOLOGY/DEON_CoC/FR_DEON_CoC.pdf., «[α]ν ο δικηγόρος που σκοπεύει να κοινοποιήσει έγγραφα σε δικηγόρο άλλου Κράτους Μέλους επιθυμεί να παραμείνουν εμπιστευτικά ή να μην επιφέρουν ζημιογόνο αποτέλεσμα, θα πρέπει να εκφράσει την πρόθεσή του αυτή προτού κοινοποιήσει τα έγγραφα». Το άρθρο 5.3.2 του εν λόγω κώδικα διευκρινίζει ότι «[α]ν ο πιθανός παραλήπτης των κοινοποιημένων εγγράφων δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη φύση των εγγράφων ως εμπιστευτικών ή ως μη επιφερόντων ζημιογόνο αποτέλεσμα, πρέπει να ενημερώσει τον αποστολέα ανάλογα χωρίς καθυστέρηση». Εξάλλου, το σχόλιο επί του άρθρου 5.3 του επεξηγηματικού υπομνήματος του εν λόγω εγγράφου κάνει λόγο για διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών μελών.
45 Συναφώς, επισημαίνω ότι, μολονότι η περίσταση την οποία επικαλείται η αναιρεσείουσα, ότι δηλαδή ο εκπρόσωπος του Cedefop ζήτησε ο ίδιος από την προηγούμενη εκπρόσωπο της αναιρεσείουσας να γνωστοποιήσει σε αυτήν το περιεχόμενο της επικοινωνίας του, δεν στηρίζεται σε κανένα αποδεικτικό στοιχείο, εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, το ίδιο το περιεχόμενο της επικοινωνίας επέβαλλε σε αυτήν να ενημερώσει την πελάτισσά της σχετικά με τη διαθεσιμότητα του Cedefop για την έναρξη συζητήσεων. Ωστόσο, δεν θα τοποθετηθώ επί της δυνατότητας κατά λέξη αναπαραγωγής του συνόλου των επικοινωνιών μεταξύ των δύο εμπλεκόμενων συναδέλφων αντί συνοπτικής παραθέσεώς τους, ζήτημα το οποίο, εν πάση περιπτώσει, διέπεται από τους κανόνες του αρμόδιου δικηγορικού συλλόγου και δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω.
46 Ιδίως κατά την έννοια της νομολογίας που μνημονεύεται στο σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.
47 Συναφώς, σε παρόμοια περίπτωση, το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε, κατ’ ουσίαν, ότι είναι δυνατή η επίκληση του γεγονότος ότι υπήρξε επικοινωνία μεταξύ των διαδίκων με σκοπό τον ενδεχόμενο φιλικό διακανονισμό της διαφοράς (απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 2023, BZ κατά ΕΚΤ, T-162/21, EU:T:2023:647, σκέψη 133).
48 Ειδικότερα, στο πλαίσιο της νομολογίας αυτής, το Γενικό Δικαστήριο απεφάνθη, κατ’ ουσίαν, ότι η διαφύλαξη του επίμαχου σκοπού, ήτοι του φιλικού διακανονισμού της διαφοράς μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους πριν από την έκδοση της αποφάσεως του Δικαστηρίου, δικαιολογούσε την άρνηση προσβάσεως σε έγγραφα συνταχθέντα στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας (βλ. απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2007, API κατά Επιτροπής, T‑36/04, EU:T:2007:258, σκέψη 121 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
49 Το ως άνω συμπέρασμα τελεί, προφανώς, υπό την επιφύλαξη της εκτιμήσεως της αποδεικτικής ισχύος του εν λόγω εγγράφου από το Δικαστήριο σύμφωνα με την αρχή της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων που μνημονεύεται στο σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.