<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
  <head>
    <title>2017-04-201704C0125-00-TRA-DOC-EL-CONCL-C-0516-15-201610633-07_01</title>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="el-GR" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="el" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="CNC" name="TypeDoc"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="" name="Vademecum"/>
    <meta content="tmil" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="0516" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2015" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="EL" name="Langue"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="CNC_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 06/04/2018 12:59:42" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="fac0084007a94f7d8a7829d714d837d8" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0516" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="PV" name="NatureAff"/>
    <meta content="PV" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId22" style="first"/>
      <div id="rId18" style="even">ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ WAHL – ΥΠΟΘΕΣΗ C‑516/15 P</div>
      <div id="rId19" style="default">AKZO NOBEL κ.λπ. κατά ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ</div>
    </div>
    <p class="C36Centre" id="para-1" title="page-1">
      ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-2" title="page-1">
      NILS WAHL
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-3" title="page-1">
      της 21ης Δεκεμβρίου 2016  (<span class="note">
<a id="c-1" href="#t-1">1</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C38Centregrasgrandespacement" id="para-4" title="page-1">
      Υπόθεση C‑516/15 P
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-5" title="page-1">
      Akzo Nobel NV
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-6" title="page-1">
      Akzo Nobel Chemicals GmbH
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-7" title="page-1">
      Akzo Nobel Chemicals BV
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-8" title="page-1">
      κατά
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-9" title="page-1">
      Ευρωπαϊκής Επιτροπής
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-10" title="page-1">
      «Αίτηση αναιρέσεως – Συμπράξεις – Ευρωπαϊκές αγορές σταθεροποιητών θερμότητας – Απόφαση διαπιστώνουσα δύο παραβάσεις του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Καθορισμός των τιμών, κατανομή των αγορών και ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών – Καταλογισμός της ευθύνης – Παραβάσεις διαπραχθείσες από θυγατρικές και παράγωγη ευθύνη της μητρικής εταιρίας – Συνέπειες της ακυρώσεως επιβληθέντος στις θυγατρικές προστίμου λόγω της εκπνοής της προθεσμίας παραγραφής κατά το άρθρο 25, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003»
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-11" title="page-1">
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, η οποία ασκήθηκε κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 15ης Ιουλίου 2015, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑47/10, EU:T:2015:506) (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση), ζητείται να παράσχει το Δικαστήριο ορισμένες διευκρινίσεις ως προς τις συγκεκριμένες συνέπειες που πρέπει να συναχθούν από τις αρχές που έχει διατυπώσει στον τομέα του καταλογισμού της ευθύνης των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ακριβέστερα, ανακύπτει το ερώτημα αν, και ενδεχομένως εντός ποιων ορίων, η παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής της εξουσίας επιβολής κυρώσεων που διαπιστώθηκε έναντι θυγατρικής εταιρίας δύναται να επεκταθεί υπέρ της μητρικής εταιρίας. Πράγματι, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι, λόγω παραγραφής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορούσε πλέον να επιβάλει πρόστιμο στην Akzo Nobel Chemicals GmbH (στο εξής: Akzo GmbH) και στην Akzo Chemicals BV (στο εξής: Akzo BV), θυγατρικές εταιρίες της Akzo Nobel NV, δεν είχε ως συνέπεια «να τίθεται υπό αμφισβήτηση η ευθύνη της μητρικής εταιρίας και να παρακωλύονται οι διώξεις ως προς αυτήν». Συγκεκριμένα, έκρινε ότι «η συμπλήρωση της παραγραφής που προβλέπει το άρθρο 25 του κανονισμού [ΕΚ] 1/2003 [ (<span class="note">
<a id="c-2" href="#t-2">2</a>
</span>)] δεν [είχε] ως αποτέλεσμα την εξάλειψη μιας παραβάσεως ούτε την παρεμπόδιση της Επιτροπής να διαπιστώσει, μέσω αποφάσεως, την ευθύνη για μια τέτοια παράβαση [...], αλλά μόνον το ότι οι αποδέκτες αποφεύγουν τις διώξεις που αποσκοπούν στην επιβολή κυρώσεων».</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για τους λόγους που θα εκθέσω στην ανάλυση που ακολουθεί, είμαι της γνώμης ότι η κρίση αυτή είναι επικριτέα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">I –</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ιστορικό της διαφοράς</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το πραγματικό πλαίσιο εντός του οποίου ανέκυψε η διαφορά, το οποίο αναντιρρήτως είναι περίπλοκο, εκτίθεται στις σκέψεις 1 έως 50 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για να γίνει κατανοητή η υπόθεση, θα περιοριστώ στην υπόμνηση των ακολούθων στοιχείων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η παρούσα υπόθεση αφορά την απόφαση C(2009) 8682 τελικό της Επιτροπής, της 11ης Νοεμβρίου 2009, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) (υπόθεση COMP/38589 – Σταθεροποιητές θερμότητας) (στο εξής: επίμαχη απόφαση).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με την επίμαχη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι ορισμένες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και οι αναιρεσείουσες, είχαν παραβεί το άρθρο 81 ΕΚ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον EΟΧ, δεδομένου ότι μετείχαν σε δύο συνολικές συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές με αντικείμενο τη νόθευση του ανταγωνισμού, οι οποίες κάλυπταν το σύνολο του ΕΟΧ και αφορούσαν δύο τομείς σταθεροποιητών θερμότητας, και συγκεκριμένα, αφενός, τον τομέα των σταθεροποιητών κασσιτέρου και, αφετέρου, τον τομέα του εποξειδωμένου σογιέλαιου και των εστέρων (στο εξής: τομέας ESBO/εστέρων).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η επίμαχη απόφαση δέχεται την ύπαρξη δύο παραβάσεων που αφορούσαν τις δύο αυτές κατηγορίες σταθεροποιητών θερμότητας και συνίσταντο στον καθορισμό των τιμών, την κατανομή των αγορών μέσω ποσοστώσεων πωλήσεως, την κατανομή της πελατείας και την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η απόφαση αυτή ορίζει ότι οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις είχαν συμμετοχή στις παραβάσεις αυτές σε διάφορες περιόδους, κατά το χρονικό διάστημα από 24 Φεβρουαρίου 1987 έως 21 Μαρτίου 2000 όσον αφορά τους σταθεροποιητές κασσιτέρου, και κατά το χρονικό διάστημα από 11 Σεπτεμβρίου 1991 έως 26 Σεπτεμβρίου 2000 όσον αφορά τον τομέα των ESBO/εστέρων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η επίμαχη απόφαση απευθύνθηκε, όσον αφορά κάθε παράβαση, σε 20 εταιρίες, οι οποίες είχαν συμμετοχή είτε ευθέως στις περί ων πρόκειται παραβάσεις είτε, λαμβανομένης υπόψη της ευθύνης τους που έγινε δεκτή, ως μητρικές εταιρίες (αιτιολογική σκέψη 510 της επίμαχης αποφάσεως).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Επιτροπή διέκρινε τη συμμετοχή των αναιρεσειουσών στις συμπράξεις σε τρεις χωριστές περιόδους παραβάσεως. Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως αφορά μόνο την πρώτη περίοδο παραβάσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για την πρώτη περίοδο παραβάσεως, αυτήν που προηγείται της 28ης Ιουνίου 1993, η Επιτροπή έκρινε ότι εταιρίες που ανήκουν εμμέσως στην Akzo, νυν Akzo Nobel, είχαν ευθέως συμμετοχή στις παραβάσεις, ήτοι η Akzo GmbH στην παράβαση σχετικά με τους σταθεροποιητές κασσιτέρου, και η Akzo BV στην παράβαση σχετικά με τον τομέα των ESBO/εστέρων. Η ευθύνη για την παράβαση καταλογίστηκε στην Akzo Nobel ως μητρική εταιρία (αιτιολογικές σκέψεις 512 έως 519 της επίμαχης αποφάσεως).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για τη δεύτερη περίοδο παραβάσεως, μεταξύ 28 Ιουνίου 1993 και 2 Οκτωβρίου 1998, η Επιτροπή έκρινε ότι οι παραβάσεις είχαν διαπραχθεί από την «κοινοπραξία Akcros» η οποία δεν είχε ιδία νομική προσωπικότητα (αιτιολογικές σκέψεις 563 και 564 της επίμαχης αποφάσεως).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για την τρίτη περίοδο παραβάσεως, από 2 Οκτωβρίου 1998 έως 21 Μαρτίου 2000 για τους σταθεροποιητές κασσιτέρου και από 2 Οκτωβρίου 1998 έως 22 Μαρτίου 2000 για τον τομέα των ESBO/εστέρων, η Επιτροπή έκρινε ότι οι παραβάσεις είχαν διαπραχθεί από την Akcros (αιτιολογικές σκέψεις 582 έως 587 της επίμαχης αποφάσεως).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά τον καταλογισμό των προστίμων, το άρθρο 2 της επίμαχης αποφάσεως ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-28" title="page-2">
      «Για την/(τις) παράβαση/εις στην αγορά των σταθεροποιητών κασσιτέρου [...], επιβάλλονται τα εξής πρόστιμα:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-29" title="page-2">
      [...]
    </p>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-30" title="page-2">
      4) Η [Akzo Nobel], η [Akzo GmbH] και η [Akcros] ευθύνονται από κοινού και εις ολόκληρον για ποσό 1 580 000 ευρώ·
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-31" title="page-2">
      [...]
    </p>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-32" title="page-2">
      6) Η [Akzo Nobel] και η [Akzo GmbH] ευθύνονται από κοινού και εις ολόκληρον για ποσό 9 820 000 ευρώ·
    </p>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-33" title="page-2">
      7) Η [Akzo Nobel] ευθύνεται από κοινού και εις ολόκληρον για ποσό 1 432 700 ευρώ·
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-34" title="page-2">
      [...]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-35" title="page-2">
      Για την/(τις) παράβαση/εις στην [αγορά των ESBO/εστέρων], επιβάλλονται τα εξής πρόστιμα:
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-36" title="page-2">
      [...]
    </p>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-37" title="page-2">
      21) Η [Akzo Nobel], η [Akzo BV] και η [Akcros] ευθύνονται από κοινού και εις ολόκληρον για ποσό 2 033 000 ευρώ·
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-38" title="page-2">
      [...]
    </p>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-39" title="page-2">
      23) Η [Akzo Nobel] και η [Akzo BV] ευθύνονται από κοινού και εις ολόκληρον για ποσό 3 467 000 ευρώ·
    </p>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-40" title="page-2">
      24) Η [Akzo Nobel] ευθύνεται για ποσό 2 215 303 ευρώ [...]».
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με απόφαση της Επιτροπής της 30ής Ιουνίου 2011, η επίμαχη απόφαση τροποποιήθηκε κατά το μέρος που είχε απευθυνθεί στην Akzo Nobel και στην Akcros (στο εξής: τροποποιητική απόφαση).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με την αιτιολογική σκέψη 1 της τροποποιητικής αποφάσεως, η Επιτροπή υπενθύμισε ότι, με την επίμαχη απόφαση, είχε επιβάλει πρόστιμα στην Akzo Nobel και στην Akcros, «από κοινού και εις ολόκληρον» με τις Elementis plc, Elementis Holdings Limited και Elementis Services Limited.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με την αιτιολογική σκέψη 2 της τροποποιητικής αποφάσεως, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, κατόπιν της αποφάσεως της 29ης Μαρτίου 2011, ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. (C‑201/09 P και C‑216/09 P, EU:C:2011:190), αποφάσισε να ανακαλέσει την επίμαχη απόφαση κατά το μέρος που είχε απευθυνθεί, μεταξύ άλλων, στην Elementis και στην Elementis Holdings Limited.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, η Επιτροπή τροποποίησε την επίμαχη απόφαση, κατά το μέρος που είχε απευθυνθεί στην Akzo Nobel και στην Akcros, στο μέτρο που οι εταιρίες αυτές είχαν κριθεί αλληλεγγύως υπεύθυνες, με την Elementis, για τα επιβληθέντα πρόστιμα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τέλος, με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 12 Σεπτεμβρίου 2011, η Akzo Nobel και η Akcros άσκησαν προσφυγή κατά της τροποποιητικής αποφάσεως της Επιτροπής. Η εν λόγω τροποποιητική απόφαση ακυρώθηκε με την απόφαση της 15ης Ιουλίου 2015, Akzo Nobel και Akcros Chemicals κατά Επιτροπής (T‑485/11, EU:T:2015:517). Κατά της αποφάσεως αυτής δεν ασκήθηκε αίτηση αναιρέσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">II –</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 27 Ιανουαρίου 2010, οι αναιρεσείουσες ζήτησαν την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως ή, επικουρικώς, τη μείωση του ποσού των προστίμων που τους επιβλήθηκαν.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Προς στήριξη της προσφυγής τους, οι αναιρεσείουσες διατύπωσαν πέντε λόγους ακυρώσεως, με τον πρώτο εκ των οποίων προβάλλονταν παραβάσεις των κανόνων περί παραγραφής. Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, με το οποίο προβαλλόταν παράβαση του άρθρου 25, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1/2003, οι αναιρεσείουσες υποστήριζαν ότι από τις 28 Ιουνίου 1998 η Επιτροπή δεν μπορούσε πλέον να κινηθεί εναντίον της Akzo GmbH και της Akzo BV και, ως εκ τούτου, να επιβάλει στις εταιρίες αυτές πρόστιμο εις ολόκληρον με την Akzo Nobel, ως μητρική εταιρία των εν λόγω εταιριών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι αιτιάσεις τους έγιναν εν μέρει δεκτές. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι έπρεπε να ακυρώσει το άρθρο 2, σημεία 4, 6, 21 και 23, της επίμαχης αποφάσεως, κατά το μέρος που πρόστιμα επιβλήθηκαν στην Akzo GmbH και στην Akzo BV όσον αφορά την πρώτη περίοδο παραβάσεως, αλλά να απορρίψει τις αιτιάσεις κατά τα λοιπά. Το εν προκειμένω σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου εκτίθεται κυρίως στις σκέψεις 118 έως 128 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">III –</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αιτήματα των διαδίκων</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι αναιρεσείουσες ζητούν από το Δικαστήριο:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">κυρίως, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος που έκρινε ότι η ευθύνη για τα πρόστιμα που αρχικώς επιβλήθηκαν στην Akzo Gmbh και στην Akzo BV για τη συμμετοχή τους στις παραβάσεις δύναται να συνεχίσει να καταλογίζεται στην Akzo Nobel μετά την ακύρωση των εν λόγω προστίμων από το Γενικό Δικαστήριο·</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">να ακυρώσει την επίμαχη απόφαση κατά το μέρος που διαπιστώνει τη συμμετοχή της Akzo GmbH και της Akzo BV στις παραβάσεις, και ειδικότερα να ακυρώσει το άρθρο της 1, σημείο 1, στοιχείο βʹ, και το άρθρο της 1, σημείο 2, στοιχείο βʹ·</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">να ακυρώσει την επίμαχη απόφαση κατά το μέρος που καταλογίζει ευθύνη και/ή επιβάλλει πρόστιμο στην Akzo Nobel λόγω της παραβατικής συμπεριφοράς των Akzo GmbH και Akzo BV, και ειδικότερα να ακυρώσει το άρθρο της 1, σημείο 1, στοιχείο αʹ, για την περίοδο από τις 24 Φεβρουαρίου 1987 έως τις 28 Ιουνίου 1993 και το άρθρο της 1, σημείο 2, στοιχείο αʹ, για την περίοδο από τις 11 Σεπτεμβρίου 1991 έως τις 28 Ιουνίου 1993 και/ή το άρθρο της 2, σημεία 6 και 23·</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">επικουρικώς, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο, και</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και την καταδίκη των αναιρεσειουσών στα δικαστικά έξοδα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">IV –</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ανάλυση της αιτήσεως αναιρέσεως</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Α – Επιχειρήματα των διαδίκων</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες, Akzo Nobel κ.λπ., διατυπώνουν ένα και μοναδικό λόγο αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλουν, κατ’ ουσίαν, παράβαση των κανόνων περί της ευθύνης των μητρικών εταιριών για την παραβατική συμπεριφορά των θυγατρικών τους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επισημαίνουν ότι προσφάτως το Δικαστήριο επιβεβαίωσε, με την απόφασή του της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Total κατά Επιτροπής (C‑597/13 P, EU:C:2015:613), ότι, όταν η ευθύνη μητρικής εταιρίας απορρέει στο σύνολό της από την ευθύνη της θυγατρικής της, η ευθύνη της μητρικής δεν δύναται να υπερβαίνει αυτήν της θυγατρικής της. Στην περίπτωση αυτή, αν η μητρική εταιρία ασκήσει προσφυγή με το ίδιο αντικείμενο με αυτό της προσφυγής της θυγατρικής, η μητρική εταιρία πρέπει να επωφεληθεί από τη μερική ή ολική ακύρωση του προστίμου που επιβλήθηκε στη θυγατρική.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, οι αναιρεσείουσες διατείνονται ότι η ακύρωση των προστίμων που επιβλήθηκαν στην Akzo GmbH και στην Akzo BV πρέπει να συνεπάγεται την ακύρωση του προστίμου που επιβλήθηκε στην Akzo Nobel, ως μητρική εταιρία, για την περίοδο παραβάσεως που προηγήθηκε της «κοινοπραξίας Akcros», εφόσον το πρόστιμο αυτό είχε επιβληθεί σε αυτήν μόνο λόγω της άμεσης συμμετοχής των θυγατρικών της στις παραβάσεις. Επομένως, η ευθύνη της Akzo Nobel ήταν αμιγώς παράγωγη και παρεπόμενη και εξηρτάτο από την ευθύνη των θυγατρικών της.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, η ακύρωση των προστίμων που επιβλήθηκαν στην Akzo GmbH και στην Akzo BV πρέπει να έχει ως συνέπεια την ολική ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως όσον αφορά τις αναιρεσείουσες για την πρώτη περίοδο παραβάσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στο πλαίσιο αυτό, οι αναιρεσείουσες επισημαίνουν ότι, κατόπιν της αποφάσεως της 29ης Μαρτίου 2011, ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. (C‑201/09 P και C‑216/09 P, EU:C:2011:190), η Επιτροπή βρέθηκε αντιμέτωπη με το γεγονός ότι δεν μπορούσε πλέον να επιβάλει πρόστιμο στην Elementis και στην Ciba/BASF λόγω παραγραφής. Επομένως, όπως προέκυπτε από την τροποποιητική απόφαση, η Επιτροπή όχι μόνον ανακάλεσε τα πρόστιμα, αλλά και αναθεώρησε τη διαπίστωση οποιασδήποτε συμμετοχής των επιχειρήσεων αυτών στις παραβάσεις.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά τις αναιρεσείουσες, δυνάμει της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως και προκειμένου να συναχθούν, σύμφωνα με το άρθρο 266, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, όλες οι συνέπειες της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή έπρεπε να υιοθετήσει την ίδια προσέγγιση έναντι της Akzo GmbH και της Akzo BV. Πάντως, η επίμαχη απόφαση εξακολουθεί να περιλαμβάνει διαπίστωση παραβάσεως όσον αφορά τις ανωτέρω εταιρίες.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το γεγονός ότι η Επιτροπή πάντοτε μπορούσε να επιβάλει πρόστιμο σε άλλες νομικές οντότητες που ανήκαν στον όμιλο Akzo δεν ασκεί επιρροή, εφόσον, σύμφωνα με τη νομολογία σχετικά με τα δικαιώματα άμυνας και τις ατομικές διαδικαστικές εγγυήσεις, πρέπει να συγκρίνονται οι καταστάσεις των διαφόρων νομικών οντοτήτων και όχι η κατάσταση των εμπλεκομένων επιχειρήσεων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Επιτροπή διατείνεται ότι η αίτηση αναιρέσεως είναι, τουλάχιστον εν μέρει, απαράδεκτη. Πρώτον, οι αναιρεσείουσες δεν επισημαίνουν καμία πλάνη περί το δίκαιο, αλλά περιορίζονται να επαναλάβουν τις αιτιάσεις που απέρριψε το Γενικό Δικαστήριο. Δεύτερον, ο λόγος αναιρέσεως, κατά το μέρος που αναφέρεται σε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως όσον αφορά την Elementis και την Ciba/BASF, πρέπει να θεωρηθεί ως νέος ισχυρισμός. Πάντως, σύμφωνα με το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου και τη νομολογία, ένας τέτοιος ισχυρισμός πρέπει να απορριφθεί. Το επιχείρημα περί της φερόμενης αποτελεσματικότητας της διαδικασίας δεν μπορεί να γίνει δεκτό στο πλαίσιο αυτό.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η συμπλήρωση της παραγραφής δεν την εμπόδιζε να διαπιστώσει την ευθύνη του αποδέκτη έναντι του οποίου το πρόστιμο είχε παραγραφεί. Eν προκειμένω, η διατήρηση της ευθύνης των θυγατρικών έχει σημασία και είναι θεμιτή τόσο ως βάση για τον καθορισμό της ευθύνης της μητρικής εταιρίας όσο και για την άσκηση ενδεχομένων αγωγών αποζημιώσεως κατά της επιχειρήσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά την ανάκληση της επίμαχης αποφάσεως έναντι της Elementis και της Ciba/BASF, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η παραγραφή είχε συμπληρωθεί για όλες τις νομικές οντότητες των επιχειρήσεων αυτών, οι οποίες απλώς είχαν εγκαταλείψει τη σύμπραξη. Αντιθέτως, στην προκειμένη περίπτωση, η Akzo Nobel είχε μετάσχει μέσω διαφόρων θυγατρικών σε δύο ενιαίες και διαρκείς παραβάσεις, για τις οποίες δεν είχε συμπληρωθεί ο χρόνος παραγραφής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Επιτροπή παρατηρεί ακόμη ότι το Γενικό Δικαστήριο, στην απόφαση της 15ης Ιουλίου 2015, Akzo Nobel και Akcros Chemicals κατά Επιτροπής (T‑485/11, EU:T:2015:517), περιορίστηκε να διαπιστώσει μια διαδικαστική πλημμέλεια όσον αφορά την τροποποιητική απόφαση. Επιπλέον, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, η επίμαχη απόφαση είχε ρητώς διατηρηθεί κατά το μέρος που διαπιστώνει τη συμμετοχή των τριών νομικών οντοτήτων που ανήκουν στον όμιλο Akzo στις παραβάσεις της περιόδου που προηγείται της κοινοπραξίας Akcros. Επομένως, από τις εν λόγω αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου δεν προκύπτει καμία υποχρέωση για την Επιτροπή να ανακαλέσει την επίμαχη απόφαση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά τους κανόνες που διέπουν την παράγωγη ευθύνη των μητρικών εταιριών, η Επιτροπή φρονεί ότι οι επικρίσεις των αναιρεσειουσών δεν αντικατοπτρίζουν ορθώς τη σχετική νομολογία. Με την απόφασή του της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Total κατά Επιτροπής (C‑597/13 P, EU:C:2015:613), το Δικαστήριο, αναφερόμενο σε παράγοντες ικανούς να χαρακτηρίσουν ατομικώς την προσαπτόμενη στη μητρική εταιρία συμπεριφορά, επιβεβαίωσε ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν δικαιολογείται η επέκταση στη μητρική εταιρία μειώσεως προστίμου η οποία χορηγήθηκε στη θυγατρική.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά την Επιτροπή, η επέκταση αυτή είναι δυνατή μόνον όταν ανακύπτει ο ίδιος λόγος ευθύνης ή επιβολής προστίμου για τις δύο αυτές οντότητες, και όχι κάθε φορά που η θυγατρική κερδίζει εν μέρει ή εν όλω τη δίκη. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι δεν είναι δυνατή η εξαντλητική απαρίθμηση των «ατομικών παραγόντων» που δικαιολογούν την επιβολή διαφορετικού προστίμου στη μητρική εταιρία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η ανάλυση των κυριότερων αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου καταδεικνύει ότι η προσέγγιση του δικαστή της Ένωσης στον τομέα αυτόν παρουσιάζει συνοχή. Από τις αποφάσεις του προκύπτει ότι, κατά κανόνα, το ίδιο πρόστιμο επιβάλλεται στη μητρική και στη θυγατρική εταιρία αν, κατά την περίοδο της παραβάσεως, αποτελούσαν μέρος μιας και μόνον επιχειρήσεως, δεν διαχωρίστηκαν στη συνέχεια και δεν είχαν συμμετοχή στην παράβαση, ατομικώς ή μέσω άλλων θυγατρικών, πριν αποτελέσουν μία και μόνον επιχείρηση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όταν η μείωση που χορηγείται στη θυγατρική συνδέεται άμεσα με την ευθύνη για την παράβαση, όσον αφορά ιδίως τη διάρκεια της τελευταίας, εγγενές στοιχείο της αρχής της παράγωγης ευθύνης είναι να έχει άμεση συνέπεια για τη μητρική εταιρία η μείωση της ευθύνης και του προστίμου που επιβλήθηκε στη θυγατρική. Η Επιτροπή προβάλλει ότι η διάρκεια της συμμετοχής μιας μητρικής εταιρίας μπορεί, πάντως, να διαφέρει από τη διάρκεια της συμμετοχής μιας θυγατρικής της, για παράδειγμα αν η θυγατρική τερμάτισε τη συμμετοχή της, αλλά μια άλλη θυγατρική του ίδιου ομίλου, ή ευθέως η μητρική εταιρία, συνέχισε τη συμμετοχή της. Στην περίπτωση αυτή, η παραγραφή θα μπορούσε ενδεχομένως να ισχύει για την πρώτη θυγατρική που εμπλέκεται ευθέως στη σύμπραξη, αλλά όχι για τη μητρική εταιρία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι από την απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. (C‑201/09 P και C‑216/09 P, EU:C:2011:190), προκύπτει ότι η παραγραφή ισχύει ατομικά για κάθε νομική οντότητα και όχι ομοιόμορφα για το σύνολο της επιχειρήσεως, πράγμα που σημαίνει ότι πρόκειται για αναγνωρισμένη κατάσταση, στο πλαίσιο της οποίας δικαιολογείται η μη επέκταση μιας μειώσεως προστίμου στη μητρική εταιρία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τέλος, κατά την Επιτροπή, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, συνέκρινε την παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής με τις ατομικές διαδικαστικές εγγυήσεις, όπως τα δικαιώματα άμυνας, καθώς και με την υποχρέωση της Επιτροπής να κοινοποιεί τόσο την ανακοίνωση αιτιάσεων όσο και την απόφαση επιβολής τέτοιων κυρώσεων στο συγκεκριμένο νομικό πρόσωπο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Β – Εκτίμηση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πριν εξετάσω την ουσία της παρούσας υποθέσεως, πρέπει να τοποθετηθώ εν συντομία επί των λόγων απαραδέκτου που η Επιτροπή προβάλλει με το υπόμνημά της επί της αιτήσεως αναιρέσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί του παραδεκτού</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όπως επισήμανε η Επιτροπή, είναι σαφές ότι οι αιτιάσεις των αναιρεσειουσών με τις οποίες προβάλλονται, αφενός, παραβίαση εκ μέρους της Επιτροπής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως όσον αφορά τις εταιρίες των ομίλων Ciba/BASF και Elementis και, αφετέρου, έλλειψη εννόμου συμφέροντος, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, τελευταία περίοδος, του κανονισμού 1/2003, ικανού να δικαιολογήσει τη διαπίστωση ότι η Akzo GmbH και η Akzo BV πράγματι είχαν συμμετοχή στις συμπράξεις, είναι νέες αιτιάσεις, υπό την έννοια ότι δεν εξετάστηκαν πρωτοδίκως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πράγματι, οι αναιρεσείουσες περιορίστηκαν να υποστηρίξουν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ότι, λαμβανομένης υπόψη της παρελεύσεως της προθεσμίας παραγραφής, δεν δύναται να στοιχειοθετηθεί ευθύνη της Akzo GmbH και της Akzo BV και ότι, κατά συνέπεια, η επίμαχη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί ως προς το σημείο αυτό.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επιπλέον, παρατηρείται ότι οι νέες αυτές αιτιάσεις ουδόλως στηρίζονται σε πραγματικά περιστατικά που αποκαλύφθηκαν κατά την εκκρεμοδικία. Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι, με τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν στο Γενικό Δικαστήριο στις 16 Σεπτεμβρίου 2011, όσον αφορά ειδικά τις συνέπειες που, κατά τη γνώμη τους, πρέπει να συναχθούν από την απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. (C‑201/09 P και C‑216/09 P, EU:C:2011:190), οι αναιρεσείουσες δεν προέβαλαν κανένα επιχείρημα σχετικά με την παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως. Πάντως, κατά την ημερομηνία εκείνη ήδη γνώριζαν την ανάκληση της επίμαχης αποφάσεως έναντι των εταιριών των ομίλων Ciba/BASF και Elementis.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Είμαι και εγώ της γνώμης ότι η εκτίμηση των εν λόγω αιτιάσεων εκφεύγει της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως  (<span class="note">
<a id="c-3" href="#t-3">3</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά τα λοιπά, φρονώ ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να κριθεί παραδεκτή. Πράγματι, είναι σαφές ότι οι αναιρεσείουσες σκοπούν, κατ’ ουσίαν, να αμφισβητήσουν τη νομική συλλογιστική βάσει της οποίας το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε ότι η συμπλήρωση της παραγραφής έναντι των θυγατρικών εταιριών δεν είχε ως συνέπεια να άρει την ευθύνη της μητρικής τους εταιρίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί της ουσίας</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όπως ανήγγειλα στην εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, η υπό κρίση υπόθεση, η οποία αφορά δύο συμπράξεις στον τομέα των σταθεροποιητών θερμότητας, προσφέρει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να παράσχει ορισμένες διευκρινίσεις όσον αφορά τη νομολογία του σχετικά με την ευθύνη των μητρικών εταιριών σε περίπτωση παραβιάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού από θυγατρικές τους. Ακριβέστερα, ανακύπτει το ερώτημα αν η παραγραφή της εξουσίας της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων έναντι ορισμένων θυγατρικών δεν ασκεί, όπως εν προκειμένω δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο, επιρροή για την ευθύνη της μητρικής εταιρίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Φρονώ ότι η απάντηση που πρέπει να δοθεί στο ερώτημα αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η ευθύνη της μητρικής εταιρίας πρέπει, στην περίπτωση που, όπως εν προκειμένω, δεν αποδεικνύεται ότι η μητρική εταιρία είχε η ίδια άμεση συμμετοχή στην επίμαχη παράβαση, να χαρακτηριστεί ως «προσωπική» ή ως «παράγωγη». Θα εξετάσω την προβληματική αυτή, σε πρώτο στάδιο, υπό το πρίσμα των διδαγμάτων που πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να αντληθούν από τη νομολογία του Δικαστηρίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Θα εκθέσω, σε δεύτερο στάδιο, για ποιους λόγους το συμπέρασμα στο οποίο το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε όσον αφορά τους κανόνες περί παραγραφής προσκρούει, κατ’ εμέ, στις αρχές που η νομολογία καθιέρωσε όσον αφορά τον καταλογισμό στις μητρικές εταιρίες των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών των θυγατρικών τους. Στο πλαίσιο αυτό, θα εξηγήσω για ποιους λόγους η φύση της ευθύνης της μητρικής εταιρίας συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ότι η εταιρία αυτή δύναται να επωφεληθεί από την παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής που διαπιστώθηκε έναντι της θυγατρικής της.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">α) Η φύση της ευθύνης των μητρικών εταιριών για τις πράξεις των θυγατρικών τους: «προσωπική» ή «παράγωγη» ευθύνη;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η προβληματική του καταλογισμού της ευθύνης των παραβιάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού εντός των ομίλων εταιριών είναι προ πολλού γνωστή στη νομολογία  (<span class="note">
<a id="c-4" href="#t-4">4</a>
</span>) και η σχετική συλλογιστική του Δικαστηρίου έχει μείνει, με ελάχιστες διαφοροποιήσεις, αμετάβλητη. Η συλλογιστική αυτή διαρθρώνεται σχηματικά κατά τον ακόλουθο τρόπο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όταν μια επιχείρηση έχει παραβεί τους ενωσιακούς κανόνες ανταγωνισμού, πρέπει να φέρει την ευθύνη για την παράβαση αυτή.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στην περίπτωση που η επίμαχη συμπεριφορά τηρήθηκε από τη θυγατρική ενός ομίλου, κατ’ αρχήν σε αυτή τη θυγατρική πρέπει να καταλογιστεί η ευθύνη για τη συγκεκριμένη παράβαση, σύμφωνα με την αρχή της προσωπικής ευθύνης, η οποία είναι εφαρμοστέα όταν πρόκειται για παραβάσεις των ενωσιακών κανόνων ανταγωνισμού  (<span class="note">
<a id="c-5" href="#t-5">5</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατ’ εξαίρεση από την αρχή αυτή, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι υπάρχουν περιστάσεις υπό τις οποίες η ευθύνη για την επικρινόμενη συμπεριφορά είναι, παρά ταύτα, δυνατόν να καταλογιστεί σε νομική οντότητα που δεν είναι ο άμεσος αυτουργός της παραβάσεως και, έτσι, είναι δυνατόν η εν λόγω οντότητα να υποστεί κυρώσεις για τη συμπεριφορά αυτή. Αυτό συνήθως συμβαίνει όταν μια τέτοια εταιρία δεν καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο τη συμπεριφορά της, αλλά κατ’ ουσίαν εφαρμόζει τις οδηγίες της μητρικής της εταιρίας, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των οικονομικών, οργανωτικών και νομικών δεσμών που υφίστανται μεταξύ των δύο αυτών νομικών οντοτήτων  (<span class="note">
<a id="c-6" href="#t-6">6</a>
</span>). Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται στην αντίληψη ότι, ακόμη και αν, από νομικής απόψεως, ένας όμιλος αποτελείται από περισσότερα χωριστά νομικά πρόσωπα, αυτός μπορεί να θεωρηθεί ως μία και μόνον «επιχείρηση» υπό την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού. Η ευχέρεια που κατ’ αυτόν τον τρόπο παρέχεται στην Επιτροπή να εφαρμόσει τη λειτουργική έννοια της επιχειρήσεως για να καταλογίσει την ευθύνη αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών σε εταιρίες που δεν είχαν άμεση συμμετοχή στις επικρινόμενες πρακτικές συνεπάγεται, ιδίως, τη δυνατότητα της Επιτροπής να απευθύνει σε μητρική εταιρία απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα, χωρίς να απαιτείται να αποδείξει την προσωπική εμπλοκή της μητρικής εταιρίας στην παράβαση  (<span class="note">
<a id="c-7" href="#t-7">7</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πλέον, οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μια μητρική εταιρία δύναται να κηρυχθεί υπεύθυνη για την αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά της θυγατρικής της ορίζονται σαφώς στη νομολογία: η μητρική εταιρία πρέπει, αφενός, να είναι σε θέση να ασκήσει καθοριστική επιρροή στη συμπεριφορά της θυγατρικής της και, αφετέρου, να έχει πράγματι ασκήσει τέτοια επιρροή  (<span class="note">
<a id="c-8" href="#t-8">8</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η απόδειξη της συνδρομής των προϋποθέσεων αυτών, κατ’ αρχήν, επιβάλλει στην αρχή που είναι αρμόδια για τη δίωξη και την καταστολή των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών να προσκομίζει σε κάθε περίπτωση την ουσιαστική απόδειξη της υπάρξεως, και της πραγματικής ασκήσεως, καθοριστικής επιρροής της μητρικής εταιρίας στη θυγατρική της  (<span class="note">
<a id="c-9" href="#t-9">9</a>
</span>). Πάντως, το Δικαστήριο έχει κρίνει, ήδη από την απόφαση AEG-Telefunken κατά Επιτροπής  (<span class="note">
<a id="c-10" href="#t-10">10</a>
</span>) και, χωρίς αμφισημία, από την απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής  (<span class="note">
<a id="c-11" href="#t-11">11</a>
</span>), ότι, στην περίπτωση που μητρική εταιρία κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου της θυγατρικής της, δύναται να τεκμαρθεί ότι η μητρική αυτή εταιρία ασκεί πράγματι τέτοια επιρροή στη συμπεριφορά της θυγατρικής της. Το εν λόγω «κεφαλαιουχικό τεκμήριο», το οποίο, στη συνέχεια, επεκτάθηκε στην περίπτωση κατά την οποία η μητρική εταιρία κατέχει σχεδόν το σύνολο της θυγατρικής της  (<span class="note">
<a id="c-12" href="#t-12">12</a>
</span>), αποτελεί, κατά το Δικαστήριο, «μαχητό τεκμήριο», το οποίο η μητρική εταιρία δύναται να ανατρέψει αν είναι σε θέση να αποδείξει ότι η θυγατρική της συμπεριφέρεται αυτόνομα στην αγορά.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τούτου λεχθέντος, ενδέχεται να υπάρχουν περιστάσεις που αφορούν ειδικά τη θυγατρική ή τη μητρική εταιρία, ικανές να δικαιολογήσουν την επιβολή προστίμων διαφορετικού ύψους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όπως επισήμανε, απολύτως εύστοχα κατά τη γνώμη μου, η Επιτροπή, μπορεί να υπάρχει σειρά περιπτώσεων που δικαιολογούν την επιβολή διαφορετικού προστίμου από αυτό που επιβλήθηκε στη θυγατρική, ακόμη και στην περίπτωση παράγωγης ευθύνης. Πάντως, πρέπει να αποδεικνύεται ότι η διαφοροποίηση αυτή στηρίζεται σε ατομικούς παράγοντες, που αφορούν ειδικά τη μητρική εταιρία και ανάγονται είτε σε ουσιαστικά στοιχεία (όπως η περίοδος κατά την οποία είχε άμεση συμμετοχή σε σύμπραξη) είτε στις παραμέτρους οι οποίες ελήφθησαν υπόψη κατά τον υπολογισμό του προστίμου (όπως η εφαρμογή μειώσεως βάσει της συνεργασίας που προσέφερε μία από τις νομικές οντότητες που συγκροτούν την επικρινόμενη «επιχείρηση» ή ακόμη η εφαρμογή προσαυξήσεως λόγω της υποτροπής που διαπιστώθηκε όσον αφορά τη μητρική εταιρία). Συναφώς, το Δικαστήριο έκρινε, στο πλαίσιο της υποθέσεως Total κατά Επιτροπής  (<span class="note">
<a id="c-13" href="#t-13">13</a>
</span>), ότι μόνο στην περίπτωση κατά την οποία «κανένας άλλος παράγοντας δεν χαρακτηρίζει ατομικώς την προσαπτόμενη στη μητρική εταιρία συμπεριφορά»  (<span class="note">
<a id="c-14" href="#t-14">14</a>
</span>) δεν δικαιολογείται η επιβολή στη μητρική εταιρία προστίμου διαφορετικού ύψους από αυτό που επιβλήθηκε στη θυγατρική της.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">60.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ποια είναι όμως η ακριβής φύση της ευθύνης μητρικής εταιρίας η οποία έχει αποδειχθεί ότι δεν εμπλεκόταν άμεσα στις επίμαχες πρακτικές που συνιστούν παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού; Πρέπει η ευθύνη της να εξομοιωθεί με την ευθύνη του άμεσου αυτουργού της παραβάσεως (λαμβανομένων υπόψη των στενών δεσμών που η μητρική εταιρία διατηρεί με την ή τις εταιρίες που ευθέως επικρίνονται) ή αντιθέτως πρέπει να θεωρηθεί ότι απλώς και μόνο φέρει την ευθύνη για μια συμπεριφορά όσον αφορά την οποία δεν είναι ο αυτουργός;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">61.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οφείλω, πράγματι, να επισημάνω ότι υφίστανται αμφισημίες ως προς το αν η ευθύνη των μητρικών εταιριών, στην περίπτωση που αποδεικνύεται ότι δεν είχαν άμεση συμμετοχή στη συγκεκριμένη παράβαση, είναι «παράγωγη» ή «προσωπική».</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">62.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Παρατηρείται, συναφώς, ότι τόσο η ορολογία την οποία χρησιμοποιεί το Δικαστήριο όσο και οι συνέπειες που το Δικαστήριο έχει συναγάγει από την ορολογία αυτή ποικίλλουν στον τομέα αυτόν.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">63.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από απόψεως ορολογίας, η νομολογία παραπέμπει συχνά στην έννοια του καταλογισμού ευθύνης  (<span class="note">
<a id="c-15" href="#t-15">15</a>
</span>) και όχι στην έννοια της παραβατικής συμπεριφοράς. Αντιθέτως, ορισμένες αποφάσεις βλέπουν τα πράγματα από τη σκοπιά της «συνενοχής», υπό την έννοια ότι η μητρική επιχείρηση θεωρείται ότι είναι η ίδια ο αυτουργός της παραβάσεως, και τούτο χωρίς να έχει γίνει σαφώς οποιαδήποτε διαφοροποίηση μεταξύ της περιπτώσεως όπου αποδεικνύεται ότι η εταιρία αυτή ευθέως εμπλέκεται ως αυτουργός της συγκεκριμένης παραβάσεως και της περιπτώσεως όπου ο καταλογισμός της ευθύνης για την εν λόγω παράβαση στη μητρική εταιρία εξετάζεται μόνον εξ αντανακλάσεως. Κατά την εν λόγω νομολογιακή γραμμή, η οποία, κατά τη γνώμη μου, δυσχερώς συμβιβάζεται με την πρώτη, θεωρείται ότι η μητρική εταιρία η οποία ασκεί αποφασιστική επιρροή σε θυγατρική έχουσα συμμετοχή σε παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ διέπραξε, εκ του λόγου αυτού, προσωπικά την παράβαση των κατά το δίκαιο της Ένωσης κανόνων ανταγωνισμού  (<span class="note">
<a id="c-16" href="#t-16">16</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">64.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από ουσιαστικής απόψεως, η ορολογική αυτή διαφορά συχνά έχει αντικρουόμενες, και μάλιστα αντιφατικές συνέπειες  (<span class="note">
<a id="c-17" href="#t-17">17</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">65.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από τη μια πλευρά, έχει κριθεί ότι η σχέση αλληλεγγύης που συνδέει τη μητρική εταιρία και τη θυγατρική της δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια μορφή εγγυήσεως που παρέχεται από τη μητρική εταιρία για τη διασφάλιση της πληρωμής του προστίμου που επιβλήθηκε στη θυγατρική· η μητρική εταιρία μπορεί να υποχρεωθεί στην καταβολή προστίμου μεγαλύτερου του επιβληθέντος στη θυγατρική της  (<span class="note">
<a id="c-18" href="#t-18">18</a>
</span>). Αυτό επιτρέπει να υποτεθεί ότι η ευθύνη της μητρικής εταιρίας θεωρείται προσωπική ευθύνη.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">66.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από την άλλη πλευρά, το Δικαστήριο έκρινε και μάλιστα πρόσφατα, σε προέκταση της αποφάσεως η οποία εκδόθηκε από το τμήμα μείζονος συνθέσεως στις 22 Ιανουαρίου 2013 στην υπόθεση Επιτροπή κατά Tomkins (C‑286/11 P, EU:C:2013:29), ότι η μητρική εταιρία της οποίας η ευθύνη απορρέει εξ ολοκλήρου από την ευθύνη της θυγατρικής της πρέπει, κατ’ αρχήν, να επωφεληθεί από την τυχόν μείωση της καταλογισθείσας στη μητρική εταιρία ευθύνης της θυγατρικής της  (<span class="note">
<a id="c-19" href="#t-19">19</a>
</span>). Συναφώς, το Δικαστήριο είχε διευκρινίσει ότι, στην περίπτωση όπου ουδείς άλλος παράγων χαρακτηρίζει ατομικώς την προσαπτόμενη στη μητρική εταιρία συμπεριφορά, η ευθύνη της εν λόγω μητρικής εταιρίας δεν δύναται να υπερβαίνει αυτήν της θυγατρικής της  (<span class="note">
<a id="c-20" href="#t-20">20</a>
</span>)· όταν πληρούνται οι αναγκαίες διαδικαστικές προϋποθέσεις, η μητρική εταιρία πρέπει, κατ’ αρχήν, να επωφεληθεί από την τυχόν μείωση της καταλογισθείσας στη μητρική εταιρία ευθύνης της θυγατρικής της  (<span class="note">
<a id="c-21" href="#t-21">21</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">67.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσο για μένα, θεωρώ ότι, στο μέτρο που η θέση του Δικαστηρίου στηρίζεται σε ενιαία προσέγγιση κατά τον καταλογισμό της ευθύνης για παραβατικές συμπεριφορές, πρέπει να συναχθούν από αυτήν όλες οι συνέπειες  (<span class="note">
<a id="c-22" href="#t-22">22</a>
</span>), ιδίως δε όσον αφορά την εξουσία επιβολής κυρώσεων που η Επιτροπή έχει έναντι των περί ων πρόκειται εταιριών. Η συνοχή τής κατ’ αυτόν τον τρόπο ακολουθούμενης προσεγγίσεως θα είναι πηγή ασφάλειας δικαίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">68.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, μολονότι το Δικαστήριο έχει επισημάνει, επανειλημμένως, ότι η μητρική εταιρία είχε, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη λεγόμενη «προσωπική» ευθύνη, αυτό, κατά τη γνώμη μου, συνέβη ακριβώς για να υπογραμμίσει ότι η μητρική εταιρία είναι υπεύθυνη για τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες της θυγατρικής της, ανεξαρτήτως της συγκεκριμένης εμπλοκής της στις επικρινόμενες πρακτικές και λόγω των κεφαλαιουχικών και οργανωτικών δεσμών με τη θυγατρική της, καθώς και για να υπογραμμίσει ότι είναι ενιαία η οικονομική οντότητα την οποία συναποτελούν  (<span class="note">
<a id="c-23" href="#t-23">23</a>
</span>). Με άλλα λόγια, η αρχή της προσωπικής ευθύνης ουδόλως εμποδίζει την Επιτροπή να επιβάλει πρώτα κυρώσεις στην εταιρία που είναι ο αυτουργός της παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού πριν ερευνήσει αν, ενδεχομένως, η παράβαση μπορεί να καταλογιστεί στη μητρική της εταιρία  (<span class="note">
<a id="c-24" href="#t-24">24</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">69.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επίσης, εφόσον η Επιτροπή δύναται να απευθύνει στη μητρική εταιρία απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμο, χωρίς να απαιτείται να αποδείξει τη συγκεκριμένη –και, επομένως, άμεση– εμπλοκή της σε παράβαση, το αναγκαίο αντιστάθμισμα της χρήσεως της δυνατότητας αυτής είναι, κατά τη γνώμη μου, ότι κάθε πλάνη που εμφιλοχωρεί στις διαπιστώσεις σχετικά με τη συγκεκριμένη συμμετοχή της θυγατρικής στην παράβαση –και, συνεπώς, σχετικά με τον υπολογισμό του προστίμου που ενδεχομένως επιβλήθηκε για τον λόγο αυτόν– πρέπει να αναγνωρίζεται επίσης υπέρ της μητρικής εταιρίας  (<span class="note">
<a id="c-25" href="#t-25">25</a>
</span>). Επομένως, το ζήτημα είναι μόνο να συναχθούν οι συνέπειες των επιλογών της Επιτροπής στον τομέα του καταλογισμού της ευθύνης για τις παραβατικές συμπεριφορές.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">70.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ακριβώς υπό το πρίσμα των εκτιμήσεων αυτών πρέπει να κριθεί το βάσιμο του συμπεράσματος στο οποίο το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στη σκέψη 128 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">β) Πρέπει η παραγραφή της εξουσίας επιβολής κυρώσεων που διαπιστώθηκε έναντι θυγατρικής να αναγνωριστεί επίσης υπέρ της μητρικής εταιρίας, η οποία, όπως αποδείχθηκε, δεν είχε άμεση συμμετοχή στις επικρινόμενες πρακτικές;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">71.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά το άρθρο 25, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1/2003, η εξουσία της Επιτροπής να επιβάλλει πρόστιμα υπόκειται σε πενταετή παραγραφή  (<span class="note">
<a id="c-26" href="#t-26">26</a>
</span>). Κατά το άρθρο 25, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, η παραγραφή αρχίζει από την ημέρα διαπράξεως της παραβάσεως, εκτός από τις διαρκείς ή κατ’ εξακολούθηση παραβάσεις, για τις οποίες αρχίζει από την ημέρα παύσεως της παραβάσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">72.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τι συμβαίνει στην περίπτωση όπου η παραγραφή διαπιστώθηκε έναντι θυγατρικής της οποίας η μητρική εταιρία θεωρήθηκε, υπό την ιδιότητα αυτή και μόνον, υπεύθυνη παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού; Πρέπει ή όχι η διαπίστωση παραγραφής έναντι της θυγατρικής να ισχύει επίσης υπέρ της ως άνω μητρικής εταιρίας σε περίπτωση αμιγώς παράγωγης ευθύνης; Πρέπει να ληφθεί υπόψη η ενιαία προσέγγιση που προαναφέρθηκε ή να διαχωριστεί η εκτίμηση της παραγραφής ανάλογα με την εξεταζόμενη οντότητα;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">73.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, πρέπει να τονιστεί ότι η Επιτροπή δέχθηκε την ευθύνη της Akzo Nobel δυνάμει του άρθρου 81 ΕΚ (νυν άρθρου 101 ΣΛΕΕ), ως εταιρίας επικεφαλής του ομίλου Akzo, για όλη τη διάρκεια των παραβάσεων, δηλαδή από τις 24 Φεβρουαρίου 1987 έως τις 22 Μαρτίου 2000, λόγω των συμπεριφορών που επέδειξαν οι θυγατρικές της και η «κοινοπραξία Akcros».</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">74.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, η Akzo GmbH και η Akzo BV υποστήριξαν ότι είχαν τερματίσει τη συμμετοχή τους στις συμπράξεις στις 28 Ιουνίου 1993, δηλαδή περισσότερο από πέντε έτη πριν από την έναρξη της έρευνας (2003). Επομένως, λόγω των κανόνων που ισχύουν στον τομέα της παραγραφής, η Επιτροπή δεν δύναται πλέον να λάβει μέτρα εναντίον τους. Η Akzo Nobel υποστήριξε, από την πλευρά της, ότι ως μητρική εταιρία μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη μόνο στο μέτρο που οι θυγατρικές της μπορούσαν να θεωρηθούν υπεύθυνες.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">75.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Επιτροπή, στην επίμαχη απόφαση, απέκρουσε την επιχειρηματολογία αυτή με την αιτιολογία ειδικά ότι «[δ]εν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η παραγραφή εφαρμόζεται μόνο λόγω αναδιαρθρώσεως στο πλαίσιο του ομίλου Akzo. Πράγματι, οι παραβάσεις που αφορά το άρθρο 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] διαπράττονται από “επιχειρήσεις”. Ομοίως, οι περί παραγραφής κανόνες του άρθρου 25 του [κανονισμού 1/2003] έχουν εφαρμογή στις “επιχειρήσεις”»  (<span class="note">
<a id="c-27" href="#t-27">27</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">76.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, οι αναιρεσείουσες και η Επιτροπή ενέμειναν, κατ’ ουσίαν, στις θέσεις τους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">77.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το Γενικό Δικαστήριο, ενώ απέρριψε τη θέση της Επιτροπής ότι η Akzo GmbH και η Akzo BV, ως μέλη του ομίλου Akzo, δεν μπορούσαν νομίμως να επικαλεστούν την έναντι αυτών παραγραφή, έκρινε, πάντως, ότι εν προκειμένω έπρεπε να γίνει διάκριση μεταξύ των εννοιών της ευθύνης και της παραγραφής. Έτσι, έκρινε ότι η παραγραφή της εξουσίας της Επιτροπής να επιβάλλει κυρώσεις στις θυγατρικές δεν είχε συνέπειες για την ευθύνη της μητρικής εταιρίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">78.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πράγματι, στις σκέψεις 125 και 126 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τόνισε τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-118" title="page-2">
      «125 [...] πρέπει να υπομνησθεί ότι η συμπλήρωση της παραγραφής που προβλέπει το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003 δεν έχει ως αποτέλεσμα την εξάλειψη μιας παραβάσεως ούτε την παρεμπόδιση της Επιτροπής να διαπιστώσει, μέσω αποφάσεως, την ευθύνη για μια τέτοια παράβαση (βλ., συναφώς, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2005, Sumitomo Chemical και Sumika Fine Chemicals κατά Επιτροπής, T‑22/02 και T‑23/02, Συλλογή, EU:T:2005:349, σκέψεις 60 έως 63 [ (<span class="note">
<a id="c-28" href="#t-28">28</a>
</span>)]), αλλά μόνον το ότι οι αποδέκτες αποφεύγουν τις διώξεις που αποσκοπούν στην επιβολή κυρώσεων (βλ., συναφώς, απόφαση της 27ης Ιουνίου 2012, Bolloré κατά Επιτροπής, T‑372/10, EU:T:2012:325, σκέψη 194 [ (<span class="note">
<a id="c-29" href="#t-29">29</a>
</span>)]).
    </p>
    <p class="C15Margeretrait0" id="para-119" title="page-2">
      126 Επιπλέον, από τη γραμματική και την τελολογική ερμηνεία του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003, καθώς και από το πλαίσιο στο οποίο αυτό εντάσσεται, προκύπτει ότι, ακριβώς όπως με τις ατομικές διαδικαστικές εγγυήσεις, ιδίως τα δικαιώματα άμυνας, και λόγω της υποχρεώσεως της Επιτροπής να κοινοποιεί τόσο την ανακοίνωση αιτιάσεων όσο και την απόφαση περί επιβολής τέτοιων κυρώσεων στο οικείο νομικό πρόσωπο [...], το ευεργέτημα της επελθούσας παραγραφής βάσει της παραγράφου 1 απολάβει και μπορεί να επικαλεστεί κάθε μεμονωμένο νομικό πρόσωπο οσάκις εκτίθεται στις διώξεις της Επιτροπής. Έχει δε ήδη αναγνωριστεί νομολογιακά ότι το γεγονός και μόνον ότι μια θυγατρική εταιρία ενός ομίλου εταιριών, υπό την έννοια της οικονομικής μονάδας, ωφελείται από την παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής δεν έχει ως συνέπεια να τίθεται υπό αμφισβήτηση η ευθύνη της μητρικής εταιρίας και να παρακωλύονται οι διώξεις ως προς αυτήν (βλ., συναφώς, απόφαση Bolloré κατά Επιτροπής, σκέψη 125 ανωτέρω, EU:T:2012:325, σκέψεις 193 έως 196 [...]).»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">79.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των εκτιμήσεων αυτών, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι μόνον οι θυγατρικές Akzo GmbH και Akzo BV μπορούσαν νομίμως να επικαλεστούν την εκπνοή της πενταετούς προθεσμίας παραγραφής που προβλέπει το άρθρο 25, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1/2003.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">80.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εκτιμώ ότι το συμπέρασμα αυτό επιδέχεται κριτική από πολλές απόψεις.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">81.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πρώτον, απορρίπτοντας την άποψη της Επιτροπής ότι «δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η παραγραφή εφαρμόζεται μόνο λόγω αναδιαρθρώσεως στο πλαίσιο του ομίλου Akzo» (βλ. αιτιολογική σκέψη 527 της επίμαχης αποφάσεως) και προβαίνοντας σε διάκριση μεταξύ των διαφόρων συγκεκριμένων νομικών οντοτήτων, το Γενικό Δικαστήριο δεν συνήγαγε όλες τις συνέπειες από τον παράγωγο χαρακτήρα της ευθύνης που υπέχει εν προκειμένω η μητρική εταιρία. Έτσι, το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι η εξουσία επιβολής κυρώσεων, την οποία η Επιτροπή έχει βάσει του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, αφορά την επιχείρηση ως τέτοια και όχι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που αποτελούν μέρος της  (<span class="note">
<a id="c-30" href="#t-30">30</a>
</span>), ενώ η Επιτροπή, κατά το στάδιο της επιβολής και του καταλογισμού των προστίμων, είχε λάβει υπόψη την ενότητα που αποτελούσαν οι σχετικές επιχειρήσεις. Συναφώς, εκτιμώ ότι εν προκειμένω υφίσταται διαφορά μεταξύ του συμπεράσματος του Γενικού Δικαστηρίου και της αντικειμενικής διαπιστώσεως ότι οι πρώτες πράξεις της Επιτροπής με αντικείμενο την έρευνα και τη δίωξη «των παραβάσεων», θεωρουμένων στο σύνολό τους, τελέστηκαν μετά την εκπνοή της προθεσμίας του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">82.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεύτερον, είμαι της γνώμης ότι, λαμβανομένου υπόψη του παραγώγου χαρακτήρα της ευθύνης την οποία υπέχει η μητρική εταιρία, η παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής έπρεπε να αναγνωριστεί επίσης υπέρ αυτής. Συναφώς, διαπιστώνεται ότι, όσον αφορά την προβληματική που εδώ τίθεται ενώπιόν μας, δηλαδή τη διαπίστωση ότι η προθεσμία παραγραφής της εξουσίας επιβολής κυρώσεων είχε σαφέστατα εκπνεύσει για την πρώτη περίοδο παραβάσεως, ουδείς ατομικός παράγων χαρακτήριζε, εν προκειμένω, την κατάσταση, αφενός, των θυγατρικών Akzo GmbH και Akzo BV και, αφετέρου, της επικεφαλής εταιρίας Akzo Nobel, αντιστοίχως. Επομένως, εφόσον η ευθύνη της Akzo Nobel απέρρεε από την ευθύνη των θυγατρικών της, φρονώ ότι η εκπνοή της προθεσμίας παραγραφής πρέπει να αναγνωριστεί επίσης υπέρ της εταιρίας αυτής, εκτός αν θεωρηθεί ότι είχε άμεση εμπλοκή στις επίμαχες συμπράξεις.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">83.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Είμαι της γνώμης ότι το γεγονός το οποίο επικαλείται η Επιτροπή, δηλαδή ότι επρόκειτο για ενιαία και διαρκή παράβαση, η οποία μάλιστα εκδηλώθηκε μετά την περίοδο παραβάσεως την οποία αφορά ακριβώς η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, δεν ασκεί επιρροή στο πλαίσιο αυτό, όπου, ελλείψει προσωπικής εμπλοκής της μητρικής εταιρίας και λαμβανομένου, επομένως, υπόψη του παράγωγου χαρακτήρα της ευθύνης της (βλ. σημείο 82 των παρουσών προτάσεων), δεν αποδεικνύεται ότι η επίμαχη συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από τη διατήρηση της ένοχης βουλήσεως του αυτουργού.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">84.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τρίτον και τελευταίον, επισημαίνω ότι, αντιθέτως προς τη θέση που υποστηρίζει η Επιτροπή, είμαι της γνώμης ότι το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου δεν βρίσκει σοβαρό έρεισμα στη γραμμή που χάραξε η απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. (C‑201/09 P και C‑216/09 P, EU:C:2011:190), απόφαση στην οποία άλλωστε δεν έκρινε σκόπιμο να αναφερθεί το Γενικό Δικαστήριο, παρά το γεγονός ότι ακριβώς αυτή η απόφαση είχε τεθεί στην προσοχή του κατά τη διάρκεια της δίκης (βλ. σημείο 46 των παρουσών προτάσεων).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">85.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με την απόφαση που εκδόθηκε από το τμήμα μείζονος συνθέσεως, το Δικαστήριο, αφιστάμενο, ως προς το σημείο αυτό, από την άποψη που υποστήριξε ο γενικός εισαγγελέας  (<span class="note">
<a id="c-31" href="#t-31">31</a>
</span>), έκρινε ότι, στην περίπτωση όπου μόνον η μητρική εταιρία άσκησε προσφυγή κατά της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής που επιβάλλει πρόστιμο, η κατά το άρθρο 25, παράγραφος 6, του κανονισμού 1/2003 αναστολή της παραγραφής όσον αφορά την επιβολή των κυρώσεων ισχύει μόνο έναντι της μητρικής εταιρίας, ενώ η προθεσμία παραγραφής εξακολουθεί να τρέχει έναντι της θυγατρικής  (<span class="note">
<a id="c-32" href="#t-32">32</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">86.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, από την τελευταία απόφαση συνάγεται ότι αυτή εισάγει ένα όριο, το οποίο αιτιολογείται με μεγάλη σαφήνεια από την απαίτηση ασφάλειας δικαίου και από την επιταγή σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας των περί ων πρόκειται νομικών οντοτήτων  (<span class="note">
<a id="c-33" href="#t-33">33</a>
</span>), στη χρήση της έννοιας της οικονομικής οντότητας όταν τίθεται ζήτημα επεκτάσεως σε μια εταιρία της «αναστολής» της παραγραφής που διαπιστώθηκε έναντι άλλης εταιρίας με την οποία αυτή συγκροτούσε, κατά την ημερομηνία διαπιστώσεως της παραβάσεως, ενιαία οικονομική οντότητα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">87.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πάντως, όσον αφορά, αντιθέτως, το χωριστό ζήτημα της «διακοπής» της παραγραφής, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι η διακοπή ίσχυε έναντι όλων των επιχειρήσεων που είχαν συμμετοχή στην επίμαχη παράβαση, έστω και αν αυτές ήσαν ακόμη άγνωστες κατά την ημέρα τελέσεως της πράξεως η οποία διέκοψε την παραγραφή, κρίνοντας ότι, λόγω της δυνατότητας καταλογισμού της παραβατικής συμπεριφοράς της TradeARBED στην ARBED και της υπάρξεως οικονομικής ενότητας μεταξύ της TradeARBED και της ARBED, οι διακόπτουσες την παραγραφή πράξεις ήταν δυνατόν να αντιταχθούν στην ARBED  (<span class="note">
<a id="c-34" href="#t-34">34</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">88.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Φρονώ ότι πανομοιότυπο συμπέρασμα επιβάλλεται επίσης όταν ανακύπτει, όπως εν προκειμένω, ζήτημα εκπνοής της προθεσμίας παραγραφής που διαπιστώθηκε έναντι της θυγατρικής δυνάμει του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003. Η εκπνοή της προθεσμίας παραγραφής δεν μπορεί να έχει, προκειμένου για μία και μόνη επικρινόμενη συμπεριφορά, αποτέλεσμα περιοριζόμενο στην οντότητα που είναι ο άμεσος αυτουργός όσον αφορά την εν λόγω συμπεριφορά, αλλά πρέπει να επεκταθεί στις οντότητες στις οποίες καταλογίστηκε η ευθύνη για την ίδια συμπεριφορά. Όταν η δυνατότητα της Επιτροπής να επιβάλει κυρώσεις σε επιχείρηση για συγκεκριμένη συμπεριφορά εξαλείφεται συνεπεία παραγραφής, η εξάλειψη αυτή πρέπει να αναγνωρίζεται υπέρ όλων των νομικών οντοτήτων των οποίων η ευθύνη για την εν λόγω συμπεριφορά έχει στοιχειοθετηθεί.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">89.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τέλος, φρονώ ότι, παρά το γεγονός ότι είναι σαφές ότι η Επιτροπή νομιμοποιείται να υποστηρίξει ενιαία προσέγγιση, βασιζόμενη στη λειτουργική έννοια της «επιχειρήσεως» κατά το στάδιο του καταλογισμού της ευθύνης για αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές, οφείλει να συναγάγει όλες τις συνέπειες της προσεγγίσεως αυτής κατά το στάδιο της κυρώσεως των εν λόγω συμπεριφορών, περιλαμβανομένων και των προβλημάτων που ανακύπτουν όταν τίθεται ζήτημα παραγραφής της εξουσίας της Επιτροπής να επιβάλλει κυρώσεις.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">90.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για το σύνολο των λόγων αυτών, είμαι της γνώμης ότι ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος. Επομένως, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αναιρεθεί κατά το μέρος που το Γενικό Δικαστήριο δεν ευθυγράμμισε το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε, αντιστοίχως, στη μητρική εταιρία Akzo Nobel και στις θυγατρικές της σχετικά με την πρώτη περίοδο της παραβάσεως.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">91.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Σύμφωνα με το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν η αίτηση αναιρέσεως κριθεί βάσιμη, το Δικαστήριο δύναται, σε περίπτωση αναιρέσεως της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου, να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς εφόσον αυτή είναι ώριμη προς εκδίκαση. Εκτιμώ ότι αυτό συμβαίνει εν προκειμένω.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">V –</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πρόταση</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">92.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Για όλους τους προεκτεθέντες λόγους, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 15ης Ιουλίου 2015, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (Τ‑47/10, EU:T:2015:506), κατά το μέρος που σε αυτήν κρίθηκε ότι η ευθύνη για τα πρόστιμα τα οποία επιβλήθηκαν αρχικώς στην Akzo Nobel Chemicals GmbH και στην Akzo Nobel Chemicals BV για τη συμμετοχή τους στις παραβάσεις μπορούσε να συνεχίσει να καταλογίζεται στην Akzo Nobel NV για την περίοδο πριν από τις 28 Ιουνίου 1993.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ακυρώνει την απόφαση C(2009) 8682 τελικό της Επιτροπής, της 11ης Νοεμβρίου 2009, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/38589 – Σταθεροποιητές θερμότητας), κατά το μέρος που, όσον αφορά την περίοδο πριν από τις 28 Ιουνίου 1993, επιβάλλει πρόστιμο στην Akzo Nobel NV λόγω της παραβατικής συμπεριφοράς της Akzo Nobel Chemicals GmbH και της Akzo Nobel Chemicals BV.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Καταδικάζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-1" href="#c-1">1</a>
</span>)Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-2" href="#c-2">2</a>
</span>)Κανονισμός του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [81 και 82 ΕΚ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-3" href="#c-3">3</a>
</span>)Βλ., ιδίως, αποφάσεις της 10ης Ιουλίου 2014, Telefónica και Telefónica de España κατά Επιτροπής (C295/12 P, EU:C:2014:2062, σκέψη 99), και της 24ης Οκτωβρίου 2013, Kone κ.λπ. κατά Επιτροπής (C510/11 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2013:696, σκέψη 72 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-4" href="#c-4">4</a>
</span>)Βλ., ιδίως, αποφάσεις της 14ης Ιουλίου 1972, Imperial Chemical Industries κατά Επιτροπής (48/69, EU:C:1972:70), και της 21ης Φεβρουαρίου 1973, Europemballage και Continental Can κατά Επιτροπής (6/72, EU:C:1973:22).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-5" href="#c-5">5</a>
</span>)Η αρχή αυτή κρίθηκε εφαρμοστέα «εν όψει της φύσεως των επίμαχων παραβάσεων καθώς και της φύσεως και του βαθμού αυστηρότητας των κυρώσεων τις οποίες επισύρουν» (βλ. απόφαση της 8ης Ιουλίου 1999, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, C49/92 P, EU:C:1999:356, σκέψη 78).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-6" href="#c-6">6</a>
</span>)Βλ. προπαρατεθείσα νομολογία. Βλ., επίσης, απόφαση της 24ης Ιουνίου 2015, Fresh Del Monte Produce κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά Fresh Del Monte Produce (C293/13 P και C294/13 P, EU:C:2015:416, σκέψη 75 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-7" href="#c-7">7</a>
</span>)Βλ., ιδίως, απόφαση της 19ης Ιουλίου 2012, Alliance One International και Standard Commercial Tobacco κατά Επιτροπής (C628/10 P και C14/11 P, EU:C:2012:479, σκέψη 44 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-8" href="#c-8">8</a>
</span>)Βλ., προσφάτως, απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:613, σκέψη 35).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-9" href="#c-9">9</a>
</span>)Το αν πράγματι ασκείται έλεγχος επί των εταιριών μπορεί να αποδειχθεί με αναφορά στην κεφαλαιουχική δομή του ομίλου, αλλά και με άλλα στοιχεία, όπως η εξουσία ορισμού των διευθυντικών στελεχών των εταιριών που εμπλέκονται στην παράβαση.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-10" href="#c-10">10</a>
</span>)Απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 1983 (107/82, EU:C:1983:293, σκέψη 50).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-11" href="#c-11">11</a>
</span>)Απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009 (C97/08 P, EU:C:2009:536, σκέψεις 60 έως 64).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-12" href="#c-12">12</a>
</span>)Βλ., ιδίως, απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2011, Arkema κατά Επιτροπής (C520/09 P, EU:C:2011:619, σκέψεις 42 και 48).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-13" href="#c-13">13</a>
</span>)Βλ. απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2015 (C597/13 P, EU:C:2015:613, σκέψη 38 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-14" href="#c-14">14</a>
</span>)Η υπογράμμιση δική μου.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-15" href="#c-15">15</a>
</span>)Βλ., μεταξύ πολλών άλλων αποφάσεων, αποφάσεις της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (C97/08 P, EU:C:2009:536, σκέψη 59)· της 20ής Ιανουαρίου 2011, General Química κ.λπ. κατά Επιτροπής (C90/09 P, EU:C:2011:21, σκέψη 38), και της 11ης Ιουλίου 2013, Επιτροπή κατά Stichting Administratiekantoor Portielje (C440/11 P, EU:C:2013:514, σκέψη 42), καθώς και της 16ης Ιουνίου 2016, Evonik Degussa και AlzChem κατά Επιτροπής (C155/14 P, EU:C:2016:446, σκέψη 27 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-16" href="#c-16">16</a>
</span>)Αποφάσεις της 10ης Απριλίου 2014, Επιτροπή κ.λπ. κατά Siemens Österreich κ.λπ. (C231/11 P έως C233/11 P, EU:C:2014:256, σκέψη 47), και της 26ης Νοεμβρίου 2013, Kendrion κατά Επιτροπής (C50/12 P, EU:C:2013:771, σκέψη 55). Βλ., επίσης, απόφαση της 27ης Ιουνίου 2012, Bolloré κατά Επιτροπής (T372/10, EU:T:2012:325, σκέψη 194).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-17" href="#c-17">17</a>
</span>)Επί των διαφορών μεταξύ των προσεγγίσεων του Δικαστηρίου, βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:207, σημεία 38 έως 43).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-18" href="#c-18">18</a>
</span>)Βλ., ιδίως, απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 2013, Kendrion κατά Επιτροπής (C50/12 P, EU:C:2013:771, σκέψη 58).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-19" href="#c-19">19</a>
</span>)Βλ., ιδίως, απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:613, σκέψη 41).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-20" href="#c-20">20</a>
</span>)Βλ., στο πνεύμα αυτό, αποφάσεις της 22ας Ιανουαρίου 2013, Επιτροπή κατά Tomkins (C286/11 P, EU:C:2013:29, σκέψεις 37, 39, 43 και 49), και της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:613, σκέψη 38).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-21" href="#c-21">21</a>
</span>)Απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:613, σκέψη 41).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-22" href="#c-22">22</a>
</span>)Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:207, σημείο 65).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-23" href="#c-23">23</a>
</span>)Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:207, σημείο 50).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-24" href="#c-24">24</a>
</span>)Βλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2011, Elf Aquitaine κατά Επιτροπής (C521/09 P, EU:C:2011:620, σκέψη 121 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-25" href="#c-25">25</a>
</span>)Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Total κατά Επιτροπής (C597/13 P, EU:C:2015:207, σημείο 52).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-26" href="#c-26">26</a>
</span>)Πρόκειται για την εξουσία που παρέχεται στην Επιτροπή, δυνάμει των άρθρων 23 και 24 του κανονισμού 1/2003, να επιβάλλει πρόστιμα ή χρηματικές ποινές.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-27" href="#c-27">27</a>
</span>)Βλ. αιτιολογική σκέψη 527 της επίμαχης αποφάσεως.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-28" href="#c-28">28</a>
</span>)Από την εν λόγω απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου συνάγεται ότι οι κανόνες περί παραγραφής δεν έχουν εφαρμογή επί της εξουσίας της Επιτροπής να διαπιστώσει μια παράβαση· πάντως, λαμβανομένης υπόψη της αποφάσεως της 2ας Μαρτίου 1983, GVL κατά Επιτροπής (7/82, EU:C:1983:52), η Επιτροπή έπρεπε να αποδείξει την ύπαρξη εννόμου συμφέροντος για τη διαπίστωση παραβάσεως μετά την εκπνοή της προθεσμίας παραγραφής.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-29" href="#c-29">29</a>
</span>)Στη σκέψη αυτή διαλαμβάνεται ότι «το ενδεχόμενο να μην μπορεί πλέον να επιβληθεί κύρωση στη θυγατρική για τη διαπιστωθείσα παράβαση είτε λόγω της εξαφανίσεως της θυγατρικής αυτής είτε ακόμη –όπως ισχυρίζεται η προσφεύγουσα εν προκειμένω– λόγω της συμπληρώσεως της παραγραφής υπέρ της θυγατρικής αυτής, δεν ασκεί επιρροή στη δυνατότητα επιβολής κυρώσεως στη μητρική εταιρία η οποία λογίζεται η ίδια ως αυτουργός της παραβάσεως λόγω της οικονομικής ενότητας με τη θυγατρική της. Βεβαίως, η ευθύνη της μητρικής εταιρίας δεν θα υφίστατο αν αποδεικνυόταν ότι δεν υπήρχε παράβαση, αλλά η ευθύνη αυτή δεν μπορεί να εξαφανισθεί λόγω του ότι η κύρωση παρεγράφη έναντι της θυγατρικής. Συγκεκριμένα, η παραγραφή που προβλέπει το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003 δεν έχει ως αποτέλεσμα την εξάλειψη της υπάρξεως μιας παραβάσεως, αλλά μόνο το ότι αυτοί που επωφελούνται από την παραγραφή αποφεύγουν τις κυρώσεις». Σημειώνεται ότι, στο στάδιο αναιρέσεως, στην απόφαση της 8ης Μαΐου 2014, Bolloré κατά Επιτροπής (C414/12 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2014:301), το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί του βασίμου των εκτιμήσεων αυτών.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-30" href="#c-30">30</a>
</span>)Βλ., στο πνεύμα αυτό, απόφαση της 10ης Απριλίου 2014, Επιτροπή κ.λπ. κατά Siemens Österreich κ.λπ. (C231/11 P έως C233/11 P, EU:C:2014:256, σκέψη 56).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-31" href="#c-31">31</a>
</span>)Κατά τον γενικό εισαγγελέα Y. Bot, θα πρέπει να αναγνωρίζεται αποτέλεσμα erga omnes στην αναστολή της παραγραφής που απορρέει από την κίνηση, εκ μέρους μιας από τις εμπλεκόμενες στην παράβαση επιχειρήσεις, της δίκης ενώπιον του δικαστή της Ένωσης. Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Y. Bot στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. (C201/09 P και C216/09 P, EU:C:2010:634, ιδίως σημείο 73, στο οποίο διαλαμβάνονται τα εξής: «η παραγραφή συνδέεται απλώς και μόνο με τα επίμαχα πραγματικά περιστατικά. Έχει χαρακτήρα πραγματικό και ανεξάρτητο από τα εμπλεκόμενα πρόσωπα. Οσάκις η δυνατότητα της Επιτροπής να ασκήσει δίωξη εξαλείφεται συνεπεία παραγραφής, η εξάλειψη αυτή αφορά το σύνολο των επίμαχων πραγματικών περιστατικών και ωφελεί όλους τους συμμετέχοντες»).</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-32" href="#c-32">32</a>
</span>)Βλ. σκέψεις 141 έως 149 της αποφάσεως.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-33" href="#c-33">33</a>
</span>)Στην απόφαση της 31ης Μαρτίου 2009, ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. κατά Επιτροπής (T405/06, EU:T:2009:90, σκέψη 158), το Γενικό Δικαστήριο είχε, μεταξύ άλλων, τονίσει, αναφερόμενο στη νομολογία του Δικαστηρίου, ότι μόνο το νομικό πρόσωπο στο οποίο είχε απευθυνθεί η ανακοίνωση αιτιάσεων μπορούσε να ασκήσει προσφυγή κατά της αποφάσεως που εκδόθηκε κατά το πέρας της διοικητικής διαδικασίας και, κατά συνέπεια, μόνο έναντι αυτού μπορούσε να ισχύει η αναστολή της παραγραφής.</p>
<p class="note">(<span class="note">
<a id="t-34" href="#c-34">34</a>
</span>)Βλ. απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά ArcelorMittal Luxembourg κ.λπ. (C201/09 P και C216/09 P, EU:C:2011:190, σκέψη 110).</p>
</body>
</html>
