—

gezien het jaarverslag over de werkzaamheden van de Europese Ombudsman in 2021,

—

gezien artikel 10, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU),

—

gezien artikel 15, artikel 24, lid 3, artikel 228 en artikel 298, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU),

—

gezien de artikelen 11, 41, 42 en 43 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”),

—

gezien het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap (UNCRPD),

—

gezien Verordening (EU, Euratom) 2021/1163 van het Europees Parlement van 24 juni 2021 inzake het statuut en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van het ambt van de Europese Ombudsman (statuut van de Europese Ombudsman) en tot intrekking van Besluit 94/262/EGKS, EG, Euratom (1),

—

gezien de Europese Code van goed administratief gedrag, zoals goedgekeurd door het Parlement op 6 september 2001,

—

gezien de raamovereenkomst inzake samenwerking die op 15 maart 2006 is gesloten tussen het Parlement en de Europese Ombudsman, en die op 1 april 2006 in werking is getreden,

—

gezien zijn eerdere resoluties over de werkzaamheden van de Europese Ombudsman,

—

gezien zijn resolutie van 9 maart 2022 over het in gesprek gaan met burgers: het petitierecht, het recht zich te wenden tot de Europese Ombudsman en het Europees burgerinitiatief (2),

—

gezien artikel 54 en artikel 232, lid 1, van zijn Reglement,

—

gezien het verslag van de Commissie verzoekschriften (A9-0054/2023),

A.

overwegende dat het jaarverslag van 2021 over de werkzaamheden van de Europese Ombudsman op 7 juni 2022 officieel werd aangeboden aan de Voorzitter van het Parlement en dat de ombudsman, mevrouw Emily O’Reilly, haar verslag op 8 september 2022 in Brussel aan de Commissie verzoekschriften heeft voorgelegd;

B.

overwegende dat de artikelen 20, 24 en 228 VWEU en artikel 43 van het Handvest de Europese Ombudsman de bevoegdheid geven om klachten in ontvangst te nemen over gevallen van wanbeheer bij het optreden van de instellingen, organen of instanties van de Europese Unie, uitgezonderd van het Hof van Justitie van de Europese Unie bij de uitoefening van zijn gerechtelijke taken;

C.

overwegende dat in artikel 15 van het VWEU staat: “Om goed bestuur te bevorderen en de deelneming van het maatschappelijk middenveld te waarborgen, werken de instellingen, organen en instanties van de Unie in een zo groot mogelijke openheid”, en “Iedere burger van de Unie en iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel in een lidstaat heeft recht op toegang tot documenten van de instellingen, organen en instanties van de Unie”; overwegende dat het waarborgen dat de burgers van de EU diensten van hoge kwaliteit krijgen en dat de EU-administratie inspeelt op hun behoeften en zorgen, van essentieel belang is om de rechten en fundamentele vrijheden van de burgers te beschermen;

D.

overwegende dat in het Handvest in artikel 41 inzake het recht op behoorlijk bestuur onder meer staat dat “eenieder […] er recht op [heeft] dat zijn zaken onpartijdig, billijk en binnen een redelijke termijn door de instellingen, organen en instanties van de Unie worden behandeld”;

E.

overwegende dat overeenkomstig artikel 298, lid 1, VWEU de instellingen, organen en instanties van de Unie bij de vervulling van hun taken op een open, doeltreffend en onafhankelijk Europees ambtenarenapparaat steunen;

F.

overwegende dat het recht om zich tot de Europese Ombudsman te wenden, het recht om een verzoekschrift in te dienen en het Europees burgerinitiatief participatie-instrumenten zijn die de transparantie, de participerende democratie en een actief Europees burgerschap bevorderen;

G.

overwegende dat de Ombudsman in 2021 20 536 personen heeft geholpen en 338 onderzoeken heeft geopend, waarvan 332 op basis van een klacht en 6 op eigen initiatief, en 305 onderzoeken heeft afgesloten (waarvan 300 op basis van een klacht en 5 op eigen initiatief); overwegende dat het grootste deel van de onderzoeken betrekking had op de Commissie (208 onderzoeken of 61,5 %); overwegende dat de volgende grootste aantallen betrekking hadden op de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) (16 onderzoeken of 4,7 %), het Parlement (13 onderzoeken of 3,8 %), het Europees Bureau voor personeelsselectie (13 onderzoeken of 3,8 %), het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) (elf onderzoeken of 3,3 %), het Europees Geneesmiddelenbureau (acht onderzoeken of 2,4 %), de Raad van de Europese Unie (zeven onderzoeken of 2,1 %), het Europees Bureau voor fraudebestrijding (zes onderzoeken of 1,8 %) en andere instellingen (34 onderzoeken of 10,1 %);

H.

overwegende dat de drie belangrijkste punten van zorg in de onderzoeken die door de Ombudsman in 2021 zijn afgesloten, betrekking hadden op transparantie en verantwoordingsplicht (toegang tot informatie en documenten) (29 %), de dienstencultuur (26 %) en het juiste gebruik van discretionaire bevoegdheden (waaronder in inbreukprocedures) (18 %); overwegende dat andere punten van zorg betrekking hebben op eerbiediging van procedurele rechten, eerbiediging van grondrechten, goed beheer van personeelszaken, goed financieel beheer, publieke participatie in het besluitvormingsproces van de EU, ethische kwesties en klokkenluiden binnen het EU-bestuur;

I.

overwegende dat de Ombudsman in het kader van haar strategische werkzaamheden in 2021 zes nieuwe strategische onderzoeken heeft geopend: over de wijze waarop de Commissie de “draaideur”-overstappen van haar personeelsleden beheert; over de transparantie van de contacten van de Commissie met vertegenwoordigers van de tabaksindustrie; over de wijze waarop Frontex zijn verplichtingen op het gebied van de grondrechten nakomt en verantwoording aflegt over zijn toegenomen verantwoordelijkheden; over de wijze waarop het Europees Defensieagentschap de kandidatuur van zijn voormalige directeur voor een hoge functie bij Airbus heeft behandeld; over de wijze waarop de Commissie toezicht houdt op EU-middelen die worden gebruikt voor de bevordering van het recht op zelfstandig wonen van personen met een handicap en van ouderen; en over de wijze waarop de Europese Investeringsbank bepaalde persoonlijke informatie van sollicitanten bewaart alvorens aanwervingsbesluiten te nemen;

J.

overwegende dat de Ombudsman in het kader van een breed onderzoek naar “draaideuren” een steekproef van honderd besluiten van de Commissie in de periode 2019-2021 heeft onderzocht en heeft vastgesteld dat de Commissie slechts twee activiteiten heeft verboden;

K.

overwegende dat het in 2021 twintig jaar geleden was dat Verordening (EG) nr. 1049/2001 (3) (transparantieverordening) inzake de toegang van het publiek tot documenten in werking trad; overwegende dat de Ombudsman in 2021 de toegang tot documenten het hele jaar door tot een aandachtspunt van het bureau heeft gemaakt, aangezien transparantie het belangrijkste onderwerp van klachten en de prioriteit van zijn werk blijft; overwegende dat de Ombudsman een openbare conferentie heeft georganiseerd over hoe de transparantieverordening moet worden gemoderniseerd om aan de publieke behoeften op dit gebied te voldoen;

L.

overwegende dat het HvJ-EU herhaaldelijk heeft geoordeeld dat juist openheid in het wetgevingsproces ertoe bijdraagt dat de instellingen in de ogen van de Europese burgers meer legitimiteit krijgen en dat hun vertrouwen in de instellingen toeneemt doordat uiteenlopende standpunten openlijk kunnen worden besproken; overwegende dat juist afwezigheid van informatie en debat volgens het HvJ-EU bij de burgers twijfel kan doen ontstaan en ertoe bijdraagt dat misinformatie wordt verspreid, niet alleen over de rechtmatigheid van een individuele handeling, maar ook over de legitimiteit van het gehele besluitvormingsproces (4);

M.

overwegende dat het vergroten van de burgerparticipatie en het zorgen voor transparantie op EU-niveau van essentieel belang zijn om de waargenomen kloof tussen de EU, haar instellingen, haar burgers en representatieve organisaties te overbruggen, het lage vertrouwen van de burgers in de EU-instellingen weg te nemen en een echte democratie op verschillende niveaus tot stand te brengen; overwegende dat de Ombudsman een sleutelrol speelt in het overbruggen van deze kloof;

N.

overwegende dat de tot de Ombudsman gerichte klachten van burgers een essentieel onderdeel van de participerende democratie en de legitimiteit van het besluitvormingsproces van de Unie vormen, aangezien deze de transparantie en behoorlijk bestuur binnen de instellingen en organen van de EU bevorderen; overwegende dat de rol van de Ombudsman zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld en hij nu op eigen initiatief kan bijdragen tot het aanpakken van systemische problemen binnen het bestuur van de EU en aanbevelingen kan doen voor verbetering met het oog op het oplossen van problemen met betrekking tot wanbeheer, zodat hij een steeds belangrijkere rol in de levens van burgers krijgt in verband met kwesties zoals het milieu, migratie en gezondheid;

O.

overwegende dat indien een klacht buiten haar mandaat valt, de Ombudsman de indiener kan aanraden zich tot een andere autoriteit of tot de Commissie verzoekschriften te wenden;

P.

overwegende dat het HvJ-EU heeft benadrukt dat het door de EU gehanteerde democratische model twee dimensies heeft: representatieve democratie, gebaseerd op artikel 10, leden 1 en 2, VEU, en participerende democratie, gebaseerd op artikel 10, lid 3, VEU; overwegende dat de eerste dimensie inhoudt dat de vertegenwoordigers van de burgers verantwoording moeten afleggen voor de besluiten die zij nemen en de tweede dimensie de burgers in staat stelt deel te nemen aan het besluitvormingsproces; overwegende dat het HvJ-EU heeft bepaald dat transparantie in beide dimensies relevant is (5);

Q.

overwegende dat het bureau van de Ombudsman bij zijn strategische werkzaamheden in 2021 zijn eigen nieuwe en strategische initiatieven heeft genomen over de wijze waarop de instellingen, organen en instanties van de Unie sms- en chatberichten registreren die door personeelsleden in hun professionele hoedanigheid zijn verzonden/ontvangen; over artificiële intelligentie en het EU-bestuur; over de plicht van het EU-bestuur om het publiek te informeren over de wijze waarop het recht van toegang van het publiek tot EU-documenten kan worden uitgeoefend; over de transparantie van het EU-portaal voor het beheer van door EU-instellingen gegunde aanbestedingen; over de transparantieverplichtingen van de Commissie in het kader van de komende herziening van de EU-tabakswetgeving; over de wijze waarop de Commissie informatie beschikbaar stelt over bijeenkomsten tussen commissarissen en organisaties of zelfstandigen; en over de wijze waarop de Commissie de eerbiediging van de mensenrechten in het kader van internationale handelsovereenkomsten waarborgt;

R.

overwegende dat het HvJ-EU, wanneer het verwijst naar het verlenen van een zo ruim mogelijk recht van toegang tot EU-documenten aan het publiek, heeft verklaard dat openheid in dat opzicht bijdraagt tot de versterking van de democratie doordat de burgers alle informatie die aan een wetgevingshandeling ten grondslag ligt, kunnen controleren; overwegende dat het HvJ-EU heeft betoogd dat de mogelijkheid voor de burgers om kennis te nemen van de grondslagen van wetgevingshandelingen immers een voorwaarde voor een doeltreffende uitoefening van hun democratische rechten is (6);

S.

overwegende dat het HvJ-EU artikel 10, lid 3, VEU zo heeft uitgelegd dat medewetgevers in een op het beginsel van democratische legitimiteit gebaseerd systeem tegenover het publiek verantwoording moeten afleggen over hun handelingen; overwegende dat het HvJ-EU heeft bepaald dat de uitoefening door de burgers van hun democratische rechten inhoudt dat het besluitvormingsproces in de instellingen die aan de wetgevingsprocedures deelnemen, op de voet kan worden gevolgd en dat alle relevante informatie toegankelijk is (7);