<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-114/17 P</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62017CC0114</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:309">EU:C:2018:309</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>17</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>17</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Conclusie van adv.-gen. Sharpston – Zaak C‑114/17 P</HT></P><P><HT TYPE="SC">Spanje / Commissie</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Conclusie van advocaat-generaal</HT></P><P><HT TYPE="UC">E. Sharpston</HT></P><P>van <DATE ISO="20180508">8 mei 2018</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Oorspronkelijke taal: Engels.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Zaak C‑114/17 P</HT></P><P>Koninkrijk Spanje</P><P>tegen</P><P>Europese Commissie</P></STI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="”" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN="„"><KEYWORD>Hogere voorziening</KEYWORD><KEYWORD>Steun voor de uitrol van digitale terrestrische televisie in afgelegen en minder verstedelijkte gebieden in de Comunidad Autónoma de Castilla-La Mancha</KEYWORD><KEYWORD>Steun verleend aan exploitanten van digitale terrestrische televisieplatforms</KEYWORD><KEYWORD>Besluit waarbij de steunmaatregelen gedeeltelijk onverenigbaar worden verklaard met de interne markt</KEYWORD><KEYWORD>Vaststelling van een wijzigingsbesluit door de Commissie</KEYWORD><KEYWORD>Nieuwe middelen</KEYWORD><KEYWORD>Aanpassing van conclusies</KEYWORD><KEYWORD>Recht van de betrokken lidstaat om te worden gehoord vóór dat wijzigingsbesluit wordt vastgesteld</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><CONTENTS.CONCLUSION><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>In de onderhavige hogere voorziening verzoekt het Koninkrijk Spanje het Hof om vernietiging in zijn geheel van het arrest van het Gerecht in de zaak Spanje/Commissie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P>Arrest van het Gerecht van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20161215">15 december 2016</DATE> (<NO.CASE>T‑808/14</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2016:734">EU:T:2016:734</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>; hierna: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0001" REF.END="QE0001"/>bestreden arrest<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/>).</P></NOTE>, waarbij het Gerecht het door Spanje ingestelde beroep tot nietigverklaring van besluit C(2014) 6846<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Besluit C(2014) 6846 van de Commissie betreffende de steunmaatregel SA.27408 [C 24/2010 (ex NN 37/2010, ex CP 19/2009)] door de autoriteiten van Castilla-La Mancha ten uitvoer gelegd voor de uitrol van digitale terrestrische televisie in afgelegen en minder verstedelijkte gebieden in Castilla-La Mancha [hierna: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0002" REF.END="QE0002"/>besluit C(2014) 6846<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/> of <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0003" REF.END="QE0003"/>initieel besluit<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/>].</P></NOTE> van de Commissie heeft verworpen. Ter ondersteuning van zijn hogere voorziening voert Spanje met name aan dat de Commissie bij de vaststelling van besluit C(2015) 7193<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Besluit C(2015) 7193 van de Commissie van <DATE ISO="20151020">20 oktober 2015</DATE>, waarbij bepaalde onjuistheden van besluit C(2014) 6846 zijn gecorrigeerd [hierna: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0004" REF.END="QE0004"/>besluit C(2015) 7193<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/> of <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0005" REF.END="QE0005"/>wijzigingsbesluit<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>]. De gewijzigde versie van besluit C(2014) 6846 is op <DATE ISO="20160817">17 augustus 2016</DATE> gepubliceerd in <REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="222" PAGE.FIRST="52" DATE.PUB="2016">PB 2016, L 222, blz. 52</REF.DOC.OJ>. Wijzigingsbesluit C(2015) 7193 is niet afzonderlijk gepubliceerd.</P></NOTE> tot wijziging van besluit C(2014) 6846 heeft gehandeld in strijd met Spanjes recht om te worden gehoord.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>De onderhavige zaak stelt het Hof in de gelegenheid rechtspraak te ontwikkelen inzake de omvang van de verplichting van de Europese Commissie om de betrokken lidstaat in een onderzoeksprocedure inzake staatssteun te horen voordat zij een besluit vaststelt tot <HT TYPE="ITALIC">wijziging</HT> van haar initiële besluit betreffende genoemde staatssteun. Het arrest van het Hof kan een nuttig richtsnoer opleveren voor zaak C‑56/18 P, Commissie/Gmina Miasto Gdynia en Port Lotniczy Gdynia Kossakowo<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>In die zaak heeft de Commissie kennelijk verzuimd de betrokken lidstaat te horen voordat zij een besluit ter <HT TYPE="ITALIC">vervanging</HT> van haar eerdere besluit betreffende staatssteun vaststelde.</P></NOTE>, die bij het Hof aanhangig is.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>Allereerst zal het Hof echter de voorwaarden moeten verduidelijken waaronder het toelaatbaar is om in een beroep tot nietigverklaring dat is ingesteld tegen een staatssteunbesluit van de Commissie, argumenten aan te voeren die gericht zijn tegen een besluit tot wijziging van dat besluit. Daartoe zal het Hof de betekenis van en de relatie tussen de artikelen 84 en 86 van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht moeten toelichten.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="2"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Toepasselijke bepalingen</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Reglement voor de procesvoering van het Gerecht</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>In overeenstemming met artikel 84 van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht mogen in de loop van het geding enkel nieuwe middelen worden voorgedragen indien zij steunen op gegevens, hetzij rechtens of feitelijk, waarvan eerst in de loop van de behandeling is gebleken. De betrokken partij dient de nieuwe middelen voor te dragen zodra zij van die gegevens wetenschap heeft.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>Artikel 86, lid 1, bepaalt: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0006" REF.END="QE0006"/>Wanneer een handeling waarvan om nietigverklaring wordt verzocht, door een andere handeling met hetzelfde voorwerp wordt vervangen of gewijzigd, kan de verzoeker […] het verzoekschrift aanpassen om met dit nieuwe gegeven rekening te houden.<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/> Artikel 86, lid 2, bepaalt dat <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0007" REF.END="QE0007"/>[d]e aanpassing van het verzoekschrift […] bij afzonderlijke akte [moet] worden gedaan vóór het verstrijken van de termijn bedoeld in artikel 263, zesde alinea, VWEU waarbinnen kan worden verzocht om de nietigverklaring van de handeling die de aanpassing van het verzoekschrift rechtvaardigt<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>. Artikel 86, lid 4, vereist dat de memorie houdende aanpassing de aangepaste conclusies bevat en, zo nodig, de aangepaste middelen en argumenten.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Verordening 2015/1589</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>Op grond van artikel 15, lid 1, van verordening (EU) 2015/1589<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Verordening van de Raad van <DATE ISO="20150713">13 juli 2015</DATE> tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="248" PAGE.FIRST="9" DATE.PUB="2015">PB 2015, L 248, blz. 9</REF.DOC.OJ>). De overwegingen 17 en 18 benadrukken de rechten van de betrokken lidstaat om deel te nemen aan en te worden gehoord tijdens de procedure.</P></NOTE> kan het onderzoek naar mogelijke onrechtmatige steun resulteren in een besluit tot inleiding van een formele onderzoeksprocedure. Een dergelijke procedure moet in voorkomend geval worden afgesloten bij een besluit overeenkomstig artikel 9. Overeenkomstig artikel 9, lid 8, dient de Commissie, alvorens een besluit vast te stellen, de betrokken lidstaat in de gelegenheid te stellen om opmerkingen in te dienen <HT TYPE="ITALIC">met betrekking tot de</HT> door de Commissie in de loop van het onderzoek ontvangen <HT TYPE="ITALIC">informatie</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>Artikel 11, dat uit hoofde van artikel 15, lid 3, op een dergelijke procedure van toepassing is, stelt de Commissie in de gelegenheid een dergelijk besluit te herroepen, indien de informatie die voor het besluit doorslaggevend was, onjuist was. Artikel 11 vereist dat de Commissie, alvorens een besluit te herroepen en een nieuw besluit te nemen, een formele onderzoeksprocedure inleidt en de betrokken lidstaat de gelegenheid geeft opmerkingen in te dienen.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Feiten en procedure bij het Gerecht</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>Tussen 2005 en 2008 heeft Spanje een reeks maatregelen getroffen ter ondersteuning van de ontwikkeling van een digitaal terrestrisch systeem voor televisiedistributie in afgelegen en minder verstedelijkte gebieden op zijn grondgebied, in het bijzonder in Castilië-La Mancha.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>Nadat zij klachten had ontvangen van twee televisie-exploitanten, heeft de Commissie het Koninkrijk Spanje bij brief van <DATE ISO="20100929">29 september 2010</DATE> in kennis gesteld van haar besluit om ten aanzien van die maatregelen een formele onderzoeksprocedure in te leiden. In de loop van die procedure heeft de Commissie opmerkingen ontvangen van de belanghebbenden en deze aan Spanje toegezonden, zodat Spanje erop kon reageren. Spanje heeft bij verschillende gelegenheden zijn opmerkingen ingediend.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="3"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>Op <DATE ISO="20141001">1 oktober 2014</DATE> heeft de Commissie besluit C(2014) 6846 betreffende de op het grondgebied van Castilië-La Mancha verleende steun vastgesteld.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>De Commissie heeft tevens een afzonderlijk besluit vastgesteld met betrekking tot de rest van het grondgebied van Spanje. Zie besluit van de Commissie van <DATE ISO="20130619">19 juni 2013</DATE> betreffende de door het Koninkrijk Spanje ten uitvoer gelegde steunmaatregel SA.28599 [C 23/2010 (ex NN 36/2010, ex CP 163/2009)] voor de ontwikkeling van digitale terrestrische televisie in afgelegen en minder verstedelijkte gebieden (met uitzondering van Castilla-La Mancha) (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="217" PAGE.FIRST="52" DATE.PUB="2014">PB 2014, L 217, blz. 52</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>In artikel 1, eerste alinea, van dat besluit wordt geoordeeld dat de aan de twee televisie-exploitanten Telecom CLM en Abertis verleende steun ten behoeve van de modernisering van de zendcentrales, de bouw van nieuwe zendcentrales en het verlenen, de exploitatie of het onderhoud van digitale diensten in zone II van Castilië-La Mancha, in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU ten uitvoer is gelegd door Spanje en onverenigbaar is met de interne markt. In artikel 1, tweede alinea, wordt die conclusie herhaald ten aanzien van satellietexploitant Hispasat, voor de installatie van satellietontvangers om in dat gebied signalen uit te zenden. Artikel 3, lid 1, eist van Spanje dat het de aldus omschreven steun van die drie exploitanten terugvordert.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>Op <DATE ISO="20141212">12 december 2014</DATE> heeft het Koninkrijk Spanje bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring van besluit C(2014) 6846 ingesteld.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>De zaak is ingeschreven onder nummer T‑808/14.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>Op <DATE ISO="20150123">23 januari 2015</DATE> heeft Hispasat bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring van dat besluit ingesteld.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>De zaak is ingeschreven onder nummer T‑36/15.</P></NOTE> In haar verzoek voerde zij aan dat zij nooit steun had ontvangen van Spanje of zijn lokale autoriteiten.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>In het kader van de uitvoering van besluit C(2014) 6846 waren Spanje en de Commissie het ondertussen niet eens over de vraag of dat besluit ook van toepassing was op de kosten van de digitale uitrusting (aangeschaft door de lokale autoriteiten in Castilië-La Mancha om het televisiesignaal uit te zenden) en derhalve of Spanje die kosten van de betrokken exploitanten moest terugvorderen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>Op <DATE ISO="20151020">20 oktober 2015</DATE> heeft de Commissie besluit C(2015) 7193 tot wijziging van besluit C(2014) 6846 vastgesteld. In de inleiding van het wijzigingsbesluit wordt aangegeven dat de wijziging bedoeld is om onjuistheden met betrekking tot Hispasat te corrigeren. In het wijzigingsbesluit is Hispasat verwijderd als begunstigde van de staatssteun.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Daartoe is artikel 1, tweede alinea, van het initiële besluit ingetrokken, is de verwijzing naar Hispasat in artikel 3, lid 1, geschrapt en zijn alle verwijzingen naar Hispasat in de considerans (overwegingen 44, 45, 108, 113, 115, 118, 130, 170 en 198‑200) verwijderd.</P></NOTE> Ook is de uitdrukking <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0008" REF.END="QE0008"/>verlenen van digitale <HT TYPE="ITALIC">diensten</HT><QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/> in artikel 1, eerste alinea, van het initiële besluit vervangen door <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0009" REF.END="QE0009"/>verstrekken van digitale <HT TYPE="ITALIC">uitrustingen</HT><QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Cursivering van mij.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>Bij brief, die op <DATE ISO="20151223">23 december 2015</DATE> is neergelegd bij het Gerecht, heeft Spanje een nieuw middel voorgedragen in de aanhangige zaak T‑808/14 (hierna: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0010" REF.END="QE0010"/>Spanjes nieuwe opmerkingen<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>). Spanje voerde daarbij aan dat het wijzigingsbesluit verder ging dan het gestelde doel Hispasat van de toepassing van het initiële besluit uit te sluiten, en de omvang van de terug te vorderen steun aanzienlijk vergrootte doordat ook de steun verleend voor het verstrekken van de uitrusting (32,5 miljoen EUR) moest worden teruggevorderd. Spanje stelde dat de Commissie aldus het rechtszekerheidsbeginsel had geschonden.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>De Commissie heeft op <DATE ISO="20160128">28 januari 2016</DATE> haar opmerkingen ingediend. Zij voerde aan dat het wijzigingsbesluit enkel een correctie van het initiële besluit vormde en geen nieuwe verplichtingen aan Spanje oplegde. Zij stelde bovendien dat Spanjes nieuwe opmerkingen niet ontvankelijk waren, daar die niet verder gingen dan de argumenten die Spanje eerder had aangevoerd ter ondersteuning van het middel inzake schending van rechtszekerheid.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="4"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Bij beschikking in de zaak Hispasat/Commissie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Beschikking van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160114">14 januari 2016</DATE> (<NO.CASE>T‑36/15</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2016:73">EU:T:2016:73</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> heeft het Gerecht geoordeeld dat die zaak, na wijziging van besluit C(2014) 6846, zonder voorwerp was geraakt en dat derhalve geen uitspraak meer hoefde te worden gedaan op het verzoek van Hispasat.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Bestreden arrest en hogere voorziening</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>Bij het bestreden arrest heeft het Gerecht alle door Spanje in zijn verzoekschrift aangevoerde middelen ongegrond verklaard en derhalve het beroep in zijn geheel verworpen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Met betrekking tot Spanjes nieuwe opmerkingen heeft het Gerecht geoordeeld dat deze in feite tegen het wijzigingsbesluit waren gericht en derhalve ontvankelijk waren.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Punten 34‑37.</P></NOTE> Vervolgens heeft het Gerecht ambtshalve geoordeeld dat de Commissie, doordat zij had verzuimd Spanje in de gelegenheid te stellen opmerkingen in te dienen alvorens dat besluit vast te stellen, Spanjes recht om te worden gehoord had geschonden.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Punten 41‑46.</P></NOTE> Tevens heeft het Gerecht geoordeeld dat het wijzigingsbesluit geen nieuwe verplichting aan Spanje oplegde aangezien het initiële besluit ab initio van toepassing was op het verstrekken van digitale uitrustingen, en bijgevolg dat de schending niet zodanig was dat zij nietigverklaring van het wijzigingsbesluit met zich bracht.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Punten 47‑49.</P></NOTE> Het heeft het extra middel in Spanjes nieuwe opmerkingen derhalve afgewezen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>Met zijn hogere voorziening verzoekt Spanje het Hof om vernietiging van het bestreden arrest en om nietigverklaring van besluit C(2014) 6846, alsook om verwijzing van de Commissie in de kosten. Spanje voert drie middelen aan.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Ten eerste</HT> voert Spanje aan dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij zijn uitlegging van artikel 1 van besluit C(2014) 6846 vóór de wijziging ervan en derhalve de aard van de door Spanje genomen staatssteunmaatregel en het begrip staatssteun in artikel 107 VWEU verkeerd heeft opgevat. Tevens geeft het Gerecht blijk van een onjuiste rechtsopvatting door niet te vermelden dat de schending van Spanjes recht om te worden gehoord, heeft geresulteerd in schending van de beginselen van behoorlijk bestuur en rechtszekerheid. <HT TYPE="ITALIC">Ten tweede</HT> geeft het Gerecht blijk van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat Spanje had verzuimd het eerste en het vierde criterium van het arrest Altmark Trans en Regierungspräsidium Magdeburg te respecteren.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030724">24 juli 2003</DATE> (<NO.CASE>C‑280/00</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:415">EU:C:2003:415</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> <HT TYPE="ITALIC">Ten derde</HT> heeft het Gerecht artikel 107, lid 3, onder c), VWEU geschonden door te concluderen dat de door Spanje verleende steun onverenigbaar was met de interne markt op grond dat die lidstaat de terrestrische televisiedistributietechnologie begunstigde boven de satelliettechnologie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>De Commissie verzoekt het Hof de hogere voorziening af te wijzen. Zelfs al zou het Hof het eerste middel van de hogere voorziening gegrond verklaren, dan zou dit volgens de Commissie hoogstens kunnen resulteren in nietigverklaring van het wijzigingsbesluit, terwijl de hogere voorziening tot nietigverklaring van het initiële besluit strekt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>Ter terechtzitting van <DATE ISO="20180307">7 maart 2018</DATE> hebben Spanje en de Commissie hun standpunten mondeling toegelicht.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Op verzoek van het Hof zal ik in deze conclusie enkel het eerste middel bestuderen.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="5"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Analyse</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Ontvankelijkheid van het eerste middel</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Bij een normale lezing van het eerste middel lijkt het initiële besluit het voorwerp van dit middel te zijn. Het middel betwist de uitlegging door het Gerecht van artikel 1 van dat besluit in de versie vóór vaststelling van het wijzigingsbesluit. De ter ondersteuning van het eerste middel aangevoerde argumenten betwisten echter de bevindingen van het Gerecht met betrekking tot de geldigheid van de procedure die is gevolgd om het <HT TYPE="ITALIC">wijzigingsbesluit</HT> vast te stellen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>Het verzoek dat Spanje bij het Gerecht heeft ingediend, ging vooraf aan het <HT TYPE="ITALIC">wijzigingsbesluit</HT> en kon derhalve enkel tegen het <HT TYPE="ITALIC">initiële besluit</HT> zijn gericht. In de conclusies in hogere voorziening worden uitdrukkelijk de vernietiging van het bestreden arrest en de nietigverklaring van het <HT TYPE="ITALIC">initiële besluit</HT> genoemd, maar niet de nietigverklaring van het <HT TYPE="ITALIC">wijzigingsbesluit</HT>. Tijdens de terechtzitting heeft de raadsman van Spanje aangevoerd dat Spanje, door het nieuwe middel aan te voeren, trachtte het voorwerp van de procedure uit te breiden met het oog op nietigverklaring van het <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0011" REF.END="QE0011"/>initiële besluit, zoals gewijzigd<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>In deze omstandigheden zal ik in de eerste plaats onderzoeken of het <HT TYPE="ITALIC">wijzigingsbesluit</HT> binnen het kader van deze procedure valt en bijgevolg of het Hof bevoegd is Spanjes argumenten betreffende dat besluit te onderzoeken.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Aangezien dit een vraagstuk van openbare orde is, dient het Hof deze vraag ambtshalve te onderzoeken, ondanks het feit dat geen van de partijen haar heeft opgeworpen [zie in die zin arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151112">12 november 2015</DATE>, <NAME.CASE>Elitaliana/Eulex Kosovo</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑439/13 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:753">EU:C:2015:753</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150226">26 februari 2015</DATE>, <NAME.CASE>Planet/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑564/13 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:124">EU:C:2015:124</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>)].</P></NOTE></TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Omvat het voorwerp van de procedure ipso facto het wijzigingsbesluit vanaf de datum van vaststelling ervan?</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>Kan worden aangevoerd dat het voorwerp van de procedure zich ipso facto uitstrekt tot het wijzigingsbesluit vanaf de datum van vaststelling ervan?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>De Commissie voert aan dat de effecten van het wijzigingsbesluit niet verder gaan dan eenvoudige rectificatie van administratieve onjuistheden en duidelijke onnauwkeurigheden in het initiële besluit.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>Indien de Commissie gelijk heeft, zouden het wijzigingsbesluit alle autonome rechtsgevolgen worden ontnomen en zou het niet <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0012" REF.END="QE0012"/>beogen rechtsgevolgen ten aanzien van derden te hebben<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/> in de zin van artikel 263 VWEU. Bijgevolg zou geen afzonderlijk beroep tot nietigverklaring ervan kunnen worden ingesteld.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>Indien dat het geval was, zou het wijzigingsbesluit met het oog op een beroep tot nietigverklaring naar mijn mening kunnen worden beschouwd als <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0013" REF.END="QE0013"/>samensmeltend<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/> met het initiële besluit en zouden beide besluiten gezamenlijk derhalve kunnen worden beschouwd als een onlosmakelijk geheel. Het verzoek in eerste aanleg en de hogere voorziening van Spanje zouden dan feitelijk kunnen worden beschouwd als ipso facto gericht tegen het initiële besluit <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0014" REF.END="QE0014"/>zoals gecorrigeerd<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/>, zonder dat de initiële conclusies aanpassing behoeven.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Hoewel bepaalde wijzigingen inderdaad eenvoudige correcties vormen op de tekst van het initiële besluit<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>De overwegingen 98, 131, 132, 146 en 165 corrigeren kruisverwijzingen in de tekst.</P></NOTE>, lijken andere verder te gaan en van invloed te zijn op de inhoud van dat besluit<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Hierover zijn partijen het volkomen oneens. De juiste uitlegging van het besluit in kwestie betreft een rechtsvraag. Het argument waarmee Spanje de door het Gerecht gegeven uitlegging van artikel 1 van het initiële besluit betwist, is derhalve ontvankelijk in het stadium van de hogere voorziening [zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Andersen</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑303/13 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:647">EU:C:2015:647</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0074">74</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>)].</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="6"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Dat is zonder enige twijfel het geval bij de schrapping van alle verwijzingen naar Hispasat. Het resultaat van die wijziging is dat Hispasat uitgesloten is van de categorie begunstigden van de betrokken staatssteun.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>In het initiële besluit heeft de Commissie ervoor gekozen om de mogelijke begunstigden niet in algemene en abstracte termen te definiëren, maar om alle feitelijke begunstigden te noemen. De verwijdering van Hispasat uit die categorie heeft duidelijk niet alleen gevolgen voor de juridische situatie van Spanje – die verwijdering is immers van invloed op de omvang van zijn verplichting tot terugvordering van de verleende steun –, maar ook voor die van die begunstigde, waarop het initiële besluit rechtstreeks en individueel van toepassing was en het wijzigingsbesluit niet.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>Bij normale lezing is ook de vervanging van de term <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0015" REF.END="QE0015"/>diensten<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/> in artikel 1, eerste alinea, van het initiële besluit door de term <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0016" REF.END="QE0016"/>uitrustingen<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/> van invloed op de inhoud van het initiële besluit. Die termen zijn – op zijn zachtst gezegd – niet synoniem.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>De <HT TYPE="ITALIC">vorm</HT> van het wijzigingsbesluit bevestigt de indruk dat de inhoud ervan zich niet beperkt tot enkel correcties. Tijdens de terechtzitting heeft de raadsman van de Commissie toegelicht dat het wijzigingsbesluit door het college van Commissieleden is vastgesteld. Hij legde uit dat dat de procedure is die wordt gevolgd wanneer de Commissie belangrijke staatssteunbesluiten vaststelt, terwijl louter corrigerende besluiten worden vastgesteld door de secretaris-generaal van de Commissie. Hij gaf toe dat de procedurekeuze in deze zaak was ingegeven door het feit dat het wijzigingsbesluit de werkingssfeer van het initiële besluit substantieel beperkte.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>Of en in welke mate de vervanging van <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0017" REF.END="QE0017"/>diensten<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/> door <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0018" REF.END="QE0018"/>uitrustingen<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/> een belangrijke wijziging tot gevolg heeft van de omvang van Spanjes verplichting om de verleende steun terug te vorderen, kan uiteindelijk uitsluitend worden vastgesteld door de initiële versie en de gewijzigde versie van artikel 1, gelezen in het licht van de door de Commissie in elk besluit gegeven gronden, met elkaar te vergelijken. Het wijzigingsbesluit noemt echter geen gronden, hetgeen een dergelijke analyse (behalve met betrekking tot Hispasat) vrijwel onmogelijk maakt.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Ik kom in de punten 67‑69 hieronder op deze kwestie terug.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>Alles in aanmerking genomen, lijkt het waarschijnlijk dat het wijzigingsbesluit wel degelijk autonome rechtsgevolgen teweegbracht die de rechtspositie die Spanje op het moment van het initiële besluit had, wezenlijk hebben beïnvloed. In dat geval zou het wijzigingsbesluit een handeling vormen waartegen een afzonderlijk beroep tot nietigverklaring kan worden ingesteld. Indien Spanje zijn initiële verzoekschrift wilde uitbreiden door er het wijzigingsbesluit in te betrekken, zou het dat verzoekschrift formeel hebben moeten aanpassen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>Ik zal nu onderzoeken of Spanje hierin is geslaagd door zijn nieuwe opmerkingen bij het Gerecht in te dienen.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Heeft Spanje zijn verzoekschrift daadwerkelijk uitgebreid?</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht verlangt dat de verzoeker het voorwerp van het geschil in het verzoekschrift noemt. In beginsel kan een partij dit voorwerp niet wijzigen in de loop van het geding en mag de gegrondheid van een beroep uitsluitend worden onderzocht tegen de achtergrond van de conclusies die in het inleidend verzoekschrift zijn voorgedragen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101111">11 november 2010</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Portugal</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑543/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:669">EU:C:2010:669</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>De artikelen 84 en 86 van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht voorzien in twee afwijkingen van die regel. Artikel 84 is van toepassing wanneer eerst gedurende de procedure nieuwe gegevens, hetzij rechtens of feitelijk, aan het licht komen. Artikel 86 heeft een beduidend beperktere reikwijdte: dit kan uitsluitend worden aangevoerd wanneer de <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0019" REF.END="QE0019"/>nieuwe gegevens<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/> bestaan in de vervanging of wijziging van de handeling in kwestie door een andere handeling met hetzelfde voorwerp.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>Terwijl artikel 84 de verzoeker slechts in de gelegenheid stelt nieuwe middelen voor te dragen (samen met argumenten en ondersteunend bewijs), gaat artikel 86 verder: dit artikel stelt die partij tevens in de gelegenheid het voorwerp van het verzoekschrift te wijzigen, dat wil zeggen de conclusies te herformuleren om de nieuwe handeling in het aanhangige geding te betwisten.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>De gedachte achter artikel 86 is tweeledig: ten eerste zou het in strijd zijn met een behoorlijke rechtsbedeling en met het vereiste van proceseconomie om de verzoeker te verplichten een nieuw verzoekschrift bij het Hof in te dienen en aldus een afzonderlijke procedure in te leiden; ten tweede zou het niet rechtvaardig zijn indien de auteur van de betwiste handeling (in casu de Commissie) de voor het Hof betwiste handeling zou kunnen wijzigen c.q. vervangen om zo de procedure te frustreren [zie in die zin arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19820303">3 maart 1982</DATE>, <NAME.CASE>Alphasteel/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>14/81</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1982:76">EU:C:1982:76</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0008">8</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19880714">14 juli 1988</DATE>, <NAME.CASE>Stahlwerke Peine-Salzgitter/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>103/85</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1988:398">EU:C:1988:398</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0011">11</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>)]. Die rechtspraak, die nog maar onlangs is ontwikkeld in het kader van geschillen met betrekking tot door de Raad en de Commissie vastgestelde restrictieve maatregelen op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, is in artikel 86 gecodificeerd. Zie als voorbeeld van die rechtspraak arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Chyzh e.a./Raad</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑276/12</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:748">EU:T:2015:748</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>De opname van artikel 86 in het Reglement voor de procesvoering in 2015 ging gepaard met een hogere mate van formaliteit.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>De rechtspraak die aan die bepaling voorafgaat, zoals aangehaald in de vorige voetnoot, bevatte niet veel eisen ten aanzien van de formaliteit. Zo kon de verzoeker zijn verzoekschrift tijdens de terechtzitting aanpassen. Zie bijvoorbeeld arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130906">6 september 2013</DATE>, <NAME.CASE>Iran Insurance/Raad</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑12/11</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2013:401">EU:T:2013:401</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150512">12 mei 2015</DATE>, <NAME.CASE>Ternavsky/Raad</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑163/12</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2015:271">EU:T:2015:271</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171005">5 oktober 2017</DATE>, <NAME.CASE>Ben Ali/Raad</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑149/15</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2017:693">EU:T:2017:693</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Zo vereisen de leden 2 en 4 van artikel 86 uitdrukkelijk dat een dergelijke aanpassing schriftelijk wordt gedaan in een document dat de <HT TYPE="ITALIC">aangepaste conclusies</HT> bevat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>De in artikel 86 neergelegde formele eisen gelden uiteraard niet zomaar: zij dienen ertoe om het contradictoire karakter van de procedure en een goede rechtsbedeling te waarborgen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171109">9 november 2017</DATE>, <NAME.CASE>HX/Raad</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑423/16 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:848">EU:C:2017:848</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0023">23</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>Indiening van een processtuk tijdens de procedure bij het Gerecht met het oog op aanpassing van het verzoekschrift staat gelijk aan instelling van een beroep tot nietigverklaring door middel van een verzoekschrift.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19820303">3 maart 1982</DATE>, <NAME.CASE>Alphasteel/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>14/81</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1982:76">EU:C:1982:76</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0008">8</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zie ook, als een voorbeeld van een zaak waarin het Gerecht die rechtspraak heeft toegepast: beschikking van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20160718">18 juli 2016</DATE>, <NAME.CASE>Arbuzov/Raad</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑195/16</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2016:445">EU:T:2016:445</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak).</P></NOTE> Bijgevolg is de vaste rechtspraak waarin de eisen ten aanzien van vorm en inhoud van een dergelijk beroep worden uiteengezet, mutatis mutandis van toepassing.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>Hieruit volgt dat een memorie houdende aanpassing een ondubbelzinnige en voldoende duidelijke en nauwkeurige uiteenzetting moet bevatten van met name het voorwerp van de procedure, de wezenlijke elementen, feitelijk en rechtens, waarop de zaak is gebaseerd, en de vordering, teneinde te vermijden dat het Hof ultra petita uitspraak doet of verzuimt uitspraak te doen over een van de middelen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Zie naar analogie arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100615">15 juni 2010</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Spanje</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑211/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:340">EU:C:2010:340</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171114">14 november 2017</DATE>, <NAME.CASE>British Airways/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑122/16 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:861">EU:C:2017:861</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Een memorie die nieuwe middelen of argumenten bevat maar niet voldoet aan alle voorwaarden van artikel 86 of de hierboven aangehaalde rechtspraak, volstaat daarentegen niet om het voorwerp van de zaak daadwerkelijk te wijzigen. Een dergelijke memorie heeft geen andere rechtsgevolgen dan die waarin artikel 84 voorziet, namelijk dat nieuwe middelen of argumenten worden voorgedragen met betrekking tot <HT TYPE="ITALIC">hetzelfde voorwerp</HT>.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Artikel 86 fungeert in dit opzicht als een lex specialis ten opzichte van artikel 84: wanneer een partij verder wil gaan en het voorwerp van het geschil hangende de procedure wil wijzigen, dient zij te voldoen aan de strengere voorwaarden van artikel 86.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><?PAGE NO="8"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>In de onderhavige zaak heeft de Commissie, iets meer dan een jaar na vaststelling van het initiële besluit en terwijl de procedure tot nietigverklaring van dat besluit liep, een besluit tot wijziging daarvan vastgesteld [besluit C(2015) 7193]. Naar aanleiding daarvan heeft Spanje zijn nieuwe opmerkingen bij het Gerecht ingediend.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>Niet wordt bestreden dat het voorwerp van het wijzigingsbesluit gelijk was aan dat van het initiële besluit (steunmaatregel SA.27408). Hieruit volgt dat artikel 86 van toepassing was.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Artikel 86 is op <DATE ISO="20150424">24 april 2015</DATE> in werking getreden en derhalve relevant voor de beoordeling van de effecten van Spanjes nieuwe opmerkingen, die op <DATE ISO="20151223">23 december 2015</DATE> zijn ingediend.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>Het Gerecht heeft zonder verdere toelichting geoordeeld dat het nieuwe middel in de nieuwe opmerkingen ontvankelijk was, aangezien Spanje met die opmerkingen het <HT TYPE="ITALIC">wijzigingsbesluit</HT> betwistte.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Punt 36 (in fine) en punt 37 van het bestreden arrest.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>De logica van het Gerecht volg en aanvaard ik niet.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>De bewoordingen van Spanjes nieuwe opmerkingen suggereren dat Spanje <HT TYPE="ITALIC">niet voornemens was</HT> het wijzigingsbesluit te betwisten, ook al hadden enkele van de daarin aangevoerde documenten betrekking op dat besluit. In de laatste alinea van zijn nieuwe opmerkingen heeft Spanje zijn initiële vordering uitdrukkelijk gehandhaafd, te weten nietigverklaring van het <HT TYPE="ITALIC">initiële</HT> <HT TYPE="ITALIC">besluit</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>De hogere voorziening lijkt te bevestigen dat: i) het eerste middel de uitlegging betreft van het <HT TYPE="ITALIC">initiële besluit in de versie vóór de wijziging</HT> en ii) de conclusies uitdrukkelijk verwijzen naar nietigverklaring van het <HT TYPE="ITALIC">initiële besluit</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Ik denk derhalve niet dat het Gerecht goede gronden had om Spanjes nieuwe opmerkingen aldus uit te leggen en te herkwalificeren dat zij in feite gericht waren op nietigverklaring van het <HT TYPE="ITALIC">wijzigingsbesluit</HT>.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Zie naar analogie arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20051213">13 december 2005</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑78/03 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:761">EU:C:2005:761</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>Het bestaan van een beroep tot nietigverklaring alsmede van een memorie die de reikwijdte daarvan beoogt te wijzigen, kan nooit worden verondersteld, en uitsluitend de uitdrukkelijk uiteengezette conclusies mogen in aanmerking worden genomen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19650708">8 juli 1965</DATE>, <NAME.CASE>Krawczynski/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>83/63</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1965:70">EU:C:1965:70</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0002">2</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> De gegrondheid van het beroep hoort uitsluitend te worden onderzocht op basis van de conclusies in het verzoekschrift of een memorie houdende aanpassing ervan.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Zie naar analogie arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19790925">25 september 1979</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Frankrijk</NAME.CASE> (<NO.CASE>232/78</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1979:215">EU:C:1979:215</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0003">3</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Een beroep dat geen conclusies bevat, is niet ontvankelijk.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Beschikking van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150212">12 februari 2015</DATE>, <NAME.CASE>Meister/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑327/14 P</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:99">EU:C:2015:99</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0014">14</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0016">16</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> en aldaar aangehaalde rechtspraak).</P></NOTE> Ik wijs het door de raadsman van Spanje ter terechtzitting gevoerde betoog van de hand, dat een dergelijke benadering buitensporig formeel is.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="9"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Voorts denk ik niet dat het Gerecht Spanje had moeten verzoeken aan te geven of het beoogde het wijzigingsbesluit te betwisten.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Anders dan in de zaak HX/Raad (arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171109">9 november 2017</DATE>, <NO.CASE>C‑423/16 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:848">EU:C:2017:848</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0021">21</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). De feiten van die zaak waren echter heel anders. De raadsman van HX had eerst tijdens de terechtzitting kennisgenomen van het bestaan van de (algemeen toepasselijke) akte tot wijziging van het in zijn verzoekschrift betwiste besluit. Hij was (door de versie van het Reglement voor de procesvoering in de procestaal, die onnauwkeurig was in haar taalgebruik) tot de mening gebracht dat er geen schriftelijke memorie nodig was om de conclusies te wijzigen en had daardoor verzuimd zijn verzoek tot wijziging ervan, dat hij eerder tijdens de terechtzitting <HT TYPE="ITALIC">tot uitdrukking had gebracht</HT>, schriftelijk te <HT TYPE="ITALIC">bevestigen</HT>. Het Hof heeft geoordeeld dat het Gerecht de rekwirant op zijn fout had moeten wijzen en hem in de gelegenheid had moeten stellen deze te herstellen.</P></NOTE> Gelet op de feiten van de zaak had dat betekend dat Spanje zou zijn uitgenodigd om in strijd met de in artikel 263 VWEU gestelde termijn een essentieel element van zijn beroep tot nietigverklaring aan te vullen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Het wijzigingsbesluit is op <DATE ISO="20151020">20 oktober 2015</DATE> vastgesteld. Spanje heeft zijn nieuwe opmerkingen op <DATE ISO="20151223">23 december 2015</DATE> ingediend, dat wil zeggen tijdens het kerstreces van het Gerecht. De termijn was dus verstreken nog voordat het Gerecht zijn werkzaamheden begin januari 2016 kon hervatten.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>De in de punten 45, 46 en 55 hierboven aangehaalde rechtspraak verschaft geen dwingende redenen om de ontvankelijkheidseisen te versoepelen. Een lidstaat die, zoals in casu, in kennis wordt gesteld van een aan hem gericht besluit, dient de gevolgen te dragen van een verzuim om binnen de voorgeschreven termijn de conclusies inzake dat besluit te specificeren in een procedure voor het Gerecht.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>In haar conclusie in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Spliethoff’s Bevrachtingskantoor/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑635/16 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:28">EU:C:2018:28</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0067">67</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>) heeft advocaat-generaal Kokott geconcludeerd dat het grondrecht op effectieve rechterlijke bescherming kan worden aangevoerd om de <HT TYPE="ITALIC">reikwijdte</HT> van een beroep tot nietigverklaring ruim uit te leggen. De feiten zijn hier echter anders en in casu kan dit recht niet worden aangevoerd om de effecten van artikel 86 te verzachten.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Hieruit volgt dat Spanje, ondanks dat het nieuwe opmerkingen heeft ingediend, heeft verzuimd het voorwerp van het geding uit te breiden.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Conclusie betreffende de ontvankelijkheid van het eerste middel</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>Uit het voorgaande volgt dat het wijzigingsbesluit niet binnen het kader van deze procedure valt. Het eerste middel, dat betrekking heeft op dat besluit, strekt er derhalve toe het voorwerp van het geding uit te breiden. Op grond van artikel 170, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof is dit middel niet ontvankelijk in het stadium van de hogere voorziening.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100921">21 september 2010</DATE>, <NAME.CASE>Zweden e.a./API en Commissie/API</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑514/07 P, C‑528/07 P en C‑532/07 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:541">EU:C:2010:541</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0125">125</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0126">126</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60.</NO.P><TXT>Ik geef het Hof derhalve in overweging het eerste middel af te wijzen. Tevens geef ik het Hof in overweging te oordelen dat het Gerecht, door de omvang van het bij hem aanhangig gemaakte geschil uit te breiden op grond van Spanjes nieuwe opmerkingen, de door Spanje aangevoerde argumenten onjuist heeft opgevat en bijgevolg blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door ultra petita te beslissen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20131210">10 december 2013</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Ierland e.a.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑272/12 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:812">EU:C:2013:812</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0027">27</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Aangezien het Gerecht die opmerkingen ten gronde heeft afgewezen, had die fout geen gevolgen voor de afloop van het aldaar aanhangige geding. Bijgevolg dient het bestreden arrest niet te worden vernietigd op die grondslag.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Gegrondheid van het eerste middel</HT></HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Bevoegdheid van de Commissie om het wijzigingsbesluit vast te stellen en haar motiveringsplicht</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61.</NO.P><TXT>Indien het Hof het oneens is met de hierboven uiteengezette analyse, zal het de rechtmatigheid van het bestreden arrest moeten beoordelen voor zover dit betrekking heeft op het wijzigingsbesluit.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="10"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62.</NO.P><TXT>In dat opzicht geef ik het Hof in overweging ambtshalve twee fundamentele vragen op te werpen en te onderzoeken. Ten eerste: was de Commissie bevoegd om het wijzigingsbesluit vast te stellen? Ten tweede: heeft de Commissie voldaan aan haar motiveringsplicht?<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Beide vragen zijn van openbare orde. Het Hof dient deze ambtshalve te onderzoeken en zo nodig sancties op te leggen [zie inzake de bevoegdheid van de auteur van de handeling in kwestie, arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20000713">13 juli 2000</DATE>, <NAME.CASE>Salzgitter/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑210/98 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:397">EU:C:2000:397</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0056">56</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak); en inzake de motiveringsplicht, arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20091202">2 december 2009</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Ierland e.a.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑89/08 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:742">EU:C:2009:742</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak)].</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Ten eerste</HT> heeft het Gerecht geoordeeld dat de Commissie op grond van artikel 108, lid 2, VWEU bevoegd was het wijzigingsbesluit vast te stellen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Zie punt 40 van het bestreden arrest.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64.</NO.P><TXT>Ik ben het daarmee eens. Overeenkomstig artikel 108, lid 2, VWEU heeft de Commissie niet alleen de bevoegdheid om besluiten die zij op grond van artikel 9 van verordening 2015/1589 heeft vastgesteld, te <HT TYPE="ITALIC">corrigeren</HT> – zoals zij regelmatig doet zonder dat dit beginsel wordt bestreden –, of dergelijke besluiten op grond van artikel 11 van die verordening <HT TYPE="ITALIC">te herroepen</HT>. Zij heeft ook de bevoegdheid dergelijke besluiten substantieel te <HT TYPE="ITALIC">wijzigen</HT> wanneer dat noodzakelijk is om de in de bepalingen van bovengenoemd Verdrag uiteengezette doelen te verwezenlijken.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65.</NO.P><TXT>De Commissie kan een legitieme reden hebben om dat te doen, met name om rekening te houden met de ontwikkeling van de rechtspraak van de Unierechter, of haar eigen fouten te corrigeren<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Zie in die zin Heidenhain, M., <HT TYPE="ITALIC">European State Aid Law Handbook</HT>, München: Beck/Oxford: Hart, 2010, hoofdstuk 31, paragraaf 58.</P></NOTE>, hetgeen in casu het geval lijkt te zijn geweest. Vanuit dat perspectief is artikel 11 louter een specifieke uitdrukking van de bevoegdheden die door het Verdrag aan de Commissie worden toegekend om de correcte en doeltreffende toepassing van de regels inzake staatssteun te waarborgen<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Dit doel wordt duidelijk genoemd in overweging 21 van verordening 2015/1589.</P></NOTE> en mag het derhalve niet a contrario worden uitgelegd als een beperking van die bevoegdheden tot enkel het uitdrukkelijk genoemde geval (herroeping).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66.</NO.P><TXT>Niets in het Verdrag wijst erop dat de bevoegdheid van de Commissie beperkt is tot besluiten die gunstig zijn voor de lidstaten. Het doet derhalve niet ter zake of het wijzigingsbesluit gunstig was voor Spanje – zoals de Commissie aanvoert – dan wel of het deze lidstaat nieuwe verplichtingen oplegde – zoals de lidstaat stelt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67.</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Ten tweede</HT> merk ik op – terwijl het Gerecht in dit opzicht geen vaststellingen heeft gedaan – dat het wijzigingsbesluit geen gronden voor zijn vaststelling noemt. Dat maakt het voor het Hof vrijwel onmogelijk om met name de aard van het wijzigingsbesluit<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Zie punt 37 hierboven.</P></NOTE> en de rechtsgevolgen ervan<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Zie punt 80 hieronder.</P></NOTE> te onderzoeken, en om na te gaan of Spanje in de gelegenheid werd gesteld om, voorafgaand aan de vaststelling ervan, opmerkingen in te dienen over alle relevante informatie waarop dat besluit was gebaseerd.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Zie de punten 86‑89 hieronder.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68.</NO.P><TXT>Het ontbreken van een motivering in het wijzigingsbesluit staat een gedegen rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid ervan derhalve in de weg en vormt aldus een duidelijke schending van artikel 296 VWEU.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69.</NO.P><TXT>Ik concludeer dat de Commissie in het wijzigingsbesluit duidelijk haar motiveringsplicht en daarmee een wezenlijk vormvoorschrift heeft geschonden. Die schending op zich volstaat voor nietigverklaring van dat besluit.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19940517">17 mei 1994</DATE>, <NAME.CASE>Frankrijk/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑41/93</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1994:196">EU:C:1994:196</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Doordat het Gerecht niet aldus heeft geoordeeld, heeft het blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. Zijn arrest dient met betrekking tot het wijzigingsbesluit derhalve te worden vernietigd.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70.</NO.P><TXT>Enkel indien het Hof deze suggestie niet volgt, zal het de specifieke argumenten moeten onderzoeken die Spanje aanvoert in zijn eerste middel. Ik zal deze hieronder analyseren.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Artikel 107 VWEU en het rechtszekerheidsbeginsel</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71.</NO.P><TXT>Spanje voert mijns inziens aan dat het Gerecht artikel 1 van het initiële besluit onjuist heeft uitgelegd. Bijgevolg zou het Gerecht niet hebben geconstateerd dat de Commissie, door een besluit vast te stellen dat extra verplichtingen oplegt aan Spanje, is voorbijgegaan aan het wezen zelf van de door die lidstaat verleende staatssteun, het begrip staatssteun in de zin van artikel 107 VWEU onjuist heeft toegepast en het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72.</NO.P><TXT>De aard van de beweerde onrechtmatigheid ontgaat mij volledig. Spanje voert geen argumenten aan waarop het zijn bewering baseert. Het licht niet toe welk aspect van artikel 107 VWEU zou zijn geschonden en op welke wijze. Hetzelfde kan worden gezegd van het argument betreffende de vermeende schending van het rechtszekerheidsbeginsel.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73.</NO.P><TXT>Volgens vaste rechtspraak zijn dergelijke argumenten niet ontvankelijk.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Zie punt 46 hierboven en de aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE> Ik geef het Hof derhalve in overweging deze als zodanig af te wijzen.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Had Spanje het recht om te worden gehoord voordat het wijzigingsbesluit werd vastgesteld?</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74.</NO.P><TXT>Uit het dossier waarover het Hof beschikt, blijkt dat de Commissie iets meer dan een jaar na het initiële besluit het wijzigingsbesluit heeft vastgesteld. Dit wijzigingsbesluit werd kennelijk niet voorafgegaan door een besluit om de formele onderzoeksprocedure (opnieuw) in te leiden.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75.</NO.P><TXT>Enerzijds wordt niet bestreden dat Spanje voordat het initiële besluit is vastgesteld in de gelegenheid is gesteld opmerkingen in te dienen over alle aspecten van het administratieve dossier van de Commissie. Anderzijds blijkt uit het dossier dat Spanje die gelegenheid niet heeft gekregen in de periode na vaststelling van het initiële besluit en vóór kennisgeving van het wijzigingsbesluit.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76.</NO.P><TXT>Spanje voert aan dat het wijzigingsbesluit, doordat dit het begrip <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0020" REF.END="QE0020"/>verstrekken van digitale uitrustingen<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/> in artikel 1 van het initiële besluit heeft ingevoerd, de omvang van de terug te vorderen steun heeft vergroot en derhalve nieuwe verplichtingen aan Spanje heeft opgelegd. Aangezien de Commissie heeft verzuimd Spanje in de gelegenheid te stellen zijn standpunt kenbaar te maken voordat dat besluit werd genomen, zijn Spanjes rechten van verdediging geschonden. De Commissie voert aan dat het Gerecht in het licht van de overwegingen 118 en 197 van het initiële besluit terecht heeft geconcludeerd dat de voor het verstrekken van digitale uitrustingen verleende steun reeds binnen de werkingssfeer van dit besluit viel en dat het wijzigingsbesluit derhalve geen nieuwe verplichting heeft opgelegd. Aangezien artikel 41, lid 2, onder a), van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P><REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="083" PAGE.FIRST="389" DATE.PUB="2010">PB 2010, C 83, blz. 389</REF.DOC.OJ> (hierna: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0021" REF.END="QE0021"/>Handvest<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/>).</P></NOTE> enkel voorziet in een recht om te worden gehoord wanneer een handeling nadelig is voor de rechten van een individu en aangezien het wijzigingsbesluit gunstig was voor Spanje, had Spanje dit recht niet.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0077"><NO.P>77.</NO.P><TXT>Ik zal achtereenvolgens onderzoeken i) of Spanje in deze omstandigheden het recht <HT TYPE="ITALIC">had</HT> om te worden gehoord; ii) zo ja, of de Commissie dat recht heeft <HT TYPE="ITALIC">gerespecteerd</HT>, en iii) wat de <HT TYPE="ITALIC">gevolgen van een mogelijke schending</HT> van dat recht zijn.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="12"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0078"><NO.P>78.</NO.P><TXT>Volgens vaste rechtspraak is de <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0022" REF.END="QE0022"/>eerbiediging van de rechten van de verdediging in iedere procedure die tot een <HT TYPE="ITALIC">bezwarend besluit</HT> kan leiden, […] te beschouwen als een grondbeginsel van Unierecht, dat <HT TYPE="ITALIC">zelfs bij ontbreken van iedere regeling inzake de betrokken procedure</HT> in acht moet worden genomen.<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19940629">29 juni 1994</DATE>, <NAME.CASE>Fiskano/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑135/92</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1994:267">EU:C:1994:267</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0039">39</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak) (cursivering van mij).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0079"><NO.P>79.</NO.P><TXT>In geval van aannemelijke twijfel dat een handeling bezwarend kan zijn voor de lidstaat die betrokken is bij de onderzoeksprocedure inzake de staatssteun, dient de Commissie die lidstaat in de gelegenheid te stellen te worden gehoord, al was het maar uit voorzorg. De procedure voor terugvordering van onrechtmatige staatssteun is gebaseerd op het beginsel van loyale samenwerking van de betrokken lidstaat met de Commissie.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20071018">18 oktober 2007</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Frankrijk</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑441/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:616">EU:C:2007:616</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Wanneer een besluit dat de Commissie voornemens is vast te stellen, van invloed kan zijn op de omvang van de verplichting van een lidstaat tot terugvordering van de betrokken staatssteun, dient de Commissie die lidstaat a fortiori in de gelegenheid te stellen zijn opmerkingen in te dienen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0080"><NO.P>80.</NO.P><TXT>Aangezien het wijzigingsbesluit geen motivering bevat, is het moeilijk vast te stellen of dat besluit gunstig was voor Spanje dan wel nieuwe verplichtingen aan Spanje oplegde. Indien de wijziging van artikel 1, zoals de Commissie aanvoert, niet van invloed was op de omvang van de steun, is de vraag legitiem waarom de Commissie de moeite heeft genomen dit artikel te wijzigen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0081"><NO.P>81.</NO.P><TXT>In elk geval heb ik reeds geconcludeerd dat het wijzigingsbesluit, alles in aanmerking genomen, waarschijnlijk wel degelijk van invloed was op Spanjes rechtspositie<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>Zie punt 38 hierboven.</P></NOTE> en derhalve een op grond van artikel 263 VWEU aanvechtbare handeling vormde. Aangezien de Commissie de door Spanje getroffen maatregelen in dat besluit als onrechtmatige staatssteun bleef aanmerken, vormt het besluit een handeling die bezwarend is voor Spanje.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>Had de Commissie het initiële besluit <HT TYPE="ITALIC">herroepen</HT> en door een nieuw besluit <HT TYPE="ITALIC">vervangen</HT>, dan was dit in één oogopslag duidelijk geweest. Dat de Commissie voor een andere techniek heeft gekozen en het initiële besluit heeft <HT TYPE="ITALIC">gewijzigd</HT> om tot hetzelfde resultaat te komen, kan niets veranderen aan de kwalificatie van het wijzigingsbesluit als een voor Spanje bezwarende handeling.</P></NOTE> Ook heb ik erop gewezen dat de <HT TYPE="ITALIC">procedure</HT> die binnen de Commissie werd gevolgd om het wijzigingsbesluit vast te stellen, de procedure was die wordt gebruikt om belangrijke staatssteunbesluiten vast te stellen, en <HT TYPE="ITALIC">niet</HT> de lichtere administratieve procedure voor het corrigeren van louter administratieve onjuistheden.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0054"><P>Zie punt 36 hierboven.</P></NOTE> Ten slotte kon dat besluit al van invloed zijn op de omvang van Spanjes verplichting tot terugvordering van de verleende steun ten aanzien van Hispasat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0082"><NO.P>82.</NO.P><TXT>Hieruit volgt dat Spanje, zoals het Gerecht terecht heeft geoordeeld, in beginsel het recht had te worden gehoord voordat de Commissie het wijzigingsbesluit vaststelde.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Heeft de Commissie Spanjes recht om te worden gehoord, gerespecteerd?</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0083"><NO.P>83.</NO.P><TXT>De vaststelling van het wijzigingsbesluit kan niet op zichzelf worden beschouwd. Die vaststelling vormt het eindpunt van de procedure die is begonnen met de brief van de Commissie betreffende de inleiding van de formele onderzoeksprocedure, gevolgd door de vaststelling (na dat onderzoek) van het initiële besluit.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0084"><NO.P>84.</NO.P><TXT>Het doel van de procedure die ervoor moet zorgen dat het recht om te worden gehoord integraal wordt beschermd, is bereikt indien de betrokkene in <HT TYPE="ITALIC">elk stadium</HT> van die procedure vóór vaststelling van de handeling in kwestie kennis kon nemen van de relevante aspecten van het administratieve dossier.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0055"><P>Zie in die zin conclusie van advocaat-generaal Cosmas in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Duitsland/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑288/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:239">EU:C:1999:239</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0062">62</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Zodra die partij daartoe in de gelegenheid is gesteld, is zijn recht om te worden gehoord bij wijze van spreken <HT TYPE="ITALIC">uitgeput</HT>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0085"><NO.P>85.</NO.P><TXT>Zo hoeft de Commissie, in het kader van onderzoeksprocedures inzake staatssteun, nadat zij de betrokken lidstaat in de gelegenheid heeft gesteld opmerkingen te maken over alle <HT TYPE="ITALIC">aspecten waarop haar besluit wordt of moet worden gebaseerd</HT><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0056"><P>Zie arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111115">15 november 2011</DATE>, <NAME.CASE>Commissie en Spanje/Government of Gibraltar en Verenigd Koninkrijk</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑106/09 P en C‑107/09 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:732">EU:C:2011:732</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>; hierna: <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0023" REF.END="QE0023"/>arrest Gibraltar<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/>, punten 173 en 174), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101216">16 december 2010</DATE>, <NAME.CASE>Nederland en NOS/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑231/06 en T‑237/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2010:525">EU:T:2010:525</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zie ook Hancher, L., Salerno, F.M., Schütte, M., <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0024" REF.END="QE0024"/>The different stages in the State aid procedure<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/>, <HT TYPE="ITALIC">State aid law of the European Union</HT>, Oxford University Press, 2016, blz. 372.</P></NOTE> en voordat zij haar besluit vaststelt, deze lidstaat noch te informeren over de juridische beoordeling die zij voornemens is te verrichten<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0057"><P>Arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20111124">24 november 2011</DATE>, <NAME.CASE>Italië/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑458/09 P</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:769">EU:C:2011:769</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0058">58</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en Gibraltar (punt 177).</P></NOTE>, noch te horen over een dergelijke beoordeling<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0058"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19990121">21 januari 1999</DATE>, <NAME.CASE>Neue Maxhütte Stahlwerke en Lech-Stahlwerke/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑129/95, T‑2/96 en T‑97/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:1999:7">EU:T:1999:7</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0230">230</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0231">231</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> of te informeren dat dat besluit ophanden is.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0059"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040708">8 juli 2004</DATE>, <NAME.CASE>Technische Glaswerke Ilmenau/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑198/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2004:222">EU:T:2004:222</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0156">156</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Evenmin is de Commissie verplicht, voordat zij een vervangings- of wijzigingsbesluit vaststelt, alle stadia van de in verordening 2015/1589 beschreven procedure te herhalen<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0060"><P>Zie naar analogie arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19981112">12 november 1998</DATE>, <NAME.CASE>Spanje/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑415/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:533">EU:C:1998:533</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Afhankelijk van de rechtsgevolgen van de wijzigingen die het nieuwe besluit behelst, kan mogelijk worden afgezien van inleiding van een formele onderzoeksprocedure. Zie in die zin Heidenhain, M., <HT TYPE="ITALIC">European State aid law Handbook</HT>, München: Beck/Oxford: Hart, 2010, hoofdstuk 31, paragraaf 58.</P></NOTE> en in dat kader de betrokken lidstaat het dossier te doen toekomen met het oog op het indienen van opmerkingen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0061"><P>In beginsel was sprake geweest van een dergelijke verplichting indien het initiële besluit gebaseerd was geweest op onjuiste informatie (in dat geval zou de Commissie het administratieve dossier eerst hebben moeten vervolledigen door een aanvullend onderzoek te verrichten op grond van artikel 11 van die verordening) of indien zich wijzigingen hadden voorgedaan in het rechtskader nadat die opmerkingen waren ingediend (zie arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080508">8 mei 2008</DATE>, <NAME.CASE>Ferriere Nord/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑49/05 P</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:259">EU:C:2008:259</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0068">68</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0071">71</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0086"><NO.P>86.</NO.P><TXT>De procedure in de onderhavige zaak heeft de twijfels of de Commissie zich bij de vaststelling van het wijzigingsbesluit op nieuwe of aanvullende aspecten heeft gebaseerd, niet kunnen wegnemen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0087"><NO.P>87.</NO.P><TXT>Indien het juist is dat, zoals de Commissie stelt, het wijzigingsbesluit niet enkel was gebaseerd op de gegevens die waren vervat in het administratieve dossier ten tijde van vaststelling van het initiële besluit, maar ook op informatie die werd verstrekt in Hispasats verzoekschrift in zaak T‑36/15, was Spanje niet in de gelegenheid zijn standpunt daarover kenbaar te maken. Spanje heeft niet geïntervenieerd in zaak T‑36/15 en de tussen de partijen in die zaak uitgewisselde schriftelijke opmerkingen zijn derhalve niet aan Spanje meegedeeld.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0088"><NO.P>88.</NO.P><TXT>Indien het daarentegen zo is dat, zoals Spanje stelt, het wijzigingsbesluit was gebaseerd op de informatie uit de terugvorderingsprocedure, kan in beginsel niet worden uitgesloten dat Spanje al op de hoogte was van de essentie van die informatie en in de gelegenheid was zijn standpunt kenbaar te maken in het kader van die procedure.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0089"><NO.P>89.</NO.P><TXT>Het ontbreken van een motivering in het wijzigingsbesluit maakt het vrijwel onmogelijk vast te stellen welke van bovenstaande beweringen juist is.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0090"><NO.P>90.</NO.P><TXT>In deze omstandigheden ligt de bewijslast bij de Commissie. Zij heeft nooit gesteld dat Spanje in de gelegenheid was opmerkingen te maken over de informatie die de basis vormde voor het wijzigingsbesluit in het kader van de terugvorderingsprocedure, laat staan dat zij daar bewijs van heeft geleverd.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0091"><NO.P>91.</NO.P><TXT>Op die grond concludeer ik dat Spanje niet in de gelegenheid is gesteld om naar behoren zijn standpunt kenbaar te maken over de juistheid en de relevantie van de feiten, grieven en omstandigheden die de Commissie heeft aangevoerd tot staving van haar conclusie, met name in artikel 1 van het wijzigingsbesluit, dat de daarin vastgestelde schending van het Unierecht heeft plaatsgevonden en dat de daarin beschreven staatssteun moet worden teruggevorderd.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="14"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0092"><NO.P>92.</NO.P><TXT>Hieruit volgt dat de Commissie, voor zover zij haar wijzigingsbesluit heeft gebaseerd op informatie waarover Spanje geen opmerkingen kon indienen, heeft gehandeld in strijd met het recht van die lidstaat om te worden gehoord en derhalve eveneens in strijd met het beginsel van behoorlijk bestuur.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Gevolgen van de schending van Spanjes recht om te worden gehoord</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0093"><NO.P>93.</NO.P><TXT>In punt 47 van het bestreden arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat een procedurele onregelmatigheid uitsluitend nietigverklaring van de betrokken handeling met zich meebrengt indien wordt aangetoond dat de procedure zonder die onregelmatigheid een andere afloop had gehad.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0062"><P>Ik merk op dat slechts één van de daar door het Gerecht aangehaalde arresten betrekking heeft op het recht om te worden gehoord: de andere betreffen andere (niet-wezenlijke) procedurele formaliteiten.</P></NOTE> In de daaropvolgende punten heeft het Gerecht echter een andere toets gehanteerd, namelijk of het wijzigingsbesluit nieuwe verplichtingen aan Spanje oplegde. Op die grond heeft het Gerecht geoordeeld dat de schending van Spanjes recht om te worden gehoord geen nietigverklaring van het wijzigingsbesluit meebracht. Spanje heeft die redenering bestreden. Ter terechtzitting voerde zijn raadsman aan dat schending van het recht om te worden gehoord <HT TYPE="ITALIC">altijd</HT> tot nietigverklaring moet leiden.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0094"><NO.P>94.</NO.P><TXT>Ik kan de redenering van het Gerecht niet volgen. Ik zal mijn eigen analyse beginnen met een overzicht van de relevante rechtspraak.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0095"><NO.P>95.</NO.P><TXT>Enerzijds heeft het Hof geoordeeld dat niet-naleving van een <HT TYPE="ITALIC">wezenlijk</HT> vormvoorschrift nietigverklaring van de betrokken handeling teweegbrengt.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0063"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19871020">20 oktober 1987</DATE>, <NAME.CASE>Spanje/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>128/86</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1987:447">EU:C:1987:447</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> In dat kader ben ik het eens met advocaat-generaal Fennelly dat uitsluitend die vormvoorschriften wezenlijk zijn welke intrinsiek verband houden met de vorming en de uitdrukking van de wil van de autoriteit die de handeling heeft vastgesteld. Het respecteren van dergelijke vormvoorschriften is in het algemeen belang.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0064"><P>Zie zijn conclusie in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Commissie/ICI</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑286/95 P en C‑287/95 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:578">EU:C:1999:578</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> Deze vormvoorschriften zijn zo fundamenteel dat <HT TYPE="ITALIC">elke</HT> schending de nietigverklaring van de betrokken handeling teweegbrengt, ongeacht of het resultaat van de procedure anders zou zijn geweest, indien deze vormvoorschriften wel waren gerespecteerd.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0065"><P>Zie bijvoorbeeld arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20000406">6 april 2000</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/ICI</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑286/95 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:188">EU:C:2000:188</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0052">52</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0096"><NO.P>96.</NO.P><TXT>Anderzijds heeft het Hof eveneens geoordeeld dat de schending van een ander (niet-wezenlijk) vormvoorschrift nietigverklaring slechts rechtvaardigt indien kan worden aangetoond dat de procedure zonder die onregelmatigheid een andere afloop had kunnen hebben.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0066"><P>Arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19801029">29 oktober 1980</DATE>, <NAME.CASE>van Landewyck e.a./Commissie</NAME.CASE> [<NO.CASE>209/78–215/78 en 218/78</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1980:248">EU:C:1980:248</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>(vermeende onjuiste bekendmaking van bepaalde documenten door de Commissie)], en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20051025">25 oktober 2005</DATE>, <NAME.CASE>Duitsland en Denemarken/Commissie</NAME.CASE> [<NO.CASE>C‑465/02 en C‑466/02</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:636">EU:C:2005:636</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0036">36</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (vermeend ontbreken van Duitstalige versie van een document tijdens de procedure)]. Zie wat betreft het verschil tussen deze twee soorten procedurele onregelmatigheden, conclusie van advocaat-generaal Fennelly in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Commissie/ICI</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑286/95 P en C‑287/95 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:578">EU:C:1999:578</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0027">27</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0029">29</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0097"><NO.P>97.</NO.P><TXT>Ook al is de redenering van de Unierechter in dit opzicht niet altijd eenduidig<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0067"><P>Ik ben niet de eerste die met deze moeilijkheid wordt geconfronteerd en hierover een opmerking maakt. Zie conclusie van advocaat-generaal Mengozzi in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Bensada Benallal</NAME.CASE> [<NO.CASE>C‑161/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:3">EU:C:2016:3</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0100">100</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> (met name punt 92) en aldaar aangehaalde rechtspraak]. De Unierechter heeft het recht om te worden gehoord consistent beschouwd als een wezenlijk vormvoorschrift [zie bijvoorbeeld arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030306">6 maart 2003</DATE>, <NAME.CASE>Westdeutsche Landesbank Girozentrale en Land Nordrhein-Westfalen/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑228/99 en T‑233/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2003:57">EU:T:2003:57</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0141">141</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030709">9 juli 2003</DATE>, <NAME.CASE>Vlaams Fonds voor de Sociale Integratie van Personen met een Handicap/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑102/00</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2003:192">EU:T:2003:192</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0084">84</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0086">86</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>)]. Bij verscheidene andere gelegenheden is in de rechtspraak niettemin verwezen naar de noodzaak aan te tonen dat het resultaat anders zou kunnen zijn geweest zonder de schending [zie bijvoorbeeld arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040708">8 juli 2004</DATE>, <NAME.CASE>Technische Glaswerke Ilmenau/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑198/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2004:222">EU:T:2004:222</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0203">203</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), in hogere voorziening door het Hof bevestigd in zijn arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20070111">11 januari 2007</DATE>, <NAME.CASE>Technische Glaswerke Ilmenau/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑404/04 P</NO.CASE>, niet gepubliceerd, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:6">EU:C:2007:6</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0131">131</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>)].</P></NOTE>, voor mij is het duidelijk dat het recht van een lidstaat om te worden gehoord in de staatssteunprocedure tot de eerste categorie behoort.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="15"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0098"><NO.P>98.</NO.P><TXT>Ik ben het eens met advocaat-generaal Mengozzi, die heeft geconcludeerd dat de verplichting om de betrokken lidstaat te raadplegen per slot van rekening kan worden beschouwd als een specifieke uitdrukking van de verdeling van de bevoegdheden tussen de instellingen en de lidstaten of van het institutionele (ik zou zeggen <QUOT.START CODE="201E" ID="QS0025" REF.END="QE0025"/><HT TYPE="ITALIC">constitutionele</HT><QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/>) evenwicht binnen de Unie.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0068"><P>Zie zijn conclusie in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Bensada Benallal</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑161/15</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:3">EU:C:2016:3</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0082">82</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0099"><NO.P>99.</NO.P><TXT>In het kader van verschillende soorten procedures heeft het Hof derhalve geoordeeld dat het recht van de betrokken lidstaat om te worden gehoord een wezenlijk vormvoorschrift is, waarvan de niet-inachtneming ipso facto significante gevolgen heeft. Zo kan het betrokken besluit nietig worden verklaard<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0069"><P>Zie, in het kader van een beschikking tot vermindering van de financiële bijstand van het Europees Sociaal Fonds, arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19910507">7 mei 1991</DATE>, <NAME.CASE>Interhotel/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑291/89</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1991:189">EU:C:1991:189</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0017">17</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19920604">4 juni 1992</DATE>, <NAME.CASE>Infortec/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑157/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1992:243">EU:C:1992:243</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19930525">25 mei 1993</DATE>, <NAME.CASE>IRI/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑334/91</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1993:211">EU:C:1993:211</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0025">25</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Zie ook, in het kader van de heroverweging op grond van artikel 106, lid 3, VWEU van bijzondere rechten die worden verleend aan ondernemingen die belast zijn met het beheer van diensten van algemeen economisch belang, arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19920212">12 februari 1992</DATE>, <NAME.CASE>Nederland e.a./Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑48/90 en C‑66/90</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1992:63">EU:C:1992:63</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE> of kan een beroep wegens niet-nakoming dat is ingesteld na een dergelijke procedure, niet-ontvankelijk worden verklaard.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0070"><P>Zie arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20110414">14 april 2011</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Roemenië</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑522/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2011:251">EU:C:2011:251</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0016">16</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0100"><NO.P>100.</NO.P><TXT>De situatie van een lidstaat die betrokken is bij een onderzoeksprocedure inzake staatssteun, is vergelijkbaar met die in bovengenoemde zaken.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0071"><P>Met name is het vaste rechtspraak dat die procedure <HT TYPE="ITALIC">niet meer is dan een variant van het beroep wegens niet-nakoming</HT>, specifiek aangepast aan de problemen die steunmaatregelen van staten meebrengen voor de mededinging op de interne markt [zie bijvoorbeeld arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20010703">3 juli 2001</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/België</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑378/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2001:370">EU:C:2001:370</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0024">24</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak)]. Evenzo heeft het Hof uitdrukkelijk bevestigd dat de juridische situatie van de betrokken lidstaat in een procedure wegens niet-nakoming en in een procedure tot aanpassing van financiële bijstand, analoog is [zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100429">29 april 2010</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Duitsland</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑160/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:230">EU:C:2010:230</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0041">41</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0042">42</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>)].</P></NOTE> Dat pleit voor toepassing van een analoge procedureregel in de onderhavige context, die meer gewicht toekent aan het recht om te worden gehoord, dat immers een grondrecht is dat wordt gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0101"><NO.P>101.</NO.P><TXT>Wanneer de betrokken lidstaat niet in de gelegenheid is gesteld te reageren op de door belanghebbenden ingediende opmerkingen, is het de Commissie, gelet op de centrale rol die die lidstaat speelt in de onderzoeksprocedure inzake staatssteun<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0072"><P>Zie bijvoorbeeld arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100629">29 juni 2010</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑139/07 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:376">EU:C:2010:376</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Het Gerecht heeft duidelijk de aard van die (bilaterale) procedures en de positie van de daarbij betrokken lidstaat toegelicht in zijn arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030306">6 maart 2003</DATE>, <NAME.CASE>Westdeutsche Landesbank Girozentrale en Land Nordrhein-Westfalen/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>T‑228/99 en T‑233/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:T:2003:57">EU:T:2003:57</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0140">140</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0141">141</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Het behoeft geen betoog dat de positie van een lidstaat fundamenteel verschilt van die van andere belanghebbenden bij een dergelijke procedure.</P></NOTE>, volgens vaste rechtspraak <HT TYPE="ITALIC">niet toegestaan die opmerkingen te gebruiken in haar latere besluit</HT>.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0073"><P>Zie arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20020924">24 september 2002</DATE>, <NAME.CASE>Falck en Acciaierie di Bolzano/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑74/00 P en C‑75/00 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:524">EU:C:2002:524</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0081">81</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100629">29 juni 2010</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Technische Glaswerke Ilmenau</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑139/07 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:376">EU:C:2010:376</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0057">57</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0102"><NO.P>102.</NO.P><TXT>In strijd met hetgeen het Gerecht in punt 47 van het bestreden arrest heeft geoordeeld, is het derhalve weinig relevant of de betrokken lidstaat erin slaagt aan te tonen dat het staatssteunbesluit van de Commissie in concreto anders zou zijn geweest, indien dit recht niet door de Commissie was geschonden.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0074"><P>Naar mijn mening kan niet a priori worden uitgesloten dat de argumenten die Spanje mogelijk naar voren had gebracht indien het daartoe in de gelegenheid was gesteld, de inhoud van het wijzigingsbesluit hadden kunnen beïnvloeden.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0103"><NO.P>103.</NO.P><TXT>Een dergelijke toets is immers noodgedwongen speculatief en op een aantal veronderstellingen gebaseerd. Het is niet duidelijk welke bewijsstandaard moet worden gehanteerd en welke mate van gedetailleerdheid nodig is om aan te tonen dat het feitelijke besluit en het hypothetische besluit onderling afwijken. Ik ben ervan overtuigd dat een dergelijke toets redelijkerwijs niet kan dienen als maatstaf om te beoordelen of het recht van een lidstaat om te worden gehoord in een procedure inzake staatssteun is gerespecteerd.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="16"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0104"><NO.P>104.</NO.P><TXT>Uiteindelijk zouden de lidstaat en het Hof zich in de positie van de Commissie moeten verplaatsen in een poging om achteraf te achterhalen of deze laatste de zaak anders had beoordeeld onder invloed van de opmerkingen die die lidstaat zou hebben ingediend, was hij door haar daartoe in de gelegenheid gesteld. Ik vermoed dat de Commissie in dat geval dan waarschijnlijk zou aanvoeren dat de opmerkingen van de lidstaat haar in geen geval van gedachten zouden hebben doen veranderen. Dit ondermijnt de objectiviteit en derhalve de legitimiteit van een dergelijke toets nog verder.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0075"><P>Wordt een dergelijk argument aanvaard, dan ontstaat nog een dilemma: is een dergelijke verklaring bindend voor het Hof? Of dient het Hof veeleer zelf te bepalen of de Commissie haar standpunt <HT TYPE="ITALIC">had moeten wijzigen</HT> in het licht van de opmerkingen van de lidstaat? En op welke criteria moet die beoordeling in voorkomend geval worden gebaseerd?</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0105"><NO.P>105.</NO.P><TXT>Veeleer dient het Hof, zoals het bij vele gelegenheden heeft gedaan<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0076"><P>In het kader van staatssteun heeft het Hof bij veel gelegenheden in feite de strengere norm (schending van het recht leidt automatisch tot nietigverklaring) toegepast [zie bijvoorbeeld arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19860710">10 juli 1986</DATE>, <NAME.CASE>België/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>234/84</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1986:302">EU:C:1986:302</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0030">30</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19880308">8 maart 1988</DATE>, <NAME.CASE>Waalse Gewestexecutieve en Glaverbel/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>62/87 en 72/87</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1988:132">EU:C:1988:132</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20050510">10 mei 2005</DATE>, <NAME.CASE>Italië/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑400/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2005:275">EU:C:2005:275</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0029">29</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en Gibraltar (punt 179)]. Bij verscheidene andere gelegenheden blijkt het Hof, ondanks <HT TYPE="ITALIC">zijn verwijzing</HT> naar de extra eis aan te tonen dat het besluit van de Commissie anders zou zijn geweest, indien de lidstaat in de gelegenheid was gesteld zijn opmerkingen in te dienen, niettemin die strengere norm te hebben <HT TYPE="ITALIC">toegepast</HT>. In die zaken was het recht om te worden gehoord <HT TYPE="ITALIC">in de praktijk</HT> niet geschonden (hetzij doordat de documenten die niet met het oog op commentaar aan de betrokken lidstaat waren overhandigd, geen belangrijke aspecten bevatten, hetzij doordat het besluit van de Commissie niet was gebaseerd op de informatie in die documenten). Het Hof kon derhalve gemakkelijk concluderen dat de vermeende procedurele onregelmatigheden <HT TYPE="ITALIC">waarschijnlijk geen invloed hadden gehad</HT> op het resultaat van de administratieve procedure. Naar mijn opvatting was die bevinding enkel een <HT TYPE="ITALIC">gevolg</HT> van het voldoen aan de geldende norm, veeleer dan een aanvullende, opzichzelfstaande <HT TYPE="ITALIC">voorwaarde</HT> voor het voldoen aan die norm [zie arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19871111">11 november 1987</DATE>, <NAME.CASE>Frankrijk/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>259/85</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1987:478">EU:C:1987:478</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0013">13</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900214">14 februari 1990</DATE>, <NAME.CASE>Frankrijk/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑301/87</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:67">EU:C:1990:67</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>); <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900321">21 maart 1990</DATE>, <NAME.CASE>België/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑142/87</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:125">EU:C:1990:125</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0048">48</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), en <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20001005">5 oktober 2000</DATE>, <NAME.CASE>Duitsland/Commissie</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑288/96</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2000:537">EU:C:2000:537</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0099">99</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0106">106</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>)].</P></NOTE>, na te gaan of de Commissie, voordat zij haar besluit heeft vastgesteld, de betrokken lidstaat (objectief gezien) een eerlijke kans heeft gegeven om effectief zijn standpunt kenbaar te maken <HT TYPE="ITALIC">over de door de Commissie verkregen stukken waarmee zij de door haar gestelde inbreuk op het Unierecht heeft gestaafd</HT> en <HT TYPE="ITALIC">over de opmerkingen van de belanghebbenden</HT>, die de basis van dat besluit vormden.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0077"><P>Zie arrest Gibraltar (punt 165 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie eveneens Dony, M., <HT TYPE="ITALIC">Contrôle des aides d’État</HT>, Éditions de l’Université de Bruxelles, 2006, blz. 357.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0106"><NO.P>106.</NO.P><TXT>Ik concludeer dat het verzuim van de Commissie om aan die verplichting te voldoen, moet leiden tot nietigverklaring van het besluit waarbij zij de intrekking of wijziging van de betrokken steunmaatregel gelast, voor zover dat besluit is gebaseerd op aspecten die niet voor commentaar aan de betrokken lidstaat zijn voorgelegd.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0107"><NO.P>107.</NO.P><TXT>In het licht van het voorgaande en anders dan het Gerecht in de punten 48 en volgende van het bestreden arrest heeft geoordeeld, doet het niet ter zake of het wijzigingsbesluit nieuwe verplichtingen aan Spanje heeft opgelegd. Spanjes argument dat het Gerecht artikel 1 van het initiële besluit bij vergelijking met het wijzigingsbesluit onjuist heeft opgevat, doet derhalve evenmin ter zake.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0108"><NO.P>108.</NO.P><TXT>Hiervóór heb ik geconcludeerd dat de Commissie met de vaststelling van het wijzigingsbesluit Spanjes recht om te worden gehoord, heeft geschonden.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0078"><P>Zie punt 92 hierboven.</P></NOTE> In het licht van de voorgaande overwegingen en in de veronderstelling dat Spanjes nieuwe middel ontvankelijk is – quod non –, leidt die schending naar haar aard tot nietigverklaring van dat besluit.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0109"><NO.P>109.</NO.P><TXT>Aangezien het Gerecht niet in die zin heeft geoordeeld, heeft het blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. Derhalve dient het bestreden arrest op basis van die veronderstelling te worden vernietigd voor zover het het wijzigingsbesluit betreft.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="17"?><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Gevolgen van de vernietiging van het bestreden arrest</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0110"><NO.P>110.</NO.P><TXT>Ik heb geconcludeerd dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting doordat het niet heeft geoordeeld dat in het kader van het wijzigingsbesluit twee inbreuken zijn gemaakt (niet-naleving van de motiveringsplicht van de Commissie en schending van Spanjes recht om te worden gehoord) en dat, indien Spanjes nieuwe middel ontvankelijk is, zijn arrest om die reden moet worden vernietigd.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0111"><NO.P>111.</NO.P><TXT>Overeenkomstig artikel 61 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie kan het Hof na vernietiging van het arrest van het Gerecht zelf de zaak afdoen indien deze in staat van wijzen is, in plaats van haar voor afdoening naar het Gerecht terug te verwijzen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0112"><NO.P>112.</NO.P><TXT>Aangezien bovengenoemde schendingen als zodanig nietigverklaring van het wijzigingsbesluit teweegbrengen, kan het Hof de zaak afdoen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0113"><NO.P>113.</NO.P><TXT>Ik geef het Hof derhalve in overweging om het eerste middel, indien het dat ontvankelijk acht, gegrond te verklaren, het bestreden arrest te vernietigen voor zover dat het wijzigingsbesluit van de Commissie betreft en dat besluit nietig te verklaren.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Kosten</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0114"><NO.P>114.</NO.P><TXT>Aangezien het Hof mij heeft gevraagd om alleen Spanjes eerste middel te onderzoeken en aangezien de uiteindelijke afhandeling van de hogere voorziening zal afhangen van het standpunt dat het Hof inneemt, niet alleen over dat middel maar ook met betrekking tot het tweede en het derde middel, doe ik geen aanbeveling wat betreft de kosten in deze zaak.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Conclusie</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0115"><NO.P>115.</NO.P><TXT>In het licht van het voorgaande en zonder vooruit te lopen op de beoordeling van het tweede en het derde middel door het Hof, geef ik het Hof in overweging het eerste middel niet-ontvankelijk te verklaren.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0116"><NO.P>116.</NO.P><TXT>Subsidiair geef ik het Hof in overweging om dat middel, indien het dat ontvankelijk acht, gegrond te verklaren, het bestreden arrest te vernietigen voor zover dat het wijzigingsbesluit van de Commissie betreft en dat besluit nietig te verklaren.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>