Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Cúigiú Dlísheomra)
7 Samhain 2024 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Dlínse in ábhair shibhialta – Rialachán (AE) Uimh. 650/2012 – Airteagal 10(1) – Dlínse choimhdeach in ábhair chomharbais – Gnáthchónaí an duine éagtha tráth a bháis i dtríú Stát – Critéar maidir le suíomh shócmhainní an eastáit i mBallstát – Tráth cinniúnach – Measúnú tráth a bháis)
I gCás C‑291/23 [Hantoch], (i)
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ó Landgericht Düsseldorf (Cúirt Réigiúnach Düsseldorf, an Ghearmáin), trí bhreith an 27 Aibreán 2023, a fuarthas ag an gCúirt an 8 Bealtaine 2023, sna himeachtaí
LS
v
PL,
tugann AN CHÚIRT (an Cúigiú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: I. Jarukaitis, Uachtarán an Ceathrú Dlísheomra, ag gníomhú dó i gcáil Uachtarán an Cúigiú Dlísheomra, D. Gratsias agus E. Regan (Rapóirtéir), Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: M. Campos Sánchez-Bordona,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
– Rialtas na Spáinne, ag I. Herranz Elizalde, i gcáil Gníomhaire,
– an Coimisiún Eorpach, ag L. Hohenecker agus W. Wils, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim
an breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1 Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 10 de Rialachán (AE) Uimh. 650/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Iúil 2012 maidir le dlínse, an dlí is infheidhme, aithint agus forfheidhmiú cinntí agus glacadh le hionstraimí barántúla agus iad a fhorfheidhmiú in ábhair chomharbais agus maidir le Deimhniú Eorpach Comharbais a chruthú (IO 2012 L 201, lch. 107)
2 Rinneadh an iarraidh in imeachtaí idir LS agus PL maidir le comharbas duine éagtha san Éigipt.
An dlí lena mbaineann
3 Foráiltear mar seo a leanas le haithrisí 7, 23, 30 agus 37 de Rialachán Uimh. 650/2012:
‘(7) Ba chóir oibriú ceart an mhargaidh inmheánaigh a éascú trí na baic ar shaorghluaiseacht daoine a bhfuil deacrachtaí acu faoi láthair a gcearta a fheidhmiú i gcomhthéacs comharbais a bhfuil impleachtaí trasteorann ag baint leis a dhíothú. Sa limistéar Eorpach ceartais, ní foláir do na saoránaigh a bheith in ann a gcomharbas a eagrú roimh ré. Ní foláir cearta na n‑oidhrí agus na leagáidithe, cearta na ndaoine eile a bhfuil dlúthbhaint acu leis an duine éagtha chomh maith le cearta chreidiúnaithe an chomharbais a ráthú ar bhealach éifeachtach.
[...]
(23) I bhfianaise shoghluaiseacht na saoránach a bheith ag méadú agus d’fhonn riaradh cuí an cheartais a áirithiú laistigh den Aontas agus a áirithiú go bhfuil toisc chónaisc dílis idir an comharbas agus an Ballstát ina bhfeidhmítear dlínse, ba cheart go bhforálfaí leis an Rialachán seo gurb é an toisc chónaisc ginearálta chun an dlínse agus an dlí is infheidhme araon a chinneadh gnáthchónaí an duine éagtha tráth a bháis. D’fhonn an gnáthchónaí a chinneadh, ba cheart don údarás a bheidh ag déileáil leis an gcomharbas measúnú iomlán a dhéanamh ar imthosca shaol an duine éagtha le linn na mblianta roimh a bhás agus tráth a bháis, agus na gnéithe fíorasacha ábhartha go léir á gcur san áireamh, go háirithe fad agus rialtacht láithreacht an duine éagtha sa Stát lena mbaineann agus na dálaí agus na cúiseanna a bhí leis an láithreacht sin. Ba cheart go léireofaí leis an ngnáthchónaí a chinntear sa chaoi sin nasc dlúth, cobhsaí leis an Stát lena mbaineann, agus spriocanna sainiúla an Rialacháin seo á gcur san áireamh.
[...]
(30) D’fhonn a áirithiú go bhféadfaidh cúirteanna na mBallstát ar fad, ar bhonn na bhforas céanna, dlínse a fheidhmiú maidir le comharbas daoine nach bhfuil gnáthchónaí orthu i mBallstát tráth a mbáis, ba cheart go liostófaí go hiomlán leis an Rialachán seo, in ord ordlathach, na forais lena bhféadfar dlínse choimhdeach mar sin a fheidhmiú go cuimsitheach.
[...]
(37) Ionas go mbeadh na saoránaigh in ann leas a bhaint as buntáistí an mhargaidh inmheánaigh, le deimhneacht iomlán dhlíthiúil, ba cheart go gcuirfeadh an Rialachán seo ar an eolas iad roimh ré faoin dlí a bheadh infheidhme maidir lena gcomharbas. Ba cheart rialacha comhchuibhithe um easaontacht dlíthe a thabhairt isteach chun torthaí a thiocfadh salach ar a chéile a sheachaint. Ba cheart go n‑áiritheofaí leis an bpríomhriail go rialófar an comharbas le dlí intuartha, a bhfuil dlúthnasc aige leis. Ar chúiseanna deimhneachta dlíthiúla agus chun ilroinnt an chomharbais a sheachaint, ba cheart go rialódh an dlí sin an comharbas ina iomláine, is é sin le rá, an mhaoin uile is cuid den eastát, gan aird ar chineál na sócmhainní agus gan aird ar cibé an bhfuil na sócmhainní suite i mBallstát eile nó i dtríú Stát. ’
4 Áirítear i gCaibidil II den Rialachán sin, dar teideal ‘Dlínse’, inter alia, Airteagail 4 agus 10 de.
5 Foráiltear mar seo a leanas in Airteagal 4 den Rialachán sin, dar teideal ‘Dlínse ghinearálta’:
‘Is ag cúirteanna an Bhallstáit, ina raibh gnáthchónaí ag an duine éagtha tráth a bháis, a bheidh dlínse chun rialú ar an gcomharbas sin ina iomláine.’
6 Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 10 den Rialachán sin, dar teideal ‘Dlínse choimhdeach’:
‘1. I gcás nach raibh gnáthchónaí ar an duine éagtha i mBallstát tráth a bháis, is ag cúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sócmhainní de chuid an eastáit suite mar sin féin a bheidh dlínse chun rialú ar an gcomharbas ina iomláine:
a) sa mhéid go raibh náisiúntacht an Bhallstáit sin ag an duine éagtha tráth a bháis; nó, dá uireasa sin;
b) sa mhéid go raibh gnáthchónaí ar an duine éagtha roimhe sin sa Bhallstát sin, ar choinníoll nach mbeadh tréimhse níos mó ná cúig bliana imithe in éag ón uair a athraíodh an gnáthchónaí sin, tráth a mbeidh na himeachtaí os comhair na cúirte.
2. I gcás nach mbeidh dlínse ag aon chúirt i mBallstát de bhun mhír 1, beidh dlínse mar sin féin ag cúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sócmhainní de chuid an eastáit suite chun rialú ar na sócmhainní sin.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear
7 Rugadh an duine éagtha san Éigipt, agus chónaigh sé agus d’oibrigh sé ar feadh blianta fada sa Ghearmáin, áit a thosaigh sé teaghlach freisin. Nuair a fuair sé bás san Éigipt an 18 Márta 2017, bhí dénáisiúntacht Ghearmánach agus Éigipteach aige.
8 Tar éis scor dá ghníomhaíocht ghairmiúil sa Ghearmáin, bhí cónaí ar an duine éagtha go príomha san Éigipt. Bhain sé leas as árachas breoiteachta agus pinsean scoir Gearmánach, ónar aistrigh sé, trí bhuanordú, na sochair i gcuntas bainc sa Ghearmáin, a coinníodh chun na críche sin amháin, chuig a chuntas bainc san Éigipt. Ós rud é go bhfuair sé a phinsean faoi chiste árachais na Gearmáine le haghaidh lianna, bhí sé faoi dhliteanas cáin a íoc sa Ghearmáin freisin.
9 Is iad LS agus PL sleachta an duine éagtha. Is é PL an t‑aon oidhre tiomnach amháin.
10 Thug LS caingean os comhair Landgericht Düsseldorf (Cúirt Réigiúnach Düsseldorf, an Ghearmáin), an chúirt a rinne an tarchur, ag lorg faisnéis áirithe agus íocaíocht suime airgid ó PL i leith ceart chun scair fhorchoimeádta a fháil. Measann sí go bhfuil dlínse idirnáisiúnta ag an gcúirt sin chun a hiarratas a éisteacht. Áitíonn sí, ar an dáta a osclaíodh an chomharbais, go raibh sócmhainní de chuid an eastáit ag an duine éagtha sa Ghearmáin arb é a bhí iontu, sa bhreis ar na sócmhainní a bhí i seilbh bhanc na Gearmáine, inter alia éilimh i gcoinne na n‑údarás cánach agus cuideachta phríobháideach árachais sláinte.
11 Conspóideann PL dlínse idirnáisiúnta na cúirte a rinne an tarchur.
12 Dar le PL, bhí gnáthchónaí deireanach ar an duine éagtha, de réir bhrí Airteagal 4 de Rialachán Uimh. 650/2012, san Éigipt. Mar sin féin, d’fhéadfaí a dlínse a bhunú, mar mhalairt air sin, de bhun Airteagal 10(1)(a) de Rialachán Uimh. 650/2012, ar bhonn sócmhainní de chuid an eastáit a bheith suite sa Ghearmáin. Tá amhras uirthi, áfach, maidir le léiriú na forála sin.
13 Tugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara nach bhfuil litríocht dhlíthiúil na Gearmáine ar aon intinn maidir le cathain ba cheart measúnú a dhéanamh ar an gcoinníoll maidir le sócmhainní de chuid an eastáit a bheith i mBallstát na cúirte ar tugadh na himeachtaí os a comhair, de réir bhrí Airteagal 10(1)(a) de Rialachán Uimh. 650/2012. De réir cuid den litríocht, is é am an bháis atá cinntitheach, ach meastar i litríocht eile gurb é an tráth a dhéantar an t‑iarratas atá tábhachtach.
14 Dar leis an gcúirt sin, tá tábhacht chinntitheach ag baint leis an bhfreagra ar an gceist sin, ós rud é, sa chás seo, ar dháta an bháis, go raibh iarmhéid dearfach i gcuntas an duine éagtha i mbanc Gearmánach, mar shócmhainn de chuid an eastáit suite sa Ghearmáin, ach, ar an dáta a tionscnaíodh an chaingean sna príomhimeachtaí, go raibh an cuntas sin dúnta cheana féin.
15 Sna himthosca sin, chinn Landgericht Düsseldorf (Cúirt Réigiúnach Düsseldorf) bac a chur ar na himeachtaí agus an cheist seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘An bhfuil an léiriú ar Airteagal 10 de [Rialachán Uimh. 650/2012], maidir leis an gceist an raibh ann do shócmhainní de chuid an eastáit i mBallstát na cúirte a bhfuiltear os a comhair, bunaithe ar am an chomharbais nó ar an am a tionscnaíodh an chaingean?’
An cheist a tharchuirtear
16 Lena ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 10(1) de Rialachán Uimh. 650/2012 a léiriú sa chaoi, d’fhonn a chinneadh an bhféadfaidh cúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sócmhainní an eastáit suite dlínse choimhdeach a fheidhmiú, chun rialú a thabhairt ar an gcomharbas ina iomláine, gur gá a scrúdú an bhfuil na sócmhainní sin suite sa Bhallstát sin, ní tráth a théitear os comhair na gcúirteanna sin ach tráth an bháis.
17 I gcomhréir leis an gcásdlí socair, ar mhaithe le foráil de dhlí an Aontais a léiriú, ba cheart go gcuirfí san áireamh ní hamháin foclaíocht na forála, ach freisin an comhthéacs ina bhfuil sí leagtha síos agus na cuspóirí atá á saothrú leis na rialacha a bhfuil sí mar chuid dóibh (breithiúnas an 1 Lúnasa 2022, Sea Watch, C‑14/21 agus C‑15/21, EU:C:2022:604, mír 115 agus an cásdlí dá dtagraítear).
18 Ar an gcéad dul síos, maidir le foclaíocht Airteagal 10(1) de Rialachán Uimh. 650/2012, ba cheart a thabhairt faoi deara go leagtar síos leis an bhforáil sin riail dlínse lena bhforáiltear, i gcás nach bhfuil gnáthchónaí ar an duine éagtha i mBallstát tráth a bháis, go mbeidh dlínse mar sin féin ag cúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sócmhainní de chuid an eastáit suite chun rialú ar an gcomharbas ina iomláine más rud é go raibh náisiúntacht an Bhallstáit sin ag an duine éagtha tráth a bháis nó, dá uireasa sin, go raibh gnáthchónaí air roimhe sin sa Bhallstát sin.
19 Cé gur fíor nach dtugtar aon soiléiriú le hAirteagal 10(1) de Rialachán Uimh. 650/2012 maidir leis an am atá le cur san áireamh chun measúnú a dhéanamh an bhfuil sócmhainní an eastáit suite i mBallstát, foráiltear go sainráite le hAirteagal 10(1)(a) den Rialachán sin gurb é ‘tráth a bháis’ an dáta ábhartha chun an Ballstát ina raibh gnáthchónaí an duine lena mbaineann agus chun a náisiúntacht a chinneadh. Ceanglaítear le hAirteagal 10(1)(b) den Rialachán sin, nuair nach bhfuil náisiúntacht Bhallstáit ag an duine éagtha tráth a bháis, a ghnáthchónaí ‘roimhe sin’ a chur san áireamh.
20 Dá bhrí sin, bunaítear le hAirteagal 10(1) de Rialachán Uimh. 650/2012 dlínse choimhdeach an Bhallstáit ina bhfuil na sócmhainní de chuid an eastáit suite ar choinníollacha atá le comhlíonadh tráth an bháis ar a dhéanaí.
21 Ar an dara dul síos, maidir leis an gcomhthéacs ina bhfuil Airteagal 10(1) de Rialachán Uimh. 650/2012, is léir ó Airteagail 4 agus 10 den Rialachán sin agus ó aithrisí 23 agus 30 de, d’fhonn a mheas an gcomhlíontar na critéir maidir le cur chun feidhme na dlínse ginearálta nó na dlínse coimhdí, go mbraitheann an Rialachán sin, mar riail ghinearálta, ar thráth an bháis.
22 Is gnách go léiríonn an imthoisc sin freisin, mura gcuirtear a mhalairt in iúl, gurb é an t‑am sin nach mór a chur san áireamh d’fhonn a mheas an gcomhlíontar ceann de na critéir sin maidir le dlínse, sa chás seo, an critéar a bhaineann le sócmhainní de chuid an eastáit a bheith ann i mBallstát na cúirte ar tugadh na himeachtaí os a comhair, dá bhforáiltear in Airteagal 10(1) de Rialachán Uimh. 650/2012.
23 Thairis sin, is é is aidhm do na critéir dlínse sin naisc a bhunú idir an duine éagtha agus an Ballstát a fheidhmíonn dlínse. Sna himthosca sin, luíonn sé le réasún staid na sócmhainní tráth bhás an duine éagtha a raibh úinéireacht aige orthu a chur san áireamh.
24 Ar an tríú dul síos, tacaítear leis an léiriú sin leis na cuspóirí a shaothraítear leis an Rialachán sin, arb é atá i gceist leo, mar is léir ó aithrisí 7 agus 37 de, inter alia, a áirithiú go bhféadfaidh saoránaigh a gcomharbas a eagrú roimh ré, le deimhneacht dhlíthiúil iomlán agus ar bhealach intuartha, agus cearta oidhrí agus leagáidithe, daoine eile a bhfuil dlúthbhaint acu leis an duine éagtha agus creidiúnaithe an eastáit á ráthú go héifeachtach.
25 Chuirfí gnóthú na gcuspóirí sin i mbaol dá mba dhócha go mbraithfeadh dlínse ar imthosca tar éis an bháis, amhail sócmhainní de chuid an eastáit a leachtú nó a aistriú chuig Ballstát eile tar éis an bháis.
26 Dá bhrí sin, d’fhonn a chinneadh, de bhun Airteagal 10(1)(a) de Rialachán Uimh. 650/2012, an bhfuil an chúirt ar tugadh na himeachtaí os a comhair in ann dlínse choimhdeach a fheidhmiú i bhfianaise sócmhainní de chuid an eastáit a bheith i mBallstát na cúirte sin, is gá brath ní ar an tráth a thugtar imeachtaí os comhair na cúirte sin ach ar thráth an bháis.
27 Ag féachaint do na breithnithe go léir thuas, ba cheart a thabhairt mar fhreagra ar an gceist a tharchuirtear nach mór Airteagal 10(1) de Rialachán Uimh. 650/2012 a léiriú sa chaoi, d’fhonn a chinneadh an bhféadfaidh cúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sócmhainní an eastáit suite dlínse choimhdeach a fheidhmiú, chun rialú a thabhairt ar an gcomharbas ina iomláine, gur gá a scrúdú an bhfuil na sócmhainní sin suite sa Bhallstát sin, ní tráth a théitear os comhair na gcúirteanna sin ach tráth an bháis.
Costais
28 Ós rud é, a mhéid a bhaineann leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (cúigiú dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 10(1) de Rialachán (AE) Uimh. 650/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Iúil 2012 maidir le dlínse, an dlí is infheidhme, aithint agus forfheidhmiú cinntí agus glacadh le hionstraimí barántúla agus iad a fhorfheidhmiú in ábhair chomharbais agus maidir le Deimhniú Eorpach Comharbais a chruthú,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
d’fhonn a chinneadh an bhféadfaidh cúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sócmhainní an eastáit suite dlínse choimhdeach a fheidhmiú, chun rialú a thabhairt ar an gcomharbas ina iomláine, is gá a scrúdú an bhfuil na sócmhainní sin suite sa Bhallstát sin, ní tráth a bhfuiltear os comhair na gcúirteanna sin ach tráth báis.
Sínithe
* Teanga an cháis: an Ghearmáinis.
i Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.