Voorlopige editie

ARREST VAN HET HOF (Achtste kamer)

8 oktober 2026 (*)

„ Prejudiciële verwijzing – Consumentenbescherming – Richtlijn 93/13/EEG – Oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten – Artikel 3, leden 1 en 3, en punt 1, onder e), van de bijlage – Begrip ‚oneerlijk beding’ – Beding dat tot doel of gevolg heeft een consument die zijn verbintenissen niet nakomt een onevenredig hoge schadevergoeding op te leggen – Artikel 4, lid 2 – Bedingen die betrekking hebben op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst – Tussen een consument en een verkoper gesloten overeenkomsten voor het verlenen van elektronische-communicatiediensten – Beding dat de consument per dag dat niet betaald is een boete oplegt – Beding dat de consument verplicht om de verkoper het verschuldigde bedrag voor de resterende minimumcontractperiode te betalen indien de overeenkomst voor het einde van die periode wordt beëindigd om een reden die aan deze consument kan worden toegerekend ”

In de gevoegde zaken C‑872/24 en C‑909/24,

betreffende twee verzoeken om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Tribunal Arad (rechter in tweede aanleg Arad, Roemenië) bij beslissing van 16 november 2024, ingekomen bij het Hof op 16 december 2024 (zaak C‑872/24), en bij beslissing van 5 november 2024, ingekomen bij het Hof op 16 december 2024 (zaak C‑909/24), in de procedures

Digi România SA

tegen

VK (C‑872/24),

en

Investcapital Ltd

tegen

PN (C‑909/24),

wijst

HET HOF (Achtste kamer),

samengesteld als volgt: S. Rodin, waarnemend voor de kamerpresident, N. Piçarra (rapporteur) en O. Spineanu-Matei, rechters,

advocaat-generaal: D. Spielmann,

griffier: V. Di Bucci,

gezien de stukken,

gelet op de opmerkingen van:

–        Investcapital Ltd, vertegenwoordigd door Y. Beşleagă, A. Stoica en V. Stoica, avocaţi,

–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door A. Boitoş en P. Kienapfel als gemachtigden,

gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,

het navolgende

Arrest

1        De verzoeken om een prejudiciële beslissing betreffen de uitlegging van artikel 56 VWEU, artikel 3, leden 1 en 3, en artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (PB 1993, L 95, blz. 29), en punt 1, onder e), van de bijlage bij deze richtlijn, artikel 20 van richtlijn 2002/22/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de universele dienst en gebruikersrechten met betrekking tot elektronische-communicatienetwerken en -diensten (universeledienstrichtlijn) (PB 2002, L 108, blz. 51), alsook de artikelen 101, 105 en 107, bijlage VIII, deel A, punt 3, onder iv), en bijlage IX, punt 2.4 van richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (PB 2018, L 321, blz. 36).

2        Deze verzoeken zijn ingediend in het kader van een geding tussen Digi România SA, een onderneming naar Roemeens recht, en VK, een consument (zaak C‑872/24), en een geding tussen Investcapital Ltd, een onderneming naar Roemeens recht, en PN, een consument (zaak C‑909/24), betreffende de door die ondernemingen gevorderde bedragen op grond van bedingen in consumentenovereenkomsten betreffende elektronische-communicatiediensten.

 Toepasselijke bepalingen

 Unierecht

 Richtlijn 93/13

3        De achtste en negentiende overweging van richtlijn 93/13 luiden als volgt:

„Overwegende dat in de twee gemeenschapsprogramma’s voor een beleid inzake bescherming en voorlichting van de consument [...] is gewezen op het belang van de bescherming van de consument op het gebied van oneerlijke bedingen in overeenkomsten; [...] in deze bescherming moet worden voorzien door middel van wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen die hetzij op communautair niveau zijn geharmoniseerd, hetzij rechtstreeks op dat niveau zijn vastgesteld;

[...]

Overwegende dat in het kader van deze richtlijn de beoordeling van het oneerlijke karakter van een beding geen betrekking mag hebben op de bedingen waarin het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst of de verhouding kwaliteit/prijs van de levering of dienst wordt omschreven; [...] het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst en de verhouding kwaliteit/prijs [kunnen] niettemin in aanmerking [...] worden genomen bij de beoordeling van het oneerlijke karakter van andere bedingen; [...]”

4        Volgens de bewoordingen van artikel 1, lid 1, van deze richtlijn, strekt zij tot de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten betreffende oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen een verkoper en een consument.

5        Artikel 2 van deze richtlijn bepaalt:

„In deze richtlijn wordt verstaan onder:

[...]

b)      consument: iedere natuurlijke persoon die bij onder deze richtlijn vallende overeenkomsten handelt voor doeleinden die buiten zijn bedrijfs- of beroepsactiviteit vallen;

c)      verkoper: iedere natuurlijke persoon of rechtspersoon die bij onder deze richtlijn vallende overeenkomsten handelt in het kader van zijn publiekrechtelijke of privaatrechtelijke beroepsactiviteit.”

6        In artikel 3 van de richtlijn is het volgende opgenomen:

„1.      Een beding in een overeenkomst waarover niet afzonderlijk is onderhandeld, wordt als oneerlijk beschouwd indien het, in strijd met de goede trouw, het evenwicht tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoort.

[...]

3.      De bijlage bevat een indicatieve en niet uitputtende lijst van bedingen die als oneerlijk kunnen worden aangemerkt.”

7        Artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 luidt als volgt:

„De beoordeling van het oneerlijke karakter van bedingen heeft geen betrekking op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst, noch op de toereikendheid van enerzijds de prijs en vergoeding en anderzijds de als tegenprestatie te leveren goederen of te verrichten diensten, voor zover die bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd.”

8        In artikel 6, lid 1, van deze richtlijn is het volgende bepaald:

„De lidstaten bepalen dat oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen een verkoper en een consument onder de in het nationale recht geldende voorwaarden de consument niet binden en dat de overeenkomst voor de partijen bindend blijft indien de overeenkomst zonder de oneerlijke bedingen kan voortbestaan.”

9        Artikel 7, lid 1, van de richtlijn luidt:

„De lidstaten zien erop toe dat er in het belang van de consumenten alsmede van de concurrerende verkopers, doeltreffende en geschikte middelen bestaan om een eind te maken aan het gebruik van oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen consumenten en verkopers.”

10      Artikel 8 van die richtlijn bepaalt het volgende:

„Ter verhoging van het beschermingsniveau van de consument kunnen de lidstaten op het onder deze richtlijn vallende gebied strengere bepalingen aannemen of handhaven, voor zover deze verenigbaar zijn met het Verdrag.”

11      De bijlage bij richtlijn 93/13, met het opschrift „In artikel 3, lid 3, bedoelde bedingen”, ziet in punt 1, onder e), in het bijzonder op bedingen die tot doel of gevolg hebben „de consument die zijn verbintenissen niet nakomt, een onevenredig hoge schadevergoeding op te leggen”.

 Richtlijn 2002/22

12      In overweging 30 van richtlijn 2002/22, die overeenkomstig artikel 125 van richtlijn 2018/1972 per 21 december 2020 is ingetrokken, stond het volgende te lezen:

„[...] Buiten de bepalingen van deze richtlijn zijn de voorschriften van bestaande communautaire wetgeving inzake consumentenbescherming met betrekking tot contracten, met name richtlijn [93/13] en richtlijn 97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 1997 betreffende de bescherming van de consument bij op afstand gesloten overeenkomsten [(PB 1997, L 144, blz. 19)], van toepassing op consumententransacties met betrekking tot elektronische netwerken en diensten. [...]”

13      In de oorspronkelijke versie had artikel 20, lid 1, van richtlijn 2002/22 de volgende tekst:

„De leden 2, 3 en 4 gelden onverminderd de communautaire voorschriften inzake consumentenbescherming, met name de richtlijnen [97/7] en [93/13], en de nationale voorschriften die met het gemeenschapsrecht in overeenstemming zijn.”

 Richtlijn 2018/1972

14      Overweging 258 van richtlijn 2018/1972 luidt als volgt:

„[...] Buiten deze richtlijn zijn de voorschriften van bestaande Uniewetgeving inzake consumentenbescherming met betrekking tot contracten, met name richtlijn [93/13] en richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad [van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten, tot wijziging van richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van richtlijn 1999/44/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 85/577/EEG en van richtlijn 97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB 2011, L 304, blz. 64)], van toepassing op consumententransacties met betrekking tot elektronischecommunicatienetwerken en -diensten. [...]”

 Btw-richtlijn

15      Artikel 2, lid 1, van richtlijn 2006/112/EG van de Raad van 28 november 2006 betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde (PB 2006, L 347, blz. 1; hierna: „btw-richtlijn”) bepaalt het volgende:

„De volgende handelingen zijn aan de btw onderworpen:

[...]

c)      de diensten die binnen het grondgebied van een lidstaat door een als zodanig handelende belastingplichtige onder bezwarende titel worden verricht.

[...]”

 Roemeens recht

16      Artikel 4 van Lege nr. 193/2000 privind clauzele abuzive din contractele încheiate între profesioniști și consumatori (wet nr. 193/2000 betreffende oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen verkopers en consumenten) van 6 november 2000 (opnieuw gepubliceerd in de Monitor Oficial al României, deel I, nr. 543 van 3 augustus 2012), waarbij richtlijn 93/13 in Roemeens recht is omgezet, luidt als volgt:

„1.      Een beding in een overeenkomst waarover niet rechtstreeks met de consument is onderhandeld, wordt als oneerlijk beschouwd indien het op zich of in samenhang met andere bepalingen van de overeenkomst, in strijd met het vereiste van goede trouw, het evenwicht tussen de rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoort.

[...]

4.      De lijst in de bijlage die integraal deel uitmaakt van de onderhavige wet, illustreert bij wijze van voorbeeld welke bedingen als oneerlijk worden aangemerkt.”

17      De bijlage bij deze wet bepaalt in punt 1, onder i):

„Als oneerlijke bedingen worden beschouwd contractuele bepalingen die de in gebreke zijnde consument verplichten een vergoeding te betalen die niet in verhouding staat tot de door de verkoper geleden schade.”

 Hoofdgedingen en prejudiciële vragen

 Zaak C‑872/24

18      Op 5 september 2013 heeft VK met Digi România een overeenkomst voor elektronische-communicatiediensten gesloten betreffende mobieletelefoniediensten en internettoegang. Het contract is per addendum van 27 juni 2016 verlengd. Aangezien VK de verschuldigde maandelijkse termijnen niet had betaald, heeft Digi România zich beroepen op het in die overeenkomst opgenomen beding van automatische beëindiging en heeft zij voor de periode van 2019 tot en met 2022 van VK een bedrag van 807,25 Roemeense leu (RON) (ongeveer 161,45 EUR) gevorderd als hoofdsom, te weten de opeisbare en onbetaalde facturen, vermeerderd met een vertragingsrente van 0,2 % van de hoofdsom per dag vertraging.

19      Digi România heeft bij de Judecătorie Arad (rechter in eerste aanleg Arad, Roemenië) een rechtsvordering ingesteld tegen VK, strekkende tot terugvordering van het bedrag dat verschuldigd was uit hoofde van de onbetaalde facturen, alsmede tot betaling van een schadevergoeding van 289,92 RON (ongeveer 57,98 EUR) voor de activering van de dienst en het gebruik van het onbeperkte pakket Optim.

20      Bij vonnis van 21 maart 2024 heeft de Judecătorie Arad deze rechtsvordering gedeeltelijk afgewezen. Deze rechter heeft het contractuele beding dat bij achterstallige betaling voorziet in boeten van 0,2 % van de hoofdsom per dag vertraging oneerlijk verklaard op grond dat de consument daarbij in geval van niet-nakoming van zijn contractuele verplichtingen een vergoeding werd opgelegd die kennelijk onevenredig is aan de door de verkoper geleden schade. De rechter heeft gepreciseerd dat de vertragingsrente over een jaar 73 % van de hoofdsom bedroeg, hetgeen aanzienlijk hoger was dan de wettelijke rentevoet, die was vastgesteld op de referentierentevoet van Bancă Națională a României (nationale centrale bank van Roemenië), vermeerderd met vier procentpunten.

 Zaak C‑909/24

21      Tussen 23 november en 8 december 2017 heeft PN met Orange România S.A. vier overeenkomsten voor elektronische-communicatiediensten gesloten betreffende mobieletelefoniediensten en internettoegang. Aangezien PN de verschuldigde maandelijkse termijnen niet had betaald, heeft Orange România zich beroepen op het in die overeenkomsten opgenomen beding van automatische beëindiging en heeft zij van PN een bedrag van 272,62 RON (ongeveer 54,52 EUR) gevorderd als hoofdsom, te weten de verrichte maar niet betaalde diensten, vermeerderd met een vertragingsrente van 0,5 % van de hoofdsom per dag vertraging. Daarnaast heeft zij 5 648,64 RON (ongeveer 1 129,72 EUR) schadevergoeding gevorderd wegens niet-nakoming van de in die overeenkomsten bepaalde looptijd van 24 maanden.

22      Nadat Orange România op 30 maart 2022 de schuldvordering op PN op grond van de in het vorige punt bedoelde overeenkomsten had overgedragen aan Investcapital, heeft Investcapital bij de Judecătorie Arad een rechtsvordering tegen PN ingesteld tot invordering van de met die schuldvordering overeenkomende bedragen, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf de datum waarop de zaak bij deze rechter aanhangig was gemaakt.

23      Bij vonnis van 22 februari 2024 heeft de Judecătorie Arad het contractuele beding waarbij een boete van 0,5 % van de hoofdsom per dag vertraging is opgelegd, oneerlijk verklaard om dezelfde redenen als in zijn vonnis van 21 maart 2024, vermeld in punt 20 van het onderhavige arrest. Deze rechterlijke instantie heeft ook het contractuele beding oneerlijk verklaard op grond waarvan de verkoper schadevergoeding kon vorderen in geval van voortijdige beëindiging, om een aan de consument toe te rekenen reden, van een overeenkomst die voorzag in een looptijd van 24 maanden, aangezien over dat beding niet rechtstreeks met die consument was onderhandeld en de consument een vergoeding moest betalen die hoger was dan de schade die de verkoper als gevolg van die beëindiging had geleden.

24      De Tribunal Arad (rechter in tweede aanleg Arad, Roemenië), de verwijzende rechter, waarbij door Investcapital en Digi România hogere beroepen zijn ingesteld tegen de vonnissen van respectievelijk 22 februari en 21 maart 2024, acht het in de eerste plaats noodzakelijk om te bepalen of, en zo ja in hoeverre, richtlijn 93/13 van toepassing is op de bedingen in de overeenkomsten voor het verrichten van elektronische-communicatiediensten die in de hoofdgedingen aan de orde zijn waarbij boeten wegens betalingsachterstand worden opgelegd, aangezien de nationale wettelijke regeling die van toepassing is op deze economische sector, net als de algemene regeling voor vertragingsrente, niet voorziet in een begrenzing van de door de consument te betalen boeten wegens betalingsachterstand, in tegenstelling tot de nationale wettelijke regeling die met name van toepassing is op bankdiensten. Volgens de verwijzende rechter kunnen deze bedingen worden getoetst aan richtlijn 93/13. Hij vraagt zich af of de vertragingsboeten in die bedingen op grond van deze richtlijn kunnen worden verlaagd.

25      Wat in de tweede plaats het beding in de overeenkomsten voor elektronische-communicatiediensten in zaak C‑909/24 betreft, op grond waarvan de consument bij een aan hem toe te rekenen voortijdige beëindiging van de overeenkomst een schadevergoeding moet betalen die overeenkomt met het bedrag dat hij voor de resterende looptijd verschuldigd zou zijn geweest, vraagt de verwijzende rechter zich af of het feit dat het Hof een dergelijk bedrag heeft aangemerkt als vergoeding voor „diensten [...] die onder bezwarende titel worden verricht” in de zin van artikel 2, lid 1, onder c), van de btw-richtlijn, met zich brengt dat het contractuele beding waarin dat bedrag is vastgelegd moet worden aangemerkt als een beding betreffende de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst in de zin van artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13. Deze rechter is van oordeel dat deze vraag bevestigend moet worden beantwoord en dat het eventuele oneerlijke karakter van een dergelijk beding op grond van artikel 4, lid 2, dus niet aan deze richtlijn kan worden getoetst.

26      Tegen deze achtergrond heeft de Tribunal Arad de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen in zaak C‑872/24:

„1)      Moet het feit dat een nationale regeling waarin een zekere begrenzing van de hoogte van schadevergoeding wegens achterstallige betaling is vastgesteld voor rechtsbetrekkingen die niet voortvloeien uit de exploitatie van een onderneming, voor rechtsbetrekkingen die wel voortvloeien uit de exploitatie van een onderneming andere bepalingen kent, waardoor een dergelijke grens niet wordt gesteld aan de boeten die van toepassing zijn op de rechtsbetrekkingen tussen een aanbieder van elektronische-communicatiediensten (mobiele telefonie en internet) en een consument, maar wel voor andere rechtsbetrekkingen, zoals bankactiviteiten, worden beschouwd als een wezenlijk bestanddeel van de vrijheid van dienstverrichting bedoeld in de artikelen 56 e.v. [VWEU], zoals dat recht op het gebied van elektronische communicatie wordt geregeld door richtlijn [2002/22] en richtlijn [2018/1972], of kan een begrenzing van de boeten ten gunste van consumenten daarentegen via de rechtspraak worden verwezenlijkt op grond van artikel 3, lid 3, van richtlijn [93/13], met name [punt 1, onder] e) van de bijlage bij deze richtlijn, dat bepaalt dat een beding dat de verkoper het recht verleent om de consument die zijn verplichtingen niet nakomt een onevenredig hoge schadevergoeding op te leggen als oneerlijk kan worden aangemerkt?

2)      Houden de uitlegging en de toepassing van artikel 3, lid 3, van [richtlijn 93/13], met name [punt 1, onder] e), van de bijlage bij deze richtlijn, in het kader van de beoordeling van het mogelijk oneerlijke karakter van een boetebeding waarbij de hoogte van de schadevergoeding wegens achterstallige betaling die een consument verschuldigd is omdat hij de facturen voor elektronische-communicatiediensten (mobiele telefonie en internet) op de vervaldatum niet heeft betaald, wordt vastgesteld op [0,2] % per dag vertraging, het volgende in:

–        de verplichting voor de rechter om uit te gaan van de hoogte van deze schadevergoeding die op jaarbasis is berekend tegen een rentevoet van [73] %, zodat het oneerlijke karakter van deze boeten slechts kan worden vastgesteld door deze te vergelijken met de hoogte van de wettelijke rente die van toepassing zou zijn indien partijen niet zelf een bepaald bedrag voor schadevergoeding wegens achterstallige betaling hebben vastgesteld

of

–        moet de rechter ook rekening houden met de daadwerkelijke duur waarvoor een boete van [0,2] % wordt gevorderd, te weten het aantal dagen waarop die vordering betrekking heeft, en bij zijn beoordeling het werkelijke bedrag van de gevorderde boete in verhouding tot het bedrag van de hoofdsom in aanmerking nemen?

3)      Is de rechter bij de uitlegging en de toepassing van artikel 3, lid 3, van richtlijn [93/13], en met name van [punt 1, onder] e), van de bijlage bij deze richtlijn, in het kader van de beoordeling van het mogelijk oneerlijke karakter van een boetebeding waarbij de hoogte van de schadevergoeding wegens achterstallige betaling die een consument verschuldigd is omdat hij de facturen voor elektronische-communicatiediensten (mobiele telefonie en internet) op de vervaldatum niet heeft betaald, wordt vastgesteld op [0,2] % per dag vertraging, verplicht om, behalve met de bedragen die door de consument verschuldigd zijn, ook rekening te houden met de eventuele schade van de verkoper, die op zijn beurt rechtsbetrekkingen is aangegaan waarin hij uit het oogpunt van het bedrag van de schadevergoeding voor achterstallige betaling soortgelijke verplichtingen heeft wanneer hij zijn betalingsverplichtingen niet nakomt?

4)      Kan een concreet bepaald bedrag van een boete wegens achterstallige betaling als oneerlijk worden beschouwd wanneer het hoger is dan de hoofdsom die door een consument is verschuldigd?”

27      In zaak C‑909/24 heeft de Tribunal Arad de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over vier identieke vragen als in zaak C‑872/24 en aanvullend de hiernavolgende vijfde tot en met zevende vraag:

„5)      Heeft de kwalificatie door het Hof in zijn arrest van 22 november 2018, MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia (C‑295/17, EU:C:2018:942), van het vooraf bepaalde bedrag dat een marktdeelnemer ontvangt in geval van vervroegde beëindiging door zijn klant, of om een aan zijn klant toe te rekenen reden, van een dienstenovereenkomst met een minimumcontractduur, waarbij dit bedrag overeenkomt met het bedrag dat deze marktdeelnemer gedurende de resterende minimumcontractduur zou hebben ontvangen indien de overeenkomst niet aldus zou zijn beëindigd, als de vergoeding voor een dienst verricht onder bezwarende titel en als zodanig onderworpen aan belasting over de toegevoegde waarde, een autonoom karakter, zodat deze kwalificatie uitsluitend relevant is voor de uitlegging en de toepassing van de btw-richtlijnen, of kan zij ook in aanmerking worden genomen bij de uitlegging en de toepassing van artikel 4, lid 2, van richtlijn [93/13], teneinde een beding tot vaststelling van dergelijke kosten van de werkingssfeer van deze richtlijn uit te sluiten nadat is vastgesteld dat dit beding betrekking heeft op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst en het passende karakter van de prijs of tegenprestatie in verhouding tot de daarvoor verrichte diensten of de geleverde goederen, voor zover het wordt geacht duidelijk en begrijpelijk te zijn geformuleerd?

6)      Indien het antwoord op de [vorige] vraag luidt dat de uitlegging die door het [Hof] in het aangehaalde arrest is gegeven autonoom is en dat deze uitlegging daarom alleen van toepassing is met betrekking tot de btw-richtlijnen: kan op basis van de uitlegging van artikel 3, leden 1 en 3, van richtlijn [93/13], gelezen in samenhang met artikel 20 van [richtlijn 2002/22], met de artikelen 101, 105 en 107 van richtlijn [2018/1972] en met de bepalingen van bijlage VIII, deel A, punt 3, onder iv), en bijlage IX, punt 2.4, bij deze richtlijn, een contractueel beding als oneerlijk worden beschouwd – en, zo ja, in hoeverre – dat is opgenomen in een overeenkomst voor elektronische-communicatiediensten (mobiele telefonie en internet) die valt binnen de werkingssfeer van [richtlijn 2002/22] of richtlijn 2018/1972 en waarin een bedrag is vastgesteld dat door een marktdeelnemer als schadevergoeding kan worden geïnd in de situatie dat een overeenkomst met een minimumcontractduur die in overeenstemming is met de limiet van 24 maanden die in artikel 105 van richtlijn 2018/1972 is vastgesteld, door de klant-consument, of om een aan hem toe te rekenen reden, vervroegd wordt beëindigd, en dat overeenkomt met het bedrag dat deze marktdeelnemer zonder die beëindiging gedurende de resterende periode zou hebben ontvangen:

–        wat betreft de hoogte van dat bedrag en op basis van de beoordeling dat dit bedrag niet in verhouding staat tot de schade die door de aanbieder van communicatiediensten is geleden, of

–        op basis van de vaststelling dat er sprake is van een juridische wanverhouding tussen de rechten en verplichtingen van partijen doordat een dergelijke boete enkel aan de consument wordt opgelegd en niet aan de aanbieder van communicatiediensten, in de omstandigheid waarin deze overeenkomst de aanbieder verplicht een schadeloosstelling te betalen die gelijk is aan de tegenprestatie voor de niet of slecht verrichte dienst wanneer hij de vooraf vastgestelde kwaliteitsniveaus niet in acht neemt?

7)      In hoeverre is voor het onderzoek van de vorige vraag van belang dat de consument die voor een minimumduur van 24 maanden een overeenkomst heeft gesloten om elektronische-communicatiediensten (mobiele telefonie en internet) te verkrijgen, heeft geprofiteerd van bepaalde speciale aanbiedingen die bestaan in prijsverlagingen bij de aankoop van een apparaat of dienst, terwijl uit de feitelijke situatie die in het onderhavige geval is vastgesteld, blijkt dat de korting is begrepen in het abonnementsgeld dat voor de gehele contractduur is berekend?”

28      Bij beslissing van de president van het Hof van 7 februari 2025 zijn de zaken C‑872/24 en C‑909/24 gevoegd voor de schriftelijke en de mondelinge behandeling alsook voor het arrest.

 Beantwoording van de prejudiciële vragen

 Eerste tot en met vierde vraag

29      Vooraf dient eraan te worden herinnerd dat het Hof, in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof, tot taak heeft de nationale rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan deze het bij hem aanhangige geding kan beslechten. Daartoe dient het Hof de voorgelegde vragen indien nodig te herformuleren. Daarnaast kan het Hof bepalingen van het Unierecht in aanmerking nemen waarnaar in de vragen van de verwijzende rechter niet wordt verwezen en die tot gevolg hebben dat zekere in die vragen vermelde regels van Unierecht niet meer hoeven te worden uitgelegd (zie in die zin arresten van 20 maart 1986, Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, punt 9, en 1 augustus 2025, Alace en Canpelli, C‑758/24 en C‑759/24, EU:C:2025:591, punt 44).

30      In casu gaat de verwijzende rechter er terecht vanuit dat de litigieuze contractuele bedingen die voorzien in boeten wegens betalingsachterstand kunnen worden getoetst in het licht van artikel 3, lid 3, van richtlijn 93/13, meer in het bijzonder aan punt 1, onder e), van de bijlage bij deze richtlijn, teneinde vast te stellen of zij tot doel dan wel tot gevolg hebben dat de consument die zijn verplichtingen niet nakomt een onevenredige vergoeding moet betalen en of, indien dit het geval is, dat bedrag kan worden verlaagd. Deze bepalingen, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, artikel 2, onder b) en c), artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van die richtlijn, waarnaar deze rechter in zijn eerste tot en met vierde vraag niet heeft verwezen, volstaan om de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven zonder dat artikel 56 VWEU hoeft te worden uitgelegd.

31      Tegen deze achtergrond moet worden aangenomen dat de verwijzende rechter met zijn eerste tot en met vierde vraag in essentie wenst te vernemen of artikel 3, lid 3, van richtlijn 93/13 en punt 1, onder e), van de bijlage daarbij, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, artikel 2, onder b) en c), artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van deze richtlijn, aldus moeten worden uitgelegd dat een beding in een tussen een verkoper en een consument gesloten overeenkomst betreffende elektronische-communicatiediensten waarbij aan de consument een boete wegens betalingsachterstand wordt opgelegd, binnen de werkingssfeer van deze richtlijn valt, ook al voorziet de nationale regeling die op deze economische sector van toepassing is, anders dan de regeling voor andere sectoren, niet in een begrenzing van de hoogte van deze sancties. Indien deze vraag bevestigend wordt beantwoord, wenst deze rechter ten eerste te vernemen welke criteria in aanmerking moeten worden genomen om te beoordelen of het bedrag van de contractueel aan de consument opgelegde boeten onevenredig is, en ten tweede of deze richtlijn de nationale rechter toestaat dat bedrag te verlagen.

32      In de eerste plaats heeft het Hof reeds benadrukt dat richtlijn 93/13 een algemene richtlijn is ter bescherming van de consument. Overeenkomstig artikel 1, lid 1, gelezen in het licht van de achtste overweging van deze richtlijn, kan zij worden toegepast op oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen een verkoper en een consument zoals gedefinieerd in artikel 2, onder c) en b) van deze richtlijn, in om het even welke sector van de economie (zie in die zin arrest van 20 maart 2025, Arce, C‑365/23, EU:C:2025:192, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

33      Bijgevolg is richtlijn 93/13 van toepassing op overeenkomsten voor elektronische-communicatiediensten als in het hoofdgeding aan de orde die zijn gesloten tussen een verkoper en een consument, zonder dat het bestaan van een nationale regeling die specifiek is voor deze economische sector en die niet voorziet in een bovengrens voor de boeten wegens betalingsachterstand die aan de consument kunnen worden opgelegd, in dit verband van invloed is. Hieruit volgt dat kan worden beoordeeld of bedingen in dergelijke overeenkomsten eventueel oneerlijk zijn op grond van met name artikel 3 van deze richtlijn en punt 1, onder e), van de bijlage daarbij.

34      Deze gevolgtrekking wordt overigens bevestigd door zowel artikel 20, lid 1, van richtlijn 2002/22, gelezen in het licht van overweging 30 ervan, als overweging 258 van richtlijn 2018/1972, waaruit expliciet volgt dat de bepalingen van richtlijn 93/13 van toepassing zijn op consumententransacties met betrekking tot elektronische-communicatienetwerken en -diensten.

35      Overeenkomstig artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 wordt een beding in een tussen een consument en een verkoper gesloten overeenkomst waarover niet afzonderlijk is onderhandeld als oneerlijk beschouwd indien het, in strijd met de goede trouw, het evenwicht tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoort.

36      Artikel 3, lid 3, van deze richtlijn vermeldt dat de bijlage een indicatieve en niet uitputtende lijst van bedingen bevat die als oneerlijk kunnen worden aangemerkt. Een van die bedingen, in punt 1, onder e), van deze bijlage, is het beding dat tot doel of gevolg heeft de consument die zijn verbintenissen niet nakomt, een onevenredig hoge schadevergoeding op te leggen.

37      In dit verband heeft het Hof benadrukt dat het bedrag van een dergelijke vergoeding in verhouding moet staan tot de aard van de niet-nakoming door de consument (zie in die zin beschikking van 24 oktober 2019, Topaz, C‑211/17, EU:C:2019:906, punten 58 en 59).

38      Verder staat het aan de bevoegde rechter om met name te letten op de nationale regels die gelden bij het ontbreken van een regeling tussen partijen, en in het bijzonder de hoogte van de contractueel vastgelegde vertragingsrente met die van de wettelijke rente te vergelijken, teneinde na te gaan of de vertragingsrente in een beding waarmee boeten wegens betalingsachterstand worden ingesteld geschikt is om de door die rente beoogde doelen te bereiken en niet verder gaat dan daartoe noodzakelijk is (zie in die zin arrest van 14 maart 2013, Aziz, C‑415/11, EU:C:2013:164, punt 74).

39      Hieraan moet worden toegevoegd dat de lidstaten krachtens artikel 8 van richtlijn 93/13 – dat hun toestaat om ter verhoging van het beschermingsniveau van de consument op het onder die richtlijn vallende gebied strengere bepalingen aan te nemen of te handhaven, voor zover deze verenigbaar zijn met het Verdrag – een nationale lijst van bedingen kunnen opstellen die als oneerlijk moeten worden aangemerkt [zie in die zin arrest van 21 september 2023, mBank (Pools register van oneerlijk bevonden bedingen), C‑139/22, EU:C:2023:692, punten 39, 40 en 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

40      Wanneer de lidstaten op deze manier de bescherming van artikel 3, leden 1 en 3, van richtlijn 93/13 en de bijlage daarbij uitbreiden door de standaardbedingen die in punt 1 van deze bijlage staan opgesomd algemeen oneerlijk te verklaren, is een aanvullend onderzoek van het litigieuze contractuele beding volgens de criteria van artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 niet nodig, mits dat beding in materiële zin en met name wat de gevolgen betreft overeenkomt met het beding in de nationale lijst [zie in die zin arrest van 21 september 2023, mBank (Pools register van oneerlijk bevonden bedingen), C‑139/22, EU:C:2023:692, punten 42 en 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

41      Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat artikel 4, lid 4, van wet nr. 193/2000 en de bijlage daarbij bedoeld zijn als nationale lijst van bedingen die als oneerlijk moeten worden aangemerkt (zie in die zin arrest van 26 februari 2015, Matei, C‑143/13, EU:C:2015:127, punt 61). Een van de in deze bijlage opgesomde standaardbedingen is het beding in punt 1, onder i), dat de in gebreke zijnde consument verplicht een vergoeding te betalen die niet in verhouding staat tot de door de verkoper geleden schade.

42      Overeenkomstig de in punt 40 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak is voor de contractuele bedingen in de hoofdgedingen, die rente wegens betalingsachterstand opleggen aan een consument die zijn verplichtingen niet nakomt, dus geen verder onderzoek aan de hand van de criteria in artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 nodig, mits die bedingen, met inachtneming van alle omstandigheden die voor de betreffende gevallen relevant zijn, in materiële zin en met name gelet op hun gevolgen gelijkaardig zijn aan het beding van punt 1, onder i), van de bijlage bij wet nr. 193/2000. De betrokken verkoper moet die gelijkaardigheid kunnen betwisten voor de bevoegde rechter, in het kader van een procedure op tegenspraak overeenkomstig de naar nationaal recht geldende procesregels [zie in die zin arrest van 18 januari 2024, Getin Noble Bank e.a. (Ambtshalve toetsing van het oneerlijke karakter van bedingen), C‑531/22, EU:C:2024:58, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

43      Wat in de tweede plaats de vraag betreft of een rechter van een lidstaat, wanneer hij vaststelt dat een contractueel beding waarbij boeten wegens betalingsachterstand worden opgelegd oneerlijk is, het boetebedrag op grond van richtlijn 93/13 kan verlagen zonder evenwel een bovengrens vast te stellen, volgt uit artikel 6, lid 1, van deze richtlijn dat oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen een verkoper en een consument onder de in het recht van de betrokken lidstaat geldende voorwaarden de consument niet binden. Het tweede zinsdeel van dit artikel bepaalt dat de betreffende overeenkomst voor de partijen onder dezelfde voorwaarden bindend blijft indien de overeenkomst „zonder de oneerlijke bedingen” kan voortbestaan.

44      Het Hof heeft uit de bewoordingen van artikel 6, lid 1, van deze richtlijn afgeleid dat de nationale rechter een oneerlijk contractueel beding buiten toepassing dient te laten, zodat het geen dwingende gevolgen heeft voor de consument tenzij die zich daartegen verzet, maar dat aan die rechter niet de bevoegdheid wordt toegekend om de inhoud daarvan te herzien. De overeenkomst moet in beginsel, zonder andere wijzigingen dan de schrapping van het oneerlijke beding, blijven voortbestaan voor zover dat voortbestaan volgens de regels van nationaal recht rechtens mogelijk is (zie in die zin beschikking van 3 september 2024, Investcapital, C‑658/23, EU:C:2024:716, punten 48, 52 en 56).

45      Deze uitlegging vindt steun in het doel en de algemene opzet van richtlijn 93/13. Gelet op het gewicht van het openbaar belang waarop de aan de consument – wiens onderhandelings- en informatiepositie tegenover de verkoper zwakker zijn – verschafte bescherming berust, verplicht artikel 7, lid 1, van deze richtlijn de lidstaten om in doeltreffende en geschikte middelen te voorzien „om een eind te maken aan het gebruik van oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen consumenten en verkopers” (zie in die zin beschikking van 3 september 2024, Investcapital, C‑658/23, EU:C:2024:716, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

46      Indien de nationale rechter de inhoud van oneerlijke bedingen in dergelijke overeenkomsten zou kunnen herzien, zou de verwezenlijking van het in artikel 7 bedoelde langetermijndoel in gevaar kunnen komen, doordat de afschrikkende werking die voor verkopers uitgaat van een loutere niet-toepassing van dergelijke oneerlijke bedingen ten aanzien van de consument hierdoor zou verminderen (zie in die zin arrest van 30 mei 2013, Asbeek Brusse en de Man Garabito, C‑488/11, EU:C:2013:341, punt 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

47      Hieruit volgt dat artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met artikel 7, lid 1, ervan aldus moet worden uitgelegd dat een nationale rechter die heeft vastgesteld dat een beding waarmee boeten wegens betalingsachterstand worden ingesteld in een overeenkomst tussen een verkoper en een consument oneerlijk is, er niet mee mag volstaan, zelfs als dit op grond van het nationale recht is toegestaan, de ingevolge dat beding aan die consument opgelegde boete te verlagen, maar zonder meer verplicht is dat beding voor de consument buiten toepassing te laten (zie in die zin arrest van 30 mei 2013, Asbeek Brusse en de Man Garabito, C‑488/11, EU:C:2013:341, punt 60 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en beschikking van 3 september 2024, Investcapital, C‑658/23, EU:C:2024:716, punt 58).

48      Gelet op de voorgaande overwegingen moet op de eerste tot en met vierde vraag worden geantwoord dat artikel 3, lid 3, van richtlijn 93/13 en punt 1, onder e), van de bijlage daarbij, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, artikel 2, onder b) en c), artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van deze richtlijn, aldus moeten worden uitgelegd dat

–        een beding in een tussen een verkoper en een consument gesloten overeenkomst betreffende elektronische-communicatiediensten waarbij aan de consument een boete wegens betalingsachterstand wordt opgelegd, binnen de werkingssfeer van deze richtlijn valt en oneerlijk kan worden verklaard, ook al voorziet de nationale regeling die op deze economische sector van toepassing is, anders dan de regeling voor andere sectoren, niet in een begrenzing van de hoogte van deze sancties;

–        wanneer het nationale recht een contractueel beding dat tot doel of gevolg heeft een in gebreke blijvende consument een onevenredig hoge schadevergoeding op te leggen uitdrukkelijk als oneerlijk aanmerkt, bedingen die in materiële zin, met name wat betreft de gevolgen, gelijkaardig zijn aan het door het nationale recht bedoelde beding zonder aanvullend onderzoek van de criteria in artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 oneerlijk kunnen worden verklaard. De gelijkaardigheid moet worden vastgesteld in het kader van een procedure op tegenspraak tussen verkoper en consument overeenkomstig de naar nationaal recht geldende procesregels;

–        de nationale rechter die bedingen buiten toepassing moet laten, zonder dat hij de boete wegens betalingsachterstand in die bedingen kan verlagen.

 Vijfde vraag

49      Met zijn vijfde vraag wenst de verwijzende rechter in de kern te vernemen of artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen de beoordeling van het oneerlijke karakter van een contractueel beding waarbij een consument bij een aan hem toe te rekenen voortijdige beëindiging van een dienstverleningsovereenkomst met een minimale looptijd de verkoper een schadevergoeding moet betalen die overeenkomt met de resterende maandelijkse bedragen, ofschoon het Hof die vergoeding voor de toepassing van de btw-richtlijn heeft aangemerkt als vergoeding voor diensten die onder bezwarende titel worden verricht in de zin van artikel 2, lid 1, onder c), van deze richtlijn.

50      Op grond van artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met de negentiende overweging ervan, heeft de beoordeling van het oneerlijke karakter van bedingen met name geen betrekking op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst, voor zover die bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd.

51      Deze bepaling vormt daarmee een uitzondering op de inhoudelijke toetsing van oneerlijke bedingen waarin de door die richtlijn ingevoerde consumentenbeschermingsregeling voorziet, en moet daarom strikt moet worden uitgelegd [zie in die zin arrest van 12 januari 2023, D.V. (Honorarium van een advocaat – Principe van het uurtarief), C‑395/21, EU:C:2023:14, punt 30].

52      Contractuele bedingen die onder het begrip „eigenlijk voorwerp van de overeenkomst” in de zin van artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 vallen, zijn die bedingen die de kern van de prestaties van die overeenkomst bepalen en als zodanig de overeenkomst kenmerken. Bedingen die een aanvulling zijn op de bedingen die de kern van de contractuele verhouding bepalen kunnen daarentegen niet onder het begrip „eigenlijke voorwerp van de overeenkomst” vallen [arrest van 12 januari 2023, D.V. (Honorarium van een advocaat – Principe van het uurtarief), C‑395/21, EU:C:2023:14, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

53      In casu blijkt uit het dossier waarover het Hof beschikt dat het in zaak C‑909/24 aan de orde zijnde contractuele beding niet de kern van de prestaties van de overeenkomst bepaalt, te weten de verrichting van elektronische-communicatiediensten en de prijs die de consument als tegenprestatie daarvoor moet betalen, maar beoogt het gedrag van de consument te bestraffen als deze de overeenkomst om een aan hem toe te rekenen reden vóór het einde van de minimale looptijd beëindigt. In deze context valt dit beding, onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties, niet onder de categorie bedingen die betrekking hebben op het begrip „eigenlijke voorwerp van de overeenkomst”, aangezien het ertoe strekt de niet-nakoming van een contractuele verplichting te bestraffen en niet de inhoud ervan vast te stellen [zie in die zin arrest van 22 september 2022, Vicente (Vordering tot betaling van advocatenhonorarium), C‑335/21, EU:C:2022:720, punten 78 en 79].

54      Het oneerlijke karakter van dit beding kan dus aan de hand van richtlijn 93/13 worden beoordeeld. In dit verband is het niet relevant dat het Hof in het arrest van 22 november 2018, MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia (C‑295/17, EU:C:2018:942, punt 57), het vooraf bepaalde bedrag dat een consument aan een marktdeelnemer moet betalen in geval van vervroegde beëindiging van een dienstenovereenkomst met een minimumlooptijd, om een aan die consument toe te rekenen reden, voor de toepassing van de btw-richtlijn heeft aangemerkt als „vergoeding voor een dienst verricht onder bezwarende titel” in de zin van artikel 2, lid 1, onder c), van deze richtlijn.

55      Die gevolgtrekking wordt bevestigd doordat richtlijn 93/13 en de btw-richtlijn verschillende doelstellingen hebben. Met richtlijn 93/13 wordt namelijk beoogd het openbaar belang te waarborgen door de consument te beschermen tegen oneerlijke bedingen in overeenkomsten die zij met verkopers sluiten (zie in die zin arrest van 7 augustus 2018, Banco Santander en Escobedo Cortés, C‑96/16 en C‑94/17, EU:C:2018:643, punt 75), terwijl de btw-richtlijn beoogt een btw-stelsel in te voeren dat de mededingingsvoorwaarden niet vervalst en het vrije verkeer van goederen en diensten niet belemmert (arrest van 1 augustus 2025, Galerie Karsten Greve, C‑433/24, EU:C:2025:600, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

56      Gelet op het feit dat bedingen die de in gebreke gebleven consument verplichten om een schadevergoeding te betalen die onevenredig is aan de schade van de verkoper overeenkomstig de doelstelling van richtlijn 93/13 die in het vorige punt is aangehaald, in de in punt 41 van dit arrest genoemde bepalingen van Roemeens recht uitdrukkelijk als oneerlijk worden aangemerkt, zouden die bepalingen hun nuttige werking grotendeels verliezen indien de beoordeling door de bevoegde rechter van het oneerlijke karakter van een beding als in zaak C‑909/24 op grond van artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 a priori was uitgesloten (zie in die zin arrest van 26 februari 2015, Matei, C‑143/13, EU:C:2015:127, punten 60 en 61).

57      Gelet op het voorgaande moet op de vijfde vraag worden geantwoord dat artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen de beoordeling van het oneerlijke karakter van een contractueel beding waarbij een consument bij een aan hem toe te rekenen voortijdige beëindiging van een dienstverleningsovereenkomst met een minimale looptijd de verkoper een schadevergoeding moet betalen die overeenkomt met de resterende maandelijkse bedragen, ofschoon het Hof die vergoeding voor de toepassing van de btw-richtlijn heeft aangemerkt als vergoeding voor diensten die onder bezwarende titel worden verricht in de zin van artikel 2, lid 1, onder c), van de btw-richtlijn.

 Zesde en zevende vraag

58      Zoals in punt 29 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, kan het Hof in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen de rechterlijke instanties van de lidstaten en het Hof bepalingen van het Unierecht in aanmerking nemen waarnaar in de vragen van de verwijzende rechter niet wordt verwezen, met als gevolg dat zekere in die vragen vermelde regels van Unierecht mogelijk niet meer hoeven te worden uitgelegd.

59      Dat is bij deze vragen het geval. Indien namelijk punt 1, onder e), van de bijlage bij richtlijn 93/13, die in de zesde vraag niet is genoemd, in aanmerking wordt genomen, is het voor een nuttig antwoord aan de verwijzende rechter, waarmee hij het voorliggende geding kan beslechten, niet nodig om de in deze vraag genoemde artikelen 101, 105 en 107 alsook bijlage VIII, deel A, punt 3, onder iv), en bijlage IX, punt 2.4, van richtlijn 2018/1972 uit te leggen.

60      Tegen deze achtergrond moet worden aangenomen dat de verwijzende rechter met zijn zesde en zevende vraag, die gezamenlijk kunnen worden onderzocht, in essentie wenst te vernemen of artikel 3, leden 1 en 3, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met punt 1, onder e), van de bijlage bij deze richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat een beding in een overeenkomst voor elektronische-communicatiediensten met een looptijd van minimaal 24 maanden, op grond waarvan de consument bij een aan hem toe te rekenen voortijdige beëindiging de verkoper bij wijze van compensatie het voor de resterende looptijd verschuldigde bedrag moet betalen en waarbij de aan de consument verleende korting voor de verrichte diensten en geleverde goederen in de berekening wordt meegenomen, op grond van dat artikel als oneerlijk kan worden aangemerkt.

61      Zoals in de punten 37 tot en met 41 van dit arrest is uiteengezet, volgt weliswaar uit artikel 3, lid 3, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met punt 1, onder e), van de bijlage daarbij, dat het contractuele beding op grond waarvan de consument die zijn verplichtingen niet nakomt, de verkoper een onevenredig hoge vergoeding moet betalen, voorkomt op een indicatieve en niet-uitputtende lijst van bedingen die als oneerlijk kunnen worden aangemerkt, maar verplichten artikel 4, lid 4, van wet nr. 193/2000 en punt 1, onder i), van de bijlage bij deze wet ertoe een dergelijk beding, om consumenten een hogere bescherming te bieden, als oneerlijk aan te merken, zonder dat een aanvullend onderzoek aan de hand van de criteria van artikel 3, lid 1, van deze richtlijn is vereist.

62      Zoals de verwijzende rechter uitdrukkelijk erkent, moet het oneerlijke karakter van het in zaak C‑909/24 aan de orde zijnde contractuele beding dus aan de hand van deze regel worden beoordeeld, en wel onder de in punt 42 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte voorwaarden.

63      Gelet op het voorgaande moet op de zesde en zevende vraag worden geantwoord dat artikel 3, leden 1 en 3, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met punt 1, onder e), van de bijlage bij deze richtlijn, aldus moet worden uitgelegd dat een beding in een overeenkomst voor elektronische-communicatiediensten met een looptijd van minimaal 24 maanden, op grond waarvan de consument in geval van een aan hem toe te rekenen voortijdige beëindiging de verkoper bij wijze van compensatie het voor de resterende looptijd verschuldigde bedrag moet betalen en waarbij de aan de consument verleende korting voor de verrichte diensten en geleverde goederen in de berekening wordt meegenomen, op grond van dat artikel als oneerlijk kan worden aangemerkt.

 Kosten

64      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Achtste kamer) verklaart voor recht:

1)      Artikel 3, lid 3, en punt 1, onder e), van de bijlage bij richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, artikel 2, onder b) en c), artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van deze richtlijn,

moeten aldus worden uitgelegd dat

–        een beding in een tussen een verkoper en een consument gesloten overeenkomst betreffende elektronische-communicatiediensten waarbij aan de consument een boete wegens betalingsachterstand wordt opgelegd, binnen de werkingssfeer van deze richtlijn valt en oneerlijk kan worden verklaard, ook al voorziet de nationale regeling die op deze economische sector van toepassing is, anders dan de regeling voor andere sectoren, niet in een begrenzing van de hoogte van deze sancties;

–        wanneer het nationale recht een contractueel beding dat tot doel of gevolg heeft een in gebreke blijvende consument een onevenredig hoge schadevergoeding op te leggen uitdrukkelijk als oneerlijk aanmerkt, bedingen die in materiële zin, met name wat betreft de gevolgen, gelijkaardig zijn aan het door het nationale recht bedoelde beding zonder aanvullend onderzoek van de criteria in artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 oneerlijk kunnen worden verklaard. De gelijkaardigheid moet worden vastgesteld in het kader van een procedure op tegenspraak tussen verkoper en consument overeenkomstig de naar nationaal recht geldende procesregels;

–        de nationale rechter die bedingen buiten toepassing moet laten, zonder dat hij de boete wegens betalingsachterstand in die bedingen kan verlagen.

2)      Artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13

moet aldus worden uitgelegd dat

het zich niet verzet tegen de beoordeling van het oneerlijke karakter van een contractueel beding waarbij een consument bij een aan hem toe te rekenen voortijdige beëindiging van een dienstverleningsovereenkomst met een minimale looptijd de verkoper een schadevergoeding moet betalen die overeenkomt met de resterende maandelijkse bedragen, ofschoon het Hof die vergoeding voor de toepassing van richtlijn 2006/112/EG van de Raad van 28 november 2006 betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde heeft aangemerkt als vergoeding voor diensten die onder bezwarende titel worden verricht in de zin van artikel 2, lid 1, onder c), van laatstgenoemde richtlijn.

3)      Artikel 3, leden 1 en 3, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met punt 1, onder e), van de bijlage bij deze richtlijn,

moet aldus worden uitgelegd dat

een beding in een overeenkomst voor elektronische-communicatiediensten met een looptijd van minimaal 24 maanden, op grond waarvan de consument in geval van een aan hem toe te rekenen voortijdige beëindiging de verkoper bij wijze van compensatie het voor de resterende looptijd verschuldigde bedrag moet betalen en waarbij de aan de consument verleende korting voor de verrichte diensten en geleverde goederen in de berekening wordt meegenomen, op grond van dat artikel als oneerlijk kan worden aangemerkt.

ondertekeningen


*      Procestaal: Roemeens.