I.

Introduzzjoni

1.

Fit-tilwima fil-kawża prinċipali, Vysočina Wind qiegħda titlob kumpens mill-Istat Ċek minħabba li dan tal-aħħar implimenta ħażin il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas fid-Direttiva 2012/19/UE  ( 2 ) fir-rigward ta’ pannelli fotovoltajċi.

2.

It-talba għar-responsabbiltà taħt id-dritt tal-Unjoni hija bbażata fuq is-sentenza Francovich  ( 3 ) u tippreżupponi, inter alia, ksur serju tad-dritt tal-Unjoni  ( 4 ). Dan jista’ jkun minħabba implimentazzjoni żbaljata tad-Direttiva 2012/19, iżda jkun eskluż jekk il-leġiżlazzjoni rilevanti tad-Direttiva tikser dritt tal-Unjoni ta’ grad ogħla, b’mod partikolari n-nuqqas ta’ retroattività.

3.

Ir-Repubblika Ċeka tiddubita l-kompatibbiltà tad-Direttiva 2012/19, ippubblikata fl‑2012, mad-dritt tal-Unjoni, sa fejn skontha l-produtturi tal-pannelli fotovoltajċi għandhom iġorru l-ispejjeż għar-rimi tal-pannelli kollha li huma diġà poġġew fis-suq mit‑13 ta’ Awwissu 2005. Dan l-Istat Membru għalhekk adotta leġiżlazzjoni li timponi dawn l-ispejjeż fuq l-utenti tal-pannelli jekk dawn tpoġġew fis-suq sal‑1 ta’ Jannar 2013. Vysočina Wind topera impjant tal-enerġija solari u, bħala riżultat ta’ din il-leġiżlazzjoni, kellha tassumi l-ispejjeż, li issa qiegħda titlob il-kumpens tagħhom.

4.

Għaldaqstant, għandu jiġi ċċarat sa liema punt l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi hija kompatibbli mal-klawżola ta’ nuqqas ta’ retroattività.

II.

Il-kuntest ġuridiku

A.

Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar ir-rimi ta’ tagħmir elettriku u elettroniku

1.

Id-Direttiva 2012/19

5.

Is-suġġett tad-Direttiva 2012/19 huwa stabbilit fl-Artikolu 1 tagħha:

6.

L-ambitu tad-Direttiva 2012/19 jirriżulta partikolarment mill-Artikolu 2(1):

7.

L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2012/19 jiddefinixxi diversi kunċetti:

8.

L-Anness I tad-Direttiva 2012/19 jelenka l-kategoriji EEE koperti mid-Direttiva matul il-perijodu tranżizzjonali kif previst fl-Artikolu 2(1)(a). Il-punt 4 isemmi tagħmir tal-konsumatur u pannelli fotovoltajċi.

9.

Il-pannelli fotovoltajċi jissemmew ukoll fil-punt 4 tal-lista indikattiva ta’ tagħmir elettriku u elettroniku fl-Anness II tad-Direttiva 2012/19 li jaqgħu taħt il-kategoriji tal-Anness I.

10.

L-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 jirregola r-responsabbiltà tal-produttur għall-ispejjeż tar-rimi ta’ tagħmir għall-użu professjonali:

11.

Barra minn hekk, l-Artikolu 12(4) tad-Direttiva 2012/19 jipprevedi li “WEEE minn prodotti mqiegħda fis-suq fi jew qabel it-13 ta’ Awwissu 2005” għandhom jitqiesu “bħala (‘skart storiku’)”.

12.

L-istess leġiżlazzjonijiet kienu diġà previsti fl-Artikolu 9(1) u Artikolu 8(3) tad-Direttiva 2002/96/KE dwar skart ta’ tagħmir elettriku u elettroniku (WEEE)  ( 6 ). Madankollu, id-Direttiva preċedenti kienet għadha ma hijiex applikabbli għal pannelli fotovoltajċi. Dawn kienu koperti biss mid-Direttiva 2012/19.

13.

Ir-responsabbiltà tal-produttur hija indirizzata fil-premessa 23 tad-Direttiva 2012/19:

14.

Id-Direttiva 2012/19 ġiet ippubblikata fl‑24 ta’ Lulju 2012 u kellha tiġi implimentata mhux iktar tard mill‑14 ta’ Frar 2014.

2.

Id-Direttiva dwar l-Iskart

15.

Barra minn hekk, għandu jsir riferiment għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-Iskart applikabbli dwar ir-responsabbiltà għall-iskart.

16.

L-Artikolu 15 tad-Direttivi dwar l-Iskart 75/442  ( 7 ) u 2006/12  ( 8 ) kienu jipprevedu rispettivament:

17.

L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2008/98 dwar l-Iskart li issa huwa applikabbli jipprevedi leġiżlazzjoni simili:

B.

Id-dritt Ċek

18.

Ir-Repubblika Ċeka implimentat l-obbligi tagħha taħt id-direttiva oriġinali, jiġifieri d-Direttiva 2002/96, billi adottat l-Att dwar l-Iskart. Fit‑30 ta’ Mejju 2012, qabel l-adozzjoni tad-Direttiva 2012/19, f’dan l-att żdied l-Artikolu 37p ġdid, li introduċa mekkaniżmu għall-finanzjament tal-ġestjoni tal-iskart minn pannelli fotovoltajċi. Skont din id-dispożizzjoni, l-obbligu li tiġi ffinanzjata l-ġestjoni ta’ skart minn pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq qabel l-1 ta’ Jannar 2013, japplika għall-operatur tal-impjant tal-enerġija solari permezz ta’ ħlasijiet ugwali tal-kontribuzzjonijiet tar-riċiklaġġ. Għal dan il-għan, l-obbligu li jiġi konkluż kuntratt ma’ persuna li tiżgura sistema ta’ finanzjament konġunta mhux iktar tard mit‑30 ta’ Ġunju 2013, ġie previst b’tali mod li dan il-finanzjament ikun iggarantit sa mhux iktar tard mill‑1 ta’ Jannar 2019. Għal pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq wara l-1 ta’ Jannar 2013, dan l-obbligu japplika għall-produttur tagħhom.

III.

Il-fatti u t-talba għal deċiżjoni preliminari

19.

Vysočina Wind hija l-operatur tal-impjant tal-enerġija solari “Vranovská ves II”. Dan l-impjant tal-enerġija ġie kkummissjonat fl‑2009 partikolarment bl-użu ta’ pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005. Wara l-introduzzjoni tal-Artikolu 37p il-ġdid tal-Att dwar l-Iskart tar-Repubblika Ċeka, Vysočina Wind għaldaqstant ikkonkludiet kuntratti mal-entitajiet rilevanti, li fuq il-bażi tagħhom ħallset kontribuzzjonijiet għar-riċiklaġġ futur ta’ skart elettriku minn pannelli fotovoltajċi li jammontaw għal 1 613 773.24 koruna Ċeka (CZK) (madwar EUR 65 000) fi tliet pagamenti fl‑2015 u l-2016.

20.

Vysočina Wind ippreżentat rikors kontra r-Repubblika Ċeka għall-kumpens ta’ dak l-ammont. Quddiem il-qrati nazzjonali, hija kienet tal-fehma li r-Repubblika Ċeka kienet implimentat id-Direttiva 2012/19 b’mod żbaljat. Skont l-Artikolu 13, l-obbligu li jiġi ffinanzjat ir-rimi ta’ skart minn pannelli fotovoltajċi mqiegħda fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005 jaqa’ fuq il-produttur u mhux fuq l-utent. Bħala riżultat, Vysočina Wind iġġarrab dannu, li skont l-Artikolu 37p tal-Att dwar l-Iskart, li għadu fis-seħħ, għandha tħallas il-kontribuzzjoni tar-riċiklaġġ anki wara l‑14 ta’ Frar 2014 (l-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni tad-direttiva), minkejja l-fatt li skont id-dritt tal-Unjoni għandha titħallas mill-produttur.

21.

Ir-Repubblika Ċeka kkontestat il-fatt li, kuntrarjament għall-formulazzjoni tad-Direttiva 2012/19, l-obbligu tal-produttur li jiffinanzja r-rimi jista’ japplika biss għal pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq wara li skada t-terminu tat-traspożizzjoni tad-direttiva, peress li l-impożizzjoni retroattiva tal-obbligu kellha effett retroattiv ilelgali u tikkostitwixxi ksur tal-prinċipji ġenerali tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi u taċ-ċertezza legali b’rabta magħha. Barra minn hekk, hija oġġezzjonat li bosta produtturi li poġġew pannelli fotovoltajċi fis-suq bejn l-2005 u l-2013 ma kinux għadhom jeżistu u għalhekk ma seta’ jiġi impost fuqhom l-ebda obbligu li jiffinanzjaw il-ġestjoni tal-iskart.

22.

Ir-rikors ta’ Vysočina Wind intlaqa’ fiż-żewġ istanzi. Il-kawża issa tinsab pendenti quddiem in-Nejvyšší soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema, ir-Repubblika Ċeka), li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi li ġejjin:

23.

Vysočina Wind, ir-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja u l-Kummissjoni Ewropea għamlu osservazzjonijiet bil-miktub skont l-Artikolu 23 tal-Istatut. Barra minn hekk, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma żżommx seduta orali.

IV.

L-analiżi ġuridika

24.

It-talba għal deċiżjoni preliminari hija intiża li tiċċara l-kundizzjonijiet tat-talba għar-responsabbiltà tal-Istat skont id-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi jekk l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2012/19 jipprekludix Stat Membru milli jimponi l-obbligu għall-finanzjament tal-ispejjeż tar-rimi ta’ pannelli fotovoltajċi mqiegħda fis-suq qabel l-1 ta’ Jannar 2013 fuq l-utenti tagħhom u mhux fuq il-produtturi (dwar dan, ara taħt A). Mill-fatti tal-proċedura nazzjonali jista’ jiġi konkluż li din tikkonċerna biss pannelli li tqiegħdu fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005.

25.

Fil-każ li l-Istati Membri ma jistgħux jimponu dawn l-ispejjeż fuq l-utenti ta’ pannelli bħal dawn, in-Nejvyšší soud soud České (il-Qorti Amministrattiva Suprema) tistaqsi wkoll x’rilevanza għandu l-fatt li l-Istat Membru rregola huwa stess ir-responsabbiltà għall-iskart minn dawn il-pannelli (dwar dan, ara taħt B).

A.

L-ewwel domanda - bidu tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi

26.

Sabiex inwieġeb l-ewwel domanda, l-ewwel ser nispjega li, skont l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2012/19, l-ispejjeż għar-rimi ta’ pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq mit‑13 ta’ Awwissu 2005 għandhom jitħallsu mill-produtturi (dwar dan, ara taħt 1). Imbagħad, ser niddiskuti jekk din il-leġiżlazzjoni hijiex kompatibbli man-nuqqas ta’ retroattività (dwar dan, ara taħt 2).

1.

Il-kontenut normattiv tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19

27.

Huwa ċar mid-Direttiva 2012/19 li l-ispejjeż għar-rimi ta’ pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005 ma jistgħux jiġu imposti fuq l-utenti. Skont l-Artikolu 13(1) l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ispejjeż għall-ġbir, għat-trattament, għall-irkupru u għar-rimi li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent tat-tagħmir elettriku u elettroniku minn utenti għajr djar privati li jirriżultaw minn prodotti mqiegħda fis-suq wara din id-data għandhom jiġu ffinanzjati mill-produtturi.

28.

Skont id-Direttiva 2012/19, il-pannelli fotovoltajċi huma tagħmir elettriku u elettroniku.

29.

Skont l-Artikolu 2(1)(a), id-Direttiva 2012/19 tapplika, mit‑13 ta’ Awwissu 2012, għal tagħmir elettriku u elettroniku li jaqa’ taħt il-kategoriji tal-Anness I. Il-lista indikattiva ta’ tagħmir elettriku u elettroniku fl-Anness II tispeċifika dawn il-kategoriji. Pannelli fotovoltajċi jissemmew espressament kemm fil-punt 4 tal-Anness I kif ukoll fil-punt 4 tal-Anness II. Għaldaqstant, il-leġiżlatur evidentement jassumi li dawn il-pannelli huma tagħmir elettriku u elettroniku fis-sens tad-definizzjoni fl-Artikolu 3(1)(a) tad-Direttiva 2012/19, u ried jestendi l-applikazzjoni tad-Direttiva għalihom fir-riformulazzjoni.

30.

Jekk is-sidien ta’ pannelli fotovoltajċi fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva dwar l-Iskart jarmu, iridu jarmu jew ikollhom jarmu l-pannelli, il-pannelli jsiru skart u b’hekk jikkostitwixxu skart ta’ tagħmir elettriku u elettroniku skont id-definizzjoni tal-Artikolu 3(1)(e) tad-Direttiva 2012/19.

31.

Għal pannelli bħal dawn, l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 jipprevedi li l-ispejjeż għall-ġbir, għat-trattament, għall-irkupru u għar-rimi li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent għandhom jiġu ffinanzjati mill-produtturi.

32.

Huwa minnu li d-Direttiva 2012/19 ġiet adottata u ppubblikata biss f’Lulju 2012. Skont l-Artikolu 2(1)(a) bdiet tapplika mit‑13 ta’ Awwissu 2012 għal pannelli fotovoltajċi. Skont l-Artikolu 24(1), it-terminu tat-traspożizzjoni tagħha ntemm fl‑14 ta’ Frar 2014. Minkejja dan, l-Artikolu 13(1) jiddikjara b’mod ċar li r-responsabbiltà tal-produttur tapplika għat-tagħmir kollu li tqiegħed fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005. Dan għalhekk għandu japplika wkoll għal pannelli fotovoltajċi. Il-Kummissjoni tispjega wkoll li, għall-kuntrarju ta’ dispożizzjonijiet oħra, ma hemm l-ebda leġiżlazzjoni tranżitorja dwar ir-responsabbiltà tal-produttur għall-pannelli fotovoltajċi.

33.

It-terminu tat-traspożizzjoni u d-data għall-applikazzjoni tad-Direttiva 2012/19 jistgħu jkunu deċiżivi sabiex jiġi ddeterminat minn liema data l-produtturi tal-pannelli fotovoltajċi jistgħu jkunu meħtieġa jassumu l-ispejjeż inkwistjoni.

34.

B’mod partikolari, il-Kummissjoni ssemmi l-kwistjoni dwar jekk il-produtturi għandhomx iġorru l-ispejjeż tal-pannelli li saru skart qabel id-dati msemmija. Madankollu, pannelli bħal dawn ma jikkonċernawx il-proċeduri preżenti, minħabba li Vysočina Wind qiegħda titlob rimbors tal-ħlasijiet li għamlet fil-każ li l-pannelli tagħha jsiru skart biss fil-futur, jiġifieri wara l-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni.

35.

Tali pannelli, li tqiegħdu fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005 iżda iktar tard isiru skart, bla dubju jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-produttur skont l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19.

36.

Ma jkunx kompatibbli mal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 li l-produtturi jiġu eżentati mir-responsabbiltà tagħhom u minflok l-ispejjeż għall-ġbir, għat-trattament, għar-riċiklaġġ u għar-rimi tagħhom li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent jiġu imposti fuq l-utenti tal-pannelli fotovoltajiċi. Il-punt sa fejn ir-responsabbiltà tista’ titqiegħed fuq l-utenti jekk il-produtturi ma jistgħux jassumu l-ispejjeż ma huwiex is-suġġett tal-proċedura preżenti.

37.

Bħala konklużjoni intermedja, jista’ jiġi nnotat li, skont l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19, l-Istati Membri għandhom jimponu l-ispejjeż għall-ġbir, għat-trattament, għar-riċiklaġġ u għar-rimi li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent ta’ pannelli fotovoltajċi minn utenti għajr djar privati li jirriżultaw minn prodotti mqiegħda fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005 fuq il-produtturi.

2.

In-nuqqas ta’ retroattività

38.

Skont ir-Repubblika Ċeka u l-Ġermanja, l-applikazzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq wara t‑13 ta’ Awwissu 2005, iżda qabel l-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni tad-Direttiva 2012/19, madankollu, titqies bħala effett retroattiv inammissibbli.

39.

Dawn iż-żewġ Stati Membri għalhekk jipproponu lill-Qorti tal-Ġustizzja interpretazzjoni restrittiva tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19. Din id-dispożizzjoni ma tmurx kontra l-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri, li jipprevedu r-responsabbiltà tal-produttur biss għal pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq wara l-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni.

40.

Madankollu, din il-konklużjoni tkun contra legem u għaldaqstant ma tistax tinkiseb bl-interpretazzjoni tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19  ( 9 ). Ir-raġuni għal dan hija li din id-dispożizzjoni tistabbilixxi b’mod ċar li r-responsabbiltà tal-produttur tibda mit‑13 ta’ Awwissu 2005. Għaldaqstant, sa fejn din il-leġiżlazzjoni hija inkompatibbli man-nuqqas ta’ retroattività, din tkun invalida.

41.

Għalkemm it-talba għal deċiżjoni preliminari ma tqajjimx dubji dwar il-validità tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19, il-Qorti tal-Ġustizzja, eċċezzjonalment, teżamina ex officio l-validità tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, jekk dan ikun meħtieġ sabiex tingħata risposta sħiħa lill-qorti tar-rinviju  ( 10 ).

a)

L-effett retroattiv tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi

42.

Il-ġurisprudenza dwar l-effett retroattiv hija bbażata fuq il-prinċipji tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi u taċ-ċertezza legali, li huma parti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Għaldaqstant, huma għandhom jiġu osservati mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni, iżda wkoll mill-Istati Membri fl-eżerċizzju tas-setgħat mogħtija mid-direttivi tal-Unjoni  ( 11 ).

43.

Bħala regola ġenerali, il-prinċipju taċ-ċertezza legali jipprekludi li r-ratione temporis ta’ att tal-Unjoni jibda jiddekorri minn data li tkun preċedenti għall-pubblikazzjoni tiegħu  ( 12 ). Madankollu, id-Direttiva 2012/19 ma tipprevedix li r-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi tapplika anki qabel il-pubblikazzjoni tagħha fl‑24 ta’ Lulju 2012. Għall-kuntrarju, l-Istati Membri għandhom jimplimentaw din ir-responsabbiltà tal-produttur mill-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni tal‑14 ta’ Frar 2014 biss. Għaldaqstant, id-Direttiva ma teħtieġx li l-produtturi jassumu r-responsabbiltà għal pannelli li saru skart qabel l‑14 ta’ Frar 2014.

44.

Madankollu, kundizzjoni għar-responsabbiltà tal-produttur tista’ tkun diġà ġġustifikata qabel il-pubblikazzjoni tad-Direttiva 2012/19, minħabba li tkopri pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq mit‑13 ta’ Awwissu 2005, jiġifieri qabel ma d-Direttiva ġiet ippubblikata fl‑24 ta’ Lulju 2012.

45.

Tali teknika leġiżlattiva mhux bilfors tikser il-prinċipji tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi u taċ-ċertezza legali. Kif jenfasizzaw il-Kummissjoni, il-Kunsill u l-Parlament, regola ġdida pjuttost tapplika immedjatament għall-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li tkun inħolqot taħt is-sistema tar-regola l-qadima (kunsiderazzjoni ta’ sitwazzjoni preċedenti)  ( 13 ). Fil-fatt, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi ma jistax jiġi estiż sal-limitu li jimpedixxi, ġeneralment, l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni ġdida għall-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet li nħolqu taħt is-sistema tar-regola l-qadima  ( 14 ).

46.

Madankollu, għandu jiġi nnotat ukoll li dispożizzjoni legali ġdida ma tapplikax għas-sitwazzjonijiet legali li nħolqu u saru definittivi qabel dan id-dħul fis-seħħ  ( 15 ). L-atti li jkunu saru qabel id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ leġiżlazzjoni ġdida pjuttost jibqgħu jiġu rregolati mil-liġi l-antika  ( 16 ). Dan japplika, pereżempju, għal trademarks irreġistrati, li r-reġistrazzjoni tagħhom ma għandhiex tkun ikkontestata minn rekwiżiti sussegwenti  ( 17 ).

47.

Għaldaqstant, il-mistoqsija deċiżiva hija jekk l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart għal pannelli fotovoltajċi li l-produtturi kienu diġà poġġew fis-suq, jiġifieri ġeneralment mibjugħa, tbiddilx il-konsegwenzi legali ta’ att konkluż jew sempliċement tirregola l-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li nibtet taħt ir-regolament l-antik.

48.

Meta jimmanifatturaw pannelli, il-produtturi għandhom jassumu li dawn ser isiru skart iktar tard fiż-żmien. Minn dan l-att, l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produtturi tidher biss li tirregola l-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li tnisslet qabel.

49.

F’dan is-sens, il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement iddeċidiet dwar żieda fl-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart. L-għan kien li jiġi estiż it-tul tal-perijodu ta’ manutenzjoni wara l-għeluq ta’ terraferma li għadha ma ġietx magħluqa, li wassal għal spejjeż ogħla. Dawn l-ispejjeż kellhom jiġu imposti fuq id-detenturi oriġinali tal-iskart iddepożitat hemm fil-passat, billi l-estensjoni ta’ manutenzjoni wara l-għeluq kienet tikkonċerna biss l-effett futur tar-rimi tal-iskart li għalih kienu responsabbli d-detenturi tal-iskart oriġinali  ( 18 ). Bl-istess mod, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet il-kalkolu tad-drittijiet għal pensjoni futuri għal perijodi ta’ impjieg qabel l-adozzjoni tad-Direttiva  ( 19 ) rilevanti u l-impatt ta’ regoli ġodda fuq kuntratti ta’ xogħol eżistenti  ( 20 ).

50.

Madankollu, sempliċi trasferiment ta’ din il-ġurisprudenza għall-każ preżenti jonqos milli jirrikonoxxi li r-responsabbiltà taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart għall-pannelli fotovoltajċi mqiegħda fis-suq kienet diġà rregolata fil-mument tal-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur u finalment kienet inkorporata b’mod ġenerali fil-ftehimiet bejn il-produtturi u l-utenti.

51.

L-Artikoli 14 jew 15 tad-Direttivi dwar l-Iskart applikabbli jeħtieġu li l-Istati Membri jirregolaw min iġorr l-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart. Din id-dispożizzjoni ħalliet l-għażla lill-Istati Membri jekk jimponux spejjeż tal-ġestjoni tal-iskart fuq is-sid li għandu l-prodott ikun sar skart, il-produttur, jew ċerti persuni oħrajn.

52.

Sa fejn l-Istat Membru rispettiv diġà ppreveda responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi fit‑13 ta’ Awwissu 2005, l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 ma kien jeħtieġ ebda bidla fis-sitwazzjoni legali u għalhekk prattikament ma kellu l-ebda effett retroattiv. Tali Stati Membri għalhekk ma jistgħux ikunu obbligati li jibdlu l-leġiżlazzjoni tagħhom jekk jidher li l-Artikolu 13(1) għandu effett retroattiv inammissibbli fir-rigward tal-pannelli fotovoltajċi.

53.

Madankollu, jekk l-Istat Membru rispettiv qabel kien impona r-responsabbiltà taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart fuq persuni oħra, l-implimentazzjoni tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 jinterferixxi mar-relazzjonijiet legali eżistenti. B’dan il-mod, l-Istat Membru seta’ jimponi r-responsabbiltà taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart skont id-Direttiva dwar l-Iskart fuq is-sid tal-prodott meta sar skart, jiġifieri l-utent finali tal-pannelli. F’dan il-każ, il-prodottur kellu jassumi li kien ittrasferixxa r-responsabbiltà taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart lill-utent meta ttrasferixxa l-pannelli fotovoltajċi, jiġifieri li hu nnifsu kien eżentat minnha.

54.

Wieħed jista’ jassumi li din is-sitwazzjoni legali kienet akkumpanjata minn konsegwenzi ekonomiċi kunsiderevoli: il-produtturi u l-utenti tal-pannelli fotovoltajċi kellhom jieħdu inkunsiderazzjoni l-leġiżlazzjoni applikabbli tar-responsabbiltà taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart fil-prezzijiet miftiehma. Fil-każ tar-responsabbiltà tal-produttur, prezzijiet ogħla għall-pannelli fotovoltajċi jistgħu jiġu preżunti milli fil-każ tar-responsabbiltà tal-utent, minħabba li l-produttur għandu jqis l-ispejjeż tar-rimi sussegwenti fil-kalkolu tiegħu.

55.

L-Artikolu 12(3)(2) tad-Direttiva 2012/19 jispjega dan għal tagħmir elettriku u elettroniku minn djar privati. Skont dan, kull prodottur għandu diġà jipprovdi garanzija meta jqiegħed prodott fis-suq, li minnha tirriżulta li l-finanzjament tar-rimi huwa ggarantit.

56.

Jekk l-Istat Membru kkonċernat oriġinarjament ippreveda responsabbiltà tal-utent, l-introduzzjoni sussegwenti tar-responsabbiltà tal-produttur għal prodotti diġà mqiegħda fis-suq, għaldaqstant, b’differenza mill-każ imsemmi tal-estensjoni tal-obbligi ta’ manutenzjoni wara l-għeluq  ( 21 ), ma tispeċifikax obbligi eżistenti. Din lanqas hija bbażata fuq obbligi ġodda li kellu jistenna operatur tas-suq avżat. Pjuttost, l-obbligi u l-ispejjeż assoċjati huma spostati bejn operaturi ekonomiċi differenti. Madankollu, dawn l-operaturi ekonomiċi ma jistgħux jibqgħu jieħdu inkunsiderazzjoni dan l-ispostament fil-prezzijiet tagħhom minħabba li t-tranżazzjonijiet rispettivi diġà ġew konklużi. Kumpens għal dan il-piż addizzjonali fuq il-produttur ukoll ma huwiex previst.

57.

Bħala riżultat, l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi li diġà tpoġġew fis-suq tinterferixxi f’sitwazzjonijiet legali li nħolqu u definittivament inkisbu jew f’atti konklużi qabel dan id-dħul fis-seħħ, sakemm ir-responsabbiltà tal-produttur ma kinitx għadha prevista fid-dritt nazzjonali.

58.

Il-Kummissjoni impliċitament taċċetta wkoll din l-evalwazzjoni billi tiddikjara li l-Artikolu 13 tad-Direttiva ma jistax jiġi interpretat bħala li jqajjem dubji dwar il-validità ta’ ftehimiet magħmula minn utenti ta’ pannelli fotovoltajċi qabel l-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni tad-Direttiva 2012/19 fuq il-bażi tar-regoli Ċeki ta’ dak iż-żmien konklużi ma’ kumpanniji għar-rimi tal-iskart. Li kieku, madankollu, kien hemm effett retroattiv, kien ikun hemm effett retroattiv fl-impożizzjoni tal-ispejjeż ta’ rimi fuq il-produtturi, fil-ftehim tal-prezzijiet għall-prodotti tagħhom, kif ukoll fuq l-utenti.

b)

L-inugwaljanza fit-trattament

59.

Inċidentalment, fl-introduzzjoni oriġinali tar-responsabbiltà tal-produttur għal skart ieħor ta’ tagħmir elettriku u elettroniku fid-Direttiva 2002/96, permezz tal-adozzjoni tad-Direttiva 2003/108  ( 22 ), il-leġiżlatur żgura li l-produtturi ma kellhomx jerfgħu r-responsabbiltà ta’ skart ta’ tagħmir “storiku” taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart ta’ utenti kummerċjali li poġġew fis-suq qabel it‑13 ta’ Awwissu 2005.

60.

Pjuttost, l-Istati Membri tħallew jimponu r-responsabbiltà għal skart ta’ tagħmir storiku meta jfornu prodotti ta’ sostituzzjoni fuq il-produtturi ta’ dawn il-prodotti ġodda jew fuq l-utenti. Jekk dan it-tagħmir jintrema mingħajr sostituzzjoni, l-ispejjeż huma dejjem ir-responsabbiltà tal-utent. F’dan ir-rigward, it-tielet premessa tad-Direttiva 2003/108 tistabbilixxi li l-obbligu li jittieħed lura tagħmir elettriku u elettroniku li tqiegħed fis-suq fil-passat kien joħloq obbligu retroattiv li ma kienx previst u li kien ipoġġi ċerti produtturi f’riskju ekonomiku serju.

61.

Id-Direttiva 2003/108 għalhekk mhux biss eskludiet l-effett retroattiv, iżda ppermettiet ukoll perijodu tranżitorju ta’ madwar sena u nofs.

62.

Meta mqabbel ma’ dawn il-produtturi ta’ tagħmir elettriku u elettroniku ieħor, il-produtturi ta’ pannelli fotovoltajċi kienu b’mod ċar żvantaġġati, minħabba li r-responsabbiltà tagħhom tal-leġiżlazzjoni tal-iskart ma ġietx introdotta b’perijodu tranżizzjonali, iżda anki b’mod retrospettiv għat‑13 ta’ Awwissu 2005. Għalhekk, mhux biss iċ-ċertezza legali u l-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi huma affettwati mill-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi li diġà tpoġġew fis-suq, iżda wkoll, kif jinnotaw il-Ġermanja u r-Repubblika Ċeka, il-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament.

c)

Il-ġustifikazzjoni tal-effett retroattiv

63.

Eċċezzjonalment, effett retroattiv jista’ jkun ammissibbli meta l-interess ġenerali li għandu jintlaħaq jeżiġih u meta l-aspettattivi leġittimi tal-persuni kkonċernati jiġu debitament osservati  ( 23 ). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja f’xi każijiet saħansitra talbet li l-motivazzjoni għal deċiżjonijiet bħal dawn jinkludu ċ-ċirkustanzi li jiġġustifikaw l-effett retroattiv mixtieq  ( 24 ).

64.

Billi fil-każ preżenti l-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni ma kinitx tippreċedi l-pubblikazzjoni tad-Direttiva, ma għandhom isiru ebda rekwiżiti eċċessivi dwar din il-motivazzjoni. Madankollu, minħabba l-importanza ekonomika li tintroduċi r-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli li diġà tpoġġew fis-suq u billi tittieħed inkunsiderazzjoni l-inugwaljanza fit-trattament relatata magħha, il-ġustifikazzjoni għandha tingħata ċertu piż.

65.

Madankollu, il-premessi tad-Direttiva 2012/19 ma jiżvelaw l-ebda raġuni li teħtieġ l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi li diġà tpoġġew fis-suq.

66.

Fuq il-mertu, il-Ġermanja korrettament tiddikjara li l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għal prodotti li diġà tqiegħdu fis-suq ma hijiex xierqa sabiex tħeġġeġ lil produtturi jieħdu inkunsiderazzjoni, skont il-premessa 12 tad-Direttiva 2012/19, fid-disinn tal-prodotti tagħhom, b’mod komprensiv it-tiswija, it-titjib possibbli, l-użu mill-ġdid, iż-żarmar u r-riċiklaġġ tagħhom u jiffaċilitawhom. Ir-raġuni għal dan hija li meta l-prodotti li diġà tqiegħdu fis-suq kienu qegħdin jiġu mmanifatturati, il-produtturi kienu għadhom ma jafux li iktar tard ser jingħataw ir-responsabbiltà għall-ġestjoni tal-iskart. L-argument tal-Kunsill li l-introduzzjoni retroattiva tar-responsabbiltà tal-produttur hija meħtieġa għall-promozzjoni tal-ekonomija ċirkolari għalhekk ma huwiex konvinċenti  ( 25 ).

67.

Anki l-għan stabbilit tar-responsabbiltà uniformi tal-produttur fil-premessa 6 tad-Direttiva 2012/19 sabiex jiġi żgurat piż ekonomiku komparabbli ma jinkisibx billi tinbidel ir-responsabbiltà għall-prodotti li diġà jinsabu fis-suq fil-perijodu tal-leġiżlazzjoni. Pjuttost, jinħolqu differenzi ġodda fil-piż minħabba li l-produtturi kienu diġà qiesu fil-prezzijiet tagħhom il-leġiżlazzjoni dwar ir-responsabbiltà li qabel kienet fis-seħħ fl-Istat Membru rispettiv.

68.

L-emerġenza tad-Direttiva 2012/19 ma tipprovdi l-ebda informazzjoni dwar għaliex din il-leġiżlazzjoni ġiet adottata, minflok ma tirrestrinġiha għal pannelli li ser jitqiegħdu fis-suq fil-futur.

69.

Il-proposta oriġinali tal-Kummissjoni kienet għadha ma tinkludix pannelli fotovoltajċi fil-kamp tal-applikazzjoni  ( 26 ), u l-Parlament espressament oppona l-inklużjoni tagħhom fl-ewwel qari  ( 27 ). Fil-Kunsill ukoll, inizjalment kien hemm reżistenza minn ċerti Stati Membri  ( 28 ), iżda fil-pożizzjoni komuni tiegħu finalment kien tal-fehma li l-eċċezzjoni għall-pannelli fotovoltajċi ma kinitx iġġustifikata  ( 29 ). Il-Kummissjoni fehmet dan li jfisser li l-Kunsill ippropona li jestendi l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva għal pannelli fotovoltajċi mid-data tad-dħul fis-seħħ tagħha  ( 30 ). Madankollu, ma hemm l-ebda leġiżlazzjoni tranżitorja rilevanti li tillimita r-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli li tqiegħdu fis-suq wara li d-Direttiva daħlet fis-seħħ.

70.

Matul il-proċess leġiżlattiv, il-Kummissjoni kkummissjonat studju dwar l-inklużjoni ta’ pannelli fotovoltajċi fid-Direttiva  ( 31 ), iżda dan l-istudju ma jittrattax l-estensjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għall-pannelli diġà mqiegħda fis-suq meta l-leġiżlazzjoni ġiet adottata.

71.

Fil-kawża preżenti, il-Parlament, il-Kunsill u l-Kummissjoni wkoll ma ppreżentaw l-ebda raġuni konvinċenti għar-riferiment tar-responsabbiltà tal-produttur.

72.

Huwa minnu li huma jissottomettu li r-responsabbiltà tal-produttur tidħol fis-seħħ biss fit-tul ħafna minħabba t-tul tal-ħajja ta’ 25 sena tal-pannelli. F’dan il-kuntest, il-Parlament jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġi ffinanzjat ir-rimi ta’ skart. Madankollu, din il-kunsiderazzjoni ma tistax tiġġustifika intervent retroattiv fi ftehimiet ibbażati fuq diviżjoni oħra tar-responsabbiltà.

73.

B’kuntrast mal-każ tal-estensjoni tal-obbligi ta’ manutenzjoni wara l-għeluq  ( 32 ) diġà msemmija, ma hemmx lok ta’ tħassib dwar nuqqas ta’ finanzjament mingħajr l-effett retroattiv. Ir-raġuni għal dan hija li għal pannelli iktar qodma, ir-responsabbiltà għall-ispejjeż tkun ibbażata fuq id-dispożizzjonijiet nazzjonali għat-traspożizzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart.

74.

Il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas imsemmi mill-Kummissjoni lanqas ma jqiegħed f’dubju r-riżultat preċedenti. Huwa minnu li l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas jista’ jiġġustifika r-responsabbiltà tal-produttur. Madankollu, kif juri l-Artikolu 14 tad-Direttiva dwar l-Iskart, jippermetti wkoll li jitqiesu s-sidien tal-iskart attwali jew is-sidien tal-iskart preċedenti, b’mod partikolari l-utenti.

75.

Inċidentalment, l-aspettattivi ta’ dawk ikkonċernati ma debitament osservata.

76.

Id-dritt li wieħed jitlob il-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi jestendi għal kull individwu li jinsab f’sitwazzjoni li minnha jirriżulta li l-amministrazzjoni tal-Unjoni nisslet fih speranzi fondati. Għall-kuntrarju, ħadd ma jista’ jinvoka ksur ta’ dan il-prinċipju fl-assenza ta’ garanziji preċiżi li jkunu ngħatawlu mill-amministrazzjoni. Bl-istess mod, meta operatur ekonomiku prudenti u avżat ikun f’pożizzjoni li jista’ jipprevedi l-adozzjoni ta’ miżura tal-Unjoni ta’ natura li taffettwa l-interessi tiegħu, huwa ma jkunx jista’ jinvoka l-benefiċċju ta’ tali prinċipju meta din il-miżura tiġi adottata  ( 33 ).

77.

Huwa minnu li ma hemm l-ebda assigurazzjoni speċifika mill-amministrazzjoni tal-Unjoni li l-ebda responsabbiltà tal-produttur ma tiġi introdotta. Pjuttost, l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/96 diġà kien jipprevedi l-possibbiltà li jiġu inklużi pannelli fotovoltajċi fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha.

78.

Madankollu, meta kkummerċjalizzaw pannelli fotovoltajċi, il-produtturi setgħu jiddependu fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali tar-responsabbiltà taħt il-leġiżlazzjoni tal-iskart, li min-naħa tagħha ttrasponiet id-Direttiva dwar l-Iskart. Din il-leġiżlazzjoni kienet assigurazzjoni konkreta bbażata fuq ir-rekwiżiti tal-Unjoni.

79.

Ma huwiex evidenti li l-leġiżlatur ħa debitament inkunsiderazzjoni din l-aspettattiva meta ġiet introdotta r-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi li kienu diġà fis-suq.

80.

Anki d-dispożizzjoni tal-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/96 l-antika enfasizzata mill-istituzzjonijiet, li l-Kummissjoni tista’ tinkludi pannelli fotovoltajċi fil-leġiżlazzjoni preċedenti, ma waslitx sabiex il-produtturi jkollhom l-aspettattiva għal responsabbiltà tal-produttur retroattiva. Ir-raġuni għal din hija li l-l-effett retroattiv huwa ta’ kwalità fundamentalment differenti minn sempliċi inklużjoni fis-sistema. In-nuqqas ta’ ħtieġa rikonoxxibbli tal-effett retroattiv jikkonferma din l-evalwazzjoni.

d)

Leġiżlazzjonijiet simili

81.

L-istituzzjonijiet involuti jwissu, madankollu, li l-preżunzjoni ta’ effett retroattiv inammissibbli tal-Artikolu 13 tad-Direttiva 2012/19 fir-rigward tal-pannelli fotovoltajċi tpoġġi wkoll f’dubju leġiżlazzjonijiet oħra dwar ir-responsabbiltà tal-produttur fid-dritt dwar l-iskart tal-Unjoni.

82.

Madankollu, dan l-argument ma jistax jikkonfuta l-evalwazzjoni preċedenti tar-responsabbiltà tal-produttur għall-pannelli fotovoltajċi. Għall-kuntrarju: jekk hemm każijiet oħra ta’ effett retroattiv inammissibbli, din il-prattika regolatorja għandha tkun ikkontestata iktar minn qatt qabel.

83.

Inċidentalment, ma jistax jiġi eskluż li l-effett retroattiv fil-każijiet l-oħra ċċitati jista’ jkun iġġustifikat minn eżami speċifiku tal-leġiżlazzjonijiet rispettivi.

84.

Pereżempju, id-Direttiva 2000/53/KE dwar vetturi li m’għadhomx jintużaw  ( 34 ) tistabbilixxi r-responsabbiltà tal-produttur għal vetturi li ma għadhomx jintużaw li tqiegħdu fis-suq ħafna qabel ma ġiet adottata d-Direttiva. Madankollu, jidher li l-piż ta’ din ir-responsabbiltà huwa relattivament limitat minħabba l-valur residwu tal-vetturi  ( 35 ). Barra minn hekk, il-vetturi bil-mutur huma prodotti kumplessi. Għalhekk, l-għarfien tal-produttur għar-rimi jista’ jkun ta’ importanza partikolari.

85.

Fir-rigward tar-responsabbiltà temporanjament indifferenzjata tal-produtturi tal-batteriji u l-akkumulaturi skont l-Artikolu 16(1) u (6) tad-Direttiva dwar il-Batteriji  ( 36 ), ir-riskju mod ieħor miżjud li dawn l-oġġetti relattivament żgħar jintremew mal-iskart residwu jista’ possibbilment jiġi elenkat. Barra minn hekk, evelwazzjoni individwali ta’ meta tqiegħdu fis-suq x’aktarx tkun sproporzjonata u f’ħafna każijiet forsi anki impossibbli.

86.

Madankollu, l-ebda waħda minn dawn il-kwistjonijiet ma għandha tiġi deċiża fil-proċeduri preżenti. Konsegwentement, ma hemmx bżonn ta’ iktar kunsiderazzjonijiet.

3.

Konklużjoni intermedja

87.

Għalhekk, għandu jiġi nnotat li l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għall-pannelli fotovoltajċi diġà mqiegħda fis-suq permezz tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 tinterferixxi mingħajr ġustifikazzjoni suffiċjenti u mingħajr ma titqies l-aspettattiva ta’ dawk ikkonċernati f’sitwazzjonijiet legali li nħolqu u definittivament inkisbu jew f’atti konklużi qabel dan il-mument jekk ir-responsabbiltà tal-produttur ma kinitx għadha prevista fid-dritt nazzjonali.

88.

Il-mument rilevanti għad-determinazzjoni tas-sitwazzjonijiet legali li għandhom jiġu protetti huwa d-data tal-pubblikazzjoni tad-Direttiva  ( 37 ), f’dan il-każ l‑24 ta’ Lulju 2012. F’dan ir-rigward, kuntrarjament għall-fehma tal-Ġermanja u r-Repubblika Ċeka, l-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni ma huwiex rilevanti, minħabba li mill-mument tal-pubblikazzjoni l-operaturi ekonomiċi kellhom jistennew li l-Istat Membru rispettiv jirregola r-responsabbiltà għar-rimi ta’ pannelli fotovoltajċi skont id-Direttiva.

89.

Kien biss b’effett minn dan il-mument li l-Istati Membri setgħu u kellhom jintroduċu r-responsabbiltà tal-produttur għall-pannelli fotovoltajċi skont l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19.

90.

L-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 huwa għaldaqstant invalidu minħabba ksur tan-nuqqas ta’ retroattività, sa fejn jipprevedi l-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur għal pannelli fotovoltajċi li qabel ma kienx previst fid-dritt nazzjonali, li l-produtturi qiegħdu fis-suq bejn it‑13 ta’ Awwissu 2005 u l‑24 ta’ Lulju 2012.

91.

Min-naħa l-oħra, l-Istati Membri għandhom jimponu l-ispejjeż għall-ġbir, għat-trattament, għar-riċiklaġġ u għar-rimi li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent ta’ pannelli fotovoltajċi ta’ utenti oħra għajr djar privati li tqiegħdu fis-suq wara l-pubblikazzjoni tad-Direttiva 2012/19 fl‑24 ta’ Lulju 2012, b’mod konformi mal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva fuq il-produtturi.

B.

It-tieni domanda - l-impatt tal-leġiżlazzjoni nazzjonali

92.

It-tieni domanda hija dwar kemm ir-responsabbiltà ta’ Stat Membru għal dannu li jirriżulta minn ksur tad-dritt tal-Unjoni hija influwenzata mill-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni ġiet adottata qabel id-Direttiva li tat lok għall-allegat ksur.

93.

Din id-domanda ssir biss fil-każ li l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2012/19 jirrikjedi r-responsabbiltà tal-produttur għall-pannelli fotovoltajċi li tqiegħdu fis-suq qabel l‑1 ta’ Jannar 2013. Ir-risposta għall-ewwel domanda turi li r-responsabbiltà tal-produttur għandha tiġi introdotta għall-inqas għall-pannelli fotovoltajċi li l-produtturi ilhom ipoġġu fis-suq mill‑24 ta’ Lulju 2012.

94.

Fil-każ inkwistjoni, huwa dubjuż li l-pannelli li tqiegħdu fis-suq bejn l-24 ta’ Lulju 2012 u l-1 ta’ Jannar 2013 huma affettwati. Vysočina Wind bdiet topera l-impjant tal-enerġija solari fl‑2009. Madankollu, ma jistax jiġi eskluż b’ċertezza assoluta li l-kumpannija kisbet u installat biss ċerti pannelli fotovoltajċi tal-impjant tal-enerġija matul il-perijodu msemmi.

95.

Fuq il-mertu, għandu l-ewwel jiġi nnotat li l-leġiżlazzjoni Ċeka ma tikkontradixxix mal-ewwel daqqa ta’ għajn id-dritt tal-Unjoni, peress li tikkonċerna l-perijodu qabel l-iskadenza tat-terminu tat-traspożizzjoni tad-Direttiva 2012/19. Dak iż-żmien, il-leġiżlazzjoni ġenerali tal-Artikolu 14(1) tad-Direttiva dwar l-Iskart, li ġiet trasposta fil-leġiżlazzjoni Ċeka, kienet għadha tapplika għall-pannelli fotovoltajċi. Skont l-Artikolu 14(1), l-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart għandhom jiġu sostnuti mill-produttur tal-iskart inizjali jew mid-detentur attwali jew preċedenti tal-iskart. L-introduzzjoni tar-responsabbiltà tal-produttur hija rregolata fl-Artikolu 14(2), iżda din hija biss għażla li l-Istati Membri jistgħu jagħżlu, iżda ma humiex kostretti li jagħżluha.

96.

Ksur tad-dritt tal-Unjoni jista’ għalhekk l-iktar jirriżulta minn effett preliminari tad-Direttiva 2012/19. Matul il-perijodu għat-traspożizzjoni ta’ direttiva, l-Istati Membri destinatarji ta’ din għandhom jibqgħu lura milli jadottaw dispożizzjonijiet tali li jikkompromettu serjament il-ksib tar-riżultat stabbilit minn din id-direttiva  ( 38 ).

97.

Il-leġiżlazzjoni Ċeka ġiet ippubblikata fit‑30 ta’ Mejju 2012, jiġifieri kważi xahrejn qabel il-pubblikazzjoni tad-Direttiva 2012/19 fl‑24 ta’ Lulju 2012. Id-Direttiva kienet għadha ma hijiex fis-seħħ dak iż-żmien u għalhekk ma setgħet toħloq l-ebda obbligu fuq ir-Repubblika Ċeka  ( 39 ).

98.

Il-kawża preżenti turi, madankollu, li ma huwiex biżżejjed li l-għanijiet tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni jiġu formalment protetti biss matul it-terminu tat-traspożizzjoni. Ir-raġuni għal din hija li d-Direttiva 2012/19 tesprimi kompromess politiku bejn il-Kunsill u l-Parlament li ntlaħaq fil‑21 ta’ Diċembru 2011  ( 40 ). Meta l-leġiżlazzjoni nazzjonali ġiet adottata, ir-Repubblika Ċeka kienet konxja mill-għanijiet tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni li kienet ser tidħol fis-seħħ dalwaqt. Li tevita leġiżlazzjoni bħal din u tipperikola serjament l-għanijiet tagħha jkun inkompatibbli mal-lealtà lejn l-Unjoni. Skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(3) TUE, l-Istati Membri ma għandhom jieħdu ebda miżura li tkun tista’ tipperikola r-realizzazzjoni tal-għanijiet tal-Unjoni  ( 41 ).

99.

Minħabba li skont il-leġiżlazzjoni Ċeka l-utenti għandhom iġorru l-ispejjeż tar-rimi ta’ pannelli fotovoltajċi minn qabel, il-leġiżlazzjoni tista’ wkoll tipperikola serjament l-għan tar-responsabbiltà tal-produttur għal dawn il-pannelli stabbilit fl-Artikolu 13 tad-Direttiva 2012/19. Dan għaliex il-produtturi huma kompletament jew għall-inqas prinċipalment meħlusa mill-ispejjeż tar-rimi għall-pannelli inkwistjoni.

100.

Għaldaqstant, il-fatt li Stat Membru, qabel ma jadotta direttiva, jadotta leġiżlazzjoni li hija inkompatibbli mad-direttiva u li tipperikola serjament l-għanijiet tagħha, jista’ jwassal għal responsabbiltà għad-dannu mġarrab minn individwi bħala riżultat. Tali responsabbiltà hija bbażata fuq ksur tal-obbligu ta’ lealtà skont l-Artikolu 4(3) TUE. Din tiġi kkunsidrata jekk l-istituzzjonijiet tal-Unjoni involuti fil-proċedura regolatorja kienu diġà qablu politikament dwar il-leġiżlazzjoni l-ġdida tal-Unjoni qabel ma ġiet adottata l-leġiżlazzjoni nazzjonali u dan il-ftehim kien magħruf mill-Istat Membru.

101.

Madankollu, għandu jiġi nnotat li l-kunsiderazzjonijiet dwar l-effett retroattiv tar-responsabbiltà tal-produttur għall-pannelli fotovoltajċi u dwar l-obbligi ta’ lealtà bbażati fuq il-ftehim politiku fil-proċess regolatorju joħolqu dubji dwar jekk il-ksur tal-leġiżlazzjoni Ċeka kontra l-obbligi ta’ lealtà huwiex suffiċjentement serju  ( 42 ). Tali kwalifika tkun teħtieġ li tali ksur jimplika ksur manifest u serju mir-Repubblika Ċeka tal-limiti li huma imposti fuq is-setgħa diskrezzjonali tagħha  ( 43 ). Madankollu, ma jidhirx li huwa evidenti li kif sostna l-Gvern Ċek, l-effett retroattiv ma huwiex ibbażat fuq l-iskadenza tat-terminu għat-traspożizzjoni tad-Direttiva  ( 44 ), iżda fuq id-data tal-pubblikazzjoni tad-Direttiva  ( 45 ). Barra minn hekk, għadha ma teżisti l-ebda ġurisprudenza rilevanti li identifikat obbligi ta’ lealtà tal-Istati Membri qabel il-pubblikazzjoni ta’ direttiva. Fl-aħħar mill-aħħar, madankollu, ma hemmx bżonn li tingħata deċiżjoni dwar il-kwalifika ta’ ksur possibbli, għaliex din ma hijiex mitluba fil-proċeduri preżenti u probabbilment hija irrilevanti  ( 46 ).

V.

Konklużjoni

102.

Fid-dawl ta’ dak hawn fuq espost, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej: