Op 3 juni 1971 bood de firma Matisa-Maschinen-GmbH bij het Hauptzollamt Berlin-Packhof een Matisa-stop-, egaliseer- en richtmachine ter inklaring aan. Het betreft hier een railvoertuig, dat is bestemd voor het onderhoud van spoorbanen en dient om ballast onder de dwarsliggers te brengen en de rails te richten. De machine bestaat uit een overdekt wagenonderstel en is voorzien van de nodige werktuigen voor de beoogde werkzaamheden, namelijk vier stopbussen met elk twee paar stopijzers, spoorlichters, spoorschifters en niveauregelaars. De machine heeft een dieselmotor die niet slechts dient voor de aandrijving van de verschillende werktuigen en de voortbeweging van het gehele voertuig tijdens het werk, maar ook voor een snelle verplaatsing — waarbij het voertuig zowel voor- als achterwaarts een snelheid van 80 km per uur bereikt — wanneer de werktuigen buiten bedrijf zijn.

Het Hauptzollamt deelde de machine aanvankelijk in onder post 84.23 A II b van het gemeenschappelijk douanetarief.

Post 84.23 luidt:

Bij wijzigingsbeschikking van 2 maart 1972 deelde het Hauptzollamt de machine in onder post 86.04 B op grond dat het geen werkmachine was, doch een voertuig voor het onderhoud van spoorbanen, wegens zijn vermogen zich snel en op eigen kracht over de spoorbaan te verplaatsen. Post 86.04 luidt:

Na tevergeefs een bezwaarschrift tegen de wijzigingsbeschikking te hebben ingesteld, wendde de firma Matisa-Maschinen-GmbH zich in beroep tot het Finanzgericht Berlin met een verzoek tot nietigverklaring der beschikking.

In dit geding stelde het Hauptzollamt dat het hier niet gaat om een werkmachine in de zin van post 84.23, omdat de machine zich snel over het spoorwegnet kan verplaatsen en daarom als motorwagen moet worden ingedeeld onder post 86.04. Het beroept zich hiertoe vooral op de toelichtingen bij de nomenclatuur van Brussel op post 86.04, luidende:

Het Hauptzollamt meent dat de term motorwagen in de zin van post 86.04 niet slechts railvoertuigen voor personen- en goederenvervoer omvat, doch ook dienstwagens voor baanonderhoud en ten behoeve van het spoorwegverkeer.

Daarentegen meent de firma Matisa dat de term motorwagen slechts hoofdzakelijk voor personen- of goederenverkeer bestemde voertuigen kan omvatten. De hierbedoelde machine moet worden beschouwd als een werkmaschine.

Zij meent dat het Hauptzollamt zich zijnerzijds niet kan beroepen op de toelichtingen bij de nomenclatuur van Brussel. Deze toelichtingen zijn volgens haar onwetting, omdat zij ten aanzien van de draagwijdte van post 86.04 veel verder gaan dan de formele inhoudsomschrijving van deze post. Egaliseermachines worden bijvoorbeeld uitdrukkelijk genoemd in post 84.23.

Het Finanzgericht Berlin (IIIe Kamer) besloot bij beschikking van 19 maart 1975 de behandeling te schorsen en het Hof van Justitie te verzoeken om een prejudiciële beslissing inzake de volgende vragen:

De verwijzingsbeschikking is ingekomen ter griffie op 1 april 1975.

De Commissie der Europese Gemeenschappen, ten deze vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur J. Amphoux, als gemachtigde, bijgestaan door de heer Götz zur Hausen, lid van de juridische dienst, heeft overeenkomstig artikel 20 van het Statuut van het Hof van Justitie schriftelijke opmerkingen ingediend.

De Commissie wijst voor de draagwijdte van de toelichtingen bij de nomenclatuur van Brussel op de jurisprudentie van het Hof volgens welke aan deze toelichtingen, zolang gemeenschapsrechtelijke bepalingen terzake ontbreken, het gezag toekomt van waardevolle hulpmiddelen bij de uitlegging der tariefposten van het gemeenschappelijk douanetarief.

De Commissie wijst op de noodzaak van een uniforme toepassing van het gemeenschappelijk douanetarief in de gehele Gemeenschap en meent dat de toelichtingen een belangrijk hulpmiddel bij de uitlegging zijn en een juiste toepassing van het gemeenschapsrecht mogelijk maken.

Omtrent de indeling van de stop-, egaliseer- en richtmachine, merkt de Commissie op dat volgens aantekening nr. 1, sub k, van afdeling XVI van het gemeenschappelijk douanetarief (machines en toestellen; electrotechnisch materieel) indeling onder post 84.23 automatisch uitgesloten is wanneer dit werktuig behoort tot de categorie vervoermaterieel.

Derhalve moet het begrip vervoermaterieel in de zin van afdeling XVII worden gedefinieerd, en met name het in hoofdstuk 86 van het gemeenschappelijk douanetarief gebezigde begrip rollend en ander materieel voor spoor- en tramwegen.

Waar het in casu gaat om een voertuig met zelfaandrijving, komt de vraag uiteindelijk neer op de uitlegging van het begrip motorwagen in de zin van post 86.04.

De Commissie herinnert eraan dat het Comité voor de nomenclatuur van de internationale douaneraad indertijd was geraadpleegd over de tariefindeling van een praktisch gelijke machine als de onderhavige en zich daarbij had uitgesproken voor indeling onder post 86.04, en dat daarna de toelichtingen op deze post in die zin waren gewijzigd.

Volgens de Commissie gaat het in casu ook om een motorwagen, die valt onder post 86.04.

Uit de opzet van hoofdstuk 86 blijkt dat men daaronder al het spoorwegmateriaal heeft willen brengen, en wel niet alleen het rollend materiaal, doch ook vast materiaal. Dit wordt trouwens bevestigd door de toelichtingen bij de nomenclatuur van Brussel inzake hoofdstuk 86, luidende:

Weliswaar brengt de omstandigheid dat een machine zich op rails voortbeweegt, op zichzelf niet mede dat zij behoort tot de categorie rollend materieel voor spoorwegen in de zin van hoofdstuk 86. Voor zodanige indeling is het beslissende criterium dat deze machines bestemd zijn op een spoorwegnet van een bepaalde omvang te rijden. Wat in het bijzonder het begrip motorwagen in de zin van post 86.04 betreft, gaat het erom of' het voertuig zich op eigen kracht over het gehele spoorwegnet kan voortbewegen, zonder dat — zoals bij locomotieven — het trekken of duwen van andere spoorwegvoertuigen op de voorgrond staat.

Dat op eigen kracht voortbewogen machines voor het onderhoud van spoorbanen behoren tot post 86.04, blijkt overigens ook bij vergelijking met de tekst van post 86.06, welke voertuigen omvat die zijn bestemd voor het onderhoud van de spoorbanen en — niet op eigen kracht doch door locomotieven — over rails kunnen worden voortbewogen.

In de toelichting bij de nomenclatuur van Brussel inzake deze post worden stopmachines ook uitdrukkelijk (sub 4) genoemd. Blijkbaar stemmen dus de toelichtingen op deze laatste post ten aanzien van de indeling van machines voor het onderhoud van spoorbanen overeen met die van post 86.04, behoudens op het punt van de zelfaandrijving, hetgeen de beide posten onderscheidt.

De Commissie acht het volstrekt niet gerechtvaardigd en volkomen onlogisch op grond van een dergelijke aandrijfkracht aan te nemen dat het werktuig niet als vervoermaterieel kan worden beschouwd, en het in te delen onder hoofdstuk 84. Een werktuig zonder zelfaandrijving heeft nog veel minder het karakter van rollend materieel als hetzelfde werktuig met zelfaandrijving, dat veel meer verwant is aan locomotieven.

De Commissie zou de gestelde vragen dan ook als volgt willen beantwoorden:

De firma Matisa-Maschinen-GmbH, ten deze vertegenwoordigd door W. Schlüter, advocaat te Bielefeld, en de Commissie der Europese Gemeenschappen, ten deze vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur J. Amphoux, als gemachtigde, bijgestaan door de heer Götz zur Hausen, lid van de juridische dienst, hebben ter terechtzitting van 24 september 1975 mondelinge opmerkingen gemaakt.

De Advocaat-Generaal heeft ter terechtzitting van 14 oktober 1975 conclusie genomen.