ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δέκατο τμήμα)
της 21ης Νοεμβρίου 2024 ( *1 )
«Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Ανοικτά δεδομένα και περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα – Οδηγία (ΕΕ) 2019/1024 – Άρθρο 1 – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 2 – Έννοια της “περαιτέρω χρήσεως” εγγράφων – Δικαίωμα προσβάσεως σε έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή φορέα του δημόσιου τομέα»
Στην υπόθεση C‑336/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Visoki upravni sud (διοικητικό εφετείο, Κροατία) με απόφαση της 25ης Μαΐου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 26 Μαΐου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
HP – Hrvatska pošta d.d.
κατά
Povjerenik za informiranje,
παρισταμένης της:
STAS d.o.o.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δέκατο τμήμα),
συγκείμενο από τους Δ. Γρατσία (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, I. Jarukaitis, πρόεδρο του τετάρτου τμήματος, και Z. Csehi, δικαστή,
γενικός εισαγγελέας: P. Pikamäe
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
|
– |
ο Povjerenik za informiranje, εκπροσωπούμενος από τον Z. Pičuljan, |
|
– |
η Κροατική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Vidović Mesarek, |
|
– |
η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την J. Očková, καθώς και από τους M. Smolek και J. Vláčil, |
|
– |
η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Posch και την J. Schmoll, |
|
– |
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τη U. Małecka, καθώς και από τους M. Mataija και G. Meessen, |
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
|
1 |
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, παράγραφος 2, και του άρθρου 2 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1024 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, για τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα (ΕΕ 2019, L 172, σ. 56). |
|
2 |
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της HP – Hrvatska pošta d.d. (στο εξής: HP) και του Povjerenik za informiranje (επιτρόπου πληροφοριών, Κροατία) σχετικά με αίτηση παροχής πληροφοριών η οποία είχε υποβληθεί στην HP και είχε ως αντικείμενο, μεταξύ άλλων, τη γνωστοποίηση κατασκευαστικών συμβάσεων, βεβαιώσεων ενδιάμεσων πληρωμών και πρωτοκόλλων παραδόσεως-παραλαβής έργου. |
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
|
3 |
Οι αιτιολογικές σκέψεις 9, 13, 23 και 70 της οδηγίας 2019/1024 έχουν ως εξής:
[...]
[...]
[...]
|
|
4 |
Το άρθρο 1 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής: «1. Με σκοπό να προαχθεί η χρήση των ανοικτών δεδομένων και να ενθαρρυνθεί η καινοτομία στον τομέα των προϊόντων και των υπηρεσιών, η παρούσα οδηγία θεσπίζει μια ελάχιστη δέσμη κανόνων που διέπουν την περαιτέρω χρήση και τις πρακτικές ρυθμίσεις για τη διευκόλυνση της περαιτέρω χρήσης:
2. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται: [...]
[...]
[...]
[...] 3. Η παρούσα οδηγία βασίζεται στα ενωσιακά και εθνικά καθεστώτα πρόσβασης και δεν θίγει τα εν λόγω καθεστώτα. [...] 7. Η παρούσα οδηγία διέπει την περαιτέρω χρήση υφιστάμενων εγγράφων που βρίσκονται στην κατοχή φορέων του δημόσιου τομέα και δημόσιων επιχειρήσεων των κρατών μελών [...]». |
|
5 |
Το άρθρο 2 της οδηγίας 2019/1024, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», έχει ως ακολούθως: «Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
[...]
[...]» |
Το κροατικό δίκαιο
|
6 |
Το άρθρο 5 του zakon o pravu na pristup informacijama (νόμου περί του δικαιώματος προσβάσεως σε πληροφορίες) (Narodne novine, br. 25/13, 85/15 και 69/22, στο εξής: νόμος περί του δικαιώματος προσβάσεως σε πληροφορίες) ορίζει τα εξής: «Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: [...]
[...]
[...]». |
|
7 |
Στο κεφάλαιο IV του ως άνω νόμου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Περιορισμοί του δικαιώματος προσβάσεως σε πληροφορίες», περιλαμβάνεται το άρθρο 15 που προβλέπει τα ακόλουθα: «[...] (2) Οι δημόσιες αρχές μπορούν να περιορίζουν την πρόσβαση σε πληροφορίες: [...]
[...] (4) Οι δημόσιες αρχές μπορούν να περιορίζουν την πρόσβαση σε πληροφορίες όταν:
[...]
[...]» |
|
8 |
Στο κεφάλαιο VI του εν λόγω νόμου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Περαιτέρω χρήση των πληροφοριών», περιλαμβάνεται το άρθρο 27, το οποίο ορίζει τα εξής: «[...]
[...]
[...]» |
|
9 |
Το άρθρο 29 του νόμου περί προσβάσεως σε πληροφορίες, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αίτηση περαιτέρω χρήσεως πληροφοριών και προστασία των δικαιωμάτων των χρηστών», ορίζει τα ακόλουθα: «(1) Στην αίτησή του περί περαιτέρω χρήσεως των πληροφοριών, ο αιτών πρέπει να μνημονεύει, πλέον των στοιχείων που διαλαμβάνονται στο άρθρο 18, παράγραφος 3, του παρόντος νόμου, τις πληροφορίες που επιθυμεί να χρησιμοποιήσει περαιτέρω, τον μορφότυπο και τον τρόπο με τον οποίο επιθυμεί να του διαβιβασθεί το περιεχόμενο των ζητούμενων πληροφοριών, καθώς και τον σκοπό της χρήσεως των πληροφοριών (εμπορικό ή μη εμπορικό σκοπό). (2) Οι ακόλουθες οντότητες δεν υποχρεούνται να ενεργούν σύμφωνα με αίτηση περαιτέρω χρήσεως πληροφοριών: [...]
[...] (7) Η απόφαση σχετικά με την περαιτέρω χρήση των πληροφοριών μπορεί να προσβληθεί ενώπιον του επιτρόπου [πληροφοριών] εντός προθεσμίας 15 ημερών από την ημερομηνία κοινοποιήσεως της αποφάσεως. Η σχετική διάταξη του επιτρόπου [πληροφοριών] δεν είναι δεκτική διοικητικής προσφυγής, αλλά μπορεί να προσβληθεί με ένδικη προσφυγή διοικητικής διαφοράς ενώπιον του Visoki upravni sud [(διοικητικού εφετείου, Κροατία)]. [...]» |
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
|
10 |
Η HP, εταιρία η οποία ανήκει εξ ολοκλήρου στη Δημοκρατία της Κροατίας, αποτελεί τον πάροχο της καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας εντός του εν λόγω κράτος μέλους. Ασκεί επίσης εμπορικές δραστηριότητες. |
|
11 |
Στην HP υποβλήθηκε αίτηση παροχής πληροφοριών με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, κατασκευαστικές συμβάσεις, βεβαιώσεις ενδιάμεσων πληρωμών και πρωτόκολλα παραδόσεως-παραλαβής έργου. |
|
12 |
Δεδομένου ότι η ως άνω αίτηση απορρίφθηκε από την HP, ασκήθηκε διοικητική προσφυγή κατά της απορριπτικής αποφάσεως ενώπιον του επιτρόπου πληροφοριών, ο οποίος υποχρέωσε την HP να δεχθεί την εν λόγω αίτηση. |
|
13 |
Επιληφθέν προσφυγής ασκηθείσας από την HP κατά της ως άνω διατάξεως του επιτρόπου πληροφοριών, το Visoki upravni sud (διοικητικό εφετείο) ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του επιτρόπου προς επανεξέταση, με το σκεπτικό ότι, κατά τον χρόνο εκδόσεως της προσβαλλομένης διατάξεως από τον επίτροπο, είχε εκπνεύσει η προθεσμία για τη μεταφορά της οδηγίας 2019/1024 στην εσωτερική έννομη τάξη, οπότε η υποχρέωση γνωστοποιήσεως την οποία επέβαλε ο επίτροπος στην HP έπρεπε να εξετασθεί υπό το πρίσμα των νέων ορισμών και εξαιρέσεων που προβλέπει η οδηγία. |
|
14 |
Αποφαινόμενος κατόπιν αναπομπής, ο επίτροπος πληροφοριών διέταξε εκ νέου την HP να γνωστοποιήσει τις πληροφορίες που είχαν ζητηθεί. |
|
15 |
Η HP άσκησε προσφυγή κατά της εν λόγω διατάξεως ενώπιον του Visoki upravni sud (διοικητικού εφετείου), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. |
|
16 |
Προς στήριξη της προσφυγής, η HP υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι η οδηγία 2019/1024 δεν μεταφέρθηκε προσηκόντως στην κροατική έννομη τάξη, καθόσον η έννοια της «δημόσιας αρχής», κατά τον νόμο περί προσβάσεως σε πληροφορίες, δεν έχει το ίδιο περιεχόμενο με εκείνην της «δημόσιας επιχειρήσεως», κατά το άρθρο 2, σημείο 3, της οδηγίας. Επιπλέον, κατά την προσφεύγουσα της κύριας δίκης, ο ορισμός της δεύτερης εκ των εν λόγω εννοιών ο οποίος περιέχεται στην οδηγία έχει εφαρμογή τόσο ως προς την περαιτέρω χρήση πληροφοριών όσο και ως προς το δικαίωμα προσβάσεως σε πληροφορίες. Η HP υποστηρίζει, τέλος, ότι οι πληροφορίες τις οποίες υποχρεώθηκε να γνωστοποιήσει συνδέονται με την τομεακή δραστηριότητά της και εμπίπτουν στο επιχειρηματικό απόρρητο. |
|
17 |
Ο επίτροπος πληροφοριών υποστηρίζει ότι η διαφορά της κύριας δίκης δεν αφορά την άσκηση του δικαιώματος περαιτέρω χρήσεως πληροφοριών, αλλά εκείνην του δικαιώματος προσβάσεως σε πληροφορίες. Κατά τον καθού της κύριας δίκης, όμως, η οδηγία 2019/1024 διέπει τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση των πληροφοριών του δημόσιου τομέα και όχι το δικαίωμα προσβάσεως σε πληροφορίες. |
|
18 |
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, προκειμένου να επιλύσει τη διαφορά που εκκρεμεί ενώπιόν του, πρέπει να αποφανθεί επί του ζητήματος αν η HP υποχρεούνταν να γνωστοποιήσει, στο πλαίσιο της υποθέσεως της κύριας δίκης, πληροφορίες που δεν αφορούσαν άμεσα την παροχή υπηρεσιών γενικού συμφέροντος, κάτι το οποίο προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, τον καθορισμό του περιεχομένου της έννοιας της «περαιτέρω χρήσεως» πληροφοριών, κατά την οδηγία 2019/1024. |
|
19 |
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Visoki upravni sud (διοικητικό εφετείο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
|
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
|
20 |
Με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 27ης Ιουλίου 2023, HP – Hrvatska pošta (C‑336/23, EU:C:2023:617), απορρίφθηκε η αίτηση του Visoki upravni sud (διοικητικού εφετείου) για υπαγωγή της υπό κρίση υποθέσεως στην ταχεία διαδικασία η οποία προβλέπεται στο άρθρο 105 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. |
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
|
21 |
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται, αφενός, ότι από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η αίτηση λόγω της οποίας ανέκυψε η διαφορά της κύριας δίκης και η οποία μνημονεύεται στη σκέψη 11 της παρούσας αποφάσεως αφορούσε αποκλειστικώς την πρόσβαση σε έγγραφα τα οποία κατείχε φορέας του δημόσιου τομέα, χωρίς να έχει ως αντικείμενο την περαιτέρω χρήση των εν λόγω εγγράφων. |
|
22 |
Αφετέρου, από την ίδια απόφαση προκύπτει ότι, κατά το αιτούν δικαστήριο, κρίσιμο χρονικό σημείο για τον καθορισμό του εφαρμοστέου ratione temporis δικαίου στην υπόθεση της κύριας δίκης είναι η ημερομηνία της εκ μέρους του επιτρόπου πληροφοριών εκδόσεως της διατάξεως με την οποία υποχρεωνόταν η HP να δεχθεί την εν λόγω αίτηση, ήτοι χρονικό σημείο κατά το οποίο είχε εκπνεύσει η προθεσμία που προβλεπόταν για τη μεταφορά της οδηγίας 2019/1024 στην εσωτερική έννομη τάξη. |
|
23 |
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία, τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης προδικαστικά ερωτήματα υποβάλλονται από το εθνικό δικαστήριο εντός του πραγματικού και νομικού πλαισίου το οποίο αυτό προσδιορίζει με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο [απόφαση της 27ης Απριλίου 2023, M.D. (Απαγόρευση εισόδου στην Ουγγαρία),C‑528/21, EU:C:2023:341, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. |
|
24 |
Ως εκ τούτου, με τα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, του αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν η οδηγία 2019/1024 έχει την έννοια ότι η αίτηση προσβάσεως σε έγγραφα τα οποία βρίσκονται στην κατοχή φορέα του δημόσιου τομέα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της. |
|
25 |
Επισημαίνεται συναφώς ότι η οδηγία 2019/1024, όπως προκύπτει από το άρθρο της 1, παράγραφος 1, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεών της 9, 13 και 70, έχει ως σκοπό να προαχθεί η χρήση των ανοικτών δεδομένων και να δημιουργήσει συνθήκες ευνοϊκές για την ανάπτυξη, σε επίπεδο Ένωσης και εντός των κρατών μελών, προϊόντων και υπηρεσιών ψηφιακού περιεχομένου βασιζόμενων σε έγγραφα του δημόσιου τομέα με σκοπό τη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. |
|
26 |
Προς τούτο, με την εν λόγω οδηγία θεσπίζεται δέσμη ελάχιστων κανόνων για την περαιτέρω χρήση και τις πρακτικές ρυθμίσεις που αποσκοπούν να προαγάγουν την περαιτέρω χρήση των εγγράφων τα οποία βρίσκονται στην κατοχή των φορέων του δημόσιου τομέα των κρατών μελών και ορισμένων δημοσίων επιχειρήσεων, καθώς και την περαιτέρω χρήση των ερευνητικών δεδομένων. |
|
27 |
Κατά το άρθρο 2, σημείο 11, της ως άνω οδηγίας, ως «περαιτέρω χρήση» πρέπει να νοείται η χρήση τέτοιων εγγράφων από φυσικά ή νομικά πρόσωπα, για εμπορικούς ή μη εμπορικούς σκοπούς, εκτός του αρχικού σκοπού στο πλαίσιο της δημόσιας αποστολής ή του αρχικού σκοπού παροχής υπηρεσιών γενικού συμφέροντος για τον οποίο παρήχθησαν τα έγγραφα. |
|
28 |
Μολονότι η «περαιτέρω χρήση», κατά την έννοια της οδηγίας 2019/1024, προϋποθέτει πρόσβαση στα οικεία έγγραφα, εντούτοις πρόκειται για δύο πράξεις προδήλως διακριτές (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2011, Επιτροπή κατά Πολωνίας, C‑362/10, EU:C:2011:703, σκέψη 54). |
|
29 |
Η συγκεκριμένη οδηγία, όμως, όπως ορίζει το άρθρο της 1, παράγραφος 7, διέπει την περαιτέρω χρήση υφιστάμενων εγγράφων που βρίσκονται στην κατοχή φορέων του δημόσιου τομέα και δημόσιων επιχειρήσεων των κρατών μελών, χωρίς, πάντως, να προβλέπει καμία υποχρέωση όσον αφορά την πρόσβαση στα έγγραφα. |
|
30 |
Πράγματι, η οδηγία 2019/1024, σύμφωνα με το άρθρο της 1, παράγραφος 3, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεώς της 23, βασίζεται στους ισχύοντες περί προσβάσεως κανόνες του δικαίου της Ένωσης και εθνικούς κανόνες τους οποίους ουδόλως θίγει. Επιπλέον, το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχεία δʹ και στʹ, της ως άνω οδηγίας ορίζει ότι αυτή δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση εγγράφων στα οποία η πρόσβαση αποκλείεται ή περιορίζεται βάσει των κανόνων περί προσβάσεως που ισχύουν στα κράτη μέλη. |
|
31 |
Συνεπώς, η οδηγία 2019/1024 δεν κατοχυρώνει δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα του δημόσιου τομέα, αλλά προϋποθέτει την ύπαρξη τέτοιου δικαιώματος στο δίκαιο των κρατών μελών ή στο δίκαιο της Ένωσης, με αποτέλεσμα οι όροι και οι διαδικασίες προσβάσεως στα εν λόγω έγγραφα να μην εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2018, NKBM, C‑215/17, EU:C:2018:901, σκέψη 32). |
|
32 |
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 2019/1024 έχει την έννοια ότι αίτηση προσβάσεως σε έγγραφα τα οποία βρίσκονται στην κατοχή φορέα του δημόσιου τομέα δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της. |
Επί των δικαστικών εξόδων
|
33 |
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται. |
|
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δέκατο τμήμα) αποφαίνεται: |
|
Η οδηγία (ΕΕ) 2019/1024 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, για τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, |
|
έχει την έννοια ότι: |
|
αίτηση προσβάσεως σε έγγραφα τα οποία βρίσκονται στην κατοχή φορέα του δημόσιου τομέα δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της. |
|
(υπογραφές) |
( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η κροατική.