Voorlopige editie
ARREST VAN HET GERECHT (Eerste kamer, zitting hebbend met vijf rechters)
24 juni 2026 (*)
„ Milieu – Gedelegeerde verordening (EU) 2023/2485 – Taxonomie – Transitieactiviteiten – Uitsluiting van de fabricage van zakenvliegtuigen – Kennelijke beoordelingsfout ”
In zaak T‑77/24,
Dassault Aviation, gevestigd te Parijs (Frankrijk), vertegenwoordigd door E. Mignon, D. Zygas en M. Mossé, advocaten,
verzoekster,
ondersteund door
European Business Aviation Association (EBAA), gevestigd te Brussel (België), vertegenwoordigd door J. Derenne, D. Vallindas, A. Álvarez Vidal en C. Jadot, advocaten,
en door
Compagnie Daher, gevestigd te Marseille (Frankrijk), vertegenwoordigd door B. Kanovitch, I. Simic, G. Léonard en W. Hebert, advocaten,
interveniënten,
tegen
Europese Commissie, vertegenwoordigd door G. von Rintelen, B. Sasinowska en C. Auvret als gemachtigden,
verweerster,
ondersteund door
Europees Parlement, vertegenwoordigd door A. Tamás, J. Etienne en L. Taïeb als gemachtigden,
en door
Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door I. Gurov en N. Rouam als gemachtigden,
interveniënten,
wijst
HET GERECHT (Eerste kamer, zitting hebbend met vijf rechters),
samengesteld als volgt: S. Papasavvas, president, E. Buttigieg, M. Kancheva (rapporteur), E. Tichy-Fisslberger en F. Bestagno, rechters,
griffier: H. Eriksson, administrateur,
gezien de stukken, met name:
– de door de Commissie bij afzonderlijke akte opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 3 mei 2024,
– de beschikking van het Gerecht van 11 september 2024 waarbij de exceptie van niet-ontvankelijkheid is gevoegd met de zaak ten gronde,
– de beschikking van 21 januari 2025 waarbij EBAA en Compagnie Daher zijn toegelaten als interveniënten ter ondersteuning van verzoekster en waarbij de toelatingen tot interventie van Daher Aerospace SA en Dainis Liepa zijn geweigerd,
– de beschikking van 21 januari 2025 waarbij het Parlement en de Raad zijn toegelaten als interveniënten ter ondersteuning van de Commissie,
na de terechtzitting van 10 februari 2026,
het navolgende
Arrest
1 Het door verzoekster, Dassault Aviation, krachtens artikel 263 VWEU ingestelde beroep strekt in wezen tot nietigverklaring van punt 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening (EU) 2023/2485 van de Commissie van 27 juni 2023 tot wijziging van gedelegeerde verordening (EU) 2021/2139 door vaststelling van aanvullende technische screeningcriteria om de voorwaarden te bepalen waaronder specifieke economische activiteiten kunnen worden aangemerkt als substantieel bijdragend aan de mitigatie van klimaatverandering of de adaptatie aan klimaatverandering, en om uit te maken of die activiteiten niet ernstig afbreuk doen aan een van de andere milieudoelstellingen (PB L, 2023/2485), voor zover daarbij afdeling 3.21, met het opschrift „Fabricage van luchtvaartuigen” (hierna: „afdeling 3.21”), is toegevoegd aan bijlage I bij gedelegeerde verordening (EU) 2021/2139 van de Commissie van 4 juni 2021 tot aanvulling van verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad door technische screeningcriteria vast te stellen om de voorwaarden te bepalen waaronder een specifieke economische activiteit kan worden aangemerkt als substantieel bijdragend aan de mitigatie van klimaatverandering of de adaptatie aan klimaatverandering, en om uit te maken of die economische activiteit niet ernstig afbreuk doet aan een van de andere milieudoelstellingen (PB 2021, L 442, blz. 1) (hierna: „bestreden bepaling”).
Voorgeschiedenis van het geding
2 Verzoekster is een Frans concern dat actief is op het gebied van het ontwerpen, de fabricage en de verkoop van zakenvliegtuigen, militaire vliegtuigen en ruimtevaartsystemen. In de sector van de zakenluchtvaart neemt verzoekster wereldwijd de derde plaats in.
3 Op 18 juni 2020 hebben het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie verordening (EU) 2020/852 betreffende de totstandbrenging van een kader ter bevordering van duurzame beleggingen en tot wijziging van verordening (EU) 2019/2088 (PB 2020, L 198, blz. 13; hierna: „taxonomieverordening”) vastgesteld.
4 Volgens artikel 1, lid 1, ervan worden in de taxonomieverordening „de criteria vastgesteld om uit te maken of een economische activiteit als ecologisch duurzaam kan worden aangemerkt, met het oog op het bepalen van de mate waarin een belegging ecologisch duurzaam is”. Volgens de derde overweging ervan vormt deze verordening een belangrijke stap om geldstromen naar duurzame activiteiten te leiden, teneinde tegen 2050 de doelstelling van een klimaatneutrale Europese Unie te behalen.
5 Daartoe voorziet de taxonomieverordening blijkens de overwegingen 6 en 12 in een uniform classificatiesysteem voor duurzame activiteiten (hierna: „taxonomie”), dat op Unieniveau de criteria harmoniseert om te bepalen of een economische activiteit als ecologisch duurzaam kan worden aangemerkt, zodat er een gedeelde consensus over de betrokken activiteiten tot stand komt ten behoeve van beleggers en andere marktdeelnemers.
6 Op 4 juni 2021 heeft de Commissie op basis van onder meer de artikelen 10 en 11 van de taxonomieverordening gedelegeerde verordening 2021/2139 vastgesteld. Deze verordening bevat twee bijlagen waarin volgens een naar economische sectoren onderverdeelde nomenclatuur technische screeningcriteria worden vastgesteld om te bepalen wanneer een economische activiteit substantieel bijdraagt aan de mitigatie van klimaatverandering (bijlage I) overeenkomstig artikel 10 van de taxonomieverordening of aan de adaptatie aan klimaatverandering (bijlage II) overeenkomstig artikel 11 van deze verordening. In de oorspronkelijke bewoordingen van afdeling 3 van elk van deze bijlagen, die het opschrift „Fabricage” droeg, werd de luchtvaartsector niet vermeld.
7 Op 6 juli 2021 heeft de Commissie op basis van onder meer artikel 8, lid 4, van de taxonomieverordening gedelegeerde verordening (EU) 2021/2178 tot aanvulling van verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad door vaststelling van de inhoud en de presentatie van door aan artikel 19 bis of artikel 29 bis van richtlijn 2013/34/EU onderworpen ondernemingen te rapporteren informatie betreffende ecologisch duurzame economische activiteiten en door vaststelling van de methode om aan deze rapportageverplichting te voldoen (PB 2021, L 443, blz. 9) vastgesteld.
8 Op 9 maart 2022 heeft de Commissie gedelegeerde verordening (EU) 2022/1214 tot wijziging van gedelegeerde verordening (EU) 2021/2139 wat betreft economische activiteiten in bepaalde energiesectoren en gedelegeerde verordening (EU) 2021/2178 wat betreft specifieke openbaarmakingen voor die economische activiteiten (PB 2022, L 188, blz. 1) vastgesteld.
9 Op 14 december 2022 hebben het Europees Parlement en de Raad richtlijn (EU) 2022/2464 tot wijziging van verordening (EU) nr. 537/2014, richtlijn 2004/109/EG, richtlijn 2006/43/EG en richtlijn 2013/34/EU, met betrekking tot duurzaamheidsrapportering door ondernemingen (PB 2022, L 322, blz. 15) vastgesteld. Bij richtlijn 2022/2464 is onder meer een wijziging doorgevoerd van de artikelen 19 bis en 29 bis van richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en van de Raad van 26 juni 2013 betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen, tot wijziging van richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad (PB 2013, L 182, blz. 19). In de uit richtlijn 2022/2464 voortvloeiende versie schrijven deze artikelen voor dat ondernemingen informatie over de duurzaamheid van hun activiteiten moeten opnemen in hun bestuursverslagen, respectievelijk geconsolideerde bestuursverslagen.
10 Op 27 juni 2023 heeft de Commissie gedelegeerde verordening 2023/2485 vastgesteld. Krachtens artikel 1, punt 1, van gedelegeerde verordening 2023/2485 wordt bij punt 2 van bijlage I bij deze gedelegeerde verordening onder meer afdeling 3.21 aan bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139 toegevoegd.
11 De inhoud van afdeling 3.21 is als volgt:
„Beschrijving van de activiteit
De fabricage, de herstelling, het onderhoud, de revisie, de aanpassing, het ontwerpen, de herbestemming en de opwaardering van luchtvaartuigen en onderdelen van luchtvaartuigen.
[...]
Indien een economische activiteit in deze categorie niet voldoet aan het criterium van een substantiële bijdrage dat in punt a) van deze afdeling is vastgesteld, is de activiteit een transitieactiviteit als bedoeld in artikel 10, lid 2, van verordening [...] 2020/852 mits zij voldoet aan de overblijvende in deze afdeling vastgestelde technische screeningcriteria.
Technische screeningcriteria
|
Substantiële bijdrage aan de mitigatie van klimaatverandering |
De economische activiteit betreft de fabricage, de herstelling, het onderhoud, de revisie, de aanpassing, het ontwerpen, de herbestemming of de opwaardering van een van de volgende elementen:
a) luchtvaartuigen waarvan de directe CO2-(uitlaat)emissies gelijk zijn aan nul;
b) tot en met 31 december 2027 andere dan voor privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerde luchtvaartuigen die aan de hieronder gespecificeerde marges voldoen en door de vervangingsratio beperkt zijn om te waarborgen dat de levering de wereldwijde vloot niet doet toenemen:
(i) met een maximumstartmassa van meer dan 5,7 t en minder dan of gelijk aan 60 t en een gecertificeerde meetwaarde CO2-emissies van ten minste 11 % minder dan de grenswaarde voor luchtvaartuigen ‚nieuw type’ van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatienorm [(ICAO-norm)];
(ii) met een maximumstartmassa van meer dan 60 t en minder dan of gelijk aan 150 t en een gecertificeerde meetwaarde CO2-emissies van ten minste 2 % minder dan de grenswaarde voor luchtvaartuigen ‚nieuw type’ van de [ICAO-norm];
(iii) met een maximumstartmassa van meer dan 150 t en een gecertificeerde meetwaarde CO2-emissies van ten minste 1,5 % minder dan de grenswaarde voor luchtvaartuigen ‚nieuw type’ van de [ICAO-norm].
[...]
c) van 1 januari 2028 tot en met 31 december 2032 luchtvaartuigen die aan de technische screeningcriteria van punt b) van deze onderafdeling voldoen en gecertificeerd zijn om te vliegen op een mengsel van 100 % duurzame luchtvaartbrandstoffen.
[...]”
Conclusies van partijen
12 Verzoekster, ondersteund door de European Business Aviation Association (EBAA) en Compagnie Daher, verzoekt het Gerecht:
– de exceptie van niet-ontvankelijkheid te verwerpen;
– de bestreden bepaling nietig te verklaren;
– de Commissie te verwijzen in de kosten.
13 De Commissie, ondersteund door het Parlement en de Raad, verzoekt het Gerecht:
– het beroep niet-ontvankelijk te verklaren;
– subsidiair, het beroep ongegrond te verklaren;
– verzoekster te verwijzen in de kosten.
Ontvankelijkheid
14 De Commissie heeft bij afzonderlijke akte een exceptie van niet-ontvankelijkheid opgeworpen, waarin zij ten eerste stelt dat verzoekster geen belang heeft bij nietigverklaring van de bestreden bepaling en ten tweede dat zij niet bevoegd is om beroep in te stellen op grond van artikel 263, vierde alinea, VWEU.
15 Ter terechtzitting heeft de Commissie naar aanleiding van een vraag van het Gerecht te kennen gegeven dat zij haar middel van niet-ontvankelijkheid wegens het ontbreken van procesbevoegdheid van verzoekster wenste in te trekken, onder handhaving van haar stelling dat verzoekster heeft verzuimd aan te tonen dat zij in casu procesbelang heeft.
16 De Commissie stelt in wezen dat nietigverklaring van de bestreden bepaling niet het door verzoekster in haar verzoekschrift ingeroepen belang dient, namelijk om te voorkomen dat haar activiteiten niet kunnen worden beschouwd als duurzaam in de zin van de taxonomie.
17 Verzoekster, EBAA en Compagnie Daher betwisten het betoog van de Commissie.
18 Volgens vaste rechtspraak van het Hof is een door een natuurlijke of rechtspersoon ingesteld beroep tot nietigverklaring alleen ontvankelijk indien deze persoon belang heeft bij de nietigverklaring van de bestreden handeling. Een dergelijk belang veronderstelt dat de nietigverklaring van die handeling op zichzelf rechtsgevolgen kan sorteren en dat de uitkomst van het beroep de verzoeker dus een voordeel kan opleveren. Het bewijs van een dergelijk belang, dat moet worden beoordeeld naar de dag waarop het beroep is ingesteld en dat de essentiële en eerste voorwaarde voor elk beroep in rechte vormt, moet door de verzoeker worden geleverd (arrest van 4 juni 2015, Andechser Molkerei Scheitz/Commissie, C‑682/13 P, niet-gepubliceerd, EU:C:2015:356, punten 25 tot en met 27; zie ook arrest van 17 september 2015, Mory e.a./Commissie, C‑33/14 P, EU:C:2015:609, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en arrest van 18 oktober 2018, Gul Ahmed Textile Mills/Raad, C‑100/17 P, EU:C:2018:842, punt 37).
19 Er moet dus worden nagegaan of verzoekster terecht stelt dat nietigverklaring van de bestreden bepaling rechtsgevolgen kan sorteren en dat het beroep haar dus een voordeel kan opleveren.
20 De Commissie stelt daarentegen dat de bestreden bepaling de rechtspositie van verzoekster niet aantast, aangezien die bepaling geen enkele verplichting of beperking met betrekking tot de activiteiten op het gebied van de zakenluchtvaart invoert en ook geen rechten intrekt waarop verzoekster vóór de vaststelling ervan aanspraak had kunnen maken. De bestreden bepaling biedt marktdeelnemers die zich bezighouden met de fabricage van luchtvaartuigen enkel de mogelijkheid dat bepaalde activiteiten die aan de technische screeningcriteria voldoen, worden aangemerkt als „activiteiten die substantieel aan de mitigatie van klimaatverandering bijdragen” of als „transitieactiviteiten” in de zin van de taxonomieverordening, zodat het gemakkelijker wordt om investeringen voor die activiteiten aan te trekken.
21 In dit verband zij erop gewezen dat, zoals verzoekster heeft opgemerkt, de taxonomieverordening aan bepaalde ondernemingen een verplichting oplegt tot transparantie in hun niet-financiële verklaringen.
22 Zo moet volgens artikel 8, lid 1, van de taxonomieverordening „[e]en onderneming die op grond van artikel 19 bis of artikel 29 bis van richtlijn [2013/34] verplicht is niet-financiële informatie openbaar te maken, [...] in haar niet-financiële verklaring of geconsolideerde niet-financiële verklaring informatie [opnemen] over hoe en in welke mate de activiteiten van de onderneming verband houden met economische activiteiten die als ecologisch duurzaam kunnen worden aangemerkt uit hoofde van de artikelen 3 en 9 van deze verordening”.
23 Overeenkomstig artikel 8, lid 2, onder a) en b), van de taxonomieverordening verschaffen niet-financiële ondernemingen daartoe informatie over het aandeel van hun omzet uit producten of diensten die verband houden met economische activiteiten die uit hoofde van de artikelen 3 en 9 van deze verordening als ecologisch duurzaam kunnen worden aangemerkt, en over het aandeel van hun kapitaal- en operationele uitgaven in verband met activa of processen die verband houden met economische activiteiten die uit hoofde van diezelfde bepalingen als ecologisch duurzaam kunnen worden aangemerkt.
24 Artikel 8, lid 4, van de taxonomieverordening bepaalt dat de Commissie overeenkomstig artikel 23 een gedelegeerde handeling vaststelt ter aanvulling van artikel 8, leden 1 en 2, van deze verordening met het oog op de nadere bepaling van de inhoud en presentatie van de op grond van die leden te verschaffen informatie, met inbegrip van de methodiek die moet worden gehanteerd om aan die leden te voldoen, rekening houdend met de specifieke kenmerken van zowel financiële als niet-financiële ondernemingen en de technische screeningcriteria die op grond van deze verordening zijn vastgesteld.
25 Overweging 2 van gedelegeerde verordening 2021/2178, die is vastgesteld op basis van artikel 8, lid 4, van de taxonomieverordening, preciseert in dit verband: „Om beleggers en het publiek in staat te stellen het aandeel van ecologisch duurzame economische activiteiten [...] van niet-financiële ondernemingen correct te beoordelen, moeten deze ondernemingen worden verplicht om te rapporteren welke van hun economische activiteiten op de taxonomie zijn afgestemd. Daarnaast moet worden gerapporteerd aan welke milieudoelstellingen die activiteiten substantieel bijdragen. Niet-financiële ondernemingen moeten daarom in de kritische prestatie-indicatoren ook een uitsplitsing geven van het aandeel van op de taxonomie afgestemde activiteiten, op basis van elke milieudoelstelling waaraan deze activiteiten substantieel bijdragen.”
26 Overeenkomstig artikel 2 van gedelegeerde verordening 2021/2178 rapporteren niet-financiële ondernemingen de in artikel 8, leden 1 en 2, van de taxonomieverordening bedoelde informatie zoals gespecificeerd in bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2178.
27 Punt 1 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2178 geeft de inhoud weer van de drie kritische prestatie-indicatoren (hierna: „KPI’s”) die door niet-financiële ondernemingen moeten worden gerapporteerd en die betrekking hebben op respectievelijk de omzet, de kapitaaluitgaven en de operationele uitgaven. Uit dit punt blijkt dat de KPI’s de uitkomst zijn van de berekening van ratio’s, waarbij de teller wordt gevormd door „voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteiten” en „op de taxonomie afgestemde economische activiteiten”.
28 In dit verband zij opgemerkt dat artikel 1, punt 5, van gedelegeerde verordening 2021/2178 een „voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteit” omschrijft als een economische activiteit zoals omschreven in de gedelegeerde handelingen die zijn vastgesteld op grond van artikel 10, lid 3, artikel 11, lid 3, artikel 12, lid 2, artikel 13, lid 2, artikel 14, lid 2, en artikel 15, lid 2, van [de taxonomie-verordening], ongeacht of deze economische activiteit aan een deel dan wel aan alle van de in die gedelegeerde handelingen vastgestelde technische screeningcriteria voldoet.
29 Artikel 1, punt 2, van gedelegeerde verordening 2021/2178 omschrijft een „op de taxonomie afgestemde economische activiteit” als een economische activiteit die strookt met de vereisten van artikel 3 van de taxonomieverordening.
30 Er zij aan herinnerd dat een economische activiteit strookt met de vereisten van artikel 3 van de taxonomieverordening wanneer zij onder meer, zoals artikel 3, onder d), van deze verordening voorschrijft, voldoet aan de technische screeningcriteria die de Commissie heeft vastgesteld in de overeenkomstig artikel 10, lid 3, artikel 11, lid 3, artikel 12, lid 2, artikel 13, lid 2, artikel 14, lid 2, of artikel 15, lid 2, van deze verordening vastgestelde gedelegeerde handelingen.
31 Hieruit volgt dat op de taxonomie afgestemde economische activiteiten noodzakelijkerwijs voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteiten zijn, dat wil zeggen economische activiteiten zoals omschreven in de gedelegeerde handelingen die voldoen aan de vereisten van artikel 3 van de taxonomieverordening, met inbegrip van de in de gedelegeerde handelingen opgenomen technische screeningcriteria zoals bedoeld in artikel 3, onder d), van deze verordening. Het is daarentegen wel mogelijk dat voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteiten niet overeenkomen met op de taxonomie afgestemde economische activiteiten, namelijk wanneer zij staan omschreven in die gedelegeerde handelingen maar niet voldoen aan de vereisten van artikel 3 van de taxonomieverordening.
32 Daarnaast schrijft punt 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2178 voor dat niet-financiële ondernemingen, wanneer zij informatie openbaar maken krachtens artikel 8, lid 2, van de taxonomieverordening, ten eerste elke economische activiteit identificeren, met inbegrip van een subset van transitie- en faciliterende economische activiteiten; ten tweede de KPI’s voor elke economische activiteit en de totale KPI’s voor alle economische activiteiten op het niveau van de betrokken onderneming of groep rapporteren; ten derde de KPI’s met betrekking tot de omzet, de kapitaaluitgaven en de operationele uitgaven voor elke milieudoelstelling en de totale KPI’s voor alle milieudoelstellingen op het niveau van de betrokken onderneming of groep voor alle milieudoelstellingen rapporteren, waarbij dubbeltelling moet worden vermeden; ten vierde het aandeel van de op de taxonomie afgestemde economische activiteiten en het aandeel van de voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteiten die niet aan technische screeningcriteria voldoen, identificeren en met betrekking tot een voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteit het aandeel van die activiteit dat op de taxonomie is afgestemd, identificeren, en ten vijfde de economische activiteiten die niet voor de taxonomie in aanmerking komen, identificeren en het aandeel in de noemer van de omzet-KPI van die economische activiteiten op het niveau van de onderneming of groep rapporteren.
33 Uit de gecombineerde lezing van de punten 1 en 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2178 blijkt dat de krachtens artikel 8 van de taxonomieverordening voor niet-financiële ondernemingen geldende publicatieplicht op hen van toepassing is wanneer hun economische activiteit een voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteit is, dat wil zeggen een economische activiteit zoals omschreven in één van de in artikel 3, onder d), van voornoemde verordening bedoelde gedelegeerde handelingen.
34 Aan deze beoordeling wordt niet afgedaan door het argument van de Commissie dat gedelegeerde verordening 2021/2178 bepaalt dat wanneer de economische activiteit van een onderneming die krachtens artikel 19 bis of artikel 29 bis van richtlijn 2013/34 verplicht is om niet-financiële informatie te rapporteren, niet staat omschreven in een van de in artikel 3, onder d), van de taxonomieverordening bedoelde gedelegeerde handelingen, die onderneming verplicht blijft om in haar (geconsolideerde) bestuursverslag aan te geven dat haar activiteit niet in aanmerking komt voor de taxonomie. Dit laat namelijk onverlet dat wanneer de economische activiteit staat omschreven in een van de in artikel 3, onder d), van de taxonomieverordening bedoelde gedelegeerde handelingen, de verplichting om informatie te rapporteren in dat geval de publicatieplicht is die voortvloeit uit artikel 8 van die verordening, gelezen in samenhang met punt 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2178, waaruit onder meer de verplichting voortvloeit om informatie te rapporteren over het aandeel van de op de taxonomie afgestemde economische activiteiten en het aandeel van de voor de taxonomie in aanmerking komende economische activiteiten die niet aan de technische screeningcriteria voldoen (zie punt 32 van dit arrest).
35 In casu is van belang dat bij de bestreden bepaling onder meer afdeling 3.21 aan bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139 is toegevoegd. De betrokken economische activiteit wordt in deze afdeling omschreven als „[d]e fabricage, de herstelling, het onderhoud, de revisie, de aanpassing, het ontwerpen, de herbestemming en de opwaardering van luchtvaartuigen en onderdelen van luchtvaartuigen”. Voorts wordt in deze afdeling gepreciseerd dat indien een economische activiteit in deze categorie niet voldoet aan het in punt a) van deze afdeling vastgestelde criterium van een substantiële bijdrage, de activiteit een transitieactiviteit als bedoeld in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening is, mits zij voldoet aan de overblijvende technische screeningcriteria die in deze afdeling zijn vastgesteld.
36 Afdeling 3.21, onder a), verwijst naar „luchtvaartuigen waarvan de directe CO2-(uitlaat)emissies gelijk zijn aan nul”, terwijl afdeling 3.21, onder b), doelt op „tot en met 31 december 2027 andere dan voor privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerde luchtvaartuigen” die bepaalde marges en de aldaar omschreven vervangingsratio in acht nemen. Afdeling 3.21, onder c), heeft ten slotte betrekking op, „van 1 januari 2028 tot en met 31 december 2032[,] luchtvaartuigen die aan de technische screeningcriteria van punt b) [...] voldoen en gecertificeerd zijn om te vliegen op een mengsel van 100 % duurzame luchtvaartbrandstoffen”.
37 Hieruit volgt dat de bestreden bepaling aan verzoekster – die geen luchtvaartuigen produceert waarvan de directe CO2-(uitlaat)emissies gelijk aan nul zijn – de verplichting oplegt om in haar (geconsolideerde) bestuursverslag de informatie te rapporteren dat haar activiteit bestaande in de fabricage van zakenvliegtuigen weliswaar in aanmerking komt voor de taxonomie maar niet een op de taxonomie afgestemde activiteit is, dat wil zeggen een economische activiteit die niet ecologisch duurzaam is in de zin van artikel 3 van de taxonomieverordening.
38 Nietigverklaring van de bestreden bepaling zou ertoe leiden dat de fabricage van „voor privé of commerciële zakenluchtvaart” geproduceerde luchtvaartuigen een economische activiteit wordt die niet in aanmerking komt voor de taxonomie. Dit zou tot gevolg hebben dat verzoekster niet onderhevig is aan de in artikel 8 van de taxonomieverordening geformuleerde verplichting, zoals nader uitgewerkt in de punten 1 en 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2178. Verzoekster zou derhalve niet langer verplicht zijn om in haar (geconsolideerde) bestuursverslag te vermelden dat haar activiteit bestaande in de fabricage van zakenvliegtuigen niet is afgestemd op de taxonomie.
39 Geconstateerd moet dan ook worden dat nietigverklaring van de bestreden bepaling weliswaar niet tot gevolg zou hebben dat de in gedelegeerde verordening 2021/2178 geformuleerde publicatieplicht komt te vervallen, maar een dergelijke nietigverklaring niettemin speelruimte voor verzoekster zou creëren om in haar (geconsolideerde) bestuursverslag uiteen te zetten in hoeverre haar activiteit bestaande in de fabricage van zakenvliegtuigen strookt met de doelstellingen van duurzame ontwikkeling.
40 In tegenstelling dus tot wat de Commissie betoogt en zoals ook verzoekster zelf stelt, tast de bestreden bepaling haar rechtspositie aan, zodat zij in casu overeenkomstig de in punt 18 hierboven aangehaalde rechtspraak belang heeft bij het beroep.
41 De overige door de Commissie aangevoerde argumenten doen daaraan niet af.
42 Zo moet om te beginnen het argument van de Commissie worden afgewezen dat nietigverklaring van de bestreden bepaling er niet toe zal leiden dat de status van de vliegtuigbouwactiviteiten van verzoekster wordt verbeterd doordat die activiteiten voortaan in de categorie ecologisch duurzame activiteiten in de zin van de taxonomie vallen, maar dat deze status juist verslechtert omdat die activiteiten niet langer van de voordelen van deze taxonomie kunnen profiteren.
43 Ten eerste moet namelijk in herinnering worden gebracht dat nietigverklaring van de bestreden bepaling speelruimte voor verzoekster zou creëren om in haar (geconsolideerde) bestuursverslag uiteen te zetten in hoeverre haar activiteit bestaande in de fabricage van zakenvliegtuigen strookt met de doelstellingen van duurzame ontwikkeling (zie punten 38 en 39 hierboven), hetgeen niet kan worden gezien als een handhaving of verslechtering van de status van de activiteiten van verzoekster met betrekking tot de taxonomie.
44 Voorts kan de Commissie niet op goede gronden betogen dat nietigverklaring van de bestreden bepaling aan verzoekster de mogelijkheid zou ontnemen om de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten in verband met het ontwerpen van een toekomstig zakenvliegtuig waarvan de directe CO2-emissies gelijk zijn aan nul als duurzaam aan te merken. Tussen partijen staat immers vast dat het grootste deel van de activiteiten van verzoekster in de sector van de zakenluchtvaart bestaat in het ontwerpen, fabriceren en verkopen van luchtvaartuigen waarvan de directe CO2-emissies niet gelijk zijn aan nul.
45 Tot slot moet ook het argument van de Commissie worden afgewezen dat de gevolgen van de nietigverklaring van de bestreden bepaling voor de financieringsmogelijkheden van verzoekster – waarop verzoekster zich beroept om haar procesbelang aan te tonen – louter hypothetisch zijn en afhangen van de eindbeslissing van investeerders.
46 In dit verband zij opgemerkt dat uit overweging 6 van de taxonomieverordening volgt dat de totstandbrenging van een uniform classificatiesysteem voor duurzame activiteiten de belangrijkste en dringendste maatregel is in het actieplan van de Commissie ter financiering van duurzame groei. Een van de doelstellingen in dat actieplan is het richten van kapitaalstromen op duurzame beleggingen teneinde duurzame en inclusieve groei te genereren. In dezelfde overweging wordt voorts gepreciseerd dat, als eerste stap, duidelijke richtsnoeren over activiteiten die kunnen worden aangemerkt als activiteiten die aan milieudoelstellingen bijdragen, beleggers zou informeren over de beleggingen die ecologisch duurzame economische activiteiten financieren.
47 Zo ook kan in overweging 16 van de taxonomieverordening worden gelezen dat „[e]en classificatie van ecologisch duurzame economische activiteiten op Unieniveau [...] de ontwikkeling van toekomstig Uniebeleid ter ondersteuning van duurzame financiering mogelijk [moet] maken, onder meer in de vorm van Uniebrede normen voor ecologisch duurzame financiële producten en de uiteindelijke invoering van labels die formele erkenning bieden van de naleving van die normen in de hele Unie[, welke classificatie] [...] ook de basis [zou] kunnen vormen voor andere maatregelen van economische en regelgevende aard [en dat u]niforme juridische voorschriften ter bepaling van de mate van [ecologische] duurzaamheid van beleggingen, op basis van uniforme criteria voor ecologisch duurzame economische activiteiten, [...] een noodzakelijk ijkpunt [zijn] voor toekomstig Unierecht ter facilitering van de ombuiging van beleggingen naar ecologisch duurzame economische activiteiten.”
48 Derhalve moet, gelet op de doelstellingen van de taxonomieverordening, worden vastgesteld dat er een voldoende rechtstreeks verband bestaat tussen enerzijds de voorstelling van verzoeksters economische activiteiten als niet op de taxonomie afgestemde activiteiten en anderzijds de voorwaarden waaronder zij toegang tot financiering kan krijgen.
49 Ten tweede moet ook het argument van de Commissie worden afgewezen dat het eerste middel van het beroep – dat is ontleend aan een krachtens artikel 277 VWEU opgeworpen exceptie van onwettigheid van artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening, dat de rechtsgrondslag van de bestreden bepaling vormt – het taxonomiestelsel in zijn geheel ter discussie zou stellen, wat haaks zou staan op het door verzoekster ingeroepen belang. Het feit dat het eerste middel van het beroep incidenteel de rechtmatigheid ter discussie kan stellen van de aan de Commissie gedelegeerde bevoegdheid om, onder meer, de technische screeningcriteria vast te stellen aan de hand waarvan kan worden bepaald op welke wijze en in welke mate een economische activiteit substantieel bijdraagt aan de mitigatie van klimaatverandering, is niet in tegenspraak met het belang van verzoekster bij opname in de taxonomie van de fabricage van zakenvliegtuigen. Mocht die delegatie onrechtmatig worden verklaard, dan zou dit immers tot gevolg hebben dat de vaststelling van de technische screeningcriteria voor een bepaalde economische activiteit niet langer onder de verantwoordelijkheid van de Commissie valt, maar onder die van het Parlement en de Raad. De loutere vaststelling van die onrechtmatigheid laat de vraag open of die instellingen de fabricage van zakenvliegtuigen al dan niet in de taxonomie zouden opnemen.
50 Ten derde moet het argument van de Commissie worden afgewezen dat verzoekster haar procesbelang niet kan baseren op de omstandigheid dat zij door gedelegeerde verordening 2023/2485 in een ongunstige concurrentiepositie zou belanden. Zoals verzoekster namelijk zelf onderstreept, heeft zij uitsluitend in het kader van het zesde middel van het beroep, waarin zij zich beroept op schending van het beginsel van gelijke behandeling tussen enerzijds de fabrikanten van zakenvliegtuigen en anderzijds overige vliegtuigfabrikanten, argumenten met betrekking tot haar concurrentiepositie aangevoerd, en niet in het onderdeel van het verzoekschrift dat gewijd is aan het aantonen van haar procesbelang.
51 Gelet op het voorgaande moet het door de Commissie voorgedragen middel van niet-ontvankelijkheid wegens het ontbreken van een procesbelang van verzoekster, worden afgewezen.
Ten gronde
52 Tot staving van haar beroep voert verzoekster zes middelen aan. Het eerste middel betreft een krachtens artikel 277 VWEU opgeworpen exceptie van onwettigheid van artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening, wat de grondslag van de bestreden bepaling is. Het tweede middel is ontleend aan schending van wezenlijke vormvoorschriften op grond dat de Commissie heeft verzuimd de nodige deskundigheid op te doen alvorens gedelegeerde verordening 2023/2485 vast te stellen, en dat in deze verordening niet wordt gemotiveerd waarom de zakenluchtvaart is uitgesloten van de taxonomie. Het derde middel heeft betrekking op schending van het rechtszekerheidsbeginsel op grond dat gedelegeerde verordening 2023/2485 geen definitie van de zakenluchtvaart bevat. Het vierde middel is ontleend aan schending van artikel 19, lid 1, onder d), f), h) en j), en lid 4, van de taxonomieverordening en daarmee van artikel 10, lid 2, van die verordening, waarin de elementen worden opgesomd die bij de vaststelling van de technische screeningcriteria in aanmerking moeten worden genomen. Het vijfde middel heeft betrekking op een kennelijke beoordelingsfout. Het zesde middel ten slotte is ontleend aan schending van het beginsel van gelijke behandeling omdat gedelegeerde verordening 2023/2485 de fabrikanten van zakenvliegtuigen anders en onrechtvaardig behandelt ten opzichte van de fabrikanten van andere luchtvaartuigen.
Eerste middel, betreffende onrechtmatigheid van artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening
53 Verzoekster stelt dat de Commissie de bestreden verordening heeft vastgesteld op grond van de haar bij artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening verleende delegatie, zodat er een rechtstreeks en noodzakelijk juridisch verband bestaat tussen deze bepaling en de bestreden verordening. In die context werpt verzoekster op grond van artikel 277 VWEU een exceptie van onwettigheid op tegen artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening.
54 De Commissie betwist zowel de ontvankelijkheid als de gegrondheid van het eerste middel. Ook het Parlement en de Raad betwisten de gegrondheid van het eerste middel.
Ontvankelijkheid van het eerste middel
55 De Commissie stelt in wezen dat verzoekster onvoldoende duidelijk heeft gemaakt tegen welke bepaling van de taxonomieverordening zij een exceptie van onwettigheid krachtens artikel 277 VWEU opwerpt, hetgeen in strijd is met artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht.
56 Er zij aan herinnerd dat het verzoekschrift volgens artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering het voorwerp van het geschil, de aangevoerde middelen en argumenten alsmede een summiere uiteenzetting van deze middelen dient te bevatten.
57 Uit de rechtspraak volgt dat het verzoekschrift duidelijk moet toelichten op welk middel het beroep is gebaseerd. Zo moeten de wezenlijke feitelijke en juridische gegevens waarop het beroep is gebaseerd, op zijn minst summier, maar coherent en begrijpelijk, uit de tekst van het verzoekschrift zelf blijken. Het verzoekschrift moet dus duidelijk toelichten op welk middel het beroep is gebaseerd, wat betekent dat een louter abstracte vermelding van dit middel niet volstaat om te voldoen aan de vereisten van het Reglement voor de procesvoering. Om de rechtszekerheid en een goede rechtsbedeling te garanderen, moet de summiere uiteenzetting van de middelen van de verzoekende partij namelijk voldoende duidelijk en nauwkeurig zijn dat de verwerende partij haar verweer kan voorbereiden en de bevoegde rechter uitspraak kan doen op het beroep (zie arrest van 21 juni 2023, Hangzhou Dingsheng Industrial Group e.a./Commissie, T‑748/21, EU:T:2023:346, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
58 In casu moet worden opgemerkt dat uit punt 128 van het verzoekschrift op ondubbelzinnige wijze naar voren komt dat verzoekster de rechtmatigheid van artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening betwist, aangezien de bestreden bepaling op basis daarvan is vastgesteld, zoals zij in punt 129 van datzelfde verzoekschrift specificeert.
59 De Commissie betoogt dat verzoekster in het verzoekschrift heeft verwezen naar economische activiteiten, zoals het inzetten van zakenvliegtuigen bij de bestrijding van natuurrampen, die kunnen worden beschouwd als activiteiten die substantieel bijdragen aan de mitigatie van klimaatverandering, welke activiteiten onder artikel 11, lid 3, van de taxonomieverordening en niet onder artikel 10, lid 3, van deze verordening vallen, waardoor onduidelijkheid over de strekking van het eerste middel is ontstaan. Uit het verzoekschrift blijkt echter dat verzoekster in het kader van het eerste middel niet naar dergelijke activiteiten heeft verwezen.
60 De Commissie stelt voorts dat er nog meer onduidelijkheid over de strekking van het eerste middel is ontstaan doordat verzoekster artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening niet heeft vermeld in haar conclusies.
61 Er zij echter aan herinnerd dat in artikel 277 VWEU een algemeen beginsel tot uitdrukking komt krachtens hetwelk iedere procespartij met het oog op de nietigverklaring van een handeling waartegen zij beroep kan instellen, incidenteel de rechtsgeldigheid van eerdere, aan de bestreden handeling ten grondslag liggende handelingen van de instellingen mag aanvechten, wanneer zij niet op grond van artikel 263 VWEU rechtstreeks kon opkomen tegen die handelingen, waarvan zij dus de gevolgen moet dragen zonder in staat te zijn geweest nietigverklaring ervan te vorderen [zie arrest van 17 februari 2017, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad, T‑14/14 en T‑87/14, EU:T:2017:102, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak; zie in die zin ook arrest van 12 februari 2020, Amisi Kumba/Raad, T‑163/18, EU:T:2020:57, punt 145 (niet-gepubliceerd) en aldaar aangehaalde rechtspraak]. Hieruit volgt dat de door verzoekster opgeworpen exceptie van onwettigheid een middel tot staving van de vordering tot nietigverklaring van de bestreden bepaling is en niet het voorwerp van het onderhavige beroep, zodat verzoekster in haar conclusies niet hoefde te specificeren dat zij zich op de onrechtmatigheid van artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening wilde beroepen.
62 Bovendien moet in herinnering worden gebracht dat het Gerecht in het kader van de rechtmatigheidstoetsing van artikel 263 VWEU niet bevoegd is een declaratoir arrest te wijzen (zie in die zin arrest van 15 december 2005, Infront WM/Commissie, T‑33/01, EU:T:2005:461, punt 171).
63 Voor zover de Commissie beweert dat zij haar verweer niet naar behoren heeft kunnen voorbereiden, volstaat de vaststelling dat zij er moeiteloos in is geslaagd om elk argument van verzoekster te bestrijden en om te achterhalen van welke bepaling van de taxonomieverordening de rechtmatigheid wordt betwist in het kader van het eerste middel.
64 Derhalve moet het door de Commissie voorgedragen middel van niet-ontvankelijkheid ontleend aan schending van artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering worden afgewezen.
Gegrondheid van het eerste middel
65 Verzoekster, Compagnie Daher en EBAA stellen in wezen dat de taxonomieverordening geen lijst bevat van de economische activiteiten waarvoor de in artikel 3 van die verordening genoemde duurzaamheidscriteria zijn vastgesteld, zodat de Commissie op grond van de haar bij artikel 10, lid 3, verleende delegatie zelf de economische activiteiten mag kiezen waarvoor zij technische screeningcriteria vaststelt om de voorwaarden te bepalen waaronder die activiteiten kunnen worden aangemerkt als substantieel bijdragend aan de mitigatie van klimaatverandering. Het zou dus de Commissie zijn die beslist welke economische activiteiten in aanmerking komen voor de taxonomie en onder welke voorwaarden deze activiteiten zouden kunnen profiteren van het ombuigen van de geldstromen naar een koolstofarm Europa. De keuze van de betrokken economische activiteiten, die politieke afwegingen tussen uiteenlopende belangen vergt, zou echter tot de eigen verantwoordelijkheid van de Uniewetgever behoren en dus niet aan de Commissie kunnen worden gedelegeerd zonder artikel 290, lid 1, VWEU te schenden.
66 De Commissie, het Parlement en de Raad betwisten dit betoog.
67 Volgens artikel 290, lid 1, VWEU kan in een wetgevingshandeling aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen om niet-wetgevingshandelingen van algemene strekking vast te stellen ter aanvulling of wijziging van bepaalde niet-essentiële onderdelen van de wetgevingshandeling.
68 De in artikel 290 VWEU bedoelde mogelijkheid om bevoegdheden over te dragen heeft tot doel om de Uniewetgever in staat te stellen zich te concentreren op de essentiële onderdelen van een wettelijke regeling en op de niet‑essentiële onderdelen waarover hij het gepast acht regels op te stellen, terwijl aan de Commissie de taak wordt toevertrouwd om bepaalde niet‑essentiële onderdelen van de vastgestelde wetgevingshandeling „aan te vullen” of dergelijke onderdelen „te wijzigen” in het kader van een aan de Commissie verleende delegatie (zie arrest van 11 mei 2017, Dyson/Commissie, C‑44/16 P, EU:C:2017:357, punt 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
69 Dit betekent dat de essentiële voorschriften van de betrokken materie moeten worden vastgesteld in de basisregeling en dat de vaststelling ervan niet kan worden gedelegeerd (zie arrest van 11 mei 2017, Dyson/Commissie, C‑44/16 P, EU:C:2017:357, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
70 De essentiële voorschriften van een basisregeling zijn de voorschriften waarbij politieke keuzes moeten worden gemaakt die tot de eigen verantwoordelijkheden van de Uniewetgever behoren (zie in die zin arrest van 5 september 2012, Parlement/Raad, C‑355/10, EU:C:2012:516, punt 65), aangezien aan de hand van diverse beoordelingen een evenwicht moet worden gezocht tussen de uiteenlopende belangen die aan de orde zijn, of de voorschriften waarvan de vaststelling dermate belangrijke inmengingen in grondrechten van de betrokkenen mogelijk maakt dat het optreden van de Uniewetgever vereist is (zie arrest van 26 juli 2017, Tsjechië/Commissie, C‑696/15 P, EU:C:2017:595, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
71 De vaststelling van de als essentieel aan te merken bestanddelen van een onderwerp moet berusten op objectieve gegevens die voor rechterlijke toetsing vatbaar zijn, en vereist dat rekening wordt gehouden met de kenmerken en bijzonderheden van het betreffende onderwerp (zie arrest van 22 juni 2016, DK Recycling en Roheisen/Commissie, C‑540/14 P, EU:C:2016:469, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
72 In dit verband blijkt ten eerste uit artikel 1 van de taxonomieverordening dat deze verordening tot doel heeft om criteria vast te stellen om uit te maken of een economische activiteit als ecologisch duurzaam kan worden aangemerkt, met het oog op het bepalen van de mate waarin een belegging ecologisch duurzaam is (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 106).
73 Overeenkomstig artikel 3 van de taxonomieverordening wordt een economische activiteit als ecologisch duurzaam aangemerkt indien deze voldoet aan de in artikel 3, onder a) tot en met d), van die verordening bedoelde „criteria voor ecologische duurzaamheid”, namelijk indien de activiteit substantieel bijdraagt aan een of meer van de in artikel 9 van die verordening genoemde milieudoelstellingen, geen ernstige afbreuk doet aan die doelstellingen, wordt verricht met inachtneming van de in artikel 18 van die verordening vastgestelde minimumgaranties en voldoet aan de technische screeningcriteria die door de Commissie overeenkomstig met name artikel 10, lid 3, en artikel 11, lid 3, van die verordening zijn vastgesteld (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 107).
74 Ten tweede volgt uit artikel 10, lid 3, onder a), en artikel 11, lid 3, onder a), van de taxonomieverordening dat deze bepalingen aan de Commissie de taak delegeren om de leden 1 en 2 van deze artikelen aan te vullen door technische screeningcriteria vast te stellen om de voorwaarden te bepalen waaronder een specifieke economische activiteit kan worden aangemerkt als substantieel bijdragend aan de mitigatie van en de adaptatie aan klimaatverandering (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 108).
75 Tevens blijkt uit artikel 10, lid 3, onder b), en artikel 11, lid 3, onder b), van de taxonomieverordening dat deze bepalingen aan de Commissie de taak delegeren om artikel 17 van die verordening aan te vullen door voor elke relevante milieudoelstelling technische screeningcriteria vast te stellen om uit te maken of een economische activiteit ten aanzien waarvan bovengenoemde technische screeningcriteria zijn vastgesteld, ernstig afbreuk doet aan een of meer van die milieudoelstellingen (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 109).
76 Bovendien verplichten artikel 10, lid 5, en artikel 11, lid 5, van de taxonomieverordening de Commissie om bij de uitoefening van deze gedelegeerde bevoegdheid rekening te houden met de vereisten van artikel 19 van die verordening (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 110).
77 Als een van deze in punt 76 van dit arrest genoemde vereisten wordt in artikel 19, lid 1, onder a), aangegeven dat technische screeningcriteria de meest relevante potentiële bijdragen aan de specifieke milieudoelstelling vermelden, waarbij het beginsel van technologische neutraliteit in acht wordt genomen, en waarbij wordt gekeken naar de korte‑ en langetermijneffecten van een specifieke economische activiteit (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 111).
78 Daarnaast dienen volgens artikel 19, lid 3, van de taxonomieverordening de in lid 1 van dat artikel bedoelde technische screeningcriteria ervoor te zorgen dat de opwekking van elektriciteit door middel van vaste fossiele brandstoffen niet wordt aangemerkt als een ecologisch duurzame economische activiteit (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 112).
79 Bovendien houdt het beginsel van technologische neutraliteit volgens de rechtspraak in dat de betrokken regelgeving de rechten en verplichtingen van personen op algemene wijze moet noemen teneinde het gebruik van een bepaalde technologie niet ten nadele van een andere te bevoordelen (zie arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 113 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
80 Uit het voorgaande volgt dat de Uniewetgever in artikel 3 van de taxonomieverordening criteria voor ecologische duurzaamheid heeft vastgesteld aan de hand waarvan kan worden bepaald of een economische activiteit als ecologisch duurzaam kan worden aangemerkt, teneinde te bepalen in hoeverre een belegging ecologisch duurzaam is, zonder dat daarbij een bepaalde technologie ten nadele van een andere wordt bevoordeeld, en waarbij alleen elektriciteitsopwekking met gebruikmaking van vaste fossiele brandstoffen is uitgesloten. Zo heeft de Uniewetgever de Commissie de mogelijkheid gelaten om de taxonomieverordening aan te vullen door technische screeningcriteria in te voeren om zich aan toekomstige vernieuwingen aan te passen, door ervoor te zorgen dat het regelgevingskader niet vastligt en rekening kan houden met ecologische en economische ontwikkelingen. Tevens moet worden opgemerkt dat de taxonomieverordening niet is toegespitst op de soorten activiteiten, maar op de milieudoelstellingen en de algemene criteria aan de hand waarvan kan worden bepaald of een specifieke economische activiteit als duurzaam moet worden beschouwd, zodat, met uitzondering van de uitdrukkelijk uitgesloten fossiele brandstoffen, elke activiteit onder die verordening kan vallen, overeenkomstig het beginsel van technologische neutraliteit (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 114).
81 Hieruit volgt dat de criteria van ecologische duurzaamheid van economische activiteiten door de Uniewetgever zijn gedefinieerd in artikel 3 van de taxonomieverordening en dat deze wetgever de mogelijkheid heeft opengelaten om alle soorten activiteiten die aan deze criteria voldoen, als duurzaam te omschrijven, met uitzondering van de uitdrukkelijk uitgesloten fossiele brandstoffen (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 115).
82 Gelet op het doel en de inhoud van de taxonomieverordening bestaan de essentiële onderdelen ervan namelijk onder meer in de vaststelling van milieudoelstellingen, de criteria voor ecologische duurzaamheid van artikel 3 van die verordening en de vereisten die van toepassing zijn op de technische screeningcriteria. De Commissie heeft in gedelegeerde verordening 2023/2485 dus technische screeningcriteria vastgesteld die zelf niet tot de essentiële onderdelen van die verordening behoren (zie naar analogie arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 116).
83 Evenzo heeft de Uniewetgever, door de Commissie de mogelijkheid te laten om technische screeningcriteria vast te stellen voor alle soorten activiteiten die aan de duurzaamheidscriteria voldoen, met uitzondering van de opwekking van elektriciteit met gebruikmaking van vaste fossiele brandstoffen, de beleidskeuzen gemaakt die vallen onder zijn eigen verantwoordelijkheid met betrekking tot de essentiële onderdelen van de taxonomieverordening (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 117).
84 Hieruit volgt dat de vaststelling van de economische activiteiten als zodanig en de vaststelling van de technische screeningcriteria voor elke economische activiteit, waarbij de duurzaamheidscriteria worden toegepast, niet tot de essentiële onderdelen van de taxonomieverordening behoren (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 118).
85 Aan deze constatering wordt niet afgedaan door het argument van verzoekster dat de bij artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening aan de Commissie verleende bevoegdheidsdelegatie tot gevolg heeft dat deze instelling feitelijk het materiële toepassingsgebied van deze verordening bepaalt door zelf de activiteiten te kiezen waarvoor zij technische screeningcriteria vaststelt. Zoals blijkt uit de overwegingen in de punten 70 tot en met 84 van dit arrest, vloeit dit immers voort uit de opzet van de taxonomieverordening en uit de politieke keuzes die de Uniewetgever heeft gemaakt bij het afbakenen van het toepassingsgebied van deze verordening en van de algemene criteria voor de ecologische duurzaamheid van een economische activiteit in artikel 1 respectievelijk artikel 3 van deze verordening. Voor zover dit argument kan worden geacht te zijn gericht tegen de afbakening van de werkingssfeer van de taxonomieverordening of de omschrijving van de algemene criteria voor de ecologische duurzaamheid van een economische activiteit, moet worden geconstateerd dat verzoekster geen exceptie van onwettigheid van artikel 1 of artikel 3 van die verordening heeft opgeworpen.
86 Het argument van verzoekster betreffende schending van artikel 16 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie treft evenmin doel. Dit argument houdt namelijk geen verband met de rechtmatigheid van artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening, maar betreft in werkelijkheid de vraag of het feit dat de bestreden bepaling de activiteit bestaande in de fabricage van vliegtuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart uitsluit van de transitieactiviteiten, inbreuk maakt op verzoeksters vrijheid van ondernemerschap zoals gewaarborgd in artikel 16 van het Handvest van de grondrechten.
87 Gelet op het voorgaande kan niet worden geoordeeld dat artikel 10, lid 3, van de taxonomieverordening in strijd met artikel 290 VWEU is vastgesteld omdat deze bepaling de Commissie de bevoegdheid verleent om een gedelegeerde verordening vast te stellen ter aanvulling van artikel 10, leden 1 en 2, en van artikel 17 van die verordening (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 126).
88 Derhalve is het eerste middel ongegrond, zodat het moet worden afgewezen.
Tweede middel, betreffende schending van wezenlijke vormvoorschriften
89 Het tweede middel bestaat uit twee onderdelen. Het eerste onderdeel is ontleend aan schending van de procedure tot vaststelling van gedelegeerde verordening 2023/2485 op grond dat de Commissie noch verzoekster noch enige vertegenwoordigende instantie uit de zakenluchtvaartsector tijdens die procedure heeft geraadpleegd. Het tweede onderdeel betreft schending van de motiveringsplicht op grond dat in gedelegeerde verordening 2023/2485 niet is toegelicht waarom de fabricage van vliegtuigen voor de zakenluchtvaart is uitgesloten van de transitieactiviteiten.
Eerste onderdeel van het tweede middel, betreffende het niet-raadplegen van verzoekster of enige vertegenwoordigende instantie uit de zakenluchtvaartsector
90 Verzoekster stelt dat zij, hoewel zij een belanghebbende en relevante particuliere stakeholder is, niet is geraadpleegd of gehoord in het kader van de totstandkoming van gedelegeerde verordening 2023/2485, zulks in weerwil van de krachtens artikel 23, lid 4, en artikel 10, lid 4, van de taxonomieverordening op de Commissie rustende verplichtingen tot raadpleging. Zo merkt zij op dat geen enkele vertegenwoordigende instantie uit de zakenluchtvaart heeft deelgenomen aan het Platform voor duurzame financiering waarin artikel 20 van de taxonomieverordening voorziet (hierna: „platform”). Door ervoor te opteren om verzoekster of vertegenwoordigers uit de branche, die haar talrijke (als bijlagen bij het verzoekschrift gevoegde) bijdragen en brieven hebben toegezonden waarin ervoor werd gepleit om de gehele sector, met inbegrip van de zakenluchtvaart, in de taxonomie op te nemen, niet te raadplegen, heeft de Commissie wezenlijke vormvoorschriften van de in de taxonomieverordening bedoelde procedure voor de vaststelling van gedelegeerde verordening 2023/2485 geschonden. Indien deze vormvoorschriften wel in acht waren genomen, had de inhoud van gedelegeerde verordening 2023/2485 volgens verzoekster wezenlijk anders kunnen uitvallen.
91 De Commissie bestrijdt het betoog van verzoekster.
92 In dit verband zij opgemerkt dat de bestreden bepaling is opgenomen in gedelegeerde verordening 2023/2485, die door de Commissie is vastgesteld op basis van onder meer artikel 10, lid 3, en artikel 11, lid 3, van de taxonomieverordening. Een dergelijke gedelegeerde verordening valt volgens de bewoordingen van artikel 290, lid 1, VWEU onder de categorie niet-wetgevingshandelingen van algemene strekking ter aanvulling of wijziging van bepaalde niet-essentiële onderdelen van de wetgevingshandeling.
93 Opmerking verdient dat het algemene beginsel van het recht om te worden gehoord niet van toepassing is op handelingen van algemene strekking. Dit ligt echter anders indien een uitdrukkelijke bepaling van het rechtskader voor de vaststelling van de betrokken handeling een dergelijk procedureel recht toekent aan een getroffen persoon. Het staat de Uniewetgever immers vrij om voor personen die worden geacht te zijn getroffen door een handeling van algemene strekking, te voorzien in een recht om te worden gehoord, geraadpleegd of geïnformeerd en om de uitoefening ervan te regelen, ook al verplicht noch artikel 41, lid 2, onder a), van het Handvest van de grondrechten, noch het algemene beginsel van eerbiediging van het recht om te worden gehoord hem daartoe (arrest van 29 januari 2026, Commissie/Zippo Manufacturing en Zippo, C‑811/23 P, EU:C:2026:48, punten 59 en 60).
94 Opgemerkt zij dat de Commissie ingevolge artikel 10, lid 4, van de taxonomieverordening verplicht is om het platform te raadplegen voordat zij de in lid 3 van dat artikel bedoelde gedelegeerde handeling vaststelt. Artikel 20, lid 1, onder b), van de taxonomieverordening bepaalt dat het platform onder meer is samengesteld uit deskundigen die relevante particuliere stakeholders vertegenwoordigen, met inbegrip van financiële- en niet-financiëlemarktdeelnemers en bedrijfssectoren die relevante industrietakken vertegenwoordigen.
95 Verder zij gewezen op het bepaalde in artikel 23, lid 4, van de taxonomieverordening, namelijk dat „[d]e Commissie [...] voorafgaand aan het vaststellen en tijdens het opstellen van gedelegeerde handelingen alle nodige expertise, onder meer door raadpleging van de deskundigen van de in artikel 24 [van deze verordening] bedoelde deskundigengroep van de lidstaten inzake duurzame financiering [verzamelt]. Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling handelt de Commissie overeenkomstig de beginselen en procedures die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven.”
96 Punt 28 van het Interinstitutioneel Akkoord tussen het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie van 13 april 2016 over beter wetgeven (PB 2016, L 123, blz. 1) bepaalt dat „de Commissie zich ertoe [verbindt] om, voorafgaand aan de vaststelling van gedelegeerde handelingen, alle nodige deskundigheid op te doen, onder meer door raadpleging van deskundigen van de lidstaten en door raadplegingen van het publiek”.
97 Wat in casu de procedure tot vaststelling van gedelegeerde verordening 2023/2485 aangaat, moet worden opgemerkt dat het platform op 3 augustus 2021 voorstellen voor technische screeningcriteria heeft gedaan die onder meer betrekking hadden op sommige activiteiten van de luchtvaartsector, met inbegrip van de fabricage van luchtvaartuigen. Deze technische screeningcriteria zijn tot en met 28 september 2021 ter raadpleging aan het publiek voorgelegd. In maart 2022 heeft het platform zijn definitieve aanbevelingen met betrekking tot deze criteria bekendgemaakt. De definitieve aanbevelingen van het platform zijn op 6 april, 8 juli, 4 oktober, 15 december 2022 en 24 januari 2023 onderzocht door de deskundigengroep van de lidstaten op het gebied van duurzame financiering. Van 5 april tot en met 3 mei 2023 heeft de Commissie een ontwerp-gedelegeerde verordening ter raadpleging aan het publiek voorgelegd waarin de door het platform voorgestelde technische screeningcriteria waren opgenomen, zodat alle stakeholders daarover hun zienswijze kenbaar konden maken. Hierna heeft zij op 27 juni 2023 gedelegeerde verordening 2023/2485 vastgesteld.
98 Geconstateerd moet worden dat verzoekster niet de stelling van de Commissie betwist dat het platform zich bij de uitwerking van zijn aanbevelingen voor luchtvaartactiviteiten heeft gebaseerd op de Steer-studie, in het kader waarvan uitwisselingen hebben plaatsgevonden met verenigingen waarvan verzoekster lid is of die fabrikanten van zakenvliegtuigen onder hun leden tellen, zoals de AeroSpace and Defence Industries Association of Europe (ASD) of de vereniging van luchtvaartmaatschappijen van de Unie, Airlines for Europe (A4E). Verzoekster betwist evenmin de stelling van de Commissie dat in de werkgroep van het platform voor luchtvervoer een vertegenwoordiger van de luchtvaartsector zitting had. Ook bestrijdt verzoekster niet dat verschillende verenigingen waarvan zij lid is, zoals de Groupement des industries françaises aéronautiques et spatiales (GIFAS), ASD en Association des constructeurs de l’aviation générale (GAMA), hebben deelgenomen aan de openbare raadpleging over de door het platform voorgestelde technische screeningcriteria. Bovendien blijkt uit het dossier dat verzoekster zelf (bijlage A.3 bij het verzoekschrift) en Compagnie Daher, EBAA, GAMA, GIFAS, ASD en Liebherr-Aerospace Toulouse SAS (bijlagen A.4 tot en met A.9 bij het verzoekschrift) hebben deelgenomen aan de door de Commissie georganiseerde openbare raadpleging over de ontwerp-gedelegeerde verordening.
99 In deze omstandigheden kan verzoekster niet in ernst betogen dat de Commissie de krachtens artikel 10, lid 4, en artikel 23, lid 4, van de taxonomieverordening op haar rustende verplichtingen heeft geschonden.
100 Bovendien moet worden onderstreept dat, voor zover verzoekster de Commissie verwijt in gedelegeerde verordening 2023/2485 geen gunstig gevolg te hebben gegeven aan haar opmerkingen of die van de vertegenwoordigers van de zakenluchtvaartsector, dit argument buiten beschouwing moet worden gelaten, aangezien het geen betrekking heeft op schending van een procedurele verplichting, maar op de gegrondheid van de bestreden bepaling.
101 Gelet op de voorgaande overwegingen is het eerste onderdeel van het tweede middel ongegrond, zodat het moet worden afgewezen.
Tweede onderdeel van het tweede middel, betreffende schending van de motiveringsplicht
102 Verzoekster verwijt de Commissie dat zij de krachtens artikel 296, lid 2, VWEU op haar rustende motiveringsplicht niet is nagekomen. Zij voert daartoe aan dat noch in afdeling 3.21 noch in de overwegingen van gedelegeerde verordening 2023/2485 wordt gemotiveerd waarom de zakenluchtvaart is uitgesloten van de taxonomie.
103 Verzoekster merkt op dat weliswaar een rechtvaardiging van deze uitsluiting te vinden is in het werkdocument van de Commissie met referentie SWD(2023) 239 final/2 van 4 juli 2023 (hierna: „werkdocument van de Commissie”), maar dat deze rechtvaardiging ontoereikend is. Ten eerste staat dit werkdocument los van gedelegeerde verordening 2023/2485, ten tweede gaat het om een voorbereidende handeling die niet dezelfde juridische waarde heeft als deze gedelegeerde verordening, en ten derde zou het Gerecht, om een zinvolle betekenis te geven aan de in afdeling 3.21 bedoelde uitsluiting van de zakenluchtvaart van de taxonomie, de bestreden bepaling uitsluitend in het licht van het werkdocument moeten uitleggen, hetgeen in strijd met de rechtspraak zou zijn.
104 Hoe dan ook maakt de rechtvaardiging in het werkdocument van de Commissie niet duidelijk waarom de activiteit van de exploitatie van zakenvliegtuigen wél zou kunnen worden afgestemd op de taxonomie, terwijl dat nimmer zou kunnen gelden voor de fabricage van diezelfde luchtvaartuigen, tenzij het gaat om CO2-neutrale luchtvaartuigen.
105 EBAA onderstreept dat de keuze om de privé of commerciële zakenluchtvaart uit te sluiten van de taxonomie niet op één lijn kan worden gesteld met een technische keuze die geen nadere toelichting behoeft, gelet op met name de voorstellen die zijzelf en verzoekster tijdens de raadplegingsprocedure hebben gedaan om vliegtuigen met ten minste 19 passagiers, ongeacht hun gebruik, in de taxonomie op te nemen en om aan te sluiten bij de normen van de International Civil Aviation Organization (Internationale Burgerluchtvaartorganisatie; ICAO) op het gebied van CO2-emissies. Gelet op de talrijke zienswijzen die tijdens deze procedure naar voren zijn gebracht en die ertegen pleitten tegen de uitsluiting van de privé of commerciële zakenluchtvaart van de taxonomie, en in aanmerking nemend dat Mairead McGuinness, die op dat moment als lid van de Commissie was belast met financiële stabiliteit, financiële diensten en de kapitaalmarktunie, in een brief van 22 maart 2023 naar aanleiding van daartoe strekkende verzoeken van dertien verenigingen uit de luchtvaartsector had aangegeven dat eventueel kon worden overwogen om de zakenluchtvaart op te nemen in de taxonomie, was de Commissie in dit verband aan een strengere motiveringsplicht onderworpen.
106 Compagnie Daher voegt hieraan toe dat de rechtvaardiging in het werkdocument van de Commissie van de uitsluiting van de privé of commerciële zakenluchtvaart van de taxonomie slaat op de exploitatie van luchtvaartuigen en dus geen verklaring biedt voor de uitsluiting van de fabricage van luchtvaartuigen voor de zakenluchtvaart. Volgens Compagnie Daher rust in casu een des te strengere motiveringsplicht op de Commissie daar zij gedelegeerde verordening 2023/2485 heeft vastgesteld in het kader van een delegatie waarbij haar een bijzonder ruime beoordelingsmarge is toegekend.
107 De Commissie bestrijdt het betoog van verzoekster.
108 In dit verband zij eraan herinnerd dat, volgens artikel 296, tweede alinea, VWEU, „[r]echtshandelingen [...] met redenen [worden] omkleed en verwijzen naar de voorstellen, initiatieven, aanbevelingen, verzoeken of adviezen waarin de Verdragen voorzien”.
109 De door artikel 296, tweede alinea, VWEU vereiste motivering moet beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en moet de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, zodat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. In de motivering hoeven niet alle feitelijk of juridisch relevante aspecten te worden gespecificeerd, aangezien bij de beantwoording van de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 296, tweede alinea, VWEU voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, maar ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen (zie arrest van 10 juli 2025, Ligue royale belge pour la protection des oiseaux, C‑287/24, EU:C:2025:550, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
110 Een bezwarende handeling is dus voldoende gemotiveerd wanneer zij tot stand is gekomen in een context die de betrokkene bekend is, zodat deze de strekking van de hem betreffende maatregel kan begrijpen (zie arrest van 17 september 2020, Rosneft e.a./Raad, C‑732/18 P, niet-gepubliceerd, EU:C:2020:727, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
111 In casu blijkt uit overweging 3 van gedelegeerde verordening 2023/2485 dat de vervoerssector en de waardeketen daarvan grotendeels vallen onder de economische activiteiten waarop gedelegeerde verordening 2021/2139 niet van toepassing is en waarvoor dus aanvullende technische screeningcriteria moeten worden vastgesteld om ecologisch duurzame investeringen beter te stimuleren.
112 Bovendien kan in overweging 11 van gedelegeerde verordening 2023/2485 worden gelezen dat „alle vervoerswijzen onmisbaar zijn voor het vervoerssysteem en dat de luchtvaart een cruciale rol speelt bij het bevorderen van cohesie, connectiviteit en toegang tot de interne markt voor alle regio’s [van de Unie]”. Verder wordt in deze overweging gepreciseerd dat „[d]e luchtvaart [...] een belangrijk potentieel [heeft] om haar broeikasgasemissies te verminderen en bij te dragen tot het koolstofvrij maken van het vervoer, en [...] aldus het potentieel [heeft] om substantieel bij te dragen tot de mitigatie van klimaatverandering” en dat „[d]aarom [...] technische screeningcriteria voor luchtvaartuigfabricage, leasing, passagiers- en vrachtvervoer door de lucht en grondafhandeling voor luchtvervoer [moeten] worden vastgesteld”. Met betrekking tot de duurzame of transitieondersteunende aard van de luchtvaartsector wordt in overweging 11 van gedelegeerde verordening 2023/2485 gesteld dat „[e]missievrij commercieel luchtvervoer zonder directe CO2-emissies of luchtvervoer op volledig duurzame luchtvaartbrandstoffen [...] technologisch nog niet beschikbaar [is]. Totdat dergelijk emissievrij commercieel luchtvervoer technologisch beschikbaar is, moet luchtvervoer worden beschouwd als een transitieondersteunende activiteit, met technische screeningcriteria op basis van de beste beschikbare technologieën voor vliegtuigcasco- en motorbrandstofefficiëntie, en op basis van het potentieel om de broeikasgasemissies gedurende de levenscyclus van luchtvaartuigen substantieel te verminderen door de geleidelijke invoering van duurzame luchtvaartbrandstoffen.”
113 Uit overweging 11 van gedelegeerde verordening 2023/2485 komt derhalve onder meer naar voren dat de luchtvaart substantieel kan bijdragen aan de mitigatie van klimaatverandering en dat dus technische screeningcriteria voor sommige activiteiten van deze sector moeten worden vastgesteld, waaronder de fabricage van luchtvaartuigen en het passagiers- en vrachtvervoer door de lucht. Uit deze overweging volgt eveneens dat aangezien emissievrij commercieel luchtvervoer technologisch nog niet beschikbaar is, luchtvervoer moet worden beschouwd als een transitieondersteunende activiteit en dat de daarvoor opgestelde technische screeningcriteria moeten worden gebaseerd op de beste beschikbare technologieën voor vliegtuigcasco- en motorbrandstofefficiëntie en op het potentieel om de broeikasgasemissies gedurende de levenscyclus van luchtvaartuigen substantieel te verminderen door de geleidelijke invoering van duurzame luchtvaartbrandstoffen (Sustainable Aviation Fuel; hierna: „SAF”).
114 In de toelichting op gedelegeerde verordening 2023/2485 wordt gepreciseerd dat „[w]anneer in deze gedelegeerde handeling technische screeningcriteria worden vastgesteld voor transitieondersteunende activiteiten als bedoeld in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening, [...] die criteria bedoeld [zijn] voor economische activiteiten waarvoor momenteel geen technologisch en economisch haalbaar koolstofarm alternatief bestaat en die noodzakelijk zouden zijn bij de transitie naar klimaatneutraliteit”.
115 In de toelichting op gedelegeerde verordening 2023/2485 wordt aangegeven dat deze gedelegeerde verordening „wordt ondersteund door een analytisch werkdocument van de diensten van de Commissie dat [...] de aanpak voor de vaststelling van de specifieke technische screeningcriteria toelicht, met inbegrip van de wijze waarop die criteria naar verwachting in de praktijk werken, [en dat] afwijkingen of aanvullingen op de aanbevelingen van het platform toelicht”.
116 Hoofdstuk 4 van de eerdere versie van het werkdocument van de Commissie, die op 27 juni 2023 – en dus gelijktijdig met de vaststelling van gedelegeerde verordening 2023/2485 – is bekendgemaakt, bevat een afdeling 4.5, met als opschrift „Substantiële bijdrage aan de mitigatie van klimaatverandering”, dat op zijn beurt onderafdeling 4.5.2 over vervoer bevat.
117 In onderafdeling 4.5.2 van het werkdocument van de Commissie wordt met betrekking tot het type substantiële bijdrage waarvoor met betrekking tot het luchtvervoer was gekozen, het volgende gepreciseerd:
„Wat betreft de fabricage en leasing van luchtvaartuigen en het passagiers- en vrachtvervoer door de lucht heeft het platform criteria voor een substantiële bijdrage aan de mitigatie van klimaatverandering voorgesteld voor onder meer: (i) luchtvaartuigen zonder directe CO2-emissies, als zijnde koolstofarme activiteiten; (ii) de technologie van luchtvaartuigen van de jongste generatie die een aanzienlijke verbetering op het gebied van energie-efficiëntie en vermindering van de daarmee samenhangende emissies van [broeikasgassen] vertonen in vergelijking met de vorige generatie luchtvaartuigen, en (iii) de exploitatie van luchtvaartuigen die gebruikmaken van [SAF], als zijnde transitieactiviteiten. De criteria met betrekking tot het luchtvervoer [...] zijn in de eerste plaats bedoeld om de ontwikkeling en de introductie op de markt van luchtvaartuigen zonder directe CO2-emissies te versnellen. In de tweede plaats strekken zij ertoe om de marktacceptatie alsook de vervanging van luchtvaartuigen van de vorige generatie, die minder brandstofzuinig zijn, door luchtvaartuigen van de jongste generatie, die brandstofzuiniger zijn, te stimuleren zonder bij te dragen aan een uitbreiding van de vloot. In de derde plaats beogen zij de vervanging van fossiele kerosine door [SAF] te stimuleren. Tevens beogen zij de technische gereedheid van de vliegtuigvloot om op 100 % [SAF] te kunnen vliegen, te stimuleren.
[...] Luchtvaartuigen van de jongste generatie worden ingedeeld op basis van hun energie-efficiëntie en hun prestaties op het gebied van broeikasgasemissies ten opzichte van de in de nieuwe CO2-norm voor nieuwe vliegtuigtypes (NT) van de [ICAO] vastgestelde marges. Zij worden onderverdeeld in drie categorieën op basis van hun maximumstartmassa. Luchtvaartuigen die niet aan deze marges voldoen, behoren tot de vorige generatie, waarvan de energie-efficiëntie beduidend lager is. [...]
Luchtvaartuigen van de jongste generatie die voor de privé of commerciële zakenluchtvaart worden geproduceerd, zijn uitgesloten, gelet op hun CO2-voetafdruk per passagierskilometer in vergelijking met de overige beschikbare vervoersmiddelen. Er is aanvullend onderzoek nodig om aan te tonen hoe de fabricage van deze luchtvaartuigen zou kunnen bijdragen aan de doelstellingen van de taxonomie. De fabricage van luchtvaartuigen zonder directe CO2-emissies is echter volledig verenigbaar met de doelstellingen van de taxonomie, ongeacht het eindgebruik dat daarvan wordt gemaakt.
[...]”
118 Uit de toelichting op gedelegeerde verordening 2023/2485 en afdeling 4.5.2 van het werkdocument van de Commissie blijkt dus dat deze instelling van mening was dat de activiteit bestaande in de fabricage van luchtvaartuigen „die worden geproduceerd voor privé- of commerciële zakenluchtvaart” niet voldeed aan de voorwaarden van artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening voor de vaststelling van technische screeningcriteria, gelet op de CO2-voetafdruk per passagierskilometer van luchtvaartuigen van de jongste generatie die voor de privé of commerciële zakenluchtvaart worden geproduceerd, in vergelijking met die van de overige beschikbare vervoersmiddelen.
119 In dit verband is het van belang dat verzoekster niet onwetend kon zijn van de context waarin gedelegeerde verordening 2023/2485 was vastgesteld, aangezien zij had deelgenomen aan de openbare raadplegingsprocedure met betrekking tot de door het platform geformuleerde voorstellen voor technische screeningcriteria (zie punt 98 hierboven).
120 Hieruit volgt dat verzoekster in staat was de redenen te begrijpen waarom afdeling 3.21 de activiteit bestaande in de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart uitsloot van de activiteiten waarvoor technische screeningcriteria werden vastgesteld uit hoofde van de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitieactiviteiten. Dit wordt bovendien bevestigd door de argumenten die verzoekster ter onderbouwing van haar vijfde middel heeft aangevoerd en die juist betrekking hebben op de door de Commissie in haar werkdocument gegeven toelichting.
121 Voorts zij opgemerkt dat de motiveringsplicht volgens vaste rechtspraak een wezenlijk vormvoorschrift vormt dat moet worden onderscheiden van de vraag naar de gegrondheid van de motivering, die de inhoudelijke rechtmatigheid van de litigieuze handeling betreft (zie arresten van 22 maart 2001, Frankrijk/Commissie, C‑17/99, EU:C:2001:178, punt 35, en 10 september 2024, Commissie/Ierland e.a., C‑465/20 P, EU:C:2024:724, punt 389 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
122 De motivering van een beslissing houdt immers in dat de gronden waarop deze beslissing berust, formeel tot uitdrukking worden gebracht. Indien die gronden berusten op vergissingen, tasten deze de inhoudelijke rechtmatigheid van de beslissing aan, maar niet de motivering ervan, die toereikend kan zijn, ook al zijn de uiteengezette gronden onjuist. De grieven en argumenten ter betwisting van de gegrondheid van een handeling treffen derhalve geen doel in het kader van een middel betreffende een ontbrekende of ontoereikende motivering (zie arrest van 18 juni 2015, Ipatau/Raad, C‑535/14 P, EU:C:2015:407, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
123 Dit betekent dat het argument van Compagnie Daher dat de door de Commissie in het werkdocument verstrekte toelichting doelt op de exploitatie en niet op de fabricage van voor de privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerde luchtvaartuigen moet worden afgewezen, aangezien dit argument in wezen strekt tot betwisting van de gegrondheid van deze toelichting, hetgeen losstaat van de kwestie van niet‑nakoming van de motiveringsplicht.
124 Gelet op de voorgaande overwegingen moet worden geoordeeld dat, in de specifieke omstandigheden van het geval, de Commissie de krachtens de in de punten 109 en 110 van dit arrest aangehaalde rechtspraak op haar rustende motiveringsplicht is nagekomen.
125 Dit betekent dat het tweede onderdeel van het tweede middel ongegrond is en moet worden afgewezen, zodat het tweede middel in zijn geheel moet worden afgewezen.
Vijfde middel, ontleend aan een kennelijke beoordelingsfout
126 In het kader van haar vijfde middel betoogt verzoekster dat de Commissie een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door de fabricage van vliegtuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart uit te sluiten van de activiteiten waarvoor technische screeningcriteria uit hoofde van de transitieactiviteiten werden vastgesteld op grond dat deze luchtvaartuigen een grotere CO2-voetafdruk per passagierskilometer hebben dan de overige beschikbare vervoersmiddelen.
127 De Commissie betwist zowel de ontvankelijkheid als de gegrondheid van dit middel.
Ontvankelijkheid van het vijfde middel
128 De Commissie stelt dat het middel niet-ontvankelijk is omdat het verzoekschrift niet vermeldt op grond van welke bepaling haar een kennelijke beoordelingsfout wordt verweten, zodat het niet voldoet aan de eisen van duidelijkheid en nauwkeurigheid die de in punt 57 van dit arrest aangehaalde rechtspraak daaraan stelt. De Commissie verwijt verzoekster met name dat zij heeft verzuimd aan te geven of zij haar een kennelijke beoordelingsfout in het licht van artikel 10 van de taxonomieverordening dan wel in het licht van artikel 19 van die verordening verwijt.
129 Verzoekster bestrijdt het betoog van de Commissie.
130 In dit verband zij opgemerkt dat het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Reglement voor de procesvoering de verzoekende partij niet verplichten om de artikelen waarop zij zich beroept, aan te halen (arrest van 6 mei 2009, Outokumpu en Luvata/Commissie, T‑122/04, EU:T:2009:141, punt 53). Het volstaat dat het verzoekschrift de feiten, de middelen en de vorderingen van de verzoekende partij bevat. Daarentegen volstaat het aanhalen van een bepaling van het Verdrag of van het Unierecht niet om een middel ontvankelijk te maken. Volgens artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering dient het verzoekschrift namelijk onder meer een summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen te bevatten. Bovendien moet deze uiteenzetting dermate duidelijk en nauwkeurig zijn dat de verwerende partij haar verweer kan voorbereiden en het Gerecht op het beroep kan beslissen, in voorkomend geval zonder andere inlichtingen te hoeven in te winnen. Voor de ontvankelijkheid van een beroep is het, met het oog op de rechtszekerheid en een goede rechtsbedeling, noodzakelijk dat de essentiële feitelijke en juridische gronden van het beroep – op zijn minst summier, maar coherent en begrijpelijk – uit het verzoekschrift zelf blijken, om te voorkomen dat het Gerecht ultra petita beslist of nalaat uitspraak te doen over een grief die relevant is voor de beslechting van het geschil. Elk middel dat onvoldoende is uiteengezet in het inleidend verzoekschrift, moet niet-ontvankelijk worden verklaard (zie arrest van 12 februari 2020, Kampete/Raad, T‑164/18, niet-gepubliceerd, EU:T:2020:54, punt 112 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
131 In casu staat vast dat verzoekster in haar verzoekschrift niet uitdrukkelijk de bepaling heeft vermeld in het licht waarvan de Commissie een kennelijke beoordelingsfout zou hebben gemaakt.
132 Uit het verzoekschrift komt evenwel voldoende duidelijk naar voren dat verzoekster de gegrondheid betwist van de door de Commissie in haar werkdocument uiteengezette redenen waarom de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart is uitgesloten van de activiteiten waarvoor technische screeningcriteria uit hoofde van artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening zijn vastgesteld.
133 Verder moet worden onderstreept dat de Commissie in haar verweerschrift heeft betoogd dat de argumenten die verzoekster tot staving van haar vierde middel betreffende schending van artikel 19, lid 1, onder d), f), h) en j), en lid 4, van de taxonomieverordening heeft aangevoerd, bedoeld waren om aan te tonen dat er bij de toepassing van deze bepalingen kennelijke beoordelingsfouten waren gemaakt.
134 Ook moet worden opgemerkt dat de Commissie in haar reactie op het vijfde middel (punten 142 tot en met 146 en 153 van het verweerschrift) duidelijk heeft aangegeven dat zij wenste te bestrijden dat zij bij de toepassing van artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening een kennelijke beoordelingsfout had gemaakt.
135 Hieruit volgt dat de Commissie ondanks een zekere mate van onnauwkeurigheid in het verzoekschrift heeft begrepen dat het vierde middel in wezen was gebaseerd op kennelijke beoordelingsfouten bij de toepassing van artikel 19, lid 1, onder d), f), h) en j), en lid 4, van de taxonomieverordening, terwijl het vijfde middel in wezen was gebaseerd op een kennelijke beoordelingsfout bij de toepassing van artikel 10, lid 2, van deze verordening.
136 Derhalve moet het door de Commissie voorgedragen middel van niet-ontvankelijkheid wegens een gebrek aan duidelijkheid en nauwkeurigheid van het vijfde middel, worden afgewezen.
Gegrondheid van het vijfde middel
137 Verzoekster stelt dat, gelet op artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening, de uitsluiting van de fabricage van zakenvliegtuigen van de transitieactiviteiten niet uitsluitend kon worden gebaseerd op het criterium van de CO2-uitstoot per passagierskilometer. Zij voert daartoe aan dat de Commissie onder meer rekening had moeten houden met de verschillende toepassingen van zakenvliegtuigen, de voortrekkersrol van de zakenluchtvaart op het gebied van innovatie, in het bijzonder door het gebruik van een hoog percentage SAF, waardoor de hele luchtvaartsector kan worden gedecarboniseerd, de lage CO2-uitstoot van de Europese zakenluchtvaart in vergelijking met de gehele luchtvervoerssector en de voordelen op het gebied van connectiviteit die de zakenluchtvaart biedt ten opzichte van reguliere luchtvaartmaatschappijen. Het feit dat de Commissie zelf erkent dat er aanvullend onderzoek nodig zou zijn om aan te tonen in hoeverre de fabricage van zakenvliegtuigen van de jongste generatie zou kunnen bijdragen aan de doelstellingen van de taxonomie, bevestigt volgens verzoekster dat deze instelling niet alle relevante elementen in aanmerking heeft genomen toen zij de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart heeft uitgesloten van de activiteiten waarvoor technische screeningcriteria werden vastgesteld uit hoofde van de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitieactiviteiten.
138 De Commissie stelt dat zij rekening heeft gehouden met de CO2-uitstoot per passagierskilometer van de zakenluchtvaart, die aanzienlijk hoger ligt dan die van andere vervoersmiddelen die in sommige gevallen een alternatief voor de zakenluchtvaart kunnen vormen. Zij voert aan dat de elementen die verzoekster tot staving van dit middel heeft aangevoerd, niet relevant zijn voor de vraag of de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart valt onder de transitieactiviteiten van artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening, dat wil zeggen activiteiten die substantieel bijdragen aan de mitigatie van klimaatverandering.
139 In dit verband moet in herinnering worden gebracht dat wanneer een instelling van de Unie in het kader van onder meer complexe beoordelingen over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikt, het rechterlijk toezicht dat de Unierechter moet uitoefenen op de gegrondheid van de motivering van een ter uitoefening van die bevoegdheid vastgesteld besluit er niet toe mag leiden dat hij zijn beoordeling in de plaats stelt van die van de betrokken instelling, maar juist ertoe dient om na te gaan of dat besluit op feitelijk onjuiste gegevens berust en blijk geeft van kennelijk onjuiste beoordelingen of misbruik van bevoegdheid (zie in die zin arrest van 4 mei 2023, ECI/Crédit lyonnais, C‑389/21 P, EU:C:2023:368, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
140 Bovendien geldt in het kader van een gedelegeerde bevoegdheid in de zin van artikel 290 VWEU dat de Commissie in de uitoefening van de haar opgedragen bevoegdheden over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikt wanneer zij onder meer ingewikkelde beoordelingen en evaluaties moet verrichten (zie in die zin arrest van 11 mei 2017, Dyson/Commissie, C‑44/16 P, EU:C:2017:357, punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
141 Het is in dit verband vaste rechtspraak dat de Unierechter niet enkel de materiële juistheid van de aangevoerde bewijselementen en de betrouwbaarheid en de samenhang daarvan dient te controleren, maar ook moet nagaan of die elementen het relevante feitenkader vormen voor de beoordeling van een complexe toestand en of zij de daaruit getrokken conclusies kunnen schragen (zie arrest van 4 mei 2023, ECB/Crédit lyonnais, C‑389/21 P, EU:C:2023:368, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
142 Wanneer een instelling over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikt, is de inachtneming van procedurele waarborgen, waaronder de verplichting van deze instelling om alle relevante elementen van de betrokken situatie zorgvuldig en onpartijdig te onderzoeken, immers van fundamenteel belang (zie arrest van 4 mei 2023, ECB/Crédit lyonnais, C‑389/21 P, EU:C:2023:368, punt 57 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
143 In casu moet in herinnering worden gebracht dat de Commissie, zoals vastgesteld in punt 117 hierboven, heeft geoordeeld dat de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart niet voldeed aan de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening opgenomen voorwaarden voor de vaststelling van technische screeningcriteria, gelet op de CO2-voetafdruk per passagierskilometer van voor de privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerde luchtvaartuigen van de jongste generatie in vergelijking met die van andere beschikbare vervoersmiddelen.
144 Artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bepaalt het volgende:
„[E]en economische activiteit waarvoor er geen technologisch en economisch haalbaar koolstofarm alternatief bestaat, [wordt] aangemerkt als een economische activiteit die substantieel aan de mitigatie van klimaatverandering bijdraagt indien ze de transitie naar een klimaatneutrale economie ondersteunt volgens een traject naar beperking van de temperatuurstijging tot 1,5°C boven het pre-industriële niveau, onder meer door broeikasgasemissies, met name emissies uit vaste fossiele brandstoffen, af te bouwen, en indien die activiteit:
a) broeikasgasemissieniveaus vertoont die overeenstemmen met de beste prestaties in de sector of de industrie;
b) de ontwikkeling en toepassing van koolstofarme alternatieven niet in de weg staat, en
c) niet leidt tot een lock‐in van koolstofintensieve activa, gelet op hun economische levensduur.
Voor de toepassing van dit lid en de vaststelling van technische screeningcriteria op grond van artikel 19 beoordeelt de Commissie de potentiële bijdrage en de haalbaarheid van alle relevante bestaande technologieën.”
145 De Commissie stelt in haar verweerschrift dat zij bij het opstellen van de technische screeningcriteria voor de fabricage van luchtvaartuigen die worden gebruikt voor het vervoer van passagiers en goederen, is uitgegaan van de CO2-voetafdruk per passagierskilometer als relevant criterium voor de beoordeling of een economische activiteit substantieel bijdraagt aan de mitigatie van klimaatverandering, zoals artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening vereist.
146 Onderstreept moet echter worden dat de motivering van de bestreden bepaling zoals die naar voren komt uit het werkdocument van de Commissie en de toelichting op gedelegeerde verordening 2023/2485, voor wat betreft de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart, ten eerste betrekking heeft op de vraag of is voldaan aan de voorwaarde in de eerste zinsnede van artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening, waar wordt bepaald dat transitieactiviteiten ook activiteiten kunnen omvatten waarvoor geen technologisch en economisch haalbaar koolstofarm alternatief bestaat, en ten tweede op de voorwaarde in artikel 10, lid 2, onder a), van deze verordening, waarin wordt gepreciseerd dat dergelijke activiteiten „broeikasgasemissieniveaus [moeten vertonen] die overeenstemmen met de beste prestaties in de sector of de industrie”.
147 Derhalve moet worden nagegaan of de Commissie bij de toepassing van de in punt 146 hierboven genoemde twee voorwaarden een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt.
148 In de eerste plaats moet met betrekking tot de in het werkdocument van de Commissie vervatte stelling dat „andere beschikbare vervoersmiddelen” een alternatief voor zakenvliegtuigen van de jongste generatie kunnen vormen, worden opgemerkt dat de Commissie in haar verweerschrift heeft aangegeven dat zij deze beoordeling had gebaseerd op het rapport van de vereniging Transport & Environment (T&E) getiteld „Private jets: can the super rich supercharge zero-emission aviation?” (hierna: „T&E-rapport”), waaruit blijkt dat er voor bepaalde routes die korter zijn dan 500 kilometer – dat wil zeggen voor 50 % van alle privévluchten binnen de Unie – alternatieven met een beduidend lagere CO2-uitstoot per passagier voorhanden waren, waaronder voornamelijk treinen en commerciële vliegtuigen, die de reistijd met maximaal drie uur zouden verlengen in vergelijking met een reis per zakenvliegtuig, evenals bussen en personenauto’s. De Commissie merkt op dat er volgens het T&E-rapport voor 72 % van de privévluchten een rechtstreekse commerciële vlucht bestaat. Verder benadrukt de Commissie dat er hogesnelheidstreinverbindingen bestaan op 70 tot 80 % van de tien populairste privévluchtroutes in de Unie.
149 In dit verband moet allereerst worden opgemerkt dat uit artikel 10, lid 2, eerste zinsnede, van de taxonomieverordening volgt dat transitieactiviteiten activiteiten kunnen zijn die zelf niet koolstofarm zijn, of koolstofarme activiteiten die niet voldoen aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 10, lid 1, van de taxonomieverordening (arrest van 10 september 2025, Oostenrijk/Commissie, T‑625/22, hogere voorziening ingesteld, EU:T:2025:869, punt 159).
150 Voorts volgt uit artikel 10, lid 2, eerste zinsnede, van de taxonomieverordening dat onder transitieactiviteiten ook economische activiteiten vallen waarvoor geen technologisch en economisch haalbaar koolstofarm alternatief bestaat.
151 In dit verband moet worden onderstreept dat de omstandigheid dat een bepaalde economische activiteit minder CO2 uitstoot dan een andere economische activiteit, niet noodzakelijkerwijs betekent dat het om een koolstofarme activiteit gaat.
152 Gesteld dus al dat commerciële lijnvliegtuigen beduidend minder CO2 per passagier uitstoten dan zakenvliegtuigen van de jongste generatie, dan wil dit nog steeds niet zeggen dat het luchtvervoer van passagiers per commercieel lijnvliegtuig een koolstofarme activiteit is.
153 Integendeel, volgens overweging 11 van de bestreden verordening „[heeft de] luchtvaart [...] een belangrijk potentieel om haar broeikasgasemissies te verminderen”, hetgeen impliceert dat bij de huidige stand van zaken geen sprake is van een koolstofarme activiteit, zoals de Commissie zelf heeft erkend naar aanleiding van een haar daarover ter terechtzitting door het Gerecht gestelde vraag. Hieruit volgt dat luchtvaartuigen die worden geproduceerd voor de commerciële lijnluchtvaart niet kunnen worden aangemerkt als een „koolstofarm alternatief” – in de zin van artikel 10, lid 2, eerste zinsnede, van de taxonomieverordening – voor zakenvliegtuigen van de jongste generatie.
154 Bovendien moet, in tegenstelling tot wat de Commissie betoogt, worden opgemerkt dat de vraag of er voor een bepaalde economische activiteit een technologisch en economisch haalbaar koolstofarm alternatief bestaat, impliceert dat rekening wordt gehouden met de aard en de kenmerken van die economische activiteit.
155 Zoals verzoekster terecht stelt, blijkt uit het T&E-rapport weliswaar dat er voor bepaalde routes van minder 500 kilometer spoorverbindingen voorhanden zijn die overeenstemmen met de routes waarop een aanzienlijk deel van de luchtroutes in de Unie door zakenvliegtuigen wordt bediend, maar volgt daaruit niet dat de trein noodzakelijkerwijs een alternatief is voor zakenvliegtuigen van de jongste generatie.
156 Ten eerste zijn partijen het er namelijk over eens dat er geen spoorverbindingen bestaan die overeenstemmen met elk van de routes die door zakenvliegtuigen kunnen worden afgelegd tussen twee punten op het grondgebied van de Unie of tussen het grondgebied van de Unie en derde landen, met name voor wat betreft de eilandgebieden van het grondgebied van de Unie, zoals de Commissie heeft toegegeven naar aanleiding van een vraag van het Gerecht ter terechtzitting. Bovendien heeft de Commissie in overweging 11 van gedelegeerde verordening 2023/2485 zelf gepreciseerd dat „de luchtvaart een cruciale rol speelt bij het bevorderen van cohesie, connectiviteit en toegang tot de interne markt voor alle regio’s [van de Unie]”.
157 Ten tweede zij opgemerkt dat, zoals verzoekster heeft gesteld zonder dat dit door de Commissie is weersproken, zakenvliegtuigen hun gebruikers een grote flexibiliteit bieden wat routes en vluchtschema’s betreft en in de regel sneller zijn dan het spoorvervoer. Bovendien maken zakenvliegtuigen van de jongste generatie, in tegenstelling tot het spoorvervoer, het mogelijk om de eilandgebieden van de Unie te bereiken.
158 In deze omstandigheden kan niet worden geoordeeld dat treinen een „koolstofarm alternatief” in de zin van artikel 10, lid 2, eerste zinsnede, van de taxonomieverordening vormen voor zakenvliegtuigen van de jongste generatie.
159 Dit geldt ook voor bussen en personenauto’s, die, gesteld al dat zij „koolstofarm” zijn, de flexibiliteit respectievelijk de snelheid ontberen van zakenvliegtuigen van de jongste generatie.
160 Derhalve moet worden geconcludeerd dat de Commissie de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart niet op grond van het bestaan van technologisch en economisch haalbare alternatieven kon uitsluiten van de activiteiten waarvoor technische screeningcriteria werden vastgesteld uit hoofde van de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitieactiviteiten.
161 Wat in de tweede plaats de in het werkdocument van de Commissie vervatte stelling betreft dat zakenvliegtuigen van de jongste generatie een aanzienlijk grotere CO2-voetafdruk per passagierskilometer hebben dan de overige beschikbare vervoersmiddelen, moet worden opgemerkt dat de Commissie in haar verweerschrift heeft gepreciseerd dat de CO2-voetafdruk per passagierskilometer een algemeen aanvaard criterium is om de effecten van de luchtvaart op klimaatverandering te beoordelen. De Commissie onderstreept in dit verband dat de CO2-emissiecalculator van ICAO, het officiële instrument van de Verenigde Naties ter kwantificering van de CO2-voetafdruk van het luchtvervoer, gebruik maakt van een methode die uitgaat van de passagiersbezettingsgraad en de passagiers/vracht-ratio teneinde het aandeel van de totale verbruikte brandstof te bepalen dat kan worden toegerekend aan de vervoerde passagiers. Ook onderstreept de Commissie dat verordening (EU) 2023/2405 van het Europees Parlement en de Raad van 18 oktober 2023 inzake het waarborgen van een gelijk speelveld voor duurzaam luchtvervoer (ReFuelEU Luchtvaart) (PB L, 2023/2405), waarbij een vrijwillig gemeenschappelijk milieulabel voor vluchten wordt ingevoerd, een methode vereist die is gebaseerd op de verwachte CO2-voetafdruk per passagier en de verwachte CO2-efficiëntie per kilometer van een vlucht.
162 De Commissie betwist bovendien de stelling van verzoekster dat de wereldwijde bijdrage van de zakenluchtvaartsector aan de CO2-uitstoot minimaal is. Volgens de Commissie is het belangrijk om de relatief kleine groep mensen die gebruikmaakt van zakenvliegtuigen (namelijk 256 000 personen, ofwel 0,003 % van de volwassen wereldbevolking) af te zetten tegen de aanzienlijke bijdrage van de zakenluchtvaart aan de wereldwijde CO2-uitstoot (namelijk 1,7 % à 1,8 % van de CO2-uitstoot van de commerciële luchtvaart). De Commissie onderstreept dat de zakenluchtvaart de meest energie-intensieve vorm van luchtvervoer is, met een aandeel van ten minste 15,6 miljoen ton CO2 aan de directe uitstoot, dat wil zeggen circa 3,6 ton CO2 per vlucht. Daarnaast zouden de gasemissies van zakenvluchten tussen 2019 en 2023 met 46 % zijn toegenomen en, gelet op de voorspelde sterke groei van de sector, in de komende jaren nog verder kunnen toenemen.
163 De Commissie bestrijdt eveneens het argument van verzoekster dat haar vliegtuigen toegerust zijn om op SAF te vliegen. Gesteld al dat luchtvaartuigen die voor de privé of commerciële zakenluchtvaart worden geproduceerd, inderdaad geavanceerder zijn op het gebied van het gebruik van SAF dan vliegtuigen die voor de commerciële lijnluchtvaart worden geproduceerd, dan nog acht de Commissie het niet gerechtvaardigd om de fabricage van luchtvaartuigen op te nemen onder de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitiesactiviteiten, ook niet wanneer deze luchtvaartuigen zijn toegerust om op een voor 100 % uit SAF bestaand mengsel te vliegen, want de fabrikanten van luchtvaartuigen hebben geen invloed op de feitelijke exploitatie ervan, die in handen is van marktdeelnemers die afzonderlijke economische entiteiten zijn. Vliegtuigfabrikanten hebben derhalve geen invloed op het buitensporige risico van een hoge CO2-uitstoot per passagierskilometer dat gekoppeld is aan de omstandigheid of de exploitant van de luchtvaartuigen al dan niet gebruik maakt van SAF.
164 In dit verband moet om te beginnen in herinnering worden gebracht dat de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitieactiviteiten ook activiteiten kunnen zijn die zelf niet koolstofarm zijn (zie punt 149 hierboven). Zo is van belang dat uit artikel 19, lid 3, van de taxonomieverordening volgt dat alleen activiteiten waarbij elektriciteit wordt opgewerkt met behulp van vaste fossiele brandstoffen, principieel zijn uitgesloten van de economische activiteiten die als ecologisch duurzaam kunnen worden aangemerkt. Dit betekent dat de omstandigheid dat de zakenluchtvaart geen koolstofarme activiteit is, als zodanig niet volstaat om deze activiteit uit te sluiten van de transitieactiviteiten waarvoor technische screeningcriteria moeten worden opgesteld.
165 Vervolgens moet worden opgemerkt dat de activiteit bestaande in de fabricage van luchtvaartuigen in afdeling 3.21 wordt omschreven als een economische activiteit die bestaat uit „[d]e fabricage, de herstelling, het onderhoud, de revisie, de aanpassing, het ontwerpen, de herbestemming en de opwaardering van luchtvaartuigen en onderdelen van luchtvaartuigen”.
166 De CO2-voetafdruk per passagierskilometer wordt echter berekend op basis van het aantal vervoerde passagiers en het aantal per vlucht afgelegde kilometers. Dit criterium heeft derhalve betrekking op de exploitatie van luchtvaartuigen zoals bedoeld in afdeling 6.19 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139, met het opschrift „Vervoer van passagiers en goederen door de lucht” (hierna: „afdeling 6.19”), en niet op de fabricage ervan.
167 Wat voorts de vermeend doorslaggevende rol betreft die het criterium van de CO2-voetafdruk per passagierskilometer zou spelen in het kader van de beoordeling door de Commissie van de vraag of economische activiteiten van de luchtvaartsector transitieactiviteiten kunnen vormen, moet worden opgemerkt dat uit afdeling 6.19, onder e), blijkt dat de activiteit van het vervoer van passagiers door de lucht kan worden aangemerkt als een transitieactiviteit mits zij wordt uitgeoefend met gebruikmaking van een luchtvaartuig dat wordt geëxploiteerd met een minimumaandeel SAF dat overeenstemt met 5 % SAF in 2022, waarbij het percentage SAF daarna jaarlijks met 2 procentpunten wordt verhoogd. Verder is van belang dat het technische screeningcriterium in afdeling 6.19, onder e), in tegenstelling tot de technische screeningcriteria in diezelfde afdeling onder b) tot en met d), niet verwijst naar de inachtneming van het in afdeling 3.21, onder b), bedoelde technische screeningcriterium. Aldus volgt uit afdeling 6.19, onder e), dat de activiteit van het vervoer van passagiers door de lucht ook als een transitieactiviteit kan worden aangemerkt wanneer deze activiteit wordt uitgeoefend met gebruikmaking van een voor de privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerd luchtvaartuig, mits dit luchtvaartuig wordt geëxploiteerd met een bepaald aandeel SAF, en dus ongeacht de CO2-voetafdruk per passagierskilometer ervan.
168 Ten derde zij opgemerkt dat artikel 10, lid 2, onder a), van de taxonomieverordening verwijst naar „broeikasgasemissieniveaus [...] die overeenstemmen met de beste prestaties in de sector of de industrie”, zodat de Commissie op grond van deze bepaling de CO2-uitstoot van voor de privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerde luchtvaartuigen in aanmerking moest nemen in het licht van de beste prestaties op dit gebied in de sector van het passagiersluchtvervoer in plaats van de spoorwegsector of de wegvervoerssector.
169 Derhalve moet worden geconcludeerd dat de Commissie de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart niet op basis van de CO2-voetafdruk per passagierskilometer van die luchtvaartuigen kon uitsluiten van de activiteiten waarvoor technische screeningcriteria werden vastgesteld uit hoofde van de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitieactiviteiten.
170 In de derde plaats zij opgemerkt dat artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bepaalt dat de Commissie de potentiële bijdrage en de haalbaarheid van alle relevante bestaande technologieën niet alleen beoordeelt voor de vaststelling van technische screeningcriteria maar ook voor de toepassing van dit lid.
171 In casu stelt de Commissie dat zij het vermogen van zakenvliegtuigen om met een beweerdelijk hoog aandeel SAF te vliegen niet bij haar beoordeling heeft betrokken omdat de fabrikanten van zakenvliegtuigen geen invloed hebben op het gebruik van SAF door de exploitanten van die vliegtuigen. In haar verweerschrift heeft zij echter aangegeven dat zij bij de komende herziening van de technische screeningcriteria zal onderzoeken of het, gelet op de ontwikkeling van het gebruik van SAF door de exploitanten van zakenvliegtuigen, noodzakelijk is om technische screeningcriteria vast te stellen voor zakenvliegtuigen die gebruikmaken van SAF.
172 Opgemerkt zij echter dat uit afdeling 3.21, onder c), volgt dat, van 1 januari 2028 tot en met 31 december 2032, de fabricage van luchtvaartuigen die aan de technische screeningcriteria van punt b) van afdeling 3.21 voldoen en gecertificeerd zijn om te vliegen op een mengsel van 100 % SAF zal worden beschouwd als een transitieactiviteit.
173 Hieruit volgt dat de keuze van de Commissie om geen rekening te houden met het vermogen van zakenvliegtuigen om met een hoog aandeel SAF te vliegen, terwijl zij voor andere luchtvaartuigen met een startmassa van meer dan 5,7 ton wél rekening heeft gehouden met dit vermogen, kennelijk willekeurig is.
174 In de vierde plaats moet worden opgemerkt dat uit het werkdocument van de Commissie blijkt dat zij zelf van mening is dat aanvullend onderzoek nodig is om aan te tonen of en onder welke voorwaarden de fabricage van zakenvliegtuigen van de jongste generatie zou kunnen bijdragen aan de doelstellingen van de taxonomie.
175 Het door de Commissie in dit verband aangevoerde argument dat deze passage uit het werkdocument slechts illustreert dat zij bij het vaststellen van de technische screeningcriteria een stapsgewijze aanpak heeft gehanteerd, bevestigt juist dat de Commissie ten tijde van de vaststelling van de bestreden verordening niet alle relevante elementen had geanalyseerd om te beoordelen of de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart onder de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitieactiviteiten viel.
176 Gelet op de overwegingen in de punten 148 tot en met 175 hierboven, moet worden vastgesteld dat de Commissie een kennelijke beoordelingsfout in de zin van de in punt 141 van dit arrest aangehaalde rechtspraak heeft gemaakt door de fabricage van luchtvaartuigen voor de privé of commerciële zakenluchtvaart uit te sluiten van de activiteiten waarvoor technische screeningcriteria werden vastgesteld uit hoofde van de in artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening bedoelde transitieactiviteiten.
177 Hieruit volgt dat het vijfde middel gegrond is.
178 Onderzocht moet worden of de geconstateerde onrechtmatigheid kan leiden tot de door verzoekster gevorderde nietigverklaring van de bestreden bepaling.
179 In dit kader zij opgemerkt dat verzoekster nietigverklaring vordert van de bestreden bepaling, dat wil zeggen van punt 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2023/2485, voor zover daarbij afdeling 3.21 in bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139 is opgenomen.
180 Volgens vaste rechtspraak is gedeeltelijke nietigverklaring van een handeling van de Unie alleen mogelijk wanneer de elementen waarvan nietigverklaring wordt gevorderd, van de rest van de handeling kunnen worden gescheiden. Aan dit vereiste van scheidbaarheid is niet voldaan wanneer de gedeeltelijke nietigverklaring van een handeling tot gevolg heeft dat de kern van die handeling wordt gewijzigd [zie arrest van 10 mei 2023, Ryanair/Commissie (SAS II; COVID-19), T‑238/21, niet-gepubliceerd, EU:T:2023:247, punt 84 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
181 In casu verdient opmerking dat de eerste alinea, onder b), van de tabel van afdeling 3.21, die de fabricage van „voor privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerde luchtvaartuigen” uitsluit, is opgenomen in de onderverdeling met het opschrift „Technische screeningcriteria”, die tot doel heeft om de technische criteria op te sommen voor elk type luchtvaartuig waarvan de fabricage, de herstelling, het onderhoud, de revisie, de aanpassing, het ontwerpen, de herbestemming of de opwaardering onder de taxonomie vallen.
182 Alle technische criteria waaraan voor privé of commerciële zakenluchtvaart geproduceerde luchtvaartuigen moeten voldoen, zijn opgenomen in afdeling 3.21, onder b). Afdeling 3.21, onder a), doelt namelijk slechts op luchtvaartuigen waarvan de directe CO2-emissies gelijk zijn aan nul, terwijl afdeling 3.21, onder c), voor de periode van 1 januari 2028 tot en met 31 december 2032 verwijst naar luchtvaartuigen die gecertificeerd zijn om te vliegen op een mengsel van 100 % SAF en, voor wat betreft de technische screeningcriteria, rechtstreeks verwijst naar afdeling 3.21, onder b). Nietigverklaring van afdeling 3.21, onder b), zou derhalve de kern van afdeling 3.21 in zijn geheel aantasten, aangezien dit tot gevolg zou hebben dat de technische criteria komen te vervallen waaraan bepaalde typen luchtvaartuigen moeten voldoen om de desbetreffende activiteiten te kunnen aanmerken als „transitieactiviteiten” in de zin van artikel 10, lid 2, van de taxonomieverordening. Dit betekent dat afdeling 3.21, onder b), niet scheidbaar is van de rest van die afdeling.
183 Bovendien zij opgemerkt dat bij punt 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2023/2485 niet alleen afdeling 3.21 is toegevoegd aan bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139, maar ook afdeling 3.18, met het opschrift „Fabricage van auto-onderdelen en mobiliteitsonderdelen”, afdeling 3.19, met het opschrift „Vervaardiging van onderdelen van rollend spoorwegmaterieel” en afdeling 3.20, met het opschrift „De fabricage, de installatie en het onderhoud van hoog-, middel- en laagspanningsapparatuur voor elektriciteitstransmissie en -distributie die leidt tot, of een substantiële bijdrage kan leveren aan de mitigatie van klimaatverandering”, waarin technische screeningcriteria voor deze activiteiten worden vastgesteld op basis van artikel 10, lid 3, en artikel 11, lid 3, van de taxonomieverordening.
184 Vastgesteld moet worden dat de in punt 183 hierboven genoemde afdelingen zowel qua voorwerp als qua vast te stellen criteria van elkaar verschillen, zodat afdeling 3.21 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139 scheidbaar is van de afdelingen 3.18 tot en met 3.20 van deze verordening.
185 Daarnaast verwijzen de eerste alinea, onder b) en c), van de tabel in afdeling 6.18 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139, die het opschrift „Leasing van vliegtuigen” draagt, en de eerste alinea, onder b) en c), van afdeling 6.19 van bijlage I bij dezelfde verordening, die het opschrift „Vervoer van passagiers en goederen door de lucht” draagt – welke afdelingen aan bijlage I bij eerstgenoemde verordening zijn toegevoegd bij punt 22 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2023/2485 –, weliswaar naar de in afdeling 3.21, onder b) en c), vastgestelde technische screeningcriteria, maar hebben deze afdelingen wel een ander voorwerp, aangezien zij betrekking hebben op de vaststelling van technische screeningcriteria voor andere economische activiteiten dan de in afdeling 3.21 bedoelde activiteiten. Hieruit volgt dat afdeling 3.21 scheidbaar is van de afdelingen 6.18 en 6.19 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139, hetgeen de Commissie ook heeft bevestigd naar aanleiding van een door het Gerecht ter terechtzitting gestelde vraag hierover.
186 Dit betekent dat het Gerecht afdeling 3.21, zoals toegevoegd aan bijlage I bij gedelegeerde verordening 2021/2139 bij punt 2 van bijlage I bij gedelegeerde verordening 2023/2485, in haar geheel nietig kan verklaren.
187 Gelet op de voorgaande overwegingen moet het onderhavige beroep worden toegewezen, zonder dat uitspraak hoeft te worden gedaan op het derde, vierde en zesde middel, en moet de bestreden bepaling nietig worden verklaard.
Kosten
188 Volgens artikel 134, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, voor zover dit is gevorderd. Aangezien de Commissie in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de vordering van verzoekster, EBAA en Compagnie Daher te worden verwezen in de kosten.
189 Volgens artikel 138, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering dragen de lidstaten en instellingen die in het geding hebben geïntervenieerd, hun eigen kosten. Derhalve zullen het Parlement en de Raad hun eigen kosten dragen.
HET GERECHT (Eerste kamer, zitting hebbend met vijf rechters),
rechtdoende, verklaart:
1) Afdeling 3.21, met het opschrift „Fabricage van luchtvaartuigen”, zoals deze bij punt 2 van bijlage I bij verordening 2023/2485 van de Commissie van 27 juni 2023 tot wijziging van gedelegeerde verordening (EU) 2021/2139 door vaststelling van aanvullende technische screeningcriteria om de voorwaarden te bepalen waaronder specifieke economische activiteiten kunnen worden aangemerkt als substantieel bijdragend aan de mitigatie van klimaatverandering of de adaptatie aan klimaatverandering, en om uit te maken of die activiteiten niet ernstig afbreuk doen aan een van de andere milieudoelstellingen, is toegevoegd aan bijlage I bij gedelegeerde verordening (EU) 2021/2139 van de Commissie van 4 juni 2021 tot aanvulling van verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad door technische screeningcriteria vast te stellen om de voorwaarden te bepalen waaronder een specifieke economische activiteit kan worden aangemerkt als substantieel bijdragend aan de mitigatie van klimaatverandering of de adaptatie aan klimaatverandering, en om uit te maken of die economische activiteit niet ernstig afbreuk doet aan een van de andere milieudoelstellingen, wordt nietig verklaard.
2) De Europese Commissie draagt, naast haar eigen kosten, die van Dassault Aviation, European Business Aviation Association (EBAA) en Compagnie Daher.
3) Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie dragen hun eigen kosten.
|
Papasavvas |
Buttigieg |
Kancheva |
|
Tichy-Fisslberger |
Bestagno |
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 24 juni 2026.
ondertekeningen
* Procestaal: Frans.