–

għal FT, minn D. Târşia, avocat,

–

għall-Gvern Rumen, minn E. Gane, A. Rotăreanu u S.‑A. Purza, bħala aġenti,

–

għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. van Beek u C. Gheorghiu, bħala aġenti,

1

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1, tal-Artikolu 2(2)(b) u tal-Artikolu 3 tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78 tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79) kif ukoll tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar ix-xogħol għal żmien determinat, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368).

2

Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn FT mal-Universitatea “Lucian Blaga” Sibiu (iktar ’il quddiem l-“Università”), ma’ GS et, ma’ HS, kif ukoll mal-Ministerul Educaţiei Naţionale (il-Ministeru għall-Edukazzjoni Nazzjonali, ir-Rumanija), dwar il-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-pożizzjoni tagħha fi ħdan l-Università wara li hija tkun laħqet l-età legali tal-irtirar.

Il-kuntest ġuridiku

Id-dritt tal-Unjoni

Id-Direttiva 2000/78

3

Hekk kif stabbilit mill-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva 2000/78 għandha l-għan li tistabbilixxi qafas ġenerali sabiex tiġġieled id-diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabbiltà, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali, f’dak li jikkonċerna l-impjieg u x-xogħol, bi skop li timplimenta fl-Istati Membri l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.

4

L-Artikolu 2(1) u (2) ta’ din id-direttiva jipprevedi:

5

Skont l-Artikolu 3(1) tal-imsemmija direttiva:

Id-Direttiva 1999/70

6

Il-premessa 17 tad-Direttiva 1999/70 tistabbilixxi:

Il-Ftehim qafas

7

Il-klawżola 3 tal-Ftehim qafas hija redatta kif ġej:

8

Il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tipprevedi fil-punt 1 tagħha:

Id-dritt Rumen

9

L-Artikolu 118(1) u (2) tal-legea n° 1/2011 a educației naționale (il-Liġi Nru 1/2011 dwar l-Edukazzjoni Nazzjonali) tal‑5 ta’ Jannar 2011 (Monitorul Oficial, Parti I, Nru 18, tal‑10 ta’ Jannar 2011), fil-verżjoni tagħha applikabbli fiż-żmien tal-fatti fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 1/2011”), jistabbilixxi:

10

Skont l-Artikolu 123(2) tal-Liġi Nru 1/2011:

11

L-Artikolu 289 tal-Liġi Nru 1/2011 jiddisponi:

Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari

12

Matul il-perijodu bejn l‑1994 u l‑2015, FT okkupat il-pożizzjoni ta’ lecturer anzjan permanenti fi ħdan l-Università, abbażi ta’ kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat.

13

Meta FT laħqet l-età legali tal-irtirar, stabbilita bħala 65 sena, fil‑11 ta’ Ġunju 2015, hija setgħet iżżomm, bis-saħħa ta’ deċiżjoni tal-Università, l-istatus tagħha ta’ għalliem permanenti għall-perijodu bejn din id-data sat‑30 ta’ Settembru 2015 fil-kuntest tas-sena universitarja 2014‑2015.

14

Sussegwentement, il-kunsill ta’ amministrazzjoni tal-Università ċaħad it-talba ta’ FT intiża għaż-żamma tal-istatus tagħha ta’ għalliem permanenti għas-sena universitarja 2015/2016, minħabba li din it-talba ma kinitx konformi mal-“metodoloġija dwar l-approvazzjoni taż-żamma tal-istatus ta’ għalliem permanenti għall-persunal għalliem li jkunu laħqu l-età ta’ 65 sena” (iktar ’il quddiem il-“metodoloġija”), adottata mis-senat tal-Università permezz tad-Deċiżjoni Nru 3655 tat‑28 ta’ Settembru 2015. Bis-saħħa tal-metodoloġija, il-possibbiltà li jinżamm l-istatus ta’ għalliem permanenti lil hinn mill-imsemmija età, kif imsemmi fl-Artikolu 289(6) tal-Liġi Nru 1/2011, kienet irriżervata biss għall-persunal għalliem li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi. Wara emenda fil-metodoloġija, din il-possibbiltà tneħħiet għal dawn tal-aħħar mill‑1 ta’ Ottubru 2016.

15

Fid-dawl taċ-ċaħda tat-talba tagħha, FT, mis-sena 2016, irrikorriet għall-konklużjoni ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi mal-Università għall-istess attivitajiet universitarji li hija kienet eżerċitat qabel, skont is-sistema ta’ remunerazzjoni ta’ “ħlas fis-siegħa”, li d-dħul tagħhom kien inqas minn dak imħallas lill-persunal għalliem permanenti.

16

Permezz tar-rikors tagħha fil-qasam tad-dritt tax-xogħol ippreżentat quddiem it-Tribunalul Sibiu (il-Qorti tal-Kontea ta’ Sibiu, ir-Rumanija), FT ikkontestat id-deċiżjoni tal-Università, billi ħadet nota tal-fatt li l-istatus tagħha ta’ għalliem permanenti kien intemm fl‑1 ta’ Ottubru 2015 minħabba l-fatt li hija kienet laħqet l-età legali tal-irtirar. Din il-qorti ċaħdet dan ir-rikors billi kkonstatat l-assenza ta’ diskriminazzjoni abbażi tad-Direttiva 2000/78, kif invokata minn FT. Din is-sentenza saret definittiva fuq konferma mill-Curtea de Apel Alba Iulia (il-Qorti tal-Appell ta’ Alba Iulia, ir-Rumanija).

17

Barra minn hekk, it-Tribunalul Alba (il-Qorti tal-Kontea ta’ Alba, ir-Rumanija) ċaħdet ir-rikors fil-qasam tal-kontenzjuż amministrattiv ippreżentat minn FT, li permezz tiegħu hija kienet talbet l-annullament tal-atti amministrattivi li kienu l-bażi tar-rifjut tal-Università li tilqa’ t-talba tagħha għaż-żamma tal-istatus tagħha ta’ għalliem permanenti.

18

Adita bl-appell kontra din iċ-ċaħda, il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-kawża prinċipali tirrigwarda l-fatt li, bis-saħħa tal-metodoloġija, il-possibbiltà li jinżamm l-istatus ta’ għalliem permanenti wara li tkun intlaħqet l-età legali tal-irtirar hija rriżervata biss għall-persunal għalliem li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi. Din il-qorti tistaqsi, b’mod iktar partikolari, jekk l-iffissar ta’ tali kriterju restrittiv jikkostitwixxix diskriminazzjoni indiretta, fid-dawl tal-fatt li l-implimentazzjoni ta’ dan il-kriterju għandu wkoll l-effett li jwassal għall-konklużjoni ta’ kuntratti għal żmien determinat suċċessivi, flimkien ma’ livell ta’ salarju iktar baxx. Fl-affermattiv, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk hija tistax tinjora l-effetti ta’ deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali li saret definittiva, li permezz tagħha kien ġie deċiż li s-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma kinitx tinvolvi diskriminazzjoni kuntrarja għad-Direttiva 2000/78.

19

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Curtea de Apel Alba Iulia (il-Qorti tal-Appell ta’ Alba Iulia) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:

Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari

20

Fl-osservazzjonijiet tiegħu, il-Gvern Rumen jikkontesta l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari. Huwa jikkunsidra, minn naħa, li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba mill-qorti tar-rinviju ma hijiex neċessarja għall-finijiet tal-kawża prinċipali, li tista’ tiġi riżolta biss abbażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu dan id-dritt, u, min-naħa l-oħra, li l-imsemmija qorti ma spjegatx b’mod suffiċjenti l-għażla tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li tagħhom hija titlob l-interpretazzjoni u lanqas ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn tal-aħħar u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għall-kawża prinċipali.

21

F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li hija biss il-qorti nazzjonali li quddiemha titressaq il-kawża u li għandha tagħti d-deċiżjoni, li għandha tevalwa, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tal-kawża, kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha u kemm ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, sakemm id-domandi magħmula jkunu jirrigwardaw l-interpretazzjoni ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tiddeċiedi (sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema), C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 97 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

22

Minn dan isegwi li d-domandi li jirrigwardaw id-dritt tal-Unjoni jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti risposta għal domanda magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss jekk ikun jidher b’mod evidenti li l-interpretazzjoni mitluba ta’ regola tal-Unjoni ma għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema), C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 98 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

23

F’dan il-każ, ma jidhirx b’mod manifest li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni msemmija fid-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, li jirrigwardaw diskriminazzjonijiet ipprojbiti fil-kuntest tar-relazzjonijiet ta’ impjieg u ta’ xogħol, ma għandhom ebda rabta mal-kawża prinċipali. Mill-banda l-oħra, il-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali kif ukoll il-mod kif ġiet implimentata mill-Università jinkludux tali diskriminazzjonijiet taqa’ fil-mertu tal-kawża.

24

Barra minn hekk, għalkemm il-motivazzjoni tat-talba għal deċiżjoni preliminari hija, ċertament, fil-qosor, xorta jibqa’ l-fatt li hija tippermetti li jinftiehem li l-kawża prinċipali tirrigwarda allegata differenza fit-trattament fost il-persunal għalliem tal-Università li jkomplu jaħdmu lil hinn mill-età legali tal-irtirar, skont jekk dawn tal-aħħar għandhomx jew le t-titolu ta’ direttur tat-teżi, u li qed issir domanda lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk tali differenza fit-trattament tmurx kontra d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni ċċitati fit-test tal-ewwel domanda preliminari. Peress li l-imsemmija talba għal deċiżjoni preliminari tinkludi, barra minn hekk, espożizzjoni suffiċjenti tal-kuntest fattwali u ġuridiku nazzjonali rilevanti, għandu jiġi kkonstatat li, f’dan il-każ, hija tissodisfa r-rekwiżiti tal-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.

25

Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li d-domandi preliminari huma ammissibbli.

Fuq id-domandi preliminari

Fuq l-ewwel domanda

Fuq l-ewwel parti tal-ewwel domanda

26

Permezz tal-ewwel parti tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva 2000/78 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li permezz tagħha, fost il-persunal għalliem ta’ istituzzjoni universitarja li jkomplu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom hemmhekk wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, huma biss dawk l-għalliema li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi li jistgħu jżommu l-istatus tagħhom ta’ għalliem permanenti, filwaqt li l-għalliema li ma għandhomx il-kwalità ta’ direttur ta’ teżi jistgħu jikkonkludu biss ma’ din l-istituzzjoni kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, b’sistema ta’ remunerazzjoni inferjuri għal dik mogħtija lill-persunal għalliem permanenti.

27

Mill-Artikolu 3(1)(ċ) tad-Direttiva 2000/78 jirriżulta li din id-direttiva tapplika, fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lill-Unjoni Ewropea għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll fis-settur privat, inklużi l-organi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari il-kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol, inklużi l-kundizzjonijiet ta’ tkeċċija u ta’ remunerazzjoni.

28

Minn dan jirriżulta li s-sitwazzjoni ta’ FT, li tirrigwarda l-kuntratti ta’ xogħol li hija kkonkludiet mal-Università kif ukoll ir-remunerazzjoni li hija rċeviet bis-saħħa ta’ dawn il-kuntratti, taqa’ taħt din id-dispożizzjoni.

29

Madankollu, kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, id-differenza fit-trattament fil-qasam tal-kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol li wasslu għall-kawża prinċipali hija bbażata, fost il-persunal għalliem tal-Università li jkomplu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom hemmhekk wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, fuq il-fatt jekk għandhomx jew le t-titolu ta’ direttur tat-teżi, peress li l-persunal għalliem li ma għandhomx dan it-titolu huma żvantaġġati meta mqabbla mal-persunal għalliema li għandhom tali titolu.

30

Skont ġurisprudenza stabbilita, kemm mit-titolu u mill-preambolu kif ukoll mill-kontenut u mill-għan tad-Direttiva 2000/78, jirriżulta li din hija intiża li tistabbilixxi qafas ġenerali sabiex tiżgura lil kull persuna l-ugwaljanza fit-trattament “fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol”, billi toffri protezzjoni effikaċi kontra d-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Ġunju 2009, Hütter, C‑88/08, EU:C:2009:381, punt 33, u tal‑15 ta’ Jannar 2019, E.B., C‑258/17, EU:C:2019:17, punt 40 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

31

F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li, konformement mal-Artikolu 2(1) tal-imsemmija direttiva, ir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 tagħha huma elenkati b’mod eżawrjenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2017, Milkova, C‑406/15, EU:C:2017:198, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).

32

Issa, għandu jiġi kkonstatat li d-differenza fit-trattament inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma taqa’ taħt ebda waħda mir-raġunijiet elenkati fl-imsemmi Artikolu 1. B’mod partikolari, tali differenza fit-trattament ma tistax tkun ibbażata, anki indirettament, fuq l-età, peress li kemm il-persuni vvantaġġati kif ukoll il-persuni żvantaġġati mil-leġiżlazzjoni nazzjonali jaqgħu taħt l-istess grupp ta’ età, jiġifieri dak tal-persuni li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar.

33

Fil-fatt, id-differenza fit-trattament li tiddependi mill-pussess jew le tat-titolu ta’ direttur tat-teżi hija bbażata fuq il-kategorija professjonali tal-persuni kkonċernati. Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li d-Direttiva 2000/78 ma tirrigwardax id-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq tali kriterju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2015, SCMD, C‑262/14, mhux ippubblikata, EU:C:2015:336, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).

34

Minn dan isegwi li sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma taqax taħt il-qafas ġenerali stabbilit fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2000/78 sabiex jiġu miġġielda ċerti forom ta’ diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol.

35

Konsegwentement, ir-risposta għall-ewwel parti tal-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva 2000/78 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma japplikawx għal leġiżlazzjoni nazzjonali li permezz tagħha, fost il-persunal għalliem ta’ istituzzjoni universitarja li jkomplu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom hemmhekk wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, huma biss dawk l-għalliema li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi li jistgħu jżommu l-istatus tagħhom ta’ għalliem permanenti, filwaqt li l-għalliema li ma għandhomx il-kwalità ta’ direttur ta’ teżi jistgħu jikkonkludu biss ma’ din l-istituzzjoni kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, b’sistema ta’ remunerazzjoni inferjuri għal dik mogħtija lill-persunal għalliem permanenti.

Fuq it-tieni parti tal-ewwel domanda

36

Permezz tat-tieni parti tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li, fost il-persunal għalliem ta’ istituzzjoni universitarja li jkomplu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom hemmhekk wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, huma biss dawk l-għalliema li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi li jistgħu jżommu l-istatus tagħhom ta’ għalliem permanenti, filwaqt li l-għalliema li ma għandhomx il-kwalità ta’ direttur ta’ teżi jistgħu jikkonkludu biss ma’ din l-istituzzjoni kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, b’sistema ta’ remunerazzjoni inferjuri għal dik mogħtija lill-persunal għalliem permanenti.

37

Għandu jitfakkar li l-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas jistabbilixxi projbizzjoni dwar it-trattament, fir-rigward tal-kundizzjonijiet tal-impjieg, tal-ħaddiema għal żmien determinat b’mod inqas favorevoli mill-ħaddiema għal żmien indeterminat komparabbli għall-motiv biss li jaħdmu għal żmien determinat, sakemm trattament differenti ma jkunx iġġustifikat minn raġunijiet oġġettivi.

38

Il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandha l-għan li tapplika l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni għall-ħaddiema għal żmien determinat sabiex jiġi prekluż li relazzjoni tax-xogħol ta’ dan it-tip tintuża mill-persuna li timpjega sabiex iċċaħħad lil dawn il-ħaddiema mid-drittijiet li huma rrikonoxxuti lill-ħaddiema għal żmien indeterminat (sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2018, de Diego Porras, C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).

39

Mill-formulazzjoni u mill-għan tal-imsemmija klawżola 4 jirriżulta li din ma tirrigwardax l-għażla stess li jiġu konklużi kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat minflok kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat, iżda l-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ħaddiema li kkonkludew l-ewwel tip ta’ kuntratt meta mqabbla ma’ dawk tal-ħaddiema impjegati bis-saħħa tat-tieni tip ta’ kuntratt, peress li l-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tal-impjieg” jinkludi miżuri li jaqgħu taħt ir-relazzjoni ta’ xogħol stabbilita bejn ħaddiem u l-persuna li timpjegah (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Ġunju 2019, Ustariz Aróstegui, C‑72/18, EU:C:2019:516, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).

40

Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk, fid-dawl tal-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-persunal għalliem li għandhom titolu ta’ direttur tat-teżi u li jeżerċitaw il-professjoni tagħhom wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, kundizzjonijiet tal-impjieg bħal dawk li jirriżultaw mill-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat konklużi minn FT, b’mod partikolari s-sistema ta’ remunerazzjoni inferjuri assoċjata magħhom, jikkostitwixxux differenza fit-trattament li tmur kontra l-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas.

41

F’dan ir-rigward, għandu, fl-ewwel lok, jiġi ddeterminat jekk il-persunal għalliem li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi, li magħhom għandha tiġi mqabbla s-sitwazzjoni ta’ FT, jaqgħux taħt il-kunċett ta’ “ħaddiema għal żmien indeterminat komparabbli”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni. Skont il-punt 2 tal-klawżola 3 ta’ dan il-Ftehim qafas, dan il-kunċett jirreferi għall-ħaddiema “b’kuntratt jew relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indefinit, fl-istess stabbiliment, ingaġġat fl-istess xogħol jew xogħol/impjieg simili, wara li tingħata attenzjoni xierqa lill-kwalifiki/kapaċitajiet”.

42

Issa, minn naħa, peress li l-kunċett ta’ “kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat” ma huwiex iddefinit b’mod speċifiku fil-Ftehim qafas, dan għandu, kif tistabbilixxi l-premessa 17 tad-Direttiva 1999/70, jiġi ddefinit mill-Istati Membri b’mod konformi mad-dritt u mal-prattiki nazzjonali, sakemm id-definizzjoni adottata tosserva l-kontenut tal-Ftehim qafas (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2012, Sibilio, C‑157/11, mhux ippubblikata, EU:C:2012:148, punti 42 sa 45).

43

Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni tesprimi dubji dwar il-fatt li l-membri tal-għalliema li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi u li laħqu l-età legali tal-irtirar jaħdmu bis-saħħa ta’ kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat, sa fejn mil-leġiżlazzjoni nazzjonali msemmija jirriżulta li huma suġġetti, għaż-żamma tal-istatus tagħhom ta’ għalliema permanenti, għall-evalwazzjoni u għall-approvazzjoni annwali tal-Università. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk dan il-persunal għalliem humiex impjegati bis-saħħa ta’ tali kuntratt għal żmien indeterminat abbażi tal-kriterji msemmija fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza.

44

Mill-banda l-oħra, jekk jiġi konkluż li l-imsemmi persunal għalliem huma impjegati bis-saħħa ta’ kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat, għandu jiġi vverifikat jekk humiex ħaddiema għal żmien indeterminat “komparabbli”, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, li din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi espressjoni partikolari tiegħu, jeżiġi li sitwazzjonijiet komparabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati bl-istess mod, sakemm tali trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat (sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2018, de Diego Porras, C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).

45

Għalhekk, il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni ġie implimentat u kkonkretizzat permezz tal-Ftehim qafas fir-rigward biss tad-differenzi fit-trattament bejn il-ħaddiema għal żmien determinat u l-ħaddiema għal żmien indeterminat li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli (sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2018, de Diego Porras, C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).

46

Sabiex jiġi evalwat jekk il-persuni kkonċernati jeżerċitawx xogħol “identiku jew simili”, fis-sens tal-Ftehim qafas, hemm lok li jiġi mistħarreġ, konformement mal-punt 2 tal-klawżola 3 u mal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, jekk, fid-dawl tal-fatturi kollha, bħan-natura tax-xogħol, il-kundizzjonijiet ta’ taħriġ u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, dawn il-persuni jistgħux jitqiesu li jinsabu f’sitwazzjoni komparabbli (sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2018, de Diego Porras, C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).

47

F’dan il-każ, hija l-qorti tar-rinviju, li għandha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tevalwa l-fatti, li għandha tiddetermina jekk FT, meta ġiet irreklutata mill-Università fil-kuntest ta’ serje ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, kinitx tinsab f’sitwazzjoni komparabbli għal dik tal-persunal għalliem li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi, irreklutati għal żmien indeterminat minn din l-istess persuna li timpjega wara li jkunu wkoll laħqu l-età legali tal-irtirar (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Novembru 2018, de Diego Porras, C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 63).

48

F’dan il-kuntest, għandu jiġi vverifikat, b’mod partikolari, jekk il-fatt li dan il-persunal għalliem tal-aħħar għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi jimplikax li n-natura tax-xogħol tagħhom kif ukoll il-kundizzjonijiet tat-taħriġ tagħhom humiex differenti minn dawk ta’ membru tal-persunal għalliem bħal FT.

49

Peress li huwa kkunsidrat li s-sitwazzjoni ta’ dawn iż-żewġ kategoriji ta’ persunal għalliem hija komparabbli, għandu jiġi eżaminat, fit-tieni lok, jekk teżistix raġuni oġġettiva, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, li tista’ tiġġustifika d-differenza fit-trattament marbuta, b’mod partikolari, mal-livell tar-remunerazzjoni tagħhom.

50

Skont ġurisprudenza stabbilita, il-kunċett ta’ “raġunijiet oġġettivi” jeħtieġ li l-inugwaljanza fit-trattament ikkonstatata tkun iġġustifikata mill-eżistenza ta’ elementi preċiżi u konkreti, li jikkaratterizzaw il-kundizzjoni tal-impjieg ikkonċernat, fil-kuntest partikolari li taqa’ fih u fuq il-bażi ta’ kriterji oġġettivi u trasparenti, sabiex jiġi vverifikat jekk din l-inugwaljanza tweġibx għal bżonn veru, hijiex adattata sabiex jintlaħaq l-għan li għandu jintlaħaq u hijiex neċessarja għal dan il-għan. L-imsemmija elementi jistgħu jirriżultaw, b’mod partikolari, min-natura partikolari tal-kompiti li għat-twettiq tagħhom ikunu ġew konklużi l-kuntratti għal żmien determinat u mill-karatteristiċi inerenti għalihom jew, jekk ikun il-każ, milli jintlaħaq għan leġittimu ta’ politika soċjali ta’ Stat Membru (sentenzi tat‑13 ta’ Settembru 2007, Del Cerro Alonso, C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 53; u tal-20 ta’ Ġunju 2019, Ustariz Aróstegui, C‑72/18, EU:C:2019:516, punt 40, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

51

F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-metodoloġija hija intiża, skont l-espożizzjoni tal-motivi tagħha, sabiex taffronta ż-żieda preokkupanti tan-numru ta’ pożizzjonijiet ta’ tagħlim ta’ professuri u ta’ lecturer anzjani fl-Università fid-dawl tan-numru ta’ pożizzjonijiet ta’ tagħlim ta’ lecturers u ta’ assistenti, kif ukoll li tiżgura l-bilanċ finanzjarju bejn is-sostenibbiltà u l-iżvilupp tal-Università għal żmien qasir u medju. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dawn il-motivi jikkostitwixxux effettivament l-għanijiet tal-metodoloġija.

52

Bla ħsara għal din il-verifika, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li tali għanijiet, li jirrigwardaw essenzjalment l-amministrazzjoni tal-persunal kif ukoll kunsiderazzjonijiet baġitarji u li, barra minn hekk, ma humiex ibbażati fuq kriterji oġġettivi u trasparenti, ma jistgħux jitqiesu bħala raġunijiet oġġettivi li jiġġustifikaw differenza fit-trattament bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ April 2010, Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, C‑486/08, EU:C:2010:215, punt 46, kif ukoll id-digriet tad‑9 ta’ Frar 2017, Rodrigo Sanz, C‑443/16, EU:C:2017:109, punti 52 u 54).

53

Fil-fatt, għalkemm kunsiderazzjonijiet ta’ natura baġitarja jistgħu jkunu l-bażi ta’ għażla tal-politika soċjali ta’ Stat Membru u jinfluwenzaw in-natura jew il-portata tal-miżuri li huwa jkun jixtieq jadotta, huma ma jikkostitwixxux madankollu minnhom infushom għan li għandu jintlaħaq minn din il-politika u, għaldaqstant, ma jistgħux jiġġustifikaw l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li twassal għal differenza fit-trattament għad-dannu tal-ħaddiema għal żmien determinat (digriet tad‑9 ta’ Frar 2017, Rodrigo Sanz, C‑443/16, EU:C:2017:109, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).

54

Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, ir-risposta għat-tieni parti tal-ewwel domanda għandha tkun li l-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li, fost il-persunal għalliem ta’ istituzzjoni universitarja li jkomplu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom hemmhekk wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, huma biss dawk l-għalliema li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi li jistgħu jżommu l-istatus tagħhom ta’ għalliem permanenti, filwaqt li l-għalliema li ma għandhomx il-kwalità ta’ direttur ta’ teżi jistgħu jikkonkludu biss ma’ din l-istituzzjoni kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, b’sistema ta’ remunerazzjoni inferjuri għal dik mogħtija lill-persunal għalliem permanenti, sakemm l-ewwel kategorija ta’ għalliema hija magħmula minn ħaddiema għal żmien indeterminat komparabbli ma’ dawk li jaqgħu taħt it-tieni kategorija u li d-differenza fit-trattament relatata, b’mod partikolari, ma’ dik is-sistema ta’ remunerazzjoni, ma hijiex iġġustifikata minn raġuni oġġettiva, li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika.

Fuq it-tieni domanda

55

Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel parti tal-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni domanda.

Fuq l-ispejjeż

56

Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

1)

L-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78 tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma japplikawx għal leġiżlazzjoni nazzjonali li permezz tagħha, fost il-persunal għalliem ta’ istituzzjoni universitarja li jkomplu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom hemmhekk wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, huma biss dawk l-għalliema li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi li jistgħu jżommu l-istatus tagħhom ta’ għalliem permanenti, filwaqt li l-għalliema li ma għandhomx il-kwalità ta’ direttur ta’ teżi jistgħu jikkonkludu biss ma’ din l-istituzzjoni kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, b’sistema ta’ remunerazzjoni inferjuri għal dik mogħtija lill-persunal għalliem permanenti.

2)

Il-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar ix-xogħol għal żmien determinat, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li, fost il-persunal għalliem ta’ istituzzjoni universitarja li jkomplu jeżerċitaw il-professjoni tagħhom hemmhekk wara li jkunu laħqu l-età legali tal-irtirar, huma biss dawk l-għalliema li għandhom it-titolu ta’ direttur tat-teżi li jistgħu jżommu l-istatus tagħhom ta’ għalliem permanenti, filwaqt li l-għalliema li ma għandhomx il-kwalità ta’ direttur ta’ teżi jistgħu jikkonkludu biss ma’ din l-istituzzjoni kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, b’sistema ta’ remunerazzjoni inferjuri għal dik mogħtija lill-persunal għalliem permanenti, sakemm l-ewwel kategorija ta’ għalliema hija magħmula minn ħaddiema għal żmien indeterminat komparabbli ma’ dawk li jaqgħu taħt it-tieni kategorija u li d-differenza fit-trattament relatata, b’mod partikolari, ma’ dik is-sistema ta’ remunerazzjoni, ma hijiex iġġustifikata minn raġuni oġġettiva, li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika.