ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

JULIANE KOKOTT

της 3ης Φεβρουαρίου 2022 (1)

Υπόθεση C‑567/20

A.H.

κατά

Zagrebačka banka d.d.

[αίτηση του Općinski građanski sud u Zagrebu (πρωτοδικείου Ζάγκρεμπ, Κροατία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες συμβάσεων δανείου που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Άρθρο 6, παράγραφος 1 – Άρθρο 10, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο – Διαχρονική εφαρμογή της οδηγίας – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Σύναψη σύμβασης πριν από την προσχώρηση κράτους μέλους στην Ένωση – Άρθρο 1, παράγραφος 2 – Αποκλεισμός ρητρών που απηχούν νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου»






I.      Εισαγωγή

1.        Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 (2) υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι οι καταχρηστικές ρήτρες συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές δεν δεσμεύουν τον καταναλωτή. Προς τούτο, η σύμβαση πρέπει, κατά τον δυνατόν, να εξακολουθεί να ισχύει χωρίς τους καταχρηστικούς όρους. Κατά πάγια νομολογία, όταν κατ’ εξαίρεση αντικαθίσταται μέσω νομοθετικής παρέμβασης καταχρηστική ρήτρα τέτοιας σύμβασης με νέα ρήτρα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι αποκαθίσταται η πραγματική και νομική κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν ο καταναλωτής εάν δεν υπήρχε η σχετική ρήτρα. Ειδικότερα, ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να απαιτήσει την επιστροφή του συνόλου των οφελών που αποκόμισε ο επαγγελματίας αδικαιολόγητα εις βάρος του καταναλωτή λόγω εφαρμογής της καταχρηστικής ρήτρας (αποκαλούμενα αποτελέσματα περί επιστροφής) (3).

2.        Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η ενάγουσα φρονεί, κατ’ ουσίαν, ότι μια μεταρρύθμιση του Κροάτη νομοθέτη κατά το έτος 2015, η οποία παρέσχε στους καταναλωτές το δικαίωμα να μετατρέψουν αναδρομικώς σε ευρώ δάνεια που είχαν συνομολογηθεί σε ελβετικό φράγκο, ήταν από την άποψη αυτή ανεπαρκής. Ειδικότερα, οι προβλεπόμενες στον νόμο συμβατικές αναπροσαρμογές δεν είχαν ως αποτέλεσμα την επιστροφή στους καταναλωτές του συνόλου των ποσών που είχαν καταβληθεί αδικαιολόγητα.

3.        Η ιδιαιτερότητα της υπόθεσης έγκειται στο γεγονός ότι η δανειακή σύμβαση της ενάγουσας είχε συναφθεί ήδη κατά το έτος 2007 και, επομένως, πριν από την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Κροατίας στην Ένωση. Ωστόσο, η αντικατάσταση των καταχρηστικών ρητρών δυνάμει της προαναφερθείσας νομοθετικής μεταρρύθμισης επήλθε μετά την προσχώρηση. Υπό το πρίσμα αυτό, η διαδικασία εγείρει το ζήτημα της διαχρονικής εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 στην υπόθεση της κύριας δίκης, όσον αφορά τα περί επιστροφής αποτελέσματα της επίμαχης νομοθετικής διάταξης. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να αποσαφηνισθεί αν μια κανονιστική ρύθμιση που θεσπίζεται μετά την προσχώρηση κράτους μέλους πρέπει να διασφαλίζει τα εν λόγω περί επιστροφής αποτελέσματα ακόμη και για τις καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης η οποία είχε συναφθεί πριν από την προσχώρηση.

II.    Το νομικό πλαίσιο

Α.      Το δίκαιο της Ένωσης

1.      Έγγραφα σχετικά με την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Κροατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

4.        Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 3, της Συνθήκης μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Δημοκρατίας της Κροατίας σχετικά με την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Κροατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (4), η εν λόγω Συνθήκη αρχίζει να ισχύει την 1η Ιουλίου 2013, υπό τον όρο ότι όλα τα έγγραφα επικύρωσης έχουν κατατεθεί πριν από την ημερομηνία αυτή.

5.        Το άρθρο 2 της Πράξης περί των όρων προσχωρήσεως της Δημοκρατίας της Κροατίας και των προσαρμογών της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (5) προβλέπει στο πρώτο τμήμα της:

«Από την ημερομηνία προσχώρησης, οι διατάξεις των αρχικών Συνθηκών και οι πριν από την προσχώρηση θεσπισθείσες πράξεις των θεσμικών οργάνων δεσμεύουν την Κροατία και εφαρμόζονται στην Κροατία υπό τους όρους που προβλέπονται στις ανωτέρω Συνθήκες και στην παρούσα Πράξη.»

6.        Κατά το άρθρο 46, πρώτη περίοδος, της Πράξης Προσχώρησης του 2012, από την προσχώρησή της, η Κροατία θεωρείται αποδέκτης, σύμφωνα με τις αρχικές Συνθήκες, των οδηγιών και των αποφάσεων κατά την έννοια του άρθρου 288 ΣΛΕΕ.

2.      Η οδηγία 93/13

7.        Η δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 93/13 έχει ως εξής:

«[Εκτιμώντας] ότι οι νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις των κρατών μελών που καθορίζουν, άμεσα ή έμμεσα, τους όρους των συμβάσεων με τους καταναλωτές θεωρείται ότι δεν περιέχουν καταχρηστικές ρήτρες· ότι, κατά συνέπεια, δεν χρειάζεται να υπάγονται στις διατάξεις της παρούσας οδηγίας οι ρήτρες που απηχούν νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου […]· ότι, γι’ αυτό τον λόγο, η έκφραση “νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου” που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 καλύπτει τους κανόνες οι οποίοι εφαρμόζονται κατά νόμο μεταξύ των συμβαλλομένων, εάν δεν έχει συμφωνηθεί άλλως».

8.        Το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας ορίζει συναφώς τα εξής:

«Οι ρήτρες της σύμβασης που απηχούν νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου καθώς και διατάξεις ή αρχές διεθνών συμβάσεων στις οποίες έχουν προσχωρήσει τα κράτη μέλη ή η Κοινότητα, ιδίως στον τομέα των μεταφορών, δεν υπόκεινται στις διατάξεις της παρούσας οδηγίας.»

9.        Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει:

«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές, ενώ η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλόμενους, εάν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες».

10.      Το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μεριμνούν «ώστε, προς το συμφέρον των καταναλωτών, καθώς και των ανταγωνιζόμενων επαγγελματιών, να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα, προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από έναν επαγγελματία με καταναλωτές».

11.      Το άρθρο 10, παράγραφος 1, της οδηγίας έχει ως εξής:

«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις απαιτούμενες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1994. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά.

Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται σε όλες τις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές μετά τις 31 Δεκεμβρίου 1994.»

Β.      Το κροατικό δίκαιο

12.      Στις 30 Σεπτεμβρίου 2015 ψηφίσθηκε ο Zakon o izmjeni i dopunama Zakona o potrošačkom kreditiranju (νόμος για την τροποποίηση και τη συμπλήρωση του νόμου περί καταναλωτικής πίστης, στο εξής: νόμος του 2015) (6), ο οποίος παρέσχε στους καταναλωτές τη δυνατότητα να μετατρέψουν τις δανειακές τους υποχρεώσεις από ελβετικό φράγκο σε ευρώ. Το άρθρο 19e του νόμου του 2015 υποχρεώνει τους δανειοδότες να προτείνουν στους καταναλωτές, εντός 45 ημερών από την έναρξη ισχύος του νόμου, είτε τη σύναψη νέας σύμβασης δανείου είτε τη σύναψη τροποποιητικής πράξης της υφιστάμενης σύμβασης δανείου. Οι καταναλωτές μπορούν να αποδεχθούν τη μετατροπή του δανείου εντός προθεσμίας 30 ημερών. Σε διαφορετική περίπτωση, το δάνειο πρέπει να εξοφληθεί υπό τους αρχικούς όρους.

13.      Για τους σκοπούς της μετατροπής, ο νόμος του 2015 προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για τον υπολογισμό του νέου ποσού της οφειλής του καταναλωτή. Η διαδικασία αυτή συνίσταται ουσιαστικά στη σύγκριση των πράγματι καταβληθέντων από τον καταναλωτή ποσών αποπληρωμής του δανείου με υποθετικό δάνειο σε ευρώ. Με τον τρόπο αυτό προκύπτει στις 30 Σεπτεμβρίου 2015 νέο υπόλοιπο δανείου σε ευρώ, βάσει του οποίου, από την ημερομηνία αυτή, ο δανειολήπτης πρέπει να αποπληρώσει το δάνειο.

14.      Σκοπός του νόμου του 2015, όπως προκύπτει από το άρθρο 19b, είναι η εξομοίωση των ληπτών δανείου που έχει συνδεθεί με το ελβετικό φράγκο και των ληπτών δανείου που έχει συνομολογηθεί σε ευρώ.

15.      Ο Zakon o obveznim odnosima (νόμος περί ενοχικών σχέσεων), όπως ίσχυε στις 5 Απριλίου 2018 (7), προβλέπει στο άρθρο 148, παράγραφος 1, και στο άρθρο 326 ότι άκυρη σύμβαση δεν καθίσταται έγκυρη λόγω μεταγενέστερης εξαφάνισης του λόγου ακυρότητας ή ανανέωσης της σύμβασης. Σύμφωνα με το άρθρο 322 του νόμου αυτού, η άκυρη δικαιοπραξία θεωρείται ως μη γενομένη και δεν μπορεί να επικυρωθεί, να αντικατασταθεί ή να καταστεί έγκυρη από τα μέρη με δικαιοπραξία.

III. Τα πραγματικά περιστατικά και η διαφορά της κύριας δίκης

16.      Κατά την απόφαση περί παραπομπής, στις 15 Οκτωβρίου 2007 η A.H., ενάγουσα της κύριας δίκης, συνήψε με τη Zagrebačka banka, εναγομένη της κύριας δίκης, ως καταναλώτρια, σύμβαση στεγαστικού δανείου για ποσό εκφρασμένο σε ελβετικό φράγκο, πλην όμως καταβαλλόμενο σε κροατική κούνα. Με την προδιατυπωμένη σύμβαση, τα μέρη συμφώνησαν, μεταξύ άλλων, ότι το ποσό αποπληρωμής του δανείου συνδεόταν με το ελβετικό φράγκο και ότι το εφαρμοστέο κυμαινόμενο επιτόκιο θα μπορούσε να μεταβληθεί μονομερώς από το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.

17.      Στις 30 Σεπτεμβρίου 2015 εκδόθηκε ο νόμος για την τροποποίηση του νόμου περί καταναλωτικής πίστης (νόμος του 2015) (8).

18.      Στη συνέχεια, στις 8 Ιανουαρίου 2016 η ενάγουσα της κύριας δίκης και η Zagrebačka banka συνήψαν τροποποιητική πράξη της σύμβασης δανείου προκειμένου να πραγματοποιηθεί η προβλεπόμενη στον νόμο του 2015 μετατροπή, οπότε το επανυπολογισμένο κεφάλαιο του δανείου συνδέθηκε με το ευρώ από τις 30 Σεπτεμβρίου 2015 και εφαρμόσθηκε νέα μέθοδος υπολογισμού τόκων.

19.      Στις 12 Ιουνίου 2019 η ενάγουσα της κύριας δίκης άσκησε αγωγή κατά της Zagrebačka banka ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι του Općinski građanski sud u Zagrebu (πρωτοδικείου Ζάγκρεμπ, Κροατία). Με την αγωγή της, η ενάγουσα ζητεί αφενός να αναγνωρισθεί ότι η ρήτρα αναπροσαρμογής σε ελβετικό φράγκο και η ρήτρα κυμαινόμενου επιτοκίου που περιλαμβάνονταν στην αρχική της σύμβαση είναι, τόσο σύμφωνα με το κροατικό δίκαιο όσο και σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, καταχρηστικές και, ως εκ τούτου, άκυρες. Προς στήριξη της αγωγής της, αναφέρεται σε δίκη επί συλλογικής αγωγής ενώπιον του Trgovački sud u Zagrebu (πρωτοδικείου Ζάγκρεμπ, τμήμα εμπορικών υποθέσεων, Κροατία), στο πλαίσιο της οποίας διαπιστώθηκε με τελεσίδικη απόφαση ο καταχρηστικός χαρακτήρας ρητρών ξένου νομίσματος, όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης.

20.      Αφετέρου, η ενάγουσα ζητεί, επί τη βάσει έκθεσης πραγματογνωμοσύνης που συντάχθηκε κατόπιν εντολής της, να υποχρεωθεί το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα να της επιστρέψει το σύνολο των οφελών που αποκόμισε το ίδρυμα αυτό αδικαιολόγητα λόγω εφαρμογής των ως άνω ρητρών. Συγκεκριμένα, κατά την ενάγουσα της κύριας δίκης, οι διατάξεις του νόμου του 2015 και η νομοθετικά προβλεπόμενη τροποποιητική πράξη δεν την επανέφεραν πλήρως στην κατάσταση στην οποία θα βρίσκονταν εάν η αρχική σύμβαση δεν περιείχε καταχρηστικές ρήτρες. Εξάλλου, επ’ ουδενί παραιτήθηκε από τα δικαιώματα αυτά τα οποία έχει ως καταναλώτρια.

21.      Στις 4 Μαρτίου 2020 το Vrhovni sud Republike Hrvatske (Ανώτατο Δικαστήριο της Δημοκρατίας της Κροατίας) έκρινε στο πλαίσιο διαδικασίας εναρμόνισης της ερμηνείας του δικαίου, η οποία δεσμεύει όλα τα κατώτερα δικαστήρια, ότι τροποποιητική πράξη που συνήφθη βάσει του νόμου του 2015 αναπτύσσει έννομα αποτελέσματα και είναι έγκυρη ακόμη και αν οι ρήτρες της σύμβασης δανείου σχετικά με το κυμαινόμενο επιτόκιο και τη σύνδεση με το ξένο νόμισμα είναι άκυρες. Στο πλαίσιο της άνω διαδικασίας, δεν απάντησε ρητώς στο ζήτημα της αποζημίωσης του καταναλωτή παρά τη μετατροπή.

22.      Κατά το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, ωστόσο, η απόφαση αυτή πρέπει να εκληφθεί ως έχουσα την έννοια ότι, ως αποτέλεσμα της μετατροπής που προβλέπει ο νόμος του 2015 και της σύναψης της τροποποιητικής πράξης της σύμβασης δανείου, δεν υφίσταται πλέον νόμιμη βάση για τη διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών της αρχικής σύμβασης και, ως εκ τούτου, για την παροχή ανάλογης αποζημίωσης, δεδομένου ότι το δάνειο υπολογίσθηκε αναδρομικώς σαν να είχε συνομολογηθεί σε ευρώ.

23.      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ενάγουσα της κύριας δίκης δεν παραιτήθηκε από το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης και το δικαίωμα έννομης προστασίας των συμφερόντων της. Επίσης, έχει αποδειχθεί ότι, παρά τη μετατροπή, το υπόλοιπο ποσό του δανείου είναι υψηλότερο απ’ ό,τι θα ήταν εάν δεν είχαν ληφθεί υπόψη οι καταχρηστικές ρήτρες. Το ποσό που αποκόμισε το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα λόγω του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών αυτών μπορεί να υπολογισθεί.

IV.    Τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

24.      Στο πλαίσιο αυτό, το Općinski građanski sud u Zagrebu (πρωτοδικείο Ζάγκρεμπ) αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ:

1)      Έχει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, όπως έχει ερμηνευθεί με τη νομολογία του Δικαστηρίου, ιδίως με την απόφαση της 14ης Μαρτίου 2019, Dunai (C‑118/17, EU:C:2019:207), την έννοια ότι μια νομοθετική παρέμβαση στις σχέσεις μεταξύ καταναλωτή-δανειολήπτη και χρηματοπιστωτικού ιδρύματος δεν δύναται να στερήσει από τους καταναλωτές το δικαίωμα να αμφισβητήσουν δικαστικώς τις ρήτρες της αρχικής σύμβασης ή της νομοθετικά προβλεπόμενης τροποποιητικής πράξης της σύμβασης προκειμένου να ασκήσουν αποτελεσματικά το δικαίωμα επιστροφής όλων των οφελών που αποκόμισε αδικαιολόγητα το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα εις βάρος των καταναλωτών λόγω εφαρμογής καταχρηστικών συμβατικών ρητρών, στην περίπτωση κατά την οποία η αρχική συμβατική σχέση τροποποιήθηκε από τους καταναλωτές οικειοθελώς, συνεπεία της νομοθετικής παρέμβασης και βάσει της εκ του νόμου υποχρέωσης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να εξασφαλίσουν στους καταναλωτές τη δυνατότητα αυτή, και όχι άμεσα δυνάμει της νομοθετικής παρέμβασης, όπως συνέβη στην υπόθεση Dunai;

2)      Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα, έχει το αποφαινόμενο στο πλαίσιο διαδικασίας μεταξύ δύο μερών –δανειολήπτη και χρηματοπιστωτικού ιδρύματος– εθνικό δικαστήριο, το οποίο, αν ακολουθήσει την ερμηνεία του Vrhovni sud (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Κροατία), δεν μπορεί να ερμηνεύσει τις διατάξεις του Zakon o izmjeni i dopunama Zakona o potrošačkom kreditiranju (κροατικού νόμου για την τροποποίηση και τη συμπλήρωση του νόμου περί καταναλωτικής πίστης) σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας 93/13, το δικαίωμα και/ή την υποχρέωση, βάσει της εν λόγω οδηγίας και των άρθρων 38 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να μην εφαρμόσει αυτή την εθνική νομοθεσία όπως έχει ερμηνευθεί από το Vrhovni sud (Ανώτατο Δικαστήριο);

25.      Κατά την έγγραφη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου, η ενάγουσα της κύριας δίκης, η Zagrebačka banka, η Κροατική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλαν παρατηρήσεις επί των προδικαστικών ερωτημάτων.

V.      Νομική ανάλυση

26.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 αντίκειται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίσθηκε μετά την προσχώρηση κράτους μέλους στην Ένωση και υποχρεώνει χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να προτείνουν τη σύναψη τροποποιητικής πράξης σε καταναλωτή με τον οποίο συνήψαν συγκεκριμένο τύπο σύμβασης δανείου πριν από την προσχώρηση του κράτους μέλους αυτού, όταν το καθοριζόμενο από τον νόμο περιεχόμενο της εν λόγω πράξης δεν οδηγεί σε πλήρη επιστροφή όλων των οφελών τα οποία άντλησε το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα από τις καταχρηστικές ρήτρες που περιέχονταν αρχικώς στη σύμβαση δανείου.

27.      Με άλλα λόγια, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί αν ο Κροάτης νομοθέτης ανταποκρίθηκε, μέσω των διατάξεων του νόμου του 2015, στις απαιτήσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ιδίως όσον αφορά τα περί επιστροφής αποτελέσματα (9) που απαιτούνται κατά τη νομολογία.

28.      Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες κυρίως ως προς τη δυνατότητά του να ελέγξει, υπό το πρίσμα του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13, την εκδοθείσα βάσει του νόμου του 2015 τροποποιητική πράξη ως προς τη συμβατότητά της με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας (10). Και τούτο διότι, σύμφωνα με την πρώτη διάταξη, οι ρήτρες σύμβασης που απηχούν νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου δεν υπόκεινται στις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας.

29.      Ωστόσο, πρέπει κατ’ αρχάς να διευκρινισθεί αν η οδηγία 93/13, και ιδίως το άρθρο 6, παράγραφος 1, τυγχάνει εφαρμογής εν προκειμένω. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να απαντήσει σε προδικαστικό ερώτημα που αφορά διάταξη του δικαίου της Ένωσης προϋποθέτει ότι η διάταξη αυτή είναι εφαρμοστέα στα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης (11).

Α.      Επί της διαχρονικής εφαρμογής του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 στην υπόθεση της κύριας δίκης (αρμοδιότητα του Δικαστηρίου)

30.      Η αρχική σύμβαση δανείου, σε ελβετικό φράγκο, συνήφθη στις 15 Οκτωβρίου 2007 μεταξύ της ενάγουσας της κύριας δίκης και της Zagrebačka banka. Ωστόσο, η Δημοκρατία της Κροατίας προσχώρησε στην Ένωση μόλις την 1η Ιουλίου 2013. Στις 8 Ιανουαρίου 2016 οι διάδικοι συνήψαν την τροποποιητική πράξη βάσει του νόμου του 2015, διά της οποίας το δάνειο συνδέθηκε αναδρομικώς με το ευρώ.

31.      Το Δικαστήριο είναι αρμόδιο για την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης σε νέο κράτος μέλος μόνο όσον αφορά την εφαρμογή του δικαίου αυτού από την ημερομηνία προσχώρησης του κράτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (12). Κατ’ αρχήν, το δίκαιο της Ένωσης δεν μπορεί να εφαρμόζεται αυτομάτως επί γεγονότων προγενεστέρων της προσχώρησης νέου κράτους μέλους. Ταυτόχρονα, η πράξη προσχώρησης νέου κράτους μέλους στηρίζεται ουσιαστικά στη γενική αρχή της άμεσης και πλήρους εφαρμογής των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης στο εν λόγω κράτος, ενώ παρεκκλίσεις επιτρέπονται μόνο στο μέτρο που προβλέπονται ρητώς από τις μεταβατικές διατάξεις (13).  Επομένως, εκτός εάν η Συνθήκη προσχώρησης νέου κράτους μέλους προβλέπει διαφορετικά, το δίκαιο της Ένωσης εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, από την ημερομηνία προσχώρησης όσον αφορά και τα μελλοντικά αποτελέσματα καταστάσεων που προέκυψαν πριν από την προσχώρηση (14).

32.      Εντούτοις, όσον αφορά την οδηγία 93/13, αυτή περιέχει ειδική διάταξη σχετικά με τη διαχρονική εφαρμογή της.

33.      Η οδηγία 93/13, κατά το άρθρο 10, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, εφαρμόζεται μόνο σε συμβάσεις που συνήφθησαν μετά τις 31 Δεκεμβρίου 1994, ήτοι την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας μεταφοράς της στο εθνικό δίκαιο. Το Δικαστήριο συνάγει εξ αυτού ότι, για τον σκοπό της διαχρονικής εφαρμογής των διατάξεων της οδηγίας 93/13 επί σύμβασης που συνάπτεται με καταναλωτή, το μόνο κρίσιμο στοιχείο είναι η ημερομηνία σύναψης της σύμβασης αυτής, ενώ η περίοδος κατά την οποία παράγει τα αποτελέσματά της είναι άνευ σημασίας (15). Όσον αφορά τα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην Ένωση μετά την 31η Δεκεμβρίου 1994 και για τα οποία η οδηγία 93/13 κατέστη δεσμευτική μόνο μετά την προσχώρησή τους, η εν λόγω οδηγία εφαρμόζεται μόνο επί συμβάσεων που συνήφθησαν μετά την ημερομηνία προσχώρησης του οικείου κράτους μέλους (16).

34.      Συνεπώς, η οδηγία 93/13 δεν εφαρμόζεται επί της αρχικής σύμβασης δανείου του Οκτωβρίου του 2007.

35.      Επομένως, ως συνδετικά στοιχεία για την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, τα οποία είναι μεταγενέστερα της προσχώρησης της Δημοκρατίας της Κροατίας στην Ένωση, απομένουν μόνο η σύναψη της τροποποιητικής πράξης της σύμβασης κατά το έτος 2016 και η θέσπιση του νόμου του 2015.

36.      Ωστόσο, το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης δεν είναι ο προβαλλόμενος καταχρηστικός χαρακτήρας αυτών καθαυτές των ρητρών της τροποποιητικής πράξης, οι οποίες στηρίζονται στον νόμο του 2015, ούτε η επιστροφή των οφελών που απορρέουν από αυτές (17). Αντιθέτως, το αίτημα της ενάγουσας της κύριας δίκης αφορά την επιστροφή του συνόλου των οφελών που άντλησε το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα από τον προβαλλόμενο καταχρηστικό χαρακτήρα των ρητρών που περιέχονται στη σύμβαση του 2007. Υπό το πρίσμα αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν, με τον νόμο του 2015 και τη στηριζόμενη σε αυτόν τροποποιητική πράξη της σύμβασης δανείου, περιορίζονται ενδεχομένως τα δικαιώματα της ενάγουσας όσον αφορά τον καταχρηστικό χαρακτήρα των εν λόγω αρχικών ρητρών.

37.      Συνεπώς, όπως και στις υποθέσεις Dunai και OTP Jelzálogbank κ.λπ.(18), το ζήτημα είναι τα αποτελέσματα που επιφέρει η εν λόγω τροποποιητική πράξη και ο νόμος του 2015 στην υποχρέωση της Δημοκρατίας της Κροατίας βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 να διασφαλίσει την πλήρη επιστροφή του συνόλου των οφελών που αποκόμισε το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα σε σχέση με τις ρήτρες που περιέχονταν αρχικώς στη σύμβαση δανείου.

38.      Ωστόσο, τέτοια υποχρέωση μπορεί να απορρέει από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 μόνον εάν η οδηγία εφαρμόζεται επί της αρχικής σύμβασης (19). Όπως προαναφέρθηκε (20), όμως, τούτο δεν συμβαίνει εν προκειμένω.

39.      Πράγματι, ακόμη και μετά την προσχώρηση της Κροατίας στην Ένωση –και, επομένως, κατά τον χρόνο θέσπισης του νόμου του 2015– το εν λόγω κράτος μέλος δεν ήταν υποχρεωμένο, από άποψη δικαίου της Ένωσης, να λάβει μέτρα σχετικά με συμβάσεις που είχαν συναφθεί με καταναλωτές πριν από την προσχώρηση στην Ένωση, προκειμένου οι καταχρηστικές ρήτρες που ενδεχομένως περιέχονταν στις συμβάσεις αυτές να μη δεσμεύουν τους καταναλωτές (άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13). Ούτε έπρεπε η Κροατία να προβλέψει, όσον αφορά τις συμβάσεις αυτές, κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα προκειμένου να παύσει η χρήση καταχρηστικών ρητρών από επαγγελματία (πρβλ. άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13). Ωστόσο, ελλείψει τέτοιας υποχρέωσης, ούτε ο ενδεχόμενος περιορισμός των δυνατοτήτων επιστροφής βάσει νέου νόμου ή της στηριζόμενης σε αυτόν τροποποιητικής πράξης μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/13.

40.      Υποχρέωση εξασφάλισης της πλήρους επιστροφής δεν υφίσταται ούτε σε σχέση με τα οφέλη που άντλησε το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα από τέτοια σύμβαση μετά την προσχώρηση, ήτοι, εν προκειμένω, μεταξύ της 1ης Ιουλίου 2013 και της 8ης Ιανουαρίου 2016. Τούτο δε, διότι και τα οφέλη αυτά απορρέουν από τον ενδεχομένως καταχρηστικό χαρακτήρα των ρητρών της σύμβασης του 2007, για τον οποίο όμως η οδηγία 93/13, λόγω της μη εφαρμογής της, δεν μπορεί να προσφέρει λύση.

41.      Ένας τέτοιος διαχωρισμός σε περίοδο πριν από την προσχώρηση και σε περίοδο μετά από αυτή, όπως διενεργήθηκε, για παράδειγμα, στην υπόθεση Milivojević όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής των θεμελιωδών ελευθεριών (21), δεν είναι δυνατός κατά την εφαρμογή της οδηγίας 93/13. Τούτο θα ήταν αντίθετο προς τον σκοπό του άρθρου 10, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας. Σύμφωνα με τον σκοπό αυτόν, η οδηγία πρέπει είτε να εφαρμόζεται επί του συνόλου μιας σύμβασης, συμπεριλαμβανομένων όλων των εννόμων αποτελεσμάτων της, είτε –σε περίπτωση σύναψης σύμβασης πριν από την 1η Ιανουαρίου 1995 ή πριν από την προσχώρηση του οικείου κράτους μέλους– να μην εφαρμόζεται καθόλου, ακόμη και αν η σύμβαση εξακολουθεί να παράγει αποτελέσματα μετά την ημερομηνία αυτή (22).

42.      Στο πλαίσιο αυτό, από το άρθρο 10, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 93/13 προκύπτει σαφώς ότι δεν ήταν πρόθεση του νομοθέτη μια σύμβαση που έχει ήδη συναφθεί μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή να πρέπει να είναι σύμφωνη με τις διατάξεις της οδηγίας από την ημερομηνία κατά την οποία η οδηγία καθίσταται πλήρως δεσμευτική εντός των κρατών μελών ή ακόμη και αναδρομικώς. Γεγονότα προγενέστερα της ημερομηνίας αυτής δεν πρέπει να επαναξιολογούνται στην ουσία τους εκ των υστέρων (23).

43.      Εν προκειμένω, δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Επιτροπής ότι καθοριστικής σημασίας είναι μόνο το γεγονός ότι ο νόμος του 2015 εκδόθηκε μετά την ημερομηνία από την οποία η Δημοκρατία της Κροατίας δεσμεύεται από την οδηγία 93/13 και ότι ο νόμος αυτός πρέπει, επομένως, να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας, ιδίως του άρθρου 6, παράγραφος 1. Και αυτό διότι η υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά την εν γένει συμβατότητα του νόμου του 2015 με τις διατάξεις της οδηγίας. Τούτο δεν θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει μεμονωμένα αντικείμενο ερωτήματος σχετικού με την ερμηνεία της οδηγίας 93/13· αντιθέτως, είναι πάντοτε αναγκαίο, συναφώς, να υπάρχει σχέση με σύμβαση που έχει συναφθεί με καταναλωτή (24).

44.      Συναφώς, στην υπόθεση SKP, το Δικαστήριο έκρινε ότι σκοπός της οδηγίας 93/13 είναι η προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών οι οποίες αφορούν τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ ενός επαγγελματία και ενός καταναλωτή. Η οδηγία αφορά, κατά συνέπεια, αποκλειστικά τις ρήτρες που περιέχονται σε τέτοιες συμβάσεις, και όχι τους εθνικούς (δικονομικούς) κανόνες (25). Ωστόσο, δεδομένου ότι η μοναδική σύμβαση που αποτέλεσε αντικείμενο της διαφοράς στη συγκεκριμένη διαδικασία είχε συναφθεί πριν από την προσχώρηση της Σλοβακικής Δημοκρατίας στην Ένωση, το Δικαστήριο έκρινε ότι το σχετικό προδικαστικό ερώτημα ήταν προδήλως απαράδεκτο (26).

45.      Κατά συνέπεια, όσον αφορά το αίτημα της ενάγουσας της κύριας δίκης και το αντικείμενο των προδικαστικών ερωτημάτων, σημασία έχει μόνο η δυνατότητα εφαρμογής της οδηγίας 93/13 στην αρχική σύμβαση δανείου. Δεδομένου ότι τούτο δεν συμβαίνει εν προκειμένω, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα.

Β.      Επικουρικώς: επί της δυνατότητας εφαρμογής της οδηγίας 93/13 στην τροποποιητική πράξη

46.      Βεβαίως, τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν ρητώς μόνο την υποχρέωση επιστροφής του συνόλου των οφελών που απορρέουν από ρήτρες οι οποίες περιέχονταν αρχικώς στη σύμβαση δανείου. Ωστόσο, η απόφαση περί παραπομπής περιέχει ενδείξεις ότι η ενάγουσα της κύριας δίκης ισχυρίζεται επίσης ότι κατά τη μετατροπή εφαρμόσθηκαν καταχρηστικά κυμαινόμενα επιτόκια μέσω της τροποποιητικής πράξης.

47.      Επομένως, στο μέτρο που η κύρια δίκη αφορά (επίσης) τον καταχρηστικό χαρακτήρα των ρητρών που περιέχονται στην ίδια την τροποποιητική πράξη –κάτι το οποίο εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει–, η οδηγία 93/13 τυγχάνει βεβαίως εφαρμογής ratione temporis. Πλην όμως, ο έλεγχος του περιεχομένου των επίμαχων ρητρών αποκλείεται παρά ταύτα.

48.      Και τούτο διότι η τροποποιητική πράξη που στηρίζεται στον νόμο του 2015 εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/13 δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 2, αυτής. Σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, οι ρήτρες σύμβασης που απηχούν νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου δεν υπόκεινται στις διατάξεις της οδηγίας.

49.      Το Δικαστήριο ερμηνεύει το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13 υπό την έννοια ότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δεν καλύπτει τις ρήτρες οι οποίες απηχούν αναγκαστικού δικαίου διατάξεις του εθνικού δικαίου και οι οποίες εισήχθησαν διά νόμου σε σύμβαση δανείου συναφθείσα με καταναλωτή, μετά τη σύναψη της σύμβασης αυτής, προκειμένου να θεραπευθεί άκυρη ρήτρα της σύμβασης (27).

50.      Εν προκειμένω, σε αντίθεση με τις υποθέσεις που μνημονεύονται στο προηγούμενο σημείο, η αντικατάσταση των ρητρών δεν διενεργείται απευθείας με τον νόμο του 2015. Αντιθέτως, εξαρτάται από τη συναίνεση του καταναλωτή. Ο νόμος παρέχει στα μέρη, συναφώς, τη δυνατότητα είτε να συνάψουν νέα σύμβαση δανείου είτε να τροποποιήσουν την υφιστάμενη σύμβαση. Ωστόσο, απλώς και μόνον η απαίτηση συναίνεσης του καταναλωτή δεν συνεπάγεται ότι οι ρήτρες δεν πρέπει να θεωρηθούν ως απηχούσες νομοθετική διάταξη αναγκαστικού δικαίου. Εν προκειμένω, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα υποχρεούνται από τον νόμο του 2015 να υποβάλουν σχετική πρόταση στους καταναλωτές εντός ορισμένης προθεσμίας. Για τους καταναλωτές, η μόνη εναλλακτική λύση πέραν της συναίνεσης είναι η διατήρηση της αρχικής σύμβασης, συμπεριλαμβανομένων των ρητρών που ο νομοθέτης θεωρεί καταχρηστικές και δυσμενείς για αυτούς. Επιπλέον, το περιεχόμενο της ενδεχόμενης τροποποιητικής πράξης ρυθμίζεται πλήρως από τον νόμο και δεν καθορίζεται από τον επαγγελματία.

51.      Το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13 στηρίζεται, σύμφωνα με τη δέκατη τρίτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας, στην παραδοχή ότι οι νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις των κρατών μελών που καθορίζουν, άμεσα ή έμμεσα, τους όρους των συμβάσεων με τους καταναλωτές δεν περιέχουν καταχρηστικές ρήτρες, αλλά επιτυγχάνουν ισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων των καταναλωτών και των επαγγελματιών (28). Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, αυτός ακριβώς ήταν ο σκοπός του Κροάτη νομοθέτη. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι επίμαχες ρήτρες «απηχούν» νομοθετική διάταξη αναγκαστικού δικαίου κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13.

52.      Επομένως, η οδηγία 93/13 δεν τυγχάνει ούτε καθ’ ύλην εφαρμογής.

VI.    Πρόταση

53.      Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Općinski građanski sud u Zagrebu (πρωτοδικείο Ζάγκρεμπ) ως εξής:

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι αρμόδιο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Općinski građanski sud u Zagrebu (πρωτοδικείο Ζάγκρεμπ, Κροατία) με απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2020.


1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.


2      Οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29) (στο εξής: οδηγία 93/13).


3      Αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Gutiérrez Naranjo κ.λπ. (C‑154/15, C‑307/15 και C‑308/15, EU:C:2016:980, σκέψεις 61 και 62), της 14ης Μαρτίου 2019, Dunai (C‑118/17, EU:C:2019:207, σκέψεις 41 και 44), και της 29ης Απριλίου 2021, Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341, σκέψεις 77 και 78).


4      ΕΕ 2012, L 112, σ. 14.


5      ΕΕ 2012, L 112, σ. 21.


6      Narodne novine, αριθ. 102/2015.


7      Narodne novine, αριθ. 35/05, 41/08, 125/11, 78/15 και 29/18.


8      Βλ., επί του περιεχομένου του, σημεία 12 και 13 των παρουσών προτάσεων.


9      Πρβλ., συναφώς, αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2016 Gutiérrez Naranjo κ.λπ. (C‑154/15, C‑307/15 και C‑308/15, EU:C:2016:980, σκέψεις 61 και 62), της 14ης Μαρτίου 2019, Dunai (C‑118/17, EU:C:2019:207, σκέψεις 41 και 44), και της 29ης Απριλίου 2021, Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341, σκέψεις 77 και 78).


10      Το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει εν προκειμένω ιδίως στην απόφαση της 14ης Μαρτίου 2019, Dunai (C‑118/17, EU:C:2019:207).


11      Πρβλ., συναφώς, αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 1997, Leur-Bloem (C‑28/95, EU:C:1997:369, σκέψη 26), της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ. (C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 26), και της 26ης Μαρτίου 2020, Miasto Łowicz και Prokurator Generalny (C‑558/18 και C‑563/18, EU:C:2020:234, σκέψεις 31 έως 33).


12      Διατάξεις της 3ης Απριλίου 2014, Pohotovosť (C‑153/13, EU:C:2014:1854, σκέψη 24), και της 3ης Ιουλίου 2014, Tudoran (C‑92/14, EU:C:2014:2051, σκέψη 27), και απόφαση της 9ης Ιουλίου 2020, Raiffeisen Bank και BRD Groupe Societé Générale (C‑698/18 και C‑699/18, EU:C:2020:537, σκέψη 41).


13      Απόφαση της 9ης Μαρτίου 2017, Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, σκέψη 24).


14      Πρβλ. αποφάσεις της 29ης Ιανουαρίου 2002, Pokrzeptowicz-Meyer (C‑162/00, EU:C:2002:57, σκέψη 50), και της 14ης Φεβρουαρίου 2019, Milivojević (C‑630/17, EU:C:2019:123, σκέψεις 42 έως 43).


15      Διάταξη της 3ης Ιουλίου 2014, Tudoran (C‑92/14, EU:C:2014:2051, σκέψη 28), και απόφαση της 9ης Ιουλίου 2020, Raiffeisen Bank και BRD Groupe Societé Générale (C‑698/18 και C‑699/18, EU:C:2020:537, σκέψη 42).


16      Πρβλ. διατάξεις της 8ης Νοεμβρίου 2012, SKP (C‑433/11, EU:C:2012:702, σκέψεις 33 έως 35), και της 3ης Ιουλίου 2014, Tudoran (C‑92/14, EU:C:2014:2051, σκέψη 28), και απόφαση της 9ης Ιουλίου 2020, Raiffeisen Bank και BRD Groupe Societé Générale (C‑698/18 και C‑699/18, EU:C:2020:537, σκέψεις 43 έως 44).


17      Εν πάση περιπτώσει, από την απόφαση περί παραπομπής δεν προκύπτει ότι, κατά την άποψη της ενάγουσας, η υποχρέωση αποπληρωμής σε κούνα του ποσού του εναπομένοντος δανείου, το οποίο εκφράζεται πλέον σε ευρώ και έχει προσαρμοσθεί αναλόγως, προξενεί αφ’ εαυτής σημαντική και αδικαιολόγητη ανισορροπία εις βάρος της. Σχετικά με το ζήτημα του καταχρηστικού χαρακτήρα της ρήτρας προσαρμογής του επιτοκίου, βλ. επικουρικώς σημεία 46 επ. των παρουσών προτάσεων.


18      Αποφάσεις της 14ης Μαρτίου 2019, Dunai (C‑118/17, EU:C:2019:207, σκέψη 38), και της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, OTP Jelzálogbank κ.λπ. (C‑932/19, EU:C:2021:673, σκέψη 30).


19      Για παράδειγμα, στην απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Gutiérrez Naranjo κ.λπ. (C‑154/15, C‑307/15 και C‑308/15, EU:C:2016:980, σκέψη 58), το Δικαστήριο, στο σκεπτικό του όσον αφορά την προστασία που προβλέπεται στην οδηγία 93/13, θέτει ως προϋπόθεση να πρόκειται για περίπτωση που αφορά «τον καταχρηστικό χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/13». Πρβλ., επίσης, διάταξη της 8ης Νοεμβρίου 2012, SKP (C‑433/11, EU:C:2012:702, σκέψη 35), στην οποία το Δικαστήριο αναφέρεται στη «μοναδική σύμβαση που συνήφθη από επαγγελματία με καταναλωτή και αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, στην οποία αναφέρεται η απόφαση περί παραπομπής». Το πρόβλημα αυτό δεν προέκυψε στις υποθέσεις που μνημονεύονται στο σημείο 37 των παρουσών προτάσεων.


20      Πρβλ. σημεία 33 και 34 των παρουσών προτάσεων.


21      Απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2019, Milivojević (C‑630/17, EU:C:2019:123, σκέψεις 41 έως 43).


22      Πρβλ., συναφώς, διάταξη της 3ης Ιουλίου 2014, Tudoran (C‑92/14, EU:C:2014:2051, σκέψεις 26 έως 28), και απόφαση της 9ης Ιουλίου 2020, Raiffeisen Bank και BRD Groupe Societé Générale (C‑698/18 και C‑699/18, EU:C:2020:537, σκέψη 42).


23      Πρβλ., συναφώς, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Bobek στην υπόθεση Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2016:825, σημείο 35), κατά τον οποίο το Δικαστήριο θα πρέπει να κριθεί αναρμόδιο, εάν, σε διαφορετική περίπτωση, θα διενεργούνταν ουσιαστική επαναξιολόγηση περιστατικών προγενεστέρων της προσχώρησης.


24      Επομένως, ήταν διαφορετικό το θέμα στην ήδη μνημονευθείσα απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2019, Milivojević (C‑630/17, EU:C:2019:123), η οποία αφορούσε το ζήτημα της δυνατότητας εφαρμογής των θεμελιωδών ελευθεριών σε νόμο που θεσπίσθηκε μετά την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Κροατίας. Στην περίπτωση αυτή, το Δικαστήριο είχε κηρύξει εαυτόν αρμόδιο, μολονότι στην υπόθεση της κύριας δίκης αμφισβητούνταν τα αποτελέσματα του νόμου αυτού επί σύμβασης δανείου που είχε συναφθεί πριν από την προσχώρηση. Το γεγονός ότι ο νόμος αυτός εφαρμοζόταν και επί συμβάσεων δανείου που συνήφθησαν πριν από την προσχώρηση δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μη τήρηση των θεμελιωδών ελευθεριών. Δεδομένου ότι ο εν λόγω νόμος τροποποίησε επίσης τα αποτελέσματα τα οποία η επίμαχη σύμβαση δανείου παρήγε μετά την προσχώρηση, η διαφορά της κύριας δίκης ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, ήτοι των σχετικών θεμελιωδών ελευθεριών.


25      Πρβλ. διάταξη της 8ης Νοεμβρίου 2012, SKP (C‑433/11, EU:C:2012:702, σκέψεις 33 και 34).


26      Διάταξη της 8ης Νοεμβρίου 2012, SKP (C‑433/11, EU:C:2012:702, σκέψεις 35 και 37).


27      Πρβλ. αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2018, OTP Bank και OTP Faktoring (C‑51/17, EU:C:2018:750, σκέψεις 62 έως 64 και 70), της 14ης Μαρτίου 2019, Dunai (C‑118/17, EU:C:2019:207, σκέψη 37), και της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, OTP Jelzálogbank κ.λπ. (C‑932/19, EU:C:2021:673, σκέψεις 28 έως 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).


28      Πρβλ., συναφώς, αποφάσεις της 21ης Μαρτίου 2013, RWE Vertrieb (C‑92/11, EU:C:2013:180, σκέψη 28), της 3ης Απριλίου 2019, Aqua Med (C‑266/18, EU:C:2019:282, σκέψη 33), και της 26ης Μαρτίου 2020, Mikrokasa και Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty (C‑779/18, EU:C:2020:236, σκέψη 54).