Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 17ης Σεπτεμβρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑407/25 [Tersten] (i)
Belgische Staat – Administratie Douane en Accijnzen
Ποινική δίκη
κατά
NV SI,
LM Kft,
LC,
BÜ Kft,
JS,
BZ,
QJF Kft,
LS,
SH Kft,
ZJ,
JZ,
XH,
HS,
3H H & LS GmbH
[αίτηση του hof van beroep te Brussel (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική διαδικασία – Ευρωπαϊκή Εισαγγελία – Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 – Άρθρο 24, παράγραφος 2 – Κοινοποίηση πληροφοριών στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία – Άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ – Αρχή της καλόπιστης συνεργασίας – Άρθρο 27 – Δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης – Αρμοδιότητα των εθνικών ερευνητικών αρχών – Ανάληψη υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κατά το στάδιο της διερεύνησης – Ανάληψη υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μετά την άσκηση ποινικής δίωξης – Αρχή της δικονομικής αυτονομίας των κρατών μελών »
1. Δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1939 (2), σε περίπτωση που δικαστική αρχή ή αρχή επιβολής του νόμου ενός κράτους μέλους κινήσει έρευνα για αξιόποινη πράξη για την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα μπορούσε να είναι αρμόδια, οφείλει να ενημερώσει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ώστε αυτή να μπορέσει να αποφασίσει αν θα ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης.
2. Η ποινική δίκη στο πλαίσιο της οποίας υποβλήθηκε η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά αξιόποινες πράξεις που υπάγονται στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Οι βελγικές τελωνειακές αρχές κίνησαν έρευνα σχετικά με τις εν λόγω αξιόποινες πράξεις μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού 2017/1939 (3), αλλά πριν από την ανάληψη των καθηκόντων διερεύνησης και δίωξης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (την 1η Ιουνίου 2021). (4)
3. Δεδομένου ότι οι βελγικές αρχές δεν ενημέρωσαν, κατά τον χρόνο εκείνο, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σχετικά με τις έρευνές τους, η δε πρωτοβάθμια ποινική δίκη κατέληξε στην απαλλαγή των κατηγορουμένων, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει ποιες είναι οι συνέπειες της επίμαχης μη ενημέρωσης όσον αφορά τη δίκη που βρίσκεται πλέον στο στάδιο της εφέσεως.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. O κανονισμός 2017/1939
4. Το άρθρο 4 («Καθήκοντα») ορίζει τα εξής:
«Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι αρμόδια για την έρευνα, τη δίωξη και την παραπομπή ενώπιον της δικαιοσύνης των δραστών αξιόποινων πράξεων καθώς και των συνεργών σε αξιόποινες πράξεις οι οποίες θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης που προβλέπονται στην οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 (5) και καθορίζονται από τον παρόντα κανονισμό. Για τον σκοπό αυτό η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διενεργεί έρευνες και εκτελεί πράξεις δίωξης και ασκεί εισαγγελικά καθήκοντα στα αρμόδια δικαστήρια των κρατών μελών έως την οριστική περάτωση της υπόθεσης.»
5. Το άρθρο 22 («Καθ’ ύλην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας») ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει αρμοδιότητα για αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης οι οποίες προβλέπονται στην οδηγία [2017/1371] όπως εφαρμόζεται στο εθνικό δίκαιο, ανεξαρτήτως του κατά πόσον η ίδια αξιόποινη συμπεριφορά θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως διαφορετικό είδος αξιόποινης πράξης στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου. […]»
6. Το άρθρο 24 («Γνωστοποίηση, καταχώριση και επαλήθευση των πληροφοριών») προβλέπει τα εξής:
«1. Τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί της Ένωσης και οι αρχές των κρατών μελών που είναι αρμόδιες σύμφωνα με το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο γνωστοποιούν χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κάθε αξιόποινη συμπεριφορά ως προς την οποία η Εισαγγελία θα μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της σύμφωνα με το άρθρο 22 και το άρθρο 25 παράγραφοι 2 και 3.
2. Σε περίπτωση που δικαστική αρχή ή αρχή επιβολής του νόμου ενός κράτους μέλους κινήσει έρευνα για αξιόποινη πράξη για την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της σύμφωνα με το άρθρο 22 και το άρθρο 25 παράγραφοι 2 και 3 ή σε περίπτωση που ανά πάσα στιγμή από την κίνηση έρευνας η αρμόδια δικαστική αρχή ή αρχή επιβολής του νόμου ενός κράτους μέλους εκτιμά ότι μια έρευνα αφορά τέτοια αξιόποινη πράξη, η εν λόγω αρχή ενημερώνει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ώστε αυτή να μπορέσει να αποφασίσει αν θα ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης σύμφωνα με το άρθρο 27.
[…]»
7. Το άρθρο 25 («Άσκηση της αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας») ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί την αρμοδιότητά της είτε κινώντας έρευνα σύμφωνα με το άρθρο 26 είτε αποφασίζοντας να χρησιμοποιήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης σύμφωνα με το άρθρο 27. Αν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίσει να ασκήσει την αρμοδιότητά της, οι αρμόδιες εθνικές αρχές δεν ασκούν τη δική τους αρμοδιότητα για την ίδια εγκληματική συμπεριφορά.»
8. Το άρθρο 27 («Δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης») ορίζει τα εξής:
«1. Αφού λάβει όλες τις σχετικές πληροφορίες σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 2, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίζει το συντομότερο δυνατόν αν θα ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, και πάντως το αργότερο εντός πέντε ημερών αφότου λάβει τις πληροφορίες από τις εθνικές αρχές, και ενημερώνει τις εθνικές αρχές σχετικά με την απόφαση αυτή. Ο (Η) Ευρωπαίος(-α) γενικός(-ή) εισαγγελέας μπορεί σε συγκεκριμένη υπόθεση να αποφασίσει αιτιολογημένα να παρατείνει την προθεσμία κατά πέντε ημέρες κατ’ ανώτατο όριο, και στην περίπτωση αυτή ενημερώνει σχετικά τις εθνικές αρχές.
2. Εντός της διάρκειας των προθεσμιών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 οι εθνικές αρχές δεν λαμβάνουν καμία απόφαση στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου η οποία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να εμποδίσει την άσκηση του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Οι εθνικές αρχές λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα επείγοντα μέτρα, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, προκειμένου να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική έρευνα και δίωξη.
3. Αν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λάβει γνώση, με άλλα μέσα εκτός από την ενημέρωση που αναφέρεται στο άρθρο 24 παράγραφος 2, του ότι οι αρμόδιες αρχές κράτους μέλους διενεργούν ήδη έρευνα για αξιόποινη πράξη για την οποία η Εισαγγελία μπορεί να είναι αρμόδια, ενημερώνει χωρίς καθυστέρηση τις εν λόγω αρχές. Αφού ενημερωθεί δεόντως σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 2, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίζει κατά πόσον θα ασκήσει το δικαίωμά ανάληψης υπόθεσης. Η απόφαση λαμβάνεται εντός των προθεσμιών που ορίζονται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου.
[…]
5. Στις περιπτώσεις που η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών διαβιβάζουν τον φάκελο στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και δεν προβαίνουν σε περαιτέρω πράξεις έρευνας για την ίδια αξιόποινη πράξη.
[…]
7. Σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν άσκησε την αρμοδιότητά της, ενημερώνει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας οι αρμόδιες εθνικές αρχές ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σχετικά με τυχόν νέα στοιχεία που ενδέχεται να δίνουν στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λόγους να επανεξετάσει την απόφασή της να μην ασκήσει την αρμοδιότητά της.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης αφού λάβει αυτήν την ενημέρωση εφόσον η εθνική έρευνα δεν έχει ήδη περατωθεί και δεν έχει υποβληθεί κατηγορητήριο σε δικαστήριο. Η απόφαση λαμβάνεται εντός της προθεσμίας που ορίζεται στην παράγραφο 1.
[…]»
9. Κατά το άρθρο 35 («Περάτωση της έρευνας»):
«1. Όταν ο (η) επιληφθείς(-είσα) Ευρωπαίος(-α) εντεταλμένος(-η) εισαγγελέας κρίνει ότι η έρευνα έχει ολοκληρωθεί, υποβάλλει έκθεση στον (στην) εποπτεύοντα(-ουσα) Ευρωπαίο(-α) εισαγγελέα, η οποία περιέχει περίληψη της υπόθεσης και σχέδιο απόφασης είτε για την άσκηση δίωξης ενώπιον εθνικού δικαστηρίου είτε για να εξεταστεί η παραπομπή της υπόθεσης, η αρχειοθέτησή της ή η απλουστευμένη διαδικασία δίωξης σύμφωνα με τα άρθρα 34, 39 ή 40. Ο (Η) εποπτεύων(-ουσα) Ευρωπαίος(-α) εισαγγελέας διαβιβάζει τα έγγραφα αυτά στο αρμόδιο μόνιμο τμήμα, συνοδευόμενα, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, από τη δική του (της) κρίση. Όταν, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3, το μόνιμο τμήμα λαμβάνει απόφαση σύμφωνη με την πρόταση του (της) Ευρωπαίου(-ας) εντεταλμένου(-ης) εισαγγελέα, ο (η) τελευταίος(-α) ενεργεί αναλόγως.
2. Αν το μόνιμο τμήμα βάσει των εκθέσεων που έχει λάβει σκοπεύει να μη λάβει απόφαση σύμφωνη με την πρόταση του (της) Ευρωπαίου(-ας) εντεταλμένου(-ης) εισαγγελέα, προβαίνει το ίδιο, όπου είναι αναγκαίο, σε επανεξέταση της υπόθεσης πριν λάβει την τελική απόφαση ή δώσει περαιτέρω εντολές στον (στην) Ευρωπαίο(-α) εντεταλμένο(-η) εισαγγελέα.
3. Όπου αρμόζει, η έκθεση του (της) Ευρωπαίου(-ας) εντεταλμένου(-ης) εισαγγελέα περιέχει επίσης επαρκή αιτιολογία για την παραπομπή της υπόθεσης προς εκδίκαση είτε ενώπιον δικαστηρίου του κράτους μέλους στο οποίο εδρεύει ο (η) εν λόγω εισαγγελέας είτε, σύμφωνα με το άρθρο 26 παράγραφος 4, ενώπιον δικαστηρίου άλλου κράτους μέλους που έχει δικαιοδοσία για την υπόθεση αυτή.
[…]»
10. Το άρθρο 120 («Έναρξη ισχύος») έχει ως εξής:
«1. Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί τα καθήκοντά της επί οποιουδήποτε αδικήματος εμπίπτει στην αρμοδιότητά της το οποίο διαπράττεται μετά την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκε σε ισχύ ο παρών κανονισμός.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλαμβάνει τα καθήκοντα διερεύνησης και δίωξης που της ανατίθενται δυνάμει του παρόντος κανονισμού σε ημερομηνία που θα καθοριστεί με απόφαση της Επιτροπής βάσει πρότασης του (της) Ευρωπαίου(-ας) γενικού(-ής) εισαγγελέα αφού πρώτα συσταθεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Η απόφαση της [Ευρωπαϊκής] Επιτροπής δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ημερομηνία που θα οριστεί από την Επιτροπή δεν μπορεί να τοποθετηθεί χρονικά νωρίτερα από τρία έτη μετά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος κανονισμού.
[…]»
Β. Το βελγικό δίκαιο
11. Ο κανονισμός 2017/1939 μεταφέρθηκε στο βελγικό δίκαιο με τον wet van 17 februari 2021 houdende diverse bepalingen inzake justitie (6), σε ισχύ από τις 24 Φεβρουαρίου 2021, με τον οποίο το κεφάλαιο XXV bis εισήχθη στον Algemene wet inzake douane en accijnzen van 18 juli 1977 (7),
12. Το άρθρο 285/2, παράγραφος 1, του AWDA διαλαμβάνει τα εξής:
«Ο γενικός διευθυντής της Algemene Administratie van de Douane en Accijnzen [(γενικής αρχής τελωνείων και ειδικών φόρων κατανάλωσης, Βέλγιο, στο εξής: τελωνειακή αρχή)] ορίζει τουλάχιστον έναν υπάλληλο της τελωνειακής αρχής, επιφορτισμένο με τη συνεργασία με τους Ευρωπαίους εντεταλμένους εισαγγελείς που μνημονεύονται στο άρθρο 309/2 του Gerechtelijk Wetboek [(κώδικα οργανισμού δικαστηρίων)] όσον αφορά πταίσματα, απάτες ή κακουργήματα των άρθρων 281 και 282 για τα οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί την αρμοδιότητά της βάσει των άρθρων 22, 25, 26 και 27 του κανονισμού [2017/1939]».
13. Το άρθρο 285/4, παράγραφος 1, του AWDA προβλέπει τα ακόλουθα:
«Η εξουσία για την άσκηση και τη συνέχιση ποινικής δίωξης κατά το άρθρο 281, παράγραφος 2, ανατίθεται στον υπάλληλο που μνημονεύεται στο άρθρο 285/2, παράγραφος 1, όσον αφορά πταίσματα, απάτες ή κακουργήματα του άρθρου 281, για τα οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί την αρμοδιότητά της βάσει των άρθρων 22, 25, 26 και 27 του κανονισμού [2017/1939]».
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
14. Το 2019 και το 2020 οι βελγικές τελωνειακές αρχές διεξήγαγαν έρευνα στο πλαίσιο της οποίας διαπίστωσαν ότι είκοσι έξι φυσικά και νομικά πρόσωπα τέλεσαν, κατά τα έτη 2018 και 2019, πλείονες τελωνειακές παραβάσεις κατά την εισαγωγή αγαθών από την Κίνα, τα οποία εκτελωνίστηκαν στις Βρυξέλλες και των οποίων οι παραλήπτες βρίσκονταν στη Γερμανία, την Ισπανία και την Ουγγαρία.
15. Οι εκθέσεις 19/D/000565, 19/D/000724 και 20/D/000058 περί δασμών και ειδικών φόρων κατανάλωσης συντάχθηκαν στις 27 Νοεμβρίου 2019, την 1η Απριλίου 2020 και στις 15 Απριλίου 2020, αντιστοίχως, και εστάλησαν στους παραβάτες με συστημένη επιστολή.
16. Οι απευθείας κλήσεις της τελωνειακής αρχής επιδόθηκαν στους παραβάτες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2021, μετά την ανάληψη καθηκόντων διερεύνησης και ποινικής δίωξης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία την 1η Ιουνίου 2021.
17. Με την από 9 Δεκεμβρίου 2022 απόφαση που εξέδωσε στο πλαίσιο κατ’ αντιμωλίαν διαδικασίας σε σχέση με πλείονες κατηγορουμένους και ερήμην άλλων κατηγορουμένων, το Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel (ολλανδόφωνο πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βρυξελλών, Βέλγιο): α) από απόψεως ποινικού δικαίου, απάλλαξε τους κατηγορουμένους· και β) από απόψεως αστικού δικαίου, καταδίκασε ορισμένους εξ αυτών να καταβάλουν στο Βελγικό Δημόσιο εισαγωγικούς δασμούς ύψους 143 951 ευρώ.
18. Στις 6 Ιανουαρίου 2023 το Βελγικό Δημόσιο άσκησε ενώπιον του hof van beroep te Brussel (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο) έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης.
19. Με την από 5 Δεκεμβρίου 2024 προκαταρκτική απόφαση, το hof van beroep te Brussel (εφετείο Βρυξελλών) έκρινε παραδεκτή την έφεση, από απόψεως ποινικού δικαίου, σε σχέση με ορισμένους κατηγορουμένους και, από απόψεως αστικού δικαίου, σε σχέση με την τελωνειακή οφειλή των εν λόγω κατηγορουμένων.
20. Προτού αποφανθεί επί της εφέσεως του Βελγικού Δημοσίου, το hof van beroep te Brussel (εφετείο Βρυξελλών), διαπιστώνει τα ακόλουθα:
– Ένας εκ των κατηγορουμένων υποστηρίζει ότι τα αιτήματα που υποβλήθηκαν σε αστικό και ποινικό επίπεδο είναι απαράδεκτα για τον λόγο ότι το Βελγικό Δημόσιο δεν απέδειξε ότι είχε ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τις επίδικες αξιόποινες πράξεις ούτε ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε αποφασίσει, σύμφωνα με το άρθρο 24 του κανονισμού 2017/1939, ότι δεν συνέτρεχαν λόγοι άσκησης του δικαιώματός της ανάληψης της υπόθεσης.
– Κατά το Βελγικό Δημόσιο, η έρευνα περατώθηκε με την αποστολή των εκθέσεων στους παραβάτες πριν από την έναρξη λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν είχε τη δυνατότητα να επιληφθεί της υπόθεσης και δεν υπήρχε κώλυμα για την άσκηση ποινικής δίωξης από τις εθνικές αρχές.
– Το στάδιο διερεύνησης της υπόθεσης δεν είχε περατωθεί όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία άρχισε να λειτουργεί την 1η Ιουνίου 2021.
– Το Βελγικό Δημόσιο δεν προσκόμισε κανένα έγγραφο που να αποδεικνύει ότι, μετά την κίνηση της έρευνας για τις επίμαχες αξιόποινες πράξεις, οι αρμόδιες αρχές ενημέρωσαν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 24 του κανονισμού 2017/1939, ώστε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να μπορέσει να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης.
21. Στο πλαίσιο αυτό, το hof van beroep te Brussel (εφετείο Βρυξελλών) υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«Έχουν τα άρθρα 24, 25, 27 και 35 του κανονισμού [2017/1939] την έννοια ότι, υπό τις περιστάσεις αυτές, αντιτίθενται στη διατήρηση της αρμοδιότητας της εθνικής τελωνειακής αρχής και της εθνικής εισαγγελίας για τη συνέχιση της ποινικής δίκης;
Εάν το ποινικό δικαστήριο διαπιστώσει ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν έχει ενημερωθεί για την υπόθεση, οφείλει να τη διαβιβάσει εκ νέου στις αρμόδιες εθνικές αρχές, ώστε να μπορέσουν, ακόμη και τώρα, να ενημερώσουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για την έρευνα και αυτή να μπορέσει, ενδεχομένως, να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
22. Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 19 Ιουνίου 2025.
23. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Βελγική, η Ιταλική, η Αυστριακή, και η Πολωνική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
24. Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, το Δικαστήριο κάλεσε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να υποβάλει γραπτώς τις κρίσιμες πληροφορίες τις οποίες έχει στη διάθεσή της σε σχέση με το αντικείμενο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως.
25. Στις 24 Απριλίου 2026 η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία υπέβαλε στο Δικαστήριο τις εν λόγω πληροφορίες, επί των οποίων οι παριστάμενοι στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 19ης Μαΐου 2026, ήτοι η Βελγική και η Πολωνική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, ανέπτυξαν προφορικά παρατηρήσεις τους.
IV. Ανάλυση
26. Όπως προεκτέθηκε, ο κανονισμός 2017/1939 άρχισε να ισχύει στις 20 Νοεμβρίου 2017, αλλά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανέλαβε τα καθήκοντά της διερεύνησης και δίωξης την 1η Ιουνίου 2021. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι οι προσαφθείσες στην υπόθεση της κύριας δίκης αξιόποινες πράξεις υπάγονται στην καθ’ ύλην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
27. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι αποδείχθηκε ότι η ποινική έρευνα δεν είχε περατωθεί την 1η Ιουνίου 2021 και ότι, κατά συνέπεια, η εθνική αρχή όφειλε να ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ώστε αυτή να μπορέσει να ασκήσει το δικαίωμά της ανάληψης της υπόθεσης. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, δεδομένου ότι η εθνική αρχή δεν προέβη σε τέτοια ενημέρωση, «[τ]ίθεται το ερώτημα ποιες είναι οι συνέπειες της μη ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας» (8). Για την επίλυση του ανωτέρου ζητήματος, το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει στο Δικαστήριο τα δύο προπαρατεθέντα προδικαστικά ερωτήματα.
Α. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
28. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 24, παράγραφος 2, το άρθρο 25, παράγραφος 1, και το άρθρο 27 του κανονισμού 2017/1939 αντιτίθεται στη διατήρηση, υπό τις προεκτεθείσες περιστάσεις, της αρμοδιότητας των εθνικών αρχών (τελωνειακή αρχή και εθνική εισαγγελία) για τη συνέχιση της ποινικής δίκης.
29. Κατά το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται να ασκεί την αρμοδιότητά της με δύο τρόπους: α) κινώντας άμεση έρευνα σχετικά με τις εικαζόμενες αξιόποινες πράξεις που υπάγονται στην αρμοδιότητά της, ή β) ασκώντας το δικαίωμά της για ανάληψη της υπόθεσης σε σχέση με έρευνες που έχουν κινήσει οι εθνικές αρχές.
30. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κινεί τις άμεσες έρευνες δυνάμει του άρθρου 26 του κανονισμού 2017/1939 (9), όταν λαμβάνει κρίσιμες πληροφορίες σχετικά με αξιόποινη πράξη για την οποία μπορεί να είναι αρμόδια και σε σχέση με την οποία καμία δικαστική αρχή ή αρχή επιβολής του νόμου κράτους μέλους δεν έχει κινήσει έρευνα (10). Δεν θα επεκταθώ επί του συγκεκριμένου τρόπου άσκησης της αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, ο οποίος δεν ενδιαφέρει εν προκειμένω.
31. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί επίσης να ασκήσει την αρμοδιότητά της ασκώντας το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, όταν αρχή κράτους μέλους έχει κινήσει «[…] έρευνα για αξιόποινη πράξη για την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της […]» και η εν λόγω αρχή την ενημερώνει για τις έρευνές της (άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939).
32. Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να εφαρμοστούν οι συνήθεις ερμηνευτικές μέθοδοι (γραμματική, συστηματική και τελολογική) (11) για την αποσαφήνιση της έννοιας των άρθρων 24, 25 και 27 του κανονισμού 2017/1939.
1. Γραμματική ερμηνεία
33. Το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 (12) προβλέπει:
– την περίπτωση στην οποία δικαστική αρχή ή αρχή επιβολής του νόμου κράτους μέλους κινεί έρευνα σχετικά με αξιόποινη πράξη για την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της,
– και την περίπτωση στην οποία, ανά πάσα στιγμή μετά την κίνηση έρευνας, η εν λόγω αρχή εκτιμά ότι η έρευνα αφορά τέτοια αξιόποινη πράξη (13).
34. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, η εθνική αρχή οφείλει να ενημερώνει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ώστε αυτή να μπορέσει να αποφασίσει αν θα ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης.
35. Το άρθρο 27, παράγραφος 3, του κανονισμού 2017/1939 προβλέπει ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να ασκήσει το δικαίωμά της για ανάληψη της υπόθεσης αφού ενημερωθεί από άλλες πηγές για την έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη. Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι ο κανονισμός 2017/1939 προβλέπει, εμμέσως, το ενδεχόμενο οι προμνησθείσες εθνικές αρχές να μην έχουν ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
36. Οι εθνικές αρχές οφείλουν να γνωστοποιούν, «χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση», στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κάθε αξιόποινη συμπεριφορά ως προς την οποία η Εισαγγελία θα μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της (άρθρο 24, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939). Φρονώ ότι οι εθνικές αρχές οφείλουν να διαβιβάζουν την πληροφορία αυτή όταν λαμβάνουν γνώση της αξιόποινης συμπεριφοράς (notitia criminis), ανεξαρτήτως του αν έχουν κινήσει τυπικώς την έρευνα. Εν πάση περίπτωση, σημασία έχει να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία το συντομότερο δυνατόν μόλις έχουν στοιχεία (ή έστω υπόνοιες) ότι οι πράξεις αφορούν ποινικά αδικήματα που υπάγονται στην αρμοδιότητά της.
37. Μετά την ενημέρωση και μέχρις ότου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίσει σχετικά με την ανάληψη της υπόθεσης, η εθνική αρχή «δεν λαμβάν[ει] καμία απόφαση […] η οποία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να εμποδίσει την άσκηση του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία» (άρθρο 27, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2017/1939) (14).
38. Εάν ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλαμβάνει τη διεξαγωγή της έρευνας που έχει κινήσει το εθνικό όργανο και, επομένως, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών διαβιβάζουν τον φάκελο στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και δεν προβαίνουν σε περαιτέρω πράξεις έρευνας για την ίδια αξιόποινη πράξη (15). Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία συνεχίζει τη διαδικασία από το χρονικό σημείο κατά το οποίο ενημερώνει τα εθνικά όργανα για την απόφασή της να αναλάβει την υπόθεση.
39. Η ανάληψη της υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία συνεπάγεται την απώλεια της αρμοδιότητας των εθνικών αρχών. Αντιστρόφως, οι εθνικές αρχές μπορούν να διερευνούν αξιόποινη πράξη υπαγόμενη στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας έως ότου αυτή αποφασίσει να αναλάβει την υπόθεση.
40. Επομένως, από τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 1, και του άρθρου 27, παράγραφος 5, του κανονισμού 2017/1939 συνάγεται ότι οι εθνικές αρχές μπορούν να συνεχίσουν τις ενέργειές τους, συμπεριλαμβανομένης της άσκησης της ποινικής δίωξης, μέχρις ότου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λάβει (και κοινοποιήσει) απόφαση περί ανάληψης της υπόθεσης.
41. Το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 δεν περιέχει καμία μνεία στις συγκεκριμένες συνέπειες της παράβασης της υποχρέωσης ενημέρωσης εκ μέρους των εθνικών αρχών. Συγκεκριμένα, η εν λόγω διάταξη δεν εμποδίζει τις εθνικές αρχές να συνεχίσουν να διεξάγουν τις έρευνές τους και να ασκήσουν την ποινική δίωξη έως το χρονικό σημείο κατά το οποίο η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλαμβάνει η ίδια την υπόθεση.
42. Επομένως, το γράμμα του άρθρου 24, παράγραφος 2, του άρθρου 25, παράγραφος 1, και του άρθρου 27 του κανονισμού 2017/1939 δεν αντιτίθεται στη διατήρηση της αρμοδιότητας των εθνικών αρχών οι οποίες έχουν κινήσει έρευνα σχετικά με αξιόποινες πράξεις που διώκονται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ώστε οι εν λόγω αρχές να συνεχίσουν τις έρευνές τους και, ενδεχομένως, να ασκήσουν την ποινική δίωξη μέχρις ότου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίσει να ασκήσει το δικαίωμά της για ανάληψη της υπόθεσης.
2. Συστηματική ερμηνεία
43. Η συστηματική ερμηνεία του άρθρου 24, παράγραφος 2, και των άρθρων 25 και 27 του κανονισμού 2017/1939 καταλήγει στο ίδιο αποτέλεσμα.
44. Ο κανονισμός 2017/1939 θεσπίζει περίπλοκο σύστημα συντρέχουσας αρμοδιότητας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και των εθνικών αρχών για την καταπολέμηση των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
45. Στο πλαίσιο του προμνησθέντος συστήματος, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, ήτοι προτεραιότητα για τη δίωξη των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης (16). Η ratio της εν λόγω προτεραιότητας έγκειται στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να κατευθύνει και να διασφαλίσει καλύτερα τη συνοχή των ερευνών και των διώξεων στο επίπεδο της Ένωσης, σε σχέση με μορφές εγκληματικότητας που έχουν συχνά διεθνική διάσταση.
46. Πάντως, ο συνδυασμός συντρέχουσας αρμοδιότητας και προτεραιότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας μέσω της άσκησης του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης δεν συνεπάγεται ότι οι εθνικές αρχές δεν είναι αρμόδιες να ασκήσουν δίωξη για αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης. Ο κανονισμός 2017/1939 δεν καθιέρωσε την αποκλειστική αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στον συγκεκριμένο τομέα (17).
47. Συγκεκριμένα, μολονότι ο κανονισμός 2017/1939 αναθέτει, ως γενικό κανόνα, κατά προτεραιότητα αρμοδιότητα στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, οι εθνικές αρχές διατηρούν επικουρική αρμοδιότητα για τη δίωξη του συγκεκριμένου είδους αξιόποινων πράξεων.
48. Εν πάση περιπτώσει, οι εθνικές αρχές είναι επικουρικώς αρμόδιες για τη δίωξη αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίζει (σε σχέση με αξιόποινη πράξη η οποία τελεί υπό διερεύνηση) να μην κάνει χρήση της δυνατότητας ανάληψης της υπόθεσης που της παρέχεται από το άρθρο 27 του κανονισμού 2017/1939.
49. Γενικώς, η άσκηση της αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας υπόκειται σε διττό κριτήριο:
– όταν διεξάγει η ίδια άμεση έρευνα, εφαρμόζεται η αρχή της νομιμότητας και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία υποχρεούται να διερευνήσει τις αξιόποινες πράξεις και να ασκήσει, ενδεχομένως, την ποινική δίωξη,
– εντούτοις, όταν υπάρχουν έρευνες των εθνικών αρχών οι οποίες βρίσκονται σε εξέλιξη (είτε γνωστοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είτε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λαμβάνει γνώση αυτών με άλλον τρόπο), η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν υποχρεούται να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης, μολονότι δύναται να το πράξει.
50. Από τα προεκτεθέντα και από την όλη οικονομία του συστήματος συνάγεται ότι οι εθνικές αρχές θα διατηρήσουν την αρμοδιότητα δίωξης των αξιόποινων πράξεων, εάν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν κάνει χρήση του μηχανισμού ανάληψης της υπόθεσης.
51. Επομένως, το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 επιτρέπει στις εθνικές αρχές να ασκήσουν δίωξη για αξιόποινη πράξη που υπάγεται στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, ακόμη και όταν διενεργούν έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη και δεν έχουν κοινοποιηθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, μέχρις ότου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλάβει η ίδια την υπόθεση.
52. Στο άρθρο 40, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (18) προβλέπεται ότι, επιπλέον των στοιχείων που είναι κρίσιμα σε κάθε έρευνα (19), προκειμένου να ελέγξει τη σκοπιμότητα της ανάληψης υπόθεσης, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αξιολογεί και άλλους παράγοντες (20).
53. Δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 (21), το συλλογικό όργανο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εξέδωσε επιχειρησιακές κατευθύνσεις σχετικά με τη διερεύνηση, την πολιτική ανάληψης υπόθεσης και την παραπομπή υποθέσεων (22). Στο παράρτημα 2 γίνεται ρητή μνεία στην ανάληψη υποθέσεων τις οποίες οι εθνικές αρχές διερευνούσαν κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 2017/1939 (20 Νοεμβρίου 2017) έως την ημερομηνία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανέλαβε τα καθήκοντά της διερεύνησης και δίωξης (1η Ιουνίου 2021). Τούτο συμβαίνει στην υπό κρίση υπόθεση.
54. Σε σχέση με τις ως άνω υποθέσεις, στο παράρτημα 2 των επιχειρησιακών κατευθύνσεων επισημαίνεται ότι, «συμφώνως προς τις αρχές της αναλογικότητας και της αναγκαιότητας, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα πρέπει [να ασκεί το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης] μόνον όταν η άσκηση της αρμοδιότητάς της μπορεί να προσδώσει προστιθέμενη αξία στη συνέχιση της έρευνας».
55. Κατά την εξέταση του ενδεχομένου ανάληψης υπόθεσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι το άρθρο 25, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 2017/1939 αναθέτει στις εθνικές αρχές την αρμοδιότητα για τη δίωξη συγκεκριμένων αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
56. Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 25, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία παρεμβαίνει στις αξιόποινες πράξεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου του 22 και επιφέρουν ή ενδέχεται να επιφέρουν ζημία στα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης ύψους κάτω των 10 000 ευρώ μόνον υπό συγκεκριμένες περιστάσεις (23). Επομένως οι αξιόποινες πράξεις που συνεπάγονται χαμηλού ύψους ζημία για τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης εξακολουθούν να υπάγονται στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, εκτός εάν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλάβει τις σχετικές υποθέσεις, όπερ μπορεί να συμβεί μόνον εάν πληρούται οποιαδήποτε από τις προϋποθέσεις του άρθρου 25, παράγραφος 2, του προμνησθέντος κανονισμού.
57. Ομοίως, το άρθρο 25, παράγραφος 3, του κανονισμού 2017/1939 προβλέπει ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν ασκεί την αρμοδιότητά της σχετικά με αξιόποινες πράξεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 22, εάν συντρέχουν ορισμένοι παράγοντες (24). Εφόσον συντρέχουν οι εν λόγω παράγοντες και κατόπιν διαβούλευσης με τις αρμόδιες εθνικές αρχές, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία παραπέμπει, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, την υπόθεση σε αυτές.
58. Η αρμοδιότητα των εθνικών αρχών για αξιόποινες πράξεις στις οποίες συντρέχουν οι περιστάσεις του άρθρου 25, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 2017/1939 είναι ένας ακόμη λόγος, συστηματικού χαρακτήρα, που συνηγορεί υπέρ της διατήρησης της αρμοδιότητας των εν λόγω αρχών (τουλάχιστον προσωρινά) μέχρις ότου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίσει να αναλάβει την υπόθεση.
59. Κατά τις διατάξεις του κανονισμού 2017/1939 που ρυθμίζουν τις αρμοδιότητες των εθνικών αρχών και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (οι οποίες δεν είναι ιδιαιτέρως σαφείς), το σημείο καμπής, από συστηματικής απόψεως, στις έρευνες που έχουν κινήσει οι εθνικές αρχές είναι το χρονικό σημείο κατά το οποίο η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίζει αν θα ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης.
60. Εκτιμώ ότι δεν είναι καθοριστικής σημασίας, προς τούτο, το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν μπόρεσε να αποφασίσει αν θα αναλάμβανε την υπόθεση λόγω της παράβασης από τις εθνικές αρχές της υποχρέωσης που υπέχουν από το άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939.
61. Βεβαίως, οι πληροφορίες τις οποίες οφείλουν να παράσχουν οι εθνικές αρχές θα είναι απαραίτητες για να μπορέσει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης (25), εάν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν διαθέτει άλλες πηγές για να λάβει γνώση της αξιόποινης συμπεριφοράς (notitia criminis). Η υποχρέωση διαβίβασης των πληροφοριών αυτών αποτελεί έκφανση της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας (26), η οποία μνημονεύεται στο άρθρο 5, παράγραφος 6, του κανονισμού 2017/1939.
62. Επιπλέον, η υποχρέωση ενημέρωσης που προβλέπεται στο άρθρο 24, παράγραφος 2, σχετίζεται με άλλες παρόμοιες υποχρεώσεις των εθνικών αρχών (άρθρο 24, παράγραφοι 3 και 5), οι οποίες απορρέουν επίσης από την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας (27). Πρόκειται περί υποχρεώσεων ενημέρωσης οι οποίες συμπληρώνουν την υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939, αλλά εφαρμόζονται σε περιπτώσεις στις οποίες οι εθνικές αρχές έχουν κατά προτεραιότητα αρμοδιότητα για τη δίωξη αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
63. Εν πάση περιπτώσει, επαναλαμβάνω ότι κρίσιμος παράγοντας για να απολέσουν οι εθνικές αρχές την αρμοδιότητά τους είναι να ασκήσει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης. Μέχρι τότε, λαμβανομένων υπόψη των άρθρων 24, 25 και 27 του κανονισμού 2017/1939, οι εθνικές αρχές διατηρούν την αρμοδιότητά τους.
3. Τελολογική ερμηνεία
64. Από τις αιτιολογικές σκέψεις 12 και 14 του κανονισμού 2017/1939 προκύπτει ότι η σύσταση Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αποσκοπεί στην αποτελεσματικότερη καταπολέμηση των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης (28).
65. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι ενιαίο και, παρά την αποκεντρωμένη οργάνωσή του, αδιαίρετο όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (29), το οποίο διαθέτει εξουσίες διερεύνησης και δίωξης των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (30). Εντούτοις, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί την αρμοδιότητά της χωρίς να υφίσταται, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πραγματικό κοινό, ουσιαστικό ή δικονομικό, ποινικό δίκαιο. Ο κανονισμός 2017/1939 περιέχει περιορισμένο αριθμό τέτοιων διατάξεων και παραπέμπει κατά τα λοιπά στο εθνικό δίκαιο (31).
66. Κατά τη γνώμη μου, ο σκοπός της αποτελεσματικότερης καταπολέμησης των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης θα πρέπει να κατατείνει σε ερμηνεία του άρθρου 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 κατά την οποία οι εθνικές αρχές μπορούν να συνεχίσουν ποινική διαδικασία η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη στην οποία παρέβησαν την υποχρέωσή τους να ενημερώσουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (με την επιφύλαξη όσων θα εκθέσω κατά την εξέταση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος).
67. Αντίθετη λύση (κατά την οποία η παράβαση της ανωτέρω υποχρέωσης συνεπάγεται, άνευ ετέρου, την αναρμοδιότητα των εθνικών αρχών για τη δίωξη των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης) είναι προφανώς δυσανάλογη και μη συνεπής προς τον σκοπό του κανονισμού 2017/1939.
68. Τούτο θα συνέβαινε, κατά μείζονα λόγο, εάν η παράβαση του άρθρου 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 συνεπαγόταν την ακυρότητα των εθνικών ερευνών που έχουν διεξαχθεί έως τότε και την αδυναμία αποδοχής των αποδεικτικών στοιχείων που έχουν συλλέξει οι εθνικές αρχές.
69. Εν πάση περιπτώσει, εάν οι εθνικές αρχές κράτους μέλους παρέβαιναν κατ’ επανάληψη την υποχρέωση ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939, η Επιτροπή θα μπορούσε να κινήσει προσφυγή λόγω παραβάσεως κατά του οικείου κράτους μέλους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί τα καθήκοντά της προσηκόντως σε σχέση με τις αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης των οποίων τη διερεύνηση ξεκίνησαν οι εθνικές αρχές.
70. Εν κατακλείδι, φρονώ ότι το άρθρο 24, παράγραφος 2, το άρθρο 25, παράγραφος 1, και το άρθρο 27 του κανονισμού 2017/1939 δεν αντιτίθεται στην άσκηση ποινικής δίωξης από τις εθνικές αρχές ενώπιον των δικαστηρίων κράτους μέλους, μολονότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν ενημερώθηκε για την κίνηση και τη συνέχιση της διερεύνησης αξιόποινης πράξης σε σχέση με την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της.
Β. Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
71. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν, όταν «το ποινικό δικαστήριο διαπιστώσει ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν έχει ενημερωθεί για την υπόθεση», οφείλει να την αναπέμψει στις αρμόδιες εθνικές αρχές, ώστε αυτές να ενημερώσουν, έστω στο στάδιο αυτό, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, για να μπορέσει ενδεχομένως να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης.
72. Η διαφορά στο πλαίσιο της οποίας υποβλήθηκε η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως βρίσκεται στο στάδιο της εφέσεως που ασκήθηκε κατά της πρωτόδικης απόφασης. Θα μπορούσε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να ασκήσει το δικαίωμά της για ανάληψη της υπόθεσης στο συγκεκριμένο στάδιο της διαδικασίας;
73. Κατά τη γνώμη μου, το προδικαστικό ερώτημα εκκινεί από την παραδοχή ότι η παράβαση της υποχρέωσης ενημέρωσης που προβλέπεται στο άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 συνιστά διαδικαστική πλημμέλεια η οποία μπορεί να θεραπευθεί πριν από την έκδοση απόφασης επί της ουσίας. Η πλημμέλεια θα μπορούσε να θεραπευθεί, ακριβώς, παρέχοντας στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία τη δυνατότητα να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης.
74. Το ζήτημα που τίθεται εμμέσως με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι αν το άρθρο 24, παράγραφος 2, και το άρθρο 27 του κανονισμού 2017/1939 αντιτίθενται στην έκδοση απόφασης επί της ουσίας από το εθνικό δικαστήριο όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν ήταν σε θέση να αποφασίσει σχετικά με την ενδεχόμενη άσκηση του δικαιώματος ανάληψης της υπόθεσης.
75. Η απάντηση που θα προτείνω θα βασιστεί, εκ νέου, στην ερμηνεία του κανονισμού 2017/1939 σύμφωνα με τις προμνησθείσες μεθόδους.
1. Γραμματική ερμηνεία
76. Το γράμμα του άρθρου 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 δεν καθορίζει συγκεκριμένο χρονικό όριο για την εκπλήρωση της υποχρέωσης που οι εθνικές αρχές υπέχουν να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
77. Όσον αφορά την ανωτέρω υποχρέωση, υπάρχουν δύο διαφορετικά ενδεχόμενα: μπορεί να εκπληρωθεί είτε κατά τη διάρκεια του σταδίου της έρευνας και μόνο είτε, κατ’ εξαίρεση, μετά το στάδιο της έρευνας, όταν οι εθνικές αρχές έχουν ασκήσει την ποινική δίωξη (και, ενδεχομένως, τα δικαστήρια εκδικάζουν την υπόθεση).
78. Η φράση «ανά πάσα στιγμή από την κίνηση έρευνας», στο άρθρο 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939, καταδεικνύει το χρονικό σημείο κατά το οποίο η εθνική αρχή ενημερώνει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, η ανωτέρω διάταξη δεν περιορίζει τη δυνατότητα κοινοποίησης των εθνικών ενεργειών στο χρονικό διάστημα και μόνον της διερεύνησης των πράξεων. Επομένως, θα μπορούσε να γίνει δεκτό ότι, από γραμματικής απόψεως, τίποτε δεν εμποδίζει η διαβίβαση των πληροφοριών να πραγματοποιηθεί μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης.
79. Είναι αληθές ότι, κατά κανόνα, η κοινοποίηση των πληροφοριών από τις εθνικές αρχές στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία πρέπει να πραγματοποιείται, ακριβώς, κατά το στάδιο της έρευνας. Κατά το άρθρο 24, παράγραφος 2, η κοινοποίηση πραγματοποιείται «χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση», η δε δράση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στο αρχικό αυτό στάδιο μπορεί να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της διερεύνησης αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
80. Εντούτοις, από γραμματικής απόψεως, τίποτε δεν εμποδίζει οι πληροφορίες να παρασχεθούν, κατ’ εξαίρεση, μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης, όταν η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.
81. Εάν, επιπλέον, πρόκειται περί ερευνών τις οποίες οι εθνικές αρχές διεξήγαγαν κατά τη «μεταβατική περίοδο» (όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν είχε αναλάβει ακόμη τα καθήκοντά της), θα πρέπει, κατά μείζονα λόγο, να επιτρέπεται εξαίρεση από τον ανωτέρω γενικό κανόνα.
82. Ούτε το άρθρο 27, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939 καθορίζει συγκεκριμένο χρονικό όριο για την ανάληψη της υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία πρέπει να αποφασίσει «το συντομότερο δυνατόν», αφότου λάβει τις σχετικές πληροφορίες (32).
83. Η χρονική ελαστικότητα επιβεβαιώνεται από τη διαπίστωση ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να ασκήσει την αρμοδιότητά της επίσης εάν δεν έχει ασκήσει εξαρχής το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, όταν, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ανακύπτουν νέα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να δίνουν στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λόγους να επανεξετάσει την απόφασή της. Οι εθνικές αρχές οφείλουν να ενημερώσουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τα νέα στοιχεία, η δε Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης, «εφόσον η εθνική έρευνα δεν έχει ήδη περατωθεί και δεν έχει υποβληθεί κατηγορητήριο σε δικαστήριο» (άρθρο 27, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2017/1939).
84. Ο τελευταίος ως άνω χρονικός περιορισμός για την άσκηση του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης περιορίζεται στην περίπτωση ανάδειξης νέων στοιχείων μετά την προηγούμενη απόφαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας να μην ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης. Σε τέτοια περίπτωση, η εθνική έρευνα δεν πρέπει να έχει περατωθεί. Εν αντιθέσει προς την άποψη που η Βελγική Κυβέρνηση προέβαλε με τις γραπτές παρατηρήσεις της και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεν θεωρώ ότι συντρέχουν λόγοι κατ’ αναλογίαν εφαρμογής του ανωτέρω κανόνα σε οποιαδήποτε άλλη κατάσταση, με σκοπό την άσκηση του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης. Ο ανωτέρω χρονικός περιορισμός εφαρμόζεται μόνον στην περίπτωση προηγούμενης ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και μη άσκησης του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, εάν ανακύψουν νέα στοιχεία, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να μεταβάλει την απόφασή της και να αναλάβει την υπόθεση ενόσω το στάδιο της έρευνας δεν έχει περατωθεί.
85. Επαναλαμβάνω ότι ο χρονικός περιορισμός του άρθρου 27, παράγραφος 7, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2017/1939 δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε περιπτώσεις πέραν της συγκεκριμένης περίπτωσης που μνημονεύεται στη διάταξη αυτή. Φρονώ ότι δεν είναι εύλογο να εφαρμοστεί στις περιπτώσεις καθυστερημένης ενημέρωσης (όταν η υπόθεση βρίσκεται στο στάδιο της εκδίκασης και η έρευνα έχει περατωθεί), στις οποίες η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν είχε προηγουμένως τη δυνατότητα να αποφασίσει σχετικά με το ενδεχόμενο ανάληψης της υπόθεσης.
2. Συστηματική ερμηνεία
86. Κατά τη γνώμη μου, η συστηματική ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού 2017/1939 επιρρωννύει τα προεκτεθέντα. Από την άποψη αυτή, πλείονες λόγοι συνηγορούν υπέρ της ανωτέρω λύσης.
87. Πρώτον, από το άρθρο 4 του κανονισμού 2017/1939 συνάγεται ότι η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας δεν περιορίζεται στο στάδιο διερεύνησης των αξιόποινων πράξεων, αλλά περιλαμβάνει επίσης την άσκηση της ποινικής δίωξης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων (33).
88. Η ενημέρωση, εκ μέρους των εθνικών αρχών, σχετικά με τις έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη και το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι κρίσιμα στοιχεία ώστε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά της. Για τον λόγο αυτόν, αμφότερα τα στοιχεία (η ενημέρωση και το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης) μπορούν να ασκούν επιρροή όχι μόνον κατά το στάδιο της έρευνας, αλλά επίσης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, έως ότου η απόφαση που θα εκδοθεί επί της υποθέσεως καταστεί αμετάκλητη.
89. Βεβαίως, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα λάβει υπόψη, όταν αναλαμβάνει υπόθεση στο στάδιο της εκδίκασης, τις δικονομικές συνέπειες της παρέμβασής της και τη χρησιμότητά της για την καλύτερη καταστολή της αξιόποινης πράξης.
90. Η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η οποία υποκαθιστά τις εθνικές αρχές, στο στάδιο της εκδίκασης της υπόθεσης δεν συνιστά απλώς και μόνον αλλαγή των διαδίκων. Το αν η δίωξη ασκείται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ή από τις εθνικές αρχές μπορεί να έχει σημασία. Εάν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλάβει την υπόθεση, τίποτε δεν την εμποδίζει να τη συνδέσει με διεθνείς ενέργειες (34) και να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία τα οποία, κατά το εθνικό δίκαιο, ασκούν, με οποιονδήποτε τρόπο, επιρροή στην υπόθεση.
91. Δεύτερον, το άρθρο 13, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2017/1939 προβλέπει ότι «[ο]ι Ευρωπαίοι(-ες) εντεταλμένοι(-ες) εισαγγελείς είναι υπεύθυνοι(-ες) για τις έρευνες και τις διώξεις τις οποίες έχουν κινήσει, οι οποίες τους έχουν ανατεθεί ή των οποίων έχουν επιληφθεί κάνοντας χρήση του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης» (35). Από την ανωτέρω διάταξη συνάγεται ότι οι Ευρωπαίοι/-ες εντεταλμένοι/-ες εισαγγελείς μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμα ανάληψης υποθέσεων τις οποίες χειρίστηκαν οι εθνικές αρχές κατά το στάδιο της διερεύνησης και μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης, ενόσω οι υποθέσεις εκκρεμούν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.
92. Τρίτον, το άρθρο 27, παράγραφος 5, του κανονισμού 2017/1939 ορίζει ότι «[σ]τις περιπτώσεις που η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών διαβιβάζουν τον φάκελο (36) στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και δεν προβαίνουν σε περαιτέρω πράξεις έρευνας για την ίδια αξιόποινη πράξη». Στο πλαίσιο αυτό, ο φάκελος μπορεί να περιλαμβάνει τις πράξεις έρευνας και μεταγενέστερες διαδικαστικές πράξεις. Η διαβίβαση του φακέλου συνεπάγεται ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται, μετά την ανάληψη της υπόθεσης, να χρησιμοποιήσει τα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία οι εθνικές αρχές συγκέντρωσαν στον φάκελο.
93. Τέταρτον, το άρθρο 25, παράγραφος 6, του κανονισμού 2017/1939 καθορίζει τους κανόνες για την επίλυση των συγκρούσεων αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και των εθνικών αρχών. Οι θετικές ή αρνητικές συγκρούσεις αρμοδιοτήτων επιλύονται από εθνικό δικαστήριο (37), χωρίς το σύστημα να προβλέπει χρονικά όρια συναφώς.
94. Τέλος, αντιθέτως προς όσα υπονοεί το αιτούν δικαστήριο, οι εξουσίες τις οποίες το άρθρο 35, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939 αναθέτει στους Ευρωπαίους/-ες εντεταλμένους/-ες εισαγγελείς (38) δεν συνεπάγονται ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να ασκήσει ποινική δίωξη μόνον εάν έχει προηγουμένως διεξαγάγει η ίδια τις έρευνες.
95. Κατά τη γνώμη μου, το άρθρο 35, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939 ρυθμίζει την περάτωση του σταδίου της έρευνας όταν την έρευνα διεξήγαγε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, όπερ θα συμβαίνει πάντοτε σε περίπτωση άμεσης έρευνας και όταν η ενημέρωση και η ανάληψη της υπόθεσης πραγματοποιήθηκαν πριν από την άσκηση της ποινικής δίωξης. Για τον λόγο αυτόν, η εν λόγω διάταξη δεν προκαθορίζει το χρονικό όριο για την ενημέρωση της Εισαγγελικής Αρχής ούτε για την άσκηση εκ μέρους της του δικαιώματος ανάληψης της υπόθεσης στις (εξαιρετικές) περιπτώσεις στις οποίες η υπόθεση έχει παραπεμφθεί στο αρμόδιο εθνικό δικαστήριο για την εκδίκασή της.
3. Τελολογική ερμηνεία
96. Όπως προεκτέθηκε, η σύσταση Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αποσκοπεί στην αποτελεσματικότερη καταπολέμηση των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
97. Τον ανωτέρω σκοπό εξυπηρετεί καλύτερα ερμηνεία των εφαρμοστέων διατάξεων του κανονισμού 2017/1939 η οποία καθιστά δυνατή την κατ’ εξαίρεση παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (και την προηγούμενη κοινοποίηση εκ μέρους των εθνικών αρχών) πέραν του σταδίου της έρευνας, όταν η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.
98. Βεβαίως, συνιστάται η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σε σχέση με αξιόποινες πράξεις που υπάγονται στην αρμοδιότητά της να πραγματοποιείται το συντομότερο δυνατόν κατά το στάδιο της έρευνας, όταν οι εθνικές αρχές διαπιστώνουν ότι οι πράξεις μπορεί να συνιστούν αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
99. Πάντως, μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης, η κοινοποίηση των πληροφοριών στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί επίσης να διευκολύνει την πρακτική υλοποίηση του σκοπού του κανονισμού 2017/1939 (39).
100. Συγκεκριμένα, αφού λάβει τις πληροφορίες κατά το στάδιο της προφορικής διαδικασίας της δίκης, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα πρέπει να αποφασίσει ταχέως (εντός προθεσμίας πέντε ημερών, η οποία μπορεί να παρατεθεί κατά πέντε επιπλέον ημέρες) αν θα αναλάβει την υπόθεση, κατά το άρθρο 27, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939. Το ενδεχόμενο αυτό δεν έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ταχύτητα της δικαστικής διαδικασίας και μπορεί, αντιθέτως, να έχει ως αποτέλεσμα την καλύτερη απονομή της δικαιοσύνης, εάν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία προσκομίσει πρόσθετες πληροφορίες κατά το στάδιο της δίκης, λαμβανομένων υπόψη των εξειδικευμένων γνώσεών της σχετικά με το διεθνές οργανωμένο έγκλημα που θίγει τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
101. Γνωρίζω ότι η έλλειψη εναρμόνισης του ποινικού δικονομικού δικαίου των κρατών μελών μπορεί να προκαλέσει διαφορές μεταξύ τους. Δεν υποτιμώ επίσης τις δυσχέρειες που θα συνεπάγεται η υποκατάσταση των εθνικών αρχών από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο στάδιο της δίκης, κατά μείζονα λόγο στο στάδιο της εφέσεως ή της αναιρέσεως. Οι δυσχέρειες αυτές μπορεί να είναι σημαντικές όσον αφορά την αποδοχή αποδεικτικών στοιχείων ή τη διατήρηση της ποινικής δίωξης που ασκήθηκε από την έως τότε αρμόδια εθνική αρχή.
102. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ανωτέρω δυσχέρειες όταν αποφασίζει αν θα ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης και να αναλαμβάνει την άσκηση της ποινικής δίωξης μόνον όταν δεν υφίστανται δικονομικά εμπόδια που εμποδίζουν την επιτυχή έκβασή της. Εάν η υποκατάσταση των εθνικών αρχών από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, δυνάμει του εθνικού δικονομικού δικαίου δημιουργεί ανεπίλυτα προβλήματα εσωτερικής φύσεως ή θίγει σοβαρά την ίδια την άσκηση της ποινικής δίωξης (40), η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα πρέπει να εξετάζει τη σκοπιμότητα ανάληψης της υπόθεσης.
4. Ιστορική ερμηνεία
103. Κατά τη νομοθετική διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση του κανονισμού 2017/1939, το Συμβούλιο προσέθεσε στην πρόταση της Επιτροπής την ακόλουθη περίοδο (41): «[η] Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης ήδη ερευνούμενης υπόθεσης ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της έρευνας».
104. Κατόπιν έντονων συζητήσεων, ο ανωτέρω χρονικός περιορισμός απαλείφθηκε (42). Τείνω να πιστεύω ότι η απαλοιφή του αναδεικνύει τη βούληση του νομοθέτη να παράσχει στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία τη δυνατότητα άσκησης του δικαιώματος ανάληψης υπόθεσης χωρίς χρονικούς περιορισμούς, ήτοι πέραν του σταδίου της έρευνας. Τούτη είναι η ερμηνεία την οποία συνάγει η Επιτροπή, όπως διευκρίνισε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, από τις διαπραγματεύσεις που κατέληξαν στην έκδοση του κανονισμού 2017/1939.
105. Φρονώ ότι δεν μπορεί να γίνει ευλόγως δεκτό ότι η απαλοιφή του χρονικού ορίου μπορεί να ερμηνευθεί ως απόπειρα να παραμείνει το ζήτημα ανοικτό ή ότι οφείλεται στην παραδοχή ότι το εν λόγω όριο θα συνάγεται ευχερώς από άλλες διατάξεις του κανονισμού 2017/1939.
5. Σχέση μεταξύ αφενός της παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης και αφετέρου της κύρωσης για την παράβαση της υποχρέωσης ενημέρωσης που υπέχουν οι εθνικές αρχές
106. Εάν το Δικαστήριο δεχθεί τη λύση που προτείνω (κατά την οποία η εθνική αρχή δύναται, κατ’ εξαίρεση, να διαβιβάσει τις πληροφορίες της στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης ακόμη και όταν η εθνική έρευνα έχει περατωθεί), το επόμενο βήμα είναι να εξακριβωθεί ο τρόπος εφαρμογής της στην πράξη.
107. Ο κανονισμός 2017/1939 δεν διευκρινίζει τις διαδικαστικές λεπτομέρειες για την ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και για τη λήψη της απόφασής της να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης μετά το πέρας του σταδίου της έρευνας και την έναρξη του σταδίου της δίκης. Ο εν λόγω κανονισμός δεν ρυθμίζει ούτε τις συνέπειες της παράβασης της υποχρέωσης ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εκ μέρους των εθνικών αρχών.
108. Η παράβαση της ως άνω υποχρέωσης παρεμποδίζει την άσκηση της αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας να παρέμβει στις διαδικασίες που αφορούν αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης. Βεβαίως, η παράβαση θίγει τις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αλλά μπορεί να έχει συνέπειες και στα δικαιώματα των προσώπων που κατηγορούνται για τις εν λόγω αξιόποινες πράξεις.
109. Στο πλαίσιο αυτό, συντάσσομαι με την άποψη που η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία εξέθεσε με το υπόμνημα της 24ης Απριλίου 2026 προς το Δικαστήριο, απαντώντας στη σχετική πρόσκληση του Δικαστηρίου να μετάσχει στη διαδικασία.
110. Με το ως άνω υπόμνημα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι, ελλείψει ρητών διατάξεων στο δίκαιο της Ένωσης σχετικά με τις συνέπειες της παράβασης του άρθρου 24 του κανονισμού 2017/1939 και λαμβανομένου υπόψη του συστήματος συντρέχουσας αρμοδιότητας που θέσπισε ο νομοθέτης με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης,
– η μη κοινοποίηση υπόθεσης στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν θα πρέπει, αφ’ εαυτής, να συνεπάγεται την έλλειψη νομιμότητας της ποινικής δίωξης που άσκησαν οι εθνικές αρχές,
– η δικονομική κύρωση για την παράβαση της υποχρέωσης ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σχετικά με υπόθεση που υπάγεται στην αρμοδιότητά της πρέπει να αναζητηθεί στο εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο, συμφώνως προς την αρχή της δικονομικής αυτονομίας των κρατών μελών (43) και με το άρθρο 5, παράγραφος 3, του κανονισμού 2017/1939 (44),
– η κοινοποίηση, έστω καθυστερημένη, στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα μπορούσε να συνιστά αποτελεσματική θεραπεία για την παράβαση του άρθρου 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939. Απόκειται στην Επιτροπή να λάβει κάθε πρόσφορο μέτρο, ενδεχομένως, όταν το εθνικό δίκαιο δεν προβλέπει επαρκείς μηχανισμούς για τη διασφάλιση της κατάλληλης ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
111. Συγκεκριμένα, απαιτείται εφαρμογή του εσωτερικού δικαίου για να προσδιοριστεί ο μηχανισμός ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (45), όταν η ποινική διαδικασία βρίσκεται στο στάδιο της δίκης κατόπιν άσκησης της ποινικής δίωξης από τις εθνικές αρχές. Κατά το εσωτερικό δίκαιο (ερμηνευόμενο κατά τον πλέον σύμφωνο προς τον κανονισμό 2017/1939 τρόπο), θα πρέπει επίσης να προσδιοριστεί το μέσο που θα παράσχει στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία τη δυνατότητα να ασκήσει, ενδεχομένως, το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης και να συνεχίσει τη δίκη υποκαθιστώντας τις εθνικές αρχές.
112. Εάν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ενημερωθεί και αποφασίσει να μην ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, η ποινική διαδικασία θα συνεχιστεί με την εθνική αρχή που άσκησε την ποινική δίωξη. Εάν, αντιθέτως, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλάβει την υπόθεση, η υποκατάσταση της εθνικής αρχής θα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά τα προβλεπόμενα στο εσωτερικό δίκαιο.
113. Συναφώς, η αρχή της αποτελεσματικότητας της εφαρμογής του κανονισμού 2017/1939 επιτάσσει η υποκατάσταση να μην παρεμποδίσει και να μην καθυστερήσει την εκδίκαση των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης: σκοπός του κανονισμού 2017/1939 είναι, ακριβώς, να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα δίωξης των εν λόγω αξιόποινων πράξεων.
114. Επιπλέον, εάν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης της υπόθεσης, θα πρέπει να το πράξει χωρίς να θιγούν τα δικαιώματα των προσώπων που παρεμβαίνουν στη διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη (46). Επομένως, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα πρέπει να εξετάσει τον βαθμό στον οποίο η παρέμβασή της στο συγκεκριμένο στάδιο της διαδικασίας θίγει το δικαίωμα άμυνας των κατηγορουμένων, το οποίο η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία οφείλει να σεβαστεί σύμφωνα με τους εθνικούς δικονομικούς κανόνες: οι αποφάσεις της σχετικά με τα αποδεικτικά στοιχεία, τον χαρακτηρισμό των πράξεων, το ύψος των ποινών και τα λοιπά στοιχεία της άσκησης της ποινικής δίωξης, όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλαμβάνει την υπόθεση στο στάδιο της δίκης, δεν θα πρέπει να θίγουν τα δικαιώματα που το εθνικό δίκαιο αναγνωρίζει στους κατηγορουμένους.
115. Εάν η συνέχιση της ποινικής δίωξης από την εθνική αρχή είναι πιο αποτελεσματική από την υποκατάσταση της εθνικής αρχής από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα πρέπει να εξετάσει τη σκοπιμότητα της μη ανάληψης της υπόθεσης. Φρονώ ότι, όταν έχει ασκηθεί ποινική δίωξη και όταν η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, η ανάληψη της υπόθεσης θα πρέπει να συνιστά εξαίρεση.
116. Εν κατακλείδι, το άρθρο 24, παράγραφος 2, και το άρθρο 27 του κανονισμού 2017/1939 έχουν την έννοια ότι οι εθνικές αρχές οφείλουν να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τις δικαστικές διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν αξιόποινες πράξεις σε σχέση με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να ασκήσει την αρμοδιότητά της, εάν οι εν λόγω εθνικές αρχές δεν ενημέρωσαν προηγουμένως την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τις έρευνές τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται ακόμη να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης.
V. Πρόταση
117. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο hof van beroep te Brussel (εφετείο Βρυξελλών, Βέλγιο) ως εξής:
Το άρθρο 24, παράγραφος 2, το άρθρο 25, παράγραφος 1, και το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1939 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας,
έχουν την έννοια ότι:
– δεν αντιτίθεται στην άσκηση ποινικής δίωξης από τις εθνικές αρχές ενώπιον των δικαστηρίων κράτους μέλους, μολονότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν ενημερώθηκε για την κίνηση και τη συνέχιση της διερεύνησης αξιόποινης πράξης σε σχέση με την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της·
– οι εθνικές αρχές οφείλουν να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τις διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν αξιόποινες πράξεις σε σχέση με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί να ασκήσει την αρμοδιότητά της, εάν οι εν λόγω εθνικές αρχές δεν ενημέρωσαν προηγουμένως την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τις έρευνές τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται ακόμη να ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
i Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2 Κανονισμός του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 2017, σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΕΕ 2017, L 283, σ. 1).
3 Ο κανονισμός 2017/1939 άρχισε να ισχύει στις 20 Νοεμβρίου 2017.
4 Κατά το άρθρο 1 της εκτελεστικής απόφασης (ΕΕ) 2021/856 της Επιτροπής, της 26ης Μαΐου 2021, για τον καθορισμό της ημερομηνίας κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναλαμβάνει τα οικεία καθήκοντα διερεύνησης και δίωξης (ΕΕ 2021, L 188. σ. 100, και διορθωτικό ΕΕ 2021, L 190, σ. 101).
5 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης (ΕΕ 2017, L 198, σ. 29).
6 Νόμος, της 17ης Φεβρουαρίου 2021, περί θεσπίσεως διαφόρων διατάξεων στον τομέα της δικαιοσύνης (Belgisch Staatsblad, 24 Φεβρουαρίου 2021, σ. 16822).
7 Γενικός νόμος, της 18ης Ιουλίου 1977, περί δασμών και ειδικών φόρων κατανάλωσης (Belgisch Staatsblad, 21 Σεπτεμβρίου 1977, σ. 11476) (στο εξής: AWDA).
8 Διάταξη περί παραπομπής, σκέψη 4, σημείο 5.3.
9 Κατά το άρθρο 26, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κινεί έρευνα σε περίπτωση που «[…] υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύεται ότι τελείται ή έχει τελεστεί αξιόποινη πράξη […]».
10 Το άρθρο 24, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939 προβλέπει ότι τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί της Ένωσης και οι αρχές των κρατών μελών που είναι αρμόδιες σύμφωνα με το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο γνωστοποιούν χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κάθε αξιόποινη συμπεριφορά ως προς την οποία η Εισαγγελία θα μπορούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά της σύμφωνα με το άρθρο 22 και το άρθρο 25, παράγραφοι 2 και 3.
11 Κατά πάγια νομολογία, τόσο από τις απαιτήσεις της ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης όσο και από την αρχή της ισότητας συνάγεται ότι οι όροι διάταξης του δικαίου της Ένωσης που δεν περιέχει ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του πεδίου εφαρμογής της πρέπει κατά κανόνα να ερμηνεύονται αυτοτελώς και ομοιόμορφα σε ολόκληρη την Ένωση, για την ερμηνεία δε αυτή πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της εκάστοτε διάταξης, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη νομοθεσία της οποίας η οικεία διάταξη αποτελεί μέρος [αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, σκέψη 12, της 30ής Απριλίου 2024, M. N. (EncroChat), C‑670/22, EU:C:2024:372, σκέψη 109, και της 8ης Απριλίου 2025, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (Δικαστικός έλεγχος των διαδικαστικών πράξεων), C‑292/23, EU:C:2025:255, σκέψη 51].
12 Οι αιτιολογικές σκέψεις 51 και 52 του κανονισμού 2017/1939 είναι χρήσιμες για την κατανόηση του περιεχομένου της εν λόγω διάταξης.
13 Το άρθρο 26, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939 θεσπίζει την αντίστοιχη υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας να ενημερώνει την αρχή που ανέφερε την αξιόποινη συμπεριφορά σχετικά με την απόφασή της να διεξαγάγει την έρευνα.
14 Το ανωτέρω καθήκον αποχής δεν εμποδίζει την εθνική αρχή να λαμβάνει «όλα τα απαραίτητα επείγοντα μέτρα, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, προκειμένου να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική έρευνα και δίωξη» (άρθρο 27, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2017/1939).
15 Άρθρο 27, παράγραφος 5, του κανονισμού 2017/1939.
16 Κατά την αιτιολογική σκέψη 58 του κανονισμού 2017/1939, «[η] αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας όσον αφορά τις αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης θα πρέπει κατά γενικό κανόνα να έχει προτεραιότητα έναντι των εθνικών διεκδικήσεων αρμοδιότητας […]».
17 Στο τελικό κείμενο του κανονισμού 2017/1939 δεν προκρίθηκε η πρωτοβουλία της Επιτροπής να ανατεθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποκλειστική αρμοδιότητα δίωξης των αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης. Βλ. πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας [COM(2013) 534 final], της 17ης Ιουλίου 2023, της οποίας το άρθρο 11, παράγραφος 4, προέβλεπε ότι: «[η] Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει αποκλειστική αρμοδιότητα να διερευνά και να διώκει ποινικά αδικήματα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης».
18 Κανονισμός διαδικασίας όπως εγκρίθηκε με την απόφαση 3/2020, της 12ης Οκτωβρίου 2020, του συλλογικού οργάνου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με την απόφαση 85/2021, της 11ης Αυγούστου 2021, και την απόφαση 26/2022, της 29ης Ιουνίου 2022, του συλλογικού οργάνου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΕΕ 2023, C 181, σ. 1).
19 Κατά το άρθρο 40, παράγραφος 1, του κανονισμού διαδικασίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, «[κ]ατά την επαλήθευση με σκοπό την έναρξη έρευνας εκτιμάται κατά πόσον: α) η καταγγελλόμενη συμπεριφορά συνιστά ποινικό αδίκημα που εμπίπτει στην καθ’ ύλην, εδαφική, προσωπική και χρονική αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, β) υπάρχουν βάσιμοι λόγοι, σύμφωνα με το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο, βάσει των οποίων εικάζεται ότι διαπράττεται ή έχει διαπραχθεί αξιόποινη πράξη, γ) υπάρχουν προφανείς νομικοί λόγοι που απαγορεύουν την άσκηση δίωξης, δ) κατά περίπτωση, πληρούνται οι όροι που προβλέπονται στο άρθρο 25 παράγραφοι 2, 3 και 4 του κανονισμού».
20 Στο άρθρο 40, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας παρατίθενται ως τέτοιοι παράγοντες η ωριμότητα της έρευνας, η συνάφεια της έρευνας ως προς τη διασφάλιση της συνοχής της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας όσον αφορά την έρευνα και τη δίωξη, οι διασυνοριακές πτυχές της έρευνας και η ύπαρξη οποιουδήποτε άλλου ειδικού λόγου που υποδηλώνει ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι καταλληλότερη για να συνεχίσει την έρευνα.
21 Το συλλογικό όργανο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας μπορεί να λαμβάνει «αποφάσεις για στρατηγικά θέματα, καθώς και για γενικά θέματα που ανακύπτουν από μεμονωμένες υποθέσεις, ιδίως για την εξασφάλιση της συνέπειας, της αποτελεσματικότητας και της συνοχής της διωκτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στα κράτη μέλη […]».
22 Απόφαση του συλλογικού οργάνου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, της 21ης Απριλίου 2021, για τη θέσπιση των επιχειρησιακών κατευθύνσεων σχετικά με τη διερεύνηση, την πολιτική ανάληψης υπόθεσης και παραπομπής υποθέσεων, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 007/2022, της 7ης Φεβρουαρίου 2022, και την απόφαση 026/2022, της 29ης Ιουνίου 2022, του συλλογικού οργάνου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, διαθέσιμο στη διεύθυνση: www.eppo.europa.eu/document/download/e4d8fbeb-254f-491d-aba2-286990f313c9_el?filename=2021.029-2022.026_Amended_Op_Guidelines_on_Investigation_Evocation_Referral_EL.pdf.
23 Όταν α) η υπόθεση έχει αντίκτυπο σε ενωσιακό επίπεδο, ώστε να επιβάλλεται η διεξαγωγή έρευνας από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ή β) υπάρχουν υποψίες ότι υπάλληλοι ή άλλο προσωπικό της Ένωσης ή μέλη των θεσμικών οργάνων της Ένωσης έχουν διαπράξει την αξιόποινη πράξη.
24 Η εν λόγω διάταξη εφαρμόζεται εάν: «[…] α) η μέγιστη ποινή που προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο για αξιόποινη πράξη που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 22 παράγραφος 1 είναι εξίσου ή λιγότερο αυστηρή σε σύγκριση με τη μέγιστη ποινή που επιβάλλεται για άρρηκτα συνδεδεμένη αξιόποινη πράξη όπως προβλέπεται στο άρθρο 22 παράγραφος 3, εκτός αν η τελευταία αυτή αξιόποινη πράξη υπήρξε καθοριστική για την τέλεση της αξιόποινης πράξης που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 22 παράγραφος 1· ή β) υπάρχει λόγος να εικάζεται ότι η ζημία που προκαλείται ή ενδέχεται να προκληθεί στα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης από αξιόποινη πράξη προβλεπόμενη στο άρθρο 22 δεν υπερβαίνει τη ζημία που προκλήθηκε ή ενδέχεται να προκληθεί σε άλλο θύμα […]». Πάντως, το άρθρο 25, παράγραφος 4, προβλέπει ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δύναται, με τη συγκατάθεση των αρμόδιων εθνικών αρχών, να ασκήσει την αρμοδιότητά της, εάν φαίνεται ότι είναι καταλληλότερη για την έρευνα ή τη δίωξη.
25 Κατά την αιτιολογική σκέψη 53 του κανονισμού 2017/1939, «[η] συμμόρφωση με την υποχρέωση υποβολής εκθέσεων είναι απαραίτητη για την καλή λειτουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και θα πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως ώστε να διασφαλίζεται ότι οι εθνικές αρχές αναφέρουν περιπτώσεις στις οποίες η αξιολόγηση ορισμένων κριτηρίων δεν είναι δυνατή άμεσα (για παράδειγμα, το επίπεδο των ζημιών ή οι προβλεπόμενες κυρώσεις) […]».
26 Στην αιτιολογική σκέψη 14 του κανονισμού 2017/1939 επισημαίνεται επίσης ότι τόσο η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία όσο και οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα πρέπει να υποστηρίζονται και να ενημερώνονται αμοιβαία, με σκοπό την αποτελεσματική καταπολέμηση των εγκλημάτων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
27 Άρθρο 24, παράγραφος 5, του κανονισμού 2017/1939: «[η] Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ενημερώνεται επίσης, σύμφωνα με τις παραγράφους 1 και 2 του παρόντος άρθρου, για τις περιπτώσεις στις οποίες δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί κατά πόσον πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 25 παράγραφος 2». Η τελευταία αυτή διάταξη αφορά τις αξιόποινες πράξεις που προκαλούν ζημία ύψους κάτω των 10 000 ευρώ. Το άρθρο 24, παράγραφος 3, επιβάλλει στις εθνικές αρχές την υποχρέωση να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία όταν κινούν έρευνα για αξιόποινη πράξη η οποία ορίζεται στο άρθρο 22 και φρονούν ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα μπορούσε, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 3, να μην ασκήσει την αρμοδιότητά της (όταν το εθνικό δίκαιο προβλέπει ποινή εξίσου ή πιο αυστηρή για άρρηκτα συνδεδεμένη αξιόποινη πράξη ή όταν η ζημία που προκαλείται σε άλλο θύμα υπερβαίνει τη ζημία που προκλήθηκε στα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης).
28 Απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, G. K. κ.λπ. (Ευρωπαϊκή Εισαγγελία) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, σκέψη 65).
29 Άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939.
30 Άρθρο 86, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ και άρθρο 4 του κανονισμού 2017/1939.
31 Άρθρο 5, παράγραφος 3, του κανονισμού 2017/1939.
32 «[…] [Κ]αι πάντως το αργότερο εντός πέντε ημερών αφότου λάβει τις πληροφορίες από τις εθνικές αρχές, και ενημερώνει τις εθνικές αρχές σχετικά με την απόφαση αυτή». Οι ίδιες προθεσμίες εφαρμόζονται όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λαμβάνει γνώση των εθνικών ερευνών που βρίσκονται σε εξέλιξη με άλλον τρόπο, ήτοι χωρίς προηγούμενη ενημέρωση εκ μέρους των εθνικών αρχών, κατά το άρθρο 27, παράγραφος 3, του κανονισμού 2017/1939.
33 Αιτιολογική σκέψη 31 του κανονισμού 2017/1939: «[τ]α εισαγγελικά καθήκοντα στα αρμόδια δικαστήρια ασκούνται έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας, που σημαίνει μέχρις ότου κριθεί οριστικά το ζήτημα του αν ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος τέλεσε την αξιόποινη πράξη, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, της επιβολής της ποινής και της εκδίκασης τυχόν ένδικου βοηθήματος ή μέσου που είναι διαθέσιμο μέχρις ότου η απόφαση καταστεί αμετάκλητη».
34 Ενδεχομένως, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μπορεί επίσης να προτείνει την απέκδυση διεθνούς δικαιοδοσίας υπέρ των δικαστηρίων άλλου κράτους μέλους, αναλόγως του τόπου στον οποίο βρίσκεται το επίκεντρο της εγκληματικής δραστηριότητας ή, εάν έχουν τελεστεί περισσότερες συνδεδεμένες αξιόποινες πράξεις, του τόπου στον οποίο τελέστηκε ο κύριος όγκος των αξιόποινων πράξεων, κατά την έννοια του άρθρου 26, παράγραφος 4, του κανονισμού 2017/1939.
35 Η υπογράμμιση δική μου.
36 Η υπογράμμιση δική μου.
37 Απόκειται στο κράτος μέλος να προσδιορίσει το εθνικό δικαστήριο που θα αποφαίνεται επί των συγκρούσεων σχετικά με την ανάθεση της αρμοδιότητας.
38 «Όταν ο (η) επιληφθείς(-είσα) Ευρωπαίος(-α) εντεταλμένος(-η) εισαγγελέας κρίνει ότι η έρευνα έχει ολοκληρωθεί, υποβάλλει έκθεση στον (στην) εποπτεύοντα(-ουσα) Ευρωπαίο(-α) εισαγγελέα, η οποία περιέχει περίληψη της υπόθεσης και σχέδιο απόφασης είτε για την άσκηση δίωξης ενώπιον εθνικού δικαστηρίου είτε για να εξεταστεί η παραπομπή της υπόθεσης, η αρχειοθέτησή της ή η απλουστευμένη διαδικασία δίωξης σύμφωνα με τα άρθρα 34, 39 ή 40.»
39 Ακόμη και αν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφασίσει να μην ασκήσει το δικαίωμα ανάληψης υπόθεσης, η κοινοποίηση εκ μέρους των εθνικών αρχών μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στη δίωξη άλλων αξιόποινων πράξεων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης τις οποίες διερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
40 Αναλόγως της περίπτωσης, ενδέχεται να ανακύψουν ζητήματα παραγραφής ή εφαρμογής της αρχής «ne bis in idem».
41 Άρθρο 19, παράγραφος 3, in fine, της πρότασης κανονισμού που περιέχεται στο έγγραφο του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2014 (9478/1/14 REV 1)· επαναλαμβάνεται στο άρθρο 21α, παράγραφος 4, πρώτη περίοδος, της τροποποιημένης πρότασης κανονισμού, που περιέχεται στο έγγραφο του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2014 (15862/1/14 REV 1).
42 Έγγραφο του Συμβουλίου της 26ης Μαΐου 2015 (8316/3/15 REV 3).
43 Κατά πάγια νομολογία, δυνάμει της αρχής αυτής, απόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη εκάστου κράτους μέλους να θεσπίσει τους δικονομικούς κανόνες των ένδικων βοηθημάτων και μέσων που είναι αναγκαία για να διασφαλίζεται ο σεβασμός του δικαιώματος των ιδιωτών σε αποτελεσματική δικαστική προστασία στους τομείς που καλύπτονται από το δίκαιο της Ένωσης, υπό τον όρο, ωστόσο, ότι οι κανόνες αυτοί δεν είναι, στις καταστάσεις που εμπίπτουν στο δίκαιο της Ένωσης, λιγότερο ευνοϊκοί από τους διέποντες παρόμοιες καταστάσεις που υπόκεινται στο εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας). Αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Randstad Italia (C‑497/20, EU:C:2021:1037, σκέψεις 56 και 58), και της 8ης Απριλίου 2025, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (Δικαστικός έλεγχος των διαδικαστικών πράξεων) (C‑292/23, EU:C:2025:255, σκέψη 82).
44 Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 3, του κανονισμού 2017/1939, «[τ]ο εθνικό δίκαιο εφαρμόζεται στον βαθμό που ένα ζήτημα δεν ρυθμίζεται από τον παρόντα κανονισμό».
45 Στο βελγικό δίκαιο, υποχρέωση ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 24, παράγραφος 2, του κανονισμού 2017/1939, φαίνεται ότι υπέχουν «le procureur du Roi, le procureur général ou le procureur fédéral», κατά το άρθρο 156/1, παράγραφος 3, του κώδικα οργανισμού δικαστηρίων, που μνημονεύεται στις παρατηρήσεις της Βελγικής Κυβέρνησης και της Επιτροπής, ή ο υπάλληλος της τελωνειακής αρχής; κατά το άρθρο 285/2, παράγραφος 1, του AWDA, που μνημόνευσε το αιτούν δικαστήριο.
46 Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1939, «[η] Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διασφαλίζει κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων της τον σεβασμό των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στον Χάρτη [των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης]».